أحكام القانون

مادده‌ی هه‌شته‌م: وه‌زاره‌ت ئه‌مانه‌ ده‌گریته‌ ئه‌ستۆ : یه‌كه‌م: ڕێكخستن و سه‌رپه‌رشتی كردنی هه‌موو ده‌زگاكانی به‌كارهاتوو به‌شێوه‌یه‌كی ڕاسته‌وخۆ و ناڕاسته‌وخۆ له‌ پڕۆسه‌كانی نه‌وت دا، و هه‌موو ئه‌وانه‌ ده‌گرێته‌وه‌ كه‌ به‌كاردێن له‌ به‌رهه‌مهێناندا وپاڵاوتن و گواستنه‌وه‌ كه‌ هێڵه‌كانی بۆڕیش، وێستگه‌كانی ده‌مه‌وانه‌، وێستگه‌كانی پاڵده‌ر، وێستگه‌كانی پاله‌په‌ستۆكاره‌كان وه‌ هه‌موو ئه‌و ئامیرانه‌ی كه‌ پێده‌به‌سترێته‌وه‌، وه‌هه‌روه‌ها دابه‌ش كردن له‌وانه‌ش گشت سه‌نته‌ر و بینایه‌كان، بۆ چاككردنی ودۆزینه‌وه‌ وبه‌رهه‌مهێنانی نه‌وت. دووه‌م: ڕێككخستن و سه‌رپه‌رشتی كردنی هه‌موو پڕۆسه‌كانی نه‌وتی تایبه‌ت به‌ پاڵاوتن و پاشكۆكانی كه‌ پاڵاوتن و عه‌مبار كردن و گواستنه‌وه‌و دابه‌شكردنی هه‌موو به‌رهه‌می پتڕۆكیمیاوییه‌كان ده‌گرێته‌وه‌. سێیه‌م: پیشكه‌شكردنی ئاسانكاری پێویست بۆ به‌كارهێنانی ده‌زگاكانی له‌م مادده‌یه‌دا ئاماژه‌ی پێكراوه‌ بۆ حكومه‌تی فیدڕاڵی وه‌ بۆ هه‌موو هه‌رێمه‌كان وپارێزگاكانی دیكه‌ی به‌رهه‌مهێن به‌ پێی ئه‌م یاسایه‌ بۆ سوودی گه‌لی عێراق و له‌گه‌ڵ سیاسه‌تی فیدراڵی عێراقیدا بگونجێت كه‌ حكومه‌تی فیدڕاڵی وحكومه‌تی هه‌رێم له‌سه‌ری كۆكن. چواره‌م:: دابین كردنی هه‌ر هێڵێك بۆ تۆڕی بۆڕییه‌كان كه‌ قه‌باره‌ی یه‌ده‌گی هه‌یه‌ بۆ هه‌ركه‌سێك مامه‌ڵه‌ی یاسایی له‌گه‌ڵ چاڵاكییه‌كانی نه‌وت له‌ عێراقدا ده‌كات، وه‌زیر بۆی هه‌یه‌ به‌پێی مه‌رجه‌كانی كه‌ له‌ گرێبه‌سته‌كه‌دا هاتووه‌ مۆڵه‌ت به‌وجۆره‌ توانایانه‌ بدات .

مادده‌ی نۆیه‌م: وه‌زاره‌ت ئه‌مانه‌ ده‌گرێته‌ ئه‌ستۆ: یه‌كه‌م: هاندانی كه‌رتی گشتی و تایبه‌تی بۆ وه‌به‌رهێنانی پڕۆسه‌كانی نه‌وت، بۆ مسۆگه‌ركردنی هێنانه‌دی به‌ڕێوه‌بردنێكی كاریگه‌ر بۆ سامانه‌كانی نه‌وت له‌ هه‌رێم دا، به‌جۆرێك به‌رزترین داهاته‌كانی نه‌وت له‌ خۆ بگرێ له‌ پێناو سوودی گه‌لی هه‌رێم وعێراقدا. دووه‌م: هاندانی بنیاتنانی ده‌زگاكانی تازه‌ تایبه‌ت به‌ پڕۆسه‌كانی پاڵاوتن و پاشكۆكانی، له‌وانه‌ش پاڵاوگه‌و هێڵی بۆڕیه‌كان، هه‌ركاتێك له‌توانادابێ له‌لایه‌ن كه‌رتی تایبه‌ت یان به‌هاوبه‌شی كردنیان.

مادده‌ی ده‌یه‌م: یه‌كه‌م: كۆمپانیای كوردستان بۆ دۆزینه‌وه‌ و وه‌به‌رهێنانی نه‌وت كه‌ كۆمپانیایه‌كی گشتی خاوه‌ن كه‌سایه‌تی مه‌عنه‌وییه‌ وه‌ سه‌ربه‌خۆیه‌ له‌ رووی دارایی و كارگێڕیه‌وه‌. دووه‌م: سه‌رۆك و ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌نی كارگێڕی له‌لایه‌ن ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانه‌وه‌ داده‌مه‌زرێن دوای په‌سندكردنی له‌لایه‌ن زۆرینه‌ی ڕه‌های ئه‌ندامانی په‌رله‌مان، به‌مه‌رجێك ده‌بێ سه‌ربه‌خۆ بن له‌ وه‌زاره‌ت دا و پسپۆربن له‌ بواری نه‌وت یان تایبه‌تمه‌ندی دیكه‌ی هونه‌ری یان كارگێڕیان هه‌بێ. سێیه‌م: ماوه‌ی دامه‌زراندنی هه‌موو ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌نی كارگێڕی به‌(5) پێنج ساڵ دیاری ده‌كرێت، به‌ په‌سند كردنی زۆرینه‌ی ڕه‌های ئه‌ندامانی په‌رله‌مان نوێ ده‌كرێته‌وه‌. چواره‌م: كۆمپانیا به‌ ڕه‌زامه‌ندی ئه‌نجومه‌نی هه‌رێمی بۆی هه‌یه‌: 1- ڕكابه‌ری كردن له‌گه‌ڵ كۆمپانیای دیكه‌وه‌ بۆ به‌ده‌ست هێنانی مۆڵه‌تی رێپێدانی تایبه‌ت به‌ كێڵگه‌كانی ئاینده‌وه‌. 2- ئه‌نجامدانی ڕێككه‌وتننامه‌كانی هاوبه‌شیكردن و هاوشێوه‌كانی له‌ ڕێككه‌وتنه‌كانی كاركردن له‌ هه‌رێم دا یان له‌ناوچه‌كانی دیكه‌ی عێراقدا یان له‌ ده‌ره‌وه‌. _3 دامه‌زراندنی كۆمپانیاكانی به‌ كارخستنی سه‌ربه‌خۆی بێت و به‌ موڵكداریه‌تی خۆی بێت تایبه‌ت به‌ پڕۆسه‌كانی نه‌وت كه‌ په‌یوه‌سته‌ به‌كێڵگه‌كانی ئاینده‌دا. پێنجه‌م: ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران بۆی هه‌یه‌ به‌ په‌سندكردنی زۆرینه‌ی ڕه‌های ئه‌ندامانی په‌رله‌مان كۆمپانیاكه‌ بكاته‌ كۆمپانیای پشكدار، پشكه‌كانی بخرێته‌ به‌رچاوی هاوڵاتیانی عێراق.

مادده‌ی یازده‌م: یه‌كه‌م: كۆمپانیای كوردستانی نیشتمانی نه‌وت داده‌مه‌زرێ، كه‌ كۆمپانیایه‌كی گشتی، خاوه‌ن كه‌سایه‌تی مه‌عنه‌وییه‌ وه‌ سه‌ربه‌خۆیه‌ له‌بواری كارگێڕی و داراییه‌وه‌. دووه‌م: سه‌رۆك و ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌نی كارگێڕی له‌لایه‌ن ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانه‌وه‌ داده‌مه‌زرێن دوای په‌سند كردنی له‌لایه‌ن زۆرینه‌ی ڕه‌های ئه‌ندامانی په‌رله‌مان، به‌ مه‌رجێك ده‌بێ له‌ وه‌زاره‌ت سه‌ربه‌خۆ بن، پسپۆڕبن له‌ بواری نه‌وت یان تایبه‌تمه‌ندی دیكه‌ی هونه‌ری و كارگێڕیان هه‌بێ. سێیه‌م:ماوه‌ی دامه‌زراندنی هه‌موو ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌نی كارگێڕی به‌ (5 ) پێنج ساڵ دیاری ده‌كرێت، به‌ په‌سندكردنی زۆرینه‌ی ڕه‌های ئه‌ندامانی په‌رله‌مان ده‌توانرێ نوێ بكرێته‌وه‌. چواره‌م: به‌ڕه‌زامه‌ندی ئه‌نجومه‌نی هه‌رێمی كۆمپانیا بۆی هه‌یه‌ : 1- ڕكابه‌ری له‌گه‌ڵ كۆمپانیاكانی دیكه‌ بكات بۆ به‌ده‌ست هێنانی مۆڵه‌تی تایبه‌ت به‌به‌ڕێوه‌بردنی كێڵگه‌كانی ئێستا. 2-ئه‌نجامدانی ڕێكه‌وتننامه‌ی هاوبه‌شیكردن له‌گه‌ڵ كۆمپانیا جیهانیه‌كانی نه‌وت كه‌ شاره‌زاییان هه‌یه‌ و ناوده‌نگیان باشه‌ له‌ پڕۆسه‌كانی نه‌وت دا، بۆ به‌هێزكردنی به‌رهه‌مهێنانی كێڵگه‌كانی ئێستا بۆ به‌ده‌ست هێنانی پتری داهاته‌كان به‌ خێرایی. 3- ڕكابه‌ری كردن بۆ به‌ده‌ستهێنانی مۆڵه‌تی تایبه‌ت به‌ كێڵگه‌كانی ئاینده‌ و هه‌ریه‌كه‌و به‌پێی دۆخی تایبه‌تی خۆی.

مادده‌ی سی و چوار: یه‌كه‌م: 1- وه‌زیر بۆی هه‌یه‌ مۆڵه‌ته‌كه‌ هه‌ڵوه‌شێنێته‌وه‌ به‌پێی مه‌رجه‌كانی تێیدا هاتووه‌ وه‌ ئاگاداری ئه‌نجوومه‌نی هه‌رێمی بكاته‌وه‌ . 2- هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی مۆڵه‌ت مافه‌كانء پابه‌ندییه‌كانی له‌ مۆڵه‌ته‌كه‌دا هاتووه‌ ناگۆرێت كه‌ تایبه‌ته‌ به‌ قۆناغی دوای ته‌واوبوونی ماوه‌ی مۆله‌ته‌كه‌. دووه‌م: ئه‌گه‌ر مۆڵه‌ته‌ دیاریكراوه‌كه‌ به‌پتر كه‌سێكی ڕێپێدارو درابێت وبارودۆخێك یان سه‌ر لێشێوێنیك دروست بوو، بۆی هه‌یه‌ وه‌زاره‌ت هانبدات بۆ هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی مۆڵه‌ته‌كه‌، بۆ وه‌زیر هه‌یه‌ مۆڵه‌ته‌كه‌ هه‌ڵوه‌شێنێته‌وه‌ یان مۆڵه‌تی ئه‌و كه‌سانه‌ی هه‌ڵیان كردووه‌ یان كارێكیان كردبێ بووبێته‌ هۆی دروست بوونی ئه‌و بارودۆخه‌ هه‌ڵوه‌شێنێته‌وه‌ به‌ مه‌رجی كه‌سه‌ ڕێپێدراوه‌كانی دیكه‌ش به‌و مه‌سه‌له‌یه‌ ئاگاداربكرێته‌وه‌. سێیه‌م: كاتێ وه‌زیر بڕیاری هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی مۆڵه‌ته‌كه‌ ده‌دات به‌پێی بڕگه‌ی دووه‌م ئه‌م مادده‌یه‌، هه‌رخۆی به‌رژه‌وه‌ندی ئه‌و كه‌سه‌ ڕێپێدراوانه‌ی كه‌ مۆڵه‌ته‌كه‌یان هه‌ڵوه‌شاوه‌ته‌وه‌ ده‌گرێته‌ ئه‌ستۆ كه‌ بۆ هێنانه‌ دی سووده‌ باڵاكانی گه‌لی كوردستان به‌كاردێت.

مادده‌ی سی و پێنج: یه‌كه‌م: ده‌بێ كه‌سی ڕێپێدراو زه‌مان وپشتگیریء به‌رگری له‌ حكومه‌تی هه‌رێم بكات له‌ هه‌موو ئه‌و داوایانه‌ی له‌لایه‌نه‌كانی دیكه‌وه‌ به‌رزده‌كرێته‌وه‌ كه‌ به‌شێوه‌یه‌كی ڕاسته‌وخۆو ناڕاسته‌وخۆ له‌ ئه‌نجامی پڕۆسه‌كانی نه‌وتیه‌وه‌ په‌یداده‌بێ. دووه‌م: كه‌سی ڕێپێدراو پێویسته‌ ئینشوره‌ن. Insurance)) پێویستی هه‌بێ بۆ داپۆشینی ئه‌گه‌ری به‌رپرسیاریه‌تیه‌كان به‌پێی بڕگه‌ی یه‌كه‌م له‌م مادده‌یه‌داو به‌پێی ئه‌و بڕه‌ پارانه‌ی كه‌ وه‌زاره‌ت ناوه‌ ناوه‌ جه‌ختی له‌سه‌ر ده‌كات.

مادده‌ی سی و شه‌ش: یه‌كه‌م: كه‌سی ڕێپێدراو هه‌موو ئه‌و شتانه‌ی له‌ پڕۆسه‌كانی نه‌وت له‌ ناوچه‌ی گرێبه‌سته‌كه‌ لابباتء پاكیان بكاته‌وه‌ له‌و حاڵه‌تانه‌ی خواره‌وه‌: 1- كاتێ كۆتایی هاتنی ماوه‌ی مۆڵه‌ته‌كه‌ یان هه‌لوه‌شاندنی. 2- كاتێ پێویستی به‌ئه‌نجامدانی پڕۆسه‌كانی نه‌وت نامێنێ. دووه‌م: له‌گه‌ڵ سه‌رپێچی نه‌كردن به‌هیچ به‌رپرسیاریه‌تێكی سزایی پێویسته‌ له‌سه‌ر ئه‌و كه‌سه‌ی كه‌ له‌ پڕۆسه‌كانی نه‌وت به‌بێ مۆڵه‌ت به‌شداریده‌كات:- 1- هه‌رێم قه‌ره‌بوو بكاته‌وه‌و به‌نرخێكی یه‌كسان به‌نرخی بازاڕی نه‌وت له‌و بڕه‌ ده‌رهێنراوه‌و به‌رهه‌مهێنراوه‌ یان هه‌ناردراوه‌، له‌گه‌ڵ بژاردنی سووده‌كانی دواكه‌وتن، به‌مه‌رجێك نابێ له‌ڕێژه‌ی یاسایی ئه‌و سوودانه‌ ڕه‌ت بێ كه‌ وه‌زیر بڕیاری له‌سه‌ر ده‌دات. 2- ده‌بێ غه‌ڕامه‌كانی هه‌موو دامه‌زراو مه‌كینه‌و ئامێره‌كانی له‌ پڕۆسه‌كانی نه‌وت به‌كار هاتوون یان غه‌رامه‌ی لابردنیان بدات یان تێچووی لابردنیان بدات. 3- پاككردنه‌وه‌ی ئه‌و پیسیه‌ی له‌ئه‌نجامی پڕۆسه‌كانی نه‌وت په‌یدا بوون یان بژاردنی خه‌رجی ئه‌و پاككردنه‌وه‌ بۆ هه‌رێم. سێیه‌م: به‌رپرسیاریه‌تیه‌كانی له‌ بڕگه‌ی دووه‌م له‌م مادده‌یه‌دا هاتووه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی به‌شداری ده‌كه‌ن له‌ پڕۆسه‌كانی نه‌وت به‌شێوه‌یه‌كی تاك یان كۆمه‌ڵ ده‌یانگرێته‌وه‌.

مادده‌ی سی و حه‌وت: یه‌كه‌م: مه‌رجی گرێبه‌ستی به‌شداریكردنی به‌رهه‌هێنان ئه‌مانه‌ن: 1- ماوه‌ی دۆزینه‌وه‌ی (5) پێنج ساڵه‌ بۆ دووماوه‌ دابه‌شده‌بێت یه‌كه‌م (3)سێساڵه‌ء دووه‌م (2)دووساڵه‌،وده‌كرێ بۆ (7) حه‌وت ساڵ درێژبكرێته‌وه‌ به‌ڕاده‌ی كۆتایی. 2- ته‌نازولكردن (reliquishment) له‌ (25%) بیستءپێنج له‌ سه‌دا له‌ناوچه‌ی گرێبه‌ستی ئه‌سڵی دوای ماوه‌ی دۆزینه‌وه‌ و (25%) بیستءپێنج له‌سه‌دای دیكه‌ له‌ناوچه‌كانی دیكه‌ دوای هه‌ر ماوه‌یكی درێژكردنه‌وه‌. ئه‌گه‌ر ڕێژه‌ی سه‌دای له‌و ته‌نازولكردنانه‌ به‌شێك بێت له‌هه‌ر ناوچه‌یه‌كی دۆزراوه‌ (discovery area) ئه‌م ڕێژانه‌ كه‌مده‌كرێته‌وه‌ تاوه‌كو ئه‌و ناوچه‌یه‌ نه‌گرێته‌وه‌. ده‌كرێ له‌كۆتایی هه‌ر ساڵێكدا له‌ ماوه‌ی گرێبه‌سته‌كه‌ به‌ ئاره‌زووی خۆی ته‌نازولبكرێ. 3 - پابه‌ندبوون به‌كاره‌كانی دۆزینه‌وه‌ ده‌كرێ گفتوگۆی له‌سه‌ربكرێ، به‌شێوه‌یه‌كی ئاسایی كڕینء لێكدانه‌وه‌ی هه‌موو به‌یاناته‌كانی هه‌یه‌ له‌ خۆ ده‌گرێ له‌وانه‌ش به‌یاناته‌كانی بوومه‌له‌رزه‌ی له‌به‌رده‌ستدا هه‌یه‌ و مه‌سحی بوومه‌له‌رزه‌یی له‌ماوه‌ی یه‌كه‌می دۆزینه‌وه‌ له‌گه‌ل هه‌ڵكه‌ندنی بیری دۆزینه‌وه‌ له‌ماوه‌ی دووه‌می دۆزینه‌وه‌ و هه‌ڵكه‌ندنی بیر له‌ هه‌ر سالێك له‌ ساڵه‌كانی درێژكردنه‌وه‌دا. 4- پاش به‌كۆتاهاتنی ماوه‌ی دۆزینه‌وه‌، ماوه‌ی په‌ره‌پێدان ده‌ست پێ ده‌كات ماوه‌كه‌ی (20) بیست ساڵه‌ء ئه‌گه‌ر به‌ڵێنده‌ر ماوه‌یه‌كی دیكه‌ی ویست به‌هه‌مان مه‌رجه‌كانء پێوانه‌كانی له‌ گرێبه‌سته‌كه‌دا جێگره‌، درێژده‌كرێته‌وه‌ بۆ ماوه‌ی (5) پێنج ساڵی دیكه‌وه‌ له‌گه‌ڵ بوونی توانا بۆ گفتوگۆكردن بۆ درێژكردنه‌وه‌ی بۆ ماوه‌یه‌كی دیكه‌ی تر. 5- ڕێژه‌ی موڵكانه‌ (Royalty) له‌ (10%) ده‌ له‌ سه‌دا كه‌متر نابێ،و به‌پێی مادده‌ی چلویه‌كه‌می ئه‌م یاسایه‌ ده‌درێت. 6- خه‌رجیه‌كانی گه‌ڕاوه‌ له‌ به‌رهه‌مهێناندا داده‌شكێ، دوای داشكانی موڵكانه‌ (ریع)ء به‌ڕاده‌ی زۆری ڕێژه‌ی (45%) چلءپێنج له‌ سه‌دا بۆ نه‌وتی خاو تێپه‌ڕ نابێتء ڕێژه‌یه‌ك له‌ سه‌دا شه‌ست(60%) له‌گازی سروشتی تێپه‌ڕناكات. 7ـ- به‌شداریكردن له‌به‌رهه‌مهێناندا، له‌و به‌رهه‌مه‌ی كه‌ماوه‌ته‌ ده‌كرێت دوای داشكاندنی ڕێژه‌ی موڵكانه‌و خه‌رجیه‌كانی گه‌ڕاوه‌ كه‌ ڕێگای پێدراوه‌ به‌پێی ئه‌و هاوكێشه‌یه‌ی داهاته‌كۆبۆوه‌كانء خه‌رجیه‌كۆبۆوه‌كانی نه‌وت له‌به‌رچاوده‌گرێ به‌جۆرێك ده‌بێ قازانجی گونجاوی به‌ڵێنده‌ر له‌خۆی بگرێ. 8- دانی كرێی ساڵانه‌ بۆ بانی زه‌ویه‌كان له‌ماوه‌ی قۆناغه‌كانی دۆزینه‌وه‌ و په‌ ره‌پێداندا. 9- به‌شداریكردنی حكومه‌تی هه‌رێم به‌شێوه‌یه‌كی ڕاسته‌وخۆ له‌ دۆزینه‌وه‌و په‌ره‌پێدانء به‌رهه‌مهێنان به‌پێی مه‌رجه‌كانی له‌ گرێبه‌سته‌كه‌دا هاتووه‌. 10- پابه‌ندبوون به‌دانی ئه‌و بڕه‌ پارانه‌ی له‌سه‌ری رێكه‌وتن بۆ سندوقی ژینگه‌ بۆ ئه‌وه‌ی حكومه‌تی هه‌رێم بۆ پاڵپشتی كردنی ژینگه‌ی هه‌رێم به‌كاربهێنێ به‌ قه‌تیسماوی . 11- مه‌رجه‌كانی مسۆگه‌ر كردنی ساغ وسه‌لامه‌تی و ته‌ندروستی و خۆشگوزه‌رانی و پاراستنی ژینگه‌، ڕاهێنان و ئاماده‌كردنی كاڵاو خزمه‌تگوزاریه‌كان به‌پێی پێوانه‌كانی نێوده‌وڵه‌تی به‌جۆرێك ده‌بێ له‌گه‌ڵ مه‌رجه‌كانی له‌ مادده‌ی بیستء شه‌شه‌می ئه‌م یاسایه‌دا هاتووه‌ بگونجێت. دووه‌م: ئه‌گه‌ر وه‌زیر وایدانا كه‌ گرێبه‌ستی نه‌وت مه‌ترسییه‌ بازرگانیه‌كان گه‌وره‌یه‌ یان پێویستی به‌پشتیوانی پاره‌ی زۆره‌ له‌سه‌ره‌تای وه‌به‌رهێناندا، وه‌زیر بۆی هه‌یه‌ له‌ دوای ره‌زامه‌ندی ئه‌نجومه‌نی هه‌رێمی ڕێژه‌ی موڵكانه‌ی جێگیر له‌ بڕگه‌ی یه‌كه‌می (7) له‌م مادده‌یه‌دا كه‌مبكاته‌وه‌،و بڕی خه‌رجی گه‌راوه‌و جێگیر له‌ بڕگه‌ی یه‌كه‌می (6) له‌م مادده‌یه‌دا به‌پێی مه‌ترسییه‌كان زیاد بكات. سێیه‌م: ئه‌گه‌ر وه‌زیر وایدانا كه‌ گرێبه‌ستی نه‌وت مه‌ترسییه‌ بازرگانیه‌كان كه‌مه‌، وه‌زیر بۆی هه‌یه‌ له‌ دوای وه‌رگرتنی ره‌زامه‌ندی ئه‌نجوومه‌نی هه‌رێمی ڕێژه‌ی موڵكانه‌ بۆ به‌رزترین ئاست زیادبكات وه‌كو له‌ بڕگه‌ی یه‌كه‌می (7)ی ئه‌م مادده‌یه‌دا هاتووه‌، وڕێژه‌ی خه‌رجیه‌كانی گه‌ڕاوه‌ به‌كه‌مترین ئاست كه‌مبكاته‌وه‌ وه‌كو له‌بڕگه‌ی یه‌كه‌می (6)ی ئه‌م مادده‌یه‌دا هاتووه‌. چواره‌م: مه‌رجه‌كانی گرێبه‌ست باشترین شێوازه‌كانی پیشه‌سازه‌ نه‌وتیه‌كان له‌خۆی ده‌گرێ، به‌كارهێنانی شێوازه‌كان ده‌گرێته‌وه‌و وه‌رگرتنی ڕێكاره‌كانی په‌یڕه‌وكراو له‌ پیشه‌سازه‌ نه‌وتیه‌كانی جیهانی له‌خۆ ده‌گرێ، له‌لایه‌ن به‌كارهێنه‌رانی به‌توانا به‌پێی مه‌رجء بارودۆخه‌كانی هاوشێوه‌ بۆ پیاده‌كردنی تایبه‌تی به‌ پڕۆسه‌كانی نه‌وت كه‌ ئامانجی دابینكردنی:- 1- پاراستنی سامانه‌ نه‌وتییه‌كان كه‌ به‌كارهێنانی هۆیه‌كانی پێویست بۆ زیادكردنی به‌رهه‌مهێنانی هیدرۆكاربۆنات به‌شێوه‌یه‌كی ته‌كنیكی و ئابووری باش له‌خۆ ده‌گرێت له‌گه‌ڵ كۆنترۆڵكردنی له‌یه‌ك به‌ستراو له‌نزمبوونی یه‌ده‌گیه‌كان و كه‌مكردنه‌وه‌ی لێچوونی سه‌ر ڕووی زه‌وی. 2- سه‌لامه‌تی له‌كاركردن كه‌ پێویست به‌به‌كارهێنانی ڕێگاكان و وه‌رگرتنی ڕێكاره‌كانی سه‌لامه‌تی پیشه‌یی به‌هێزده‌كات و ڕووداوه‌كان كه‌مده‌كاته‌وه‌. 3- پاراستنی ژینگه‌ كه‌ پێویست به‌وه‌ ده‌كات ڕێگاكان و ئه‌و هه‌لسوكه‌وتانه‌ به‌كاربهێنن كه‌ كارلیكردن له‌ پڕۆسه‌كانی نه‌وت له‌سه‌ر ژینگه‌ كه‌مده‌كاته‌وه‌.

مادده‌ی چل و پێنج: یه‌كه‌م: كه‌سی ڕێپێدراو پێویسته‌ پڕۆگرامه‌كامی ڕوون و ئاشكرا بۆ ڕاهێنانی كادیره‌كانی ناوخۆ كه‌ سه‌ر به‌خۆیه‌وه‌ ئاماده‌بكات كه‌ ده‌توانێ له‌ هه‌رێم و ناوچه‌كانی دیكه‌ی عێراق یان له‌ده‌ره‌وه‌ جێبه‌جێ بكرێ، له‌وانه‌ش بیعساتی خوێندنی باڵا له‌ خۆی بگرێ و پشتگیری داراییان لێ بكات. دووه‌م: مۆڵه‌ت ئه‌وه‌ له‌خۆ ده‌گرێ كه‌ كه‌سی ڕێپێدراو پابه‌ندبێت به‌گه‌یاندنی زانیارییه‌كان بۆ هه‌رێم به‌جۆرێك ئاسانكارییه‌كانی پێویست بۆكاری ته‌كنیكی له‌هه‌رێم دا فه‌ڕاهه‌م بكات له‌وانه‌ش لێكدانه‌وه‌ی به‌یانه‌كانی له‌پڕۆسه‌كانی نه‌وت دا به‌ده‌ست هاتوون.

مادده‌ی چل وشه‌ش: كه‌سی ڕێپێدراو نوسینگه‌یه‌كی له‌هه‌رێم دا ده‌مه‌زرێنیت .

مادده‌ی چل و حه‌وت: یه‌كه‌م: وه‌زیر له‌ دوای وه‌رگرتنی ره‌زامه‌ندی ئه‌نجوومه‌نی هه‌رێمی كاری یه‌كگرتنی حه‌شارگه‌ك ئه‌گه‌ر هه‌موویان له‌هه‌رێم دا بن له‌ ئه‌ستۆ ده‌گرێ، به‌پێی پێوانه‌كانی نێوده‌وڵه‌تی په‌یڕه‌وكراو له‌ پیشه‌سازییه‌كانی نه‌وتدا. دووه‌م: حه‌شارگه‌ یه‌كده‌خرێت ئه‌گه‌ر به‌شێكیان له‌ ناوچه‌ی گرێبه‌ست دابێ و به‌شێكی له‌ ناوچه‌ی گرێبه‌ستێكی دیكه‌دا بێ به‌پێی ئه‌وانه‌ی خواره‌وه‌: 1- وه‌زیر ئاگاداریه‌كی نووسراو ئاڕاسته‌ی به‌ڵینده‌ره‌كان ده‌كات بۆ مۆركردنی ڕێكه‌وتننامه‌ی یه‌كگرتنی هاوبه‌ش له‌نێوانیاندا بۆ مسۆگه‌ركردنی به‌رهه‌مهێنانی نه‌وت له‌ حه‌شارگه‌كه‌دا به‌شێوه‌یه‌كی باش و كاریگه‌ر. 2- ئه‌گه‌ر مۆركردنی ڕێكه‌وتننامه‌ هاوبه‌شه‌كه‌ له‌ماوه‌یه‌كی كاتی شیاودا له‌وه‌رگرتنی ئاگاداركردنه‌وه‌ نووسراوه‌كه‌دا جێبه‌جێ نه‌كرێ هه‌روه‌كوو له‌بڕگه‌ی دووه‌م (1) سه‌ره‌وه‌دا هاتووه‌ وه‌زیر بڕیاری یه‌كگرتنی حه‌شارگه‌كه‌ ده‌دات. 3- له‌كاتی ڕه‌زامه‌ندی نه‌نواندنی به‌به‌ڵێنده‌ره‌كان بۆبریاری وه‌زیر بۆیان هه‌یه‌ په‌نا بۆناو بژیوان ببه‌ن به‌پێی خاڵه‌كانی له‌مادده‌ی په‌نجای ئه‌م یاسایه‌دا هاتووه‌. سێیه‌م: حه‌شارگه‌كه‌ یه‌كده‌گرێ ئه‌گه‌ر به‌شێكی له‌ناوچه‌ی گرێبه‌ست دابێت وه‌ به‌شێكی له‌ ناوچه‌یك بێت نه‌كه‌وێته‌ ناو هیچ گرێبه‌ستێكی نه‌وتی دیكه‌وه‌ به‌پێی ئه‌وانه‌ی خواره‌وه‌: 1- وه‌زیر ئاگاداركردنه‌وه‌یه‌كی نووسراو ئاڕاسته‌ی به‌ڵێنده‌ر ده‌كات بۆ ئه‌نجامدانی ڕێككه‌وتننامه‌ی یه‌كگرتنی هاوبه‌شدا له‌گه‌ڵیدا بۆ مسۆگه‌ركردنی به‌رهه‌مهێنانی نه‌وت له‌حه‌شارگه‌كه‌وه‌ به‌شێوه‌یه‌كی باش و كاریگه‌ر. 2- ئه‌گه‌ر له‌میانه‌ی كاتێكی شیاودا ڕێكه‌وتنیك ئه‌نجام نه‌درا ء دوای ده‌ركردنی ئاگاداركردنه‌وه‌ی نووسراویش وه‌كو له‌ بڕگه‌ی دووه‌م (1)ی سه‌ره‌وه‌دا هاتووه‌، وه‌زیر بڕیاری یه‌كگرتنی حه‌شارگه‌كه‌ ده‌داء به‌ڵێنده‌ریش بۆی هه‌یه‌ له‌كاتی ڕازینه‌بوونی به‌بڕیاری وه‌زیر په‌نا بۆ ناوبژیوان یان ڕێكاره‌كانی له‌گرێبه‌ستی نه‌وتیدا هاتووه‌، ببات. چواره‌م: له‌ڕێككه‌وتننامه‌ی یه‌كگرتندا بڕی ئه‌و نه‌وته‌ی له‌وناوچه‌یه‌ی كه‌ ڕێكه‌وتننامه‌كه‌ ده‌یگرێته‌وه‌ دیاریده‌كرێن و هه‌روه‌ها كارپێكه‌ری به‌رپرسی له‌به‌رهه‌مهێنانی نه‌وتدا له‌ناوچه‌ی ڕێككه‌وتننامه‌كه‌دا ده‌ستنیشان ده‌كرێ. پێنجه‌م: وه‌زیر بڕیاری په‌ره‌پێدان و به‌رهه‌مهێنانی نه‌وت له‌ حه‌شارگه‌كه‌وه‌ ده‌دات دوای بڕیاردانی ڕێكه‌وتنی یه‌كگرتن و ڕه‌زامه‌ندی له‌سه‌ردانی. شه‌شه‌م: ڕه‌زامه‌ندی وه‌زیر پێشتر وه‌رده‌گرێ به‌ر له‌ هه‌ر گۆڕانكاریه‌ك له‌ ڕێكه‌وتننامه‌ی یه‌كگرتندا بكرێت.

مادده‌ی چل و هه‌شت: یه‌كه‌م: وه‌زیر له‌ دوای وه‌رگرتنی ره‌زامه‌ندی ئه‌نجوومه‌نی هه‌رێمی یه‌كگرتنی حه‌شارگه‌كان ده‌گرێته‌ ئه‌ستۆ ئه‌گه‌ر له‌ سنووری هه‌رێم په‌ڕیه‌وه‌ بۆ ناوچه‌كانی دیكه‌ی عێراق به‌ڕێكه‌وتن له‌گه‌ڵ حكومه‌تی فیدڕالی دا، یان له‌گه‌ڵ لایه‌نه‌كانی په‌یوه‌ندیداری دیكه‌وه‌ به‌مه‌رجێك سوودی زۆر بۆ گه‌لی هه‌رێم به‌تایبه‌تی ءعێراق به‌گشتی به‌ده‌ستدێنێ، به‌به‌كارهێنانی ته‌كنیكی پڕه‌نسیپه‌كانی بازاڕی پێشكه‌وتوو تر وهاندانی وه‌به‌رهێنان به‌پێی مادده‌ی 112 له‌ ده‌ستووری فیدڕالی دا. دووه‌م: ڕێككه‌وتننامه‌ ده‌ستنیشانی به‌ڕێوه‌بردنی حه‌شارگه‌كه‌ ده‌دات كه‌ له‌لایه‌ن ده‌سته‌یه‌كی هاوبه‌ش نوێنه‌ری حكومه‌تی هه‌رێم و حكومه‌تی فیدڕاڵی یان لایه‌نی دیكه‌ی په‌یوه‌ندیدار له‌خۆی ده‌گرێ. سێیه‌م: له‌كاتی نه‌گه‌یشتن به‌ڕێكه‌وتنی ئاماژه‌بۆكراو له‌بڕگه‌ی سه‌ره‌وه‌ وه‌زیر له‌گه‌ڵ نوێنه‌ری حكومه‌تی فیدڕاڵی یان لایه‌نه‌كانی دیكه‌ی په‌یوه‌ندیدار، بابه‌ته‌كه‌ بۆ شاره‌زایان ڕه‌وانه‌ده‌كات كه‌ له‌لایه‌ن هه‌موو لایه‌نه‌كانی په‌یوه‌ندیداره‌وه‌ هه‌ڵده‌بژێردرێ وه‌ له‌كاتی نه‌گه‌یشتن به‌ڕێكه‌وتن به‌پێی ده‌ستووری فیدڕالی مامه‌له‌ی له‌گه‌ل ده‌كرێت.

مادده‌ی چل و نۆ: حكومه‌تی هه‌رێم به‌هه‌ماهه‌نكی له‌گه‌ل حكومه‌تی فیدڕاڵی به‌ پێی حوكمه‌كانی ده‌ستووری فیدڕالی یه‌كگرتنه‌وه‌ی حه‌شارگه‌كان ده‌گرێته‌ ئه‌ستۆ ئه‌گه‌ر له‌سنووری هه‌رێم په‌ڕیه‌وه‌ بۆ سنووری یه‌كیك له‌ وڵاته‌ دراوسێیه‌كان به‌ڕێككه‌وتن له‌گه‌ڵ ده‌وڵه‌تی دراوسێی په‌یوه‌ندیدارو ده‌بێ سوودی ته‌واوو دادپه‌روه‌رانه‌ بۆ هه‌ردوو لاوه‌ به‌ده‌ست بێندرێ بۆ په‌ره‌پێدانی نه‌وت وپه‌سندكردنی له‌لایه‌ن په‌رلمانی كوردستانه‌وه‌.

مادده‌ی په‌نجا: یه‌كه‌م: وه‌زیر بۆی هه‌یه‌ كار بكات بۆچاره‌سه‌ركردنی ئه‌و ناكۆكییه‌كان كه‌ دروست ده‌بن له‌ نێوان ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ له‌ پڕۆسه‌كانی نه‌وت كار ده‌كه‌ن و بریاری له‌سه‌ر بدات، چ جای ئه‌و ناكۆكییانه‌ی كه‌ : 1- له‌نێوان كه‌سه‌كان خۆیان بن، ئه‌گه‌ر ڕێككه‌وتننامه‌كانی له‌ نێوانیاندا ئه‌نجام درابوو، ده‌قی چۆنیه‌تی چاره‌سه‌ركردنی ناكۆیه‌كانی تێدا نه‌هاتبێ. 2- یان ئه‌وه‌ی په‌یوه‌سته‌ به‌لایه‌نه‌كانی دیكه‌ كه‌ به‌شدار نین (جگه‌له‌ حكومه‌تی هه‌رێم). دووه‌م: 1- ئه‌گه‌ر كێشه‌ی په‌یوه‌نددیدار به‌لێكدانه‌وه‌و پیاده‌كردنی مه‌رجه‌كانی مۆڵه‌ت یان هه‌ردووكیان له‌نێوان كه‌سی ڕێپێدارو وه‌زیر ڕوویدا، لایه‌نه‌كان هه‌وڵده‌ده‌ن كێشه‌كه‌ له‌ڕێگه‌ی گفتوگۆوه‌ چارسه‌ربكه‌ن. 2- ئه‌گه‌ر كێشه‌كه‌ به‌هۆی گفتوگۆوه‌ چاره‌سer نه‌كرا بۆ هه‌ردوولا هه‌یه‌ كێشه‌كه‌ ببنه‌ به‌رده‌می ناوبژیوان. 3- هه‌رناوبژیوانێك له‌نێوان وه‌زیرو كه‌سی ڕێپێدراو به‌پێی رێكه‌وتنی هه‌ردوولاو به‌پێی یه‌كێك له‌و ڕێسایانه‌ی خواره‌وه‌: أ- ڕێككه‌وتننامه‌ی واشنتۆنی ساڵی 1965یان ڕێنماییه‌كان یان ڕێساكانی سه‌نته‌ری نێوده‌وڵه‌تی بۆ چاره‌سه‌ركردنی كێشه‌كانی وه‌به‌رهێنان {international center for the settlements of investment } (Icsid) Disputes.له‌ نێوان ده‌وڵه‌تانء هاوڵاتیانی ده‌وڵه‌تانی دیكه‌وه‌. ب- ڕێساكانی به‌مه‌به‌ستی زێده‌ ئاسانكاریداهاتووه‌ بۆ(Icsid) كه‌ له‌ 27/9/1978 پشتی پێ به‌سترا له‌لایه‌ن ئه‌نجومه‌نی كارگێڕی (Icsid) له‌نێوان ده‌وڵه‌تانء هاوڵاتیانی ده‌وڵه‌تانی دیكه‌وه‌، كاتێ لایه‌نی بیانی پێداویستیه‌كانی له‌مادده‌ی (25)ی ڕێككه‌وتننامه‌ی واشنتۆن ناێنێته‌دی. ج- په‌یڕه‌وكردنی ڕێساكانی ناوبژیوانی نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتووه‌كانی تایبه‌ت به‌یاسای بازرگانی جیهانی (UN CITRAD). د- ڕێساكانی ناوبژیوانی په‌یڕه‌وكراو له‌دادگاكانی له‌نده‌ن بۆ ناوبژیوانی كردنی نێوده‌وڵه‌تی (LCIA). هـ- په‌یڕه‌وكردنی ڕێساكانی دیكه‌ی دانپێدانراو (به‌پێی ڕێكه‌وتنی لایه‌نه‌كانی ناكۆك له‌سه‌ر ڕێكاره‌كانی، له‌وانه‌ش ڕێگای دامه‌زكراندنی ناوبژیوانانء ئه‌و ماوه‌یه‌ی كه‌ پێویسته‌ بڕیاری لێ ده‌ربكرێ. 4- پابه‌ندیه‌كانی وه‌زیر وكه‌سی ڕێپێدراو به‌رده‌وام ده‌بێ به‌پێی مۆڵه‌ت كه‌ تاوه‌كو هه‌رمه‌سه‌له‌یه‌كی چاره‌سه‌نه‌كراوء ڕه‌وانه‌ كراوه‌ بۆ ناوبژیكردن چاره‌سه‌رده‌كرێت.

مادده‌ی په‌نجاو یه‌ك: یه‌كه‌م: وه‌زیر ڕاگه‌یاندن ده‌گرێته‌ ئه‌ستۆ سه‌باره‌ت به‌: 1- بانگێشه‌كانی داواكردنی مۆڵه‌ته‌كان. 2- ئاگاداركردنه‌وه‌ی پێدانی مۆڵه‌ت وكوتایی پێهێنانی. دووه‌م: پێویسته‌ وه‌زیر بانگێشه‌كان بڵاوبكاته‌وه‌ له‌ ئامرازه‌كانی ڕاگه‌یاندن و به‌پێی ڕێنماییه‌كانی لێیه‌وه‌ ده‌ركراوه‌و له‌میانه‌ی ئه‌نته‌رنێت له‌ مالپه‌ڕه‌ی ئه‌لیكتڕۆنی سه‌ربه‌ وه‌زاره‌ت.

مادده‌ی په‌نجاو دوو: یه‌كه‌م: 1- وه‌زیر بڵاوكردنه‌وه‌ی ئه‌مانه‌ی خواره‌وه‌ ده‌گرێته‌ ئه‌ستۆ:ـ أ- مۆڵه‌ته‌كانی ئێستای هه‌ڵوه‌شێنراوه‌و هه‌مواركراو به‌ تیروته‌سه‌لی. ب- زانیارییه‌كانی په‌یوه‌سته‌ به‌ڕێككه‌وتنه‌كانی یه‌كگرتن. 2- هه‌ر تاكێك له‌ماوه‌یه‌كی شیاودا له‌ ڕۆژی پێشكه‌شكردنی داواكاریه‌كه‌ی له‌لایه‌ن وه‌زیره‌وه‌ كورته‌یه‌كی ده‌داتێ ده‌رباره‌ی: أ- مۆڵه‌ته‌كانی (هه‌مواره‌كانی ئێستاء هه‌ڵوه‌شاوه‌)ء ڕێككه‌وتننامه‌كانی یه‌كگرتن. ب- پلانی په‌ره‌سه‌ندنی په‌سندكراو. ج- بریكاردانء مامه‌ڵه‌كانی دیكه‌ كه‌ ڕه‌زامه‌ندی له‌سه‌ر وه‌رگیراوه‌ به‌پێی مه‌رجه‌كانی بازرگانی ڕێپێدراو. د- پڕۆسه‌كانی نه‌وت. دووه‌م: وه‌زیر روون كردنه‌وه‌ی هۆیه‌كانی ئه‌مانه‌ی خواره‌وه‌ له‌ ماوه‌ی ده‌ رۆژ ده‌گرێته‌ ئه‌ستۆ له‌ رۆژی پێشكه‌ش كردنی داواكارییه‌كان: 1- پێدانی مۆڵه‌ت دوای بانگێشه‌كردن. 2- په‌سندكردنی پلانی په‌ره‌پێدان به‌پێی گرێبه‌ستی نه‌وت. 3- وه‌رگرتنی هه‌ر بڕیارێك یان هه‌ر ڕه‌زامه‌ندی دانێك پێویسته‌ به‌پێی مۆڵه‌ت دیاری بكرێت. سێیه‌م: پێویسته‌ كۆمپانیاكان ڕاپۆرته‌كانیان ده‌رباره‌ی پابه‌ندییان پێشكه‌ش بكه‌نء به‌پێی ئه‌م یاسایه‌ و مه‌رجه‌كانی مۆڵه‌تء به‌و شێوه‌یه‌و به‌ تیره‌ته‌سه‌لی داواكراوه‌ له‌مۆڵه‌ت داو وه‌ به‌پێی ڕێنماییه‌كان، وه‌زیریش بڵاوكردنه‌وه‌ی ده‌گرێته‌ ئه‌ستۆ چواره‌م: وه‌زیر بڵاوكردنه‌وه‌ی ڕاپۆرته‌كانی تایبه‌ت به‌كه‌سه‌ ڕێپێدراوه‌كان ده‌گرێته‌ ئه‌ستۆ سه‌باره‌ت به‌ دانی پاره‌كانی تایبه‌ت به‌ پڕۆسه‌كانی نه‌وتی بۆ حكومه‌تی هه‌رێم به‌پێی یاسا. پێنجه‌م: زانیاریه‌كانی به‌ده‌ستهاتوون به‌پێی ئه‌م مادده‌یه‌ بۆ هه‌موو كه‌س ڕه‌وایه‌ پاش دانی ڕه‌سمه‌كان كه‌ به‌پێی ڕێنماییه‌كان وه‌رده‌گیرێ.

مادده‌ی په‌نجاو سێ: وه‌زیر ده‌ركردنی ڕێنماییه‌كان به‌پێی ئه‌م یاسایه‌ ده‌گرێته‌ ئه‌ستوی سه‌باره‌ت به‌م كاروبارانه‌ی خواره‌وه‌:ـ یه‌كه‌م: دابه‌شكردنی ناوچه‌كان له‌ هه‌رێم دا. دووه‌م: دۆزینه‌وه‌و به‌رهه‌مهێنانی نه‌وت. سێیه‌م: به‌كارهێنان ونۆڕینی به‌یانات، زانیارییه‌كان، تۆمارگه‌ وڕاپۆرته‌كان. چواره‌م: پێوان وفرۆشتن یان سه‌رفكردنی نه‌وت. پێنجه‌م: ته‌ندروستی ساغء سه‌لامه‌تی پیشه‌یی. شه‌شه‌م: خۆپاراستنء پاراستنی ژینگه‌. حه‌وته‌م: به‌ڕێوه‌بردنی سامانه‌كان. هه‌شته‌م: بیناكان و دامه‌زراوه‌كان وئامێره‌كان. نۆیه‌م: پڕۆسه‌كانی پاككردنه‌وه‌و ئامرازی چاره‌سه‌ركردنی دیكه‌ی گونجاو بۆ لابردنی كاریگه‌ریه‌كان كه‌ له‌ بڵاوبوونه‌وه‌ی نه‌وت په‌یداده‌بێت. ده‌یه‌م: وازلێنان و كوتایی پێهێنانی پڕۆسه‌كان. یازده‌م: پڕۆگرامه‌كانی كاروبودجه‌. دوازده‌م: وردبینی كردنی ژمێریاریء تۆماره‌كانی كه‌سی ڕێپێدراو. سێزده‌م: ئاماده‌كردنی ڕاپۆرته‌كان له‌لایه‌ن كه‌سانی ڕێپێدراوه‌ وه‌ ده‌رباره‌ی ڕاده‌ی په‌یڕه‌وكردنی پابه‌نده‌كانیان كه‌له‌ یاساو مۆڵه‌ته‌كان دا هاتوون كه‌ ئه‌مانه‌ له‌ خوده‌گرێت: 1- ڕاهێنان ودامه‌زراندنی هاوڵاتیانی هه‌رێمء هاوڵاتیانی دیكه‌ی عێراق. 2- كڕینی كاڵاو دابین كردنی خزمه‌تگوزاریه‌كان له‌ هه‌رێم وناوچه‌كانی دیكه‌ی عێراق. 3- ته‌ندروستیء سه‌لامه‌تی پیشه‌یی. 4- خۆپاراستنء پاراستنی ژینگه‌.

مادده‌ی په‌نجاو چوار: یه‌كه‌م: گشت گرێبه‌سته‌ تایبه‌تییه‌كان به‌ به‌شداریكردنی به‌رهه‌مهێنان ئه‌وانه‌ی حكومه‌تی هه‌رێم پێش جێبه‌جێ كردنی ئه‌م یاسایه‌ مۆری كردوه‌ ده‌كه‌وێته‌ ژیر چاو پێخشاندنه‌وه‌ی ئه‌نجوومه‌نی هه‌رێمی تا له‌گه‌ل حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ بگونجێت، له‌گه‌ل ره‌چاوكردنی ئه‌و بارودوخه‌ مه‌وزعیانه‌ی كه‌ تیایدا ئه‌و گرێبه‌ستانه‌ مۆر كراون، بریاره‌كانیش كوتایین وشایه‌نی بڵاوكردنه‌وه‌یه‌. دووه‌م: گشت مۆڵه‌ت و یاداشته‌كانی لێك گه‌یشتن په‌یوه‌ست به‌ نه‌وت وگاز كه‌ له‌لایه‌ن حكومه‌تی هه‌رێمه‌وه‌ مۆركراون پێش جێبه‌جێ كردنی ئه‌م یاسایه‌، به‌ هه‌لوه‌شاوه‌ داده‌نرێت، ئه‌گه‌ر ئه‌نجوومه‌نی هه‌رێمی ره‌زامه‌ندی له‌سه‌ر نه‌دات.

مادده‌ی یه‌كه‌م: مه‌به‌ست له‌م زاراوانه‌ی خواره‌وه‌ ماناكانی به‌رامبه‌ریانه‌ بۆ مه‌به‌ستی ئه‌م یاسایه‌: یه‌كه‌م :حكومه‌تی فیدراڵی: حكومه‌تی كۆماری عێراقی فیدراڵی. دووه‌م :ده‌ستووری فیدراڵی: ده‌ستووری كۆماری عێراقی فیدراڵی. سێیه‌م: هه‌رێم: هه‌رێمی كوردستانی - عێراق. چواره‌م :سه‌رۆكی هه‌رێم: سه‌رۆكی هه‌رێمی كوردستان - عێراق. پێنجه‌م:په‌رله‌مان: ئه‌نجومه‌نی نیشتمانی كوردستان - عێراق. شه‌شه‌م :حكومه‌تی هه‌رێم: حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان - عێراق. حه‌وته‌م :ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران: ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانی هه‌رێمی كوردستان- عێراق. هه‌شته‌م :ئه‌نجومه‌نی هه‌رێمی: ئه‌نجومه‌ن هه‌رێمی بۆ كاروباری نه‌وت و گاز له‌ هه‌رێمی كوردستان-عیراق نۆیه‌م :وه‌زاره‌ت: وه‌زاره‌تی سامانه‌ سروشتییه‌كانی هه‌رێم. ده‌یه‌م :وه‌زیر: وه‌زیری سامانه‌ سروشتییه‌كانی هه‌رێم. یازده‌م : نه‌وت: هه‌ر هیدرۆكاربۆناتێكی سروشتی یان هه‌ر هیدرۆكاربۆناتێكی تێكه‌ڵاوی سروشتی چ له‌ دۆخی گازی یان شلی بێ ئه‌وانه‌ش ده‌گرێته‌وه‌ كه‌ ده‌توانرێ بگه‌ڕێندرێته‌وه‌ بۆ حه‌شارگه‌ كه‌. دوازده‌م : نه‌وتی خاو: هه‌موو هیدرۆكاربۆناته‌كانی شل له‌ دۆخه‌ سروشتییه‌كه‌ی یان له‌ گازی سروشتییه‌وه‌ به‌هۆی خه‌ستكردنه‌وه‌ یان هه‌ر هۆكارێكی پوختكردنی دیكه‌وه‌ به‌رهه‌مهێنرابێت. سێزده‌م : گازی سروشتی: هه‌موو هیدرۆكاربۆناته‌كانی گازی كه‌ به‌ سستی له‌ دۆخه‌ سروشتییه‌كه‌یدا مابێته‌وه‌، له‌وانه‌ش گازی ته‌ڕ، گازی وشك، ئه‌و گازه‌ی له‌ به‌رگی بیر هه‌یه‌ (Casing)و ئه‌و گازه‌ی له‌ پڕۆسه‌ی پوختكردنی هیدرۆكاربۆنی شل له‌ گازی ته‌ڕمابێته‌وه‌، جگه‌ له‌ نه‌وتی خاو. چوارده‌م : گازی سروشتی به‌یاوه‌ر: گازی به‌رهه‌مهێندراو، وتێكه‌ڵاو له‌گه‌ڵ نه‌وتی خاو له‌ ژێر بارودۆخی حه‌شارگه‌ییدا. پانزده‌م : كێڵگه‌ی نه‌وت: حه‌شارگه‌ یان كۆمه‌ڵێك له‌ حه‌شارگه‌كانی نه‌وتی له‌ پێكهاته‌كانی جیۆڵۆجی زانراو یان دیارده‌یه‌كی جیۆڵۆجی كه‌ نه‌وتی لێ به‌رهه‌م ده‌هێنرێ به‌ شێوه‌یه‌كی بازرگانی وه‌ به‌پێی ته‌كنۆلۆژیایه‌كی ئاسایی وسوودێكی ئابووری هه‌بێ. شانزده‌م: كێڵگه‌ی ئێستا: ئه‌و كێڵگه‌ نه‌وتیه‌ی كه‌ تا پێش 15/8/2005 به‌رهه‌می بازرگانی هه‌بوو. حه‌ڤده‌م : كێڵگه‌ی ئاینده‌: ئه‌و كێڵگه‌ نه‌وتیه‌ كه‌ تا پێش 15/8/2005 به‌رهه‌می نه‌بووه‌ و هه‌ر كێڵگه‌یه‌كی نه‌وتی دۆزراوه‌ یان له‌ ئه‌نجامی پڕۆسه‌كانی دۆزینه‌وه‌ی ئاینده‌ دا ده‌دۆزرێته‌وه‌. هه‌ژده‌م : پڕۆسه‌كانی نه‌وت: به‌دواداگه‌ڕان و دۆزینه‌وه‌ به‌ مه‌به‌ستی په‌ره‌پێدان، به‌رهه‌مهێنان، به‌ بازاركردن، عه‌mبار كردن، گواستنه‌وه‌، پاڵاوتن، فرۆشتن و هه‌ناردنی نه‌وت یان بنیادتنان و دانان و دامه‌زراندنی هه‌ر هه‌یكه‌لێكی ده‌زگاكان و مه‌كینه‌كان بۆ مه‌به‌ستی ئاماژه‌ بۆكراو و دوكوتایی هێنان به‌ مۆڵه‌ت و یان لابردنی هه‌ریه‌كێك له‌و هه‌یكه‌ل و دامه‌زراو وبیناكان. نۆزده‌م : موڵكه‌ جێگیره‌كان: هه‌ر سامانێكی نه‌گوازراوه‌ چ گشتی بێ یان تایبه‌تی. بیسته‌م : مۆڵه‌تی به‌دواگه‌ران: مۆڵه‌تێكه‌ به‌پێی مادده‌ی بیست و یه‌كی ئه‌م یاسایه‌ له‌ وه‌زیره‌وه‌ ده‌رده‌چێت. بیست ویه‌ك : مۆڵه‌تی ڕێپێدان: ئاگاداركردنه‌وه‌ یان ئه‌و ڕه‌زامه‌ندیه‌ی كه‌ له‌ وه‌زیره‌وه‌ به‌ پێی مادده‌ی بیست و چواری ئه‌م یاسایه‌ ده‌رده‌چێت. بیست و دوو : مۆڵه‌ت: ڕێگه‌دان به‌ گرێبه‌ستی نه‌وت، یان ڕێگه‌دان به‌ گه‌ڕان به‌ دوای نه‌وتداو یان هه‌ر ریكه‌وتنیكی تایبه‌تی پێی. بیست و سێ: كه‌س: هه‌ر كه‌سێكی سروشتی یان مه‌عنه‌وی یان هه‌ر دامه‌زراویكی یاسایی دیكه‌. بیست وچوار: كه‌سی ڕێپێدراو: ئه‌و به‌ڵێنده‌ره‌ی كه‌ گرێبه‌ستی نه‌وتی له‌ خوی ده‌گرێت یان ئه‌و كه‌سه‌ی به‌پێی مۆڵه‌ت یان ڕێپێدان به‌رپرسیاریه‌تی ده‌خرێته‌ ئه‌ستۆی. بیست و پێنج : به‌ڵێنده‌ر: هه‌ر كه‌سێك له‌بواری نه‌وت دا له‌گه‌ڵ وه‌زاره‌ت گرێبه‌ست گرێده‌دا. بیست وشه‌ش : به‌رهه‌م هێنانی بازرگانی: به‌رهه‌م هێنانی ڕۆژانه‌ كه‌ له‌(5000) پێنج هه‌زار به‌رمیل كه‌متر نه‌بێ و له‌ ماوه‌ی(12) دوازده‌ مانگدا. بیست وحه‌وت : گرێبه‌ستی نه‌وت: هه‌ر گرێبه‌ستێك گرێده‌درێ یان ریگه‌دان یان لاری نه‌بوون یان هه‌ر موله‌تێك به‌پێی مادده‌ی (23) بیست وچواری ئه‌م یاسایه‌ ده‌درێت. بیست وهه‌شت : ناوچه‌ی گرێبه‌ست: ئه‌و رووبه‌ره‌ی له‌ گرێبه‌ستی نه‌وت دا دراوه‌. بیست ونۆ: گرێبه‌ستی به‌شدار كردن له‌ به‌رهه‌مهێناندا: نمونه‌ی گرێبه‌ستی نه‌وت كه‌ ناوه‌ ناوه‌ له‌وانه‌یه‌ ده‌خرێته‌ به‌رچاو و هه‌موار ده‌كرێت له‌لایه‌ن وه‌زاره‌ته‌وه‌، كه‌ جگه‌ له‌هه‌ندێ له‌ كاروباری دیكه‌وه‌، مه‌ترسی ئابووری و هونه‌ریشی تێدایه‌، كه‌ به‌ڵێنده‌ر به‌ڵێنی پێده‌دات له‌ به‌رامبه‌ر به‌شێك له‌ به‌رهه‌مه‌كه‌دا كه‌ بۆی هه‌یه‌ وه‌كو بنه‌مایه‌ك بۆ دانوستاندنه‌كان له‌ گرێبه‌ستی نه‌وتی دا پشتی پێ ده‌به‌سترێ له‌ نێوان وه‌زاره‌ت و ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئاره‌زوویان له‌ جێبه‌جێ كردنی پڕۆسه‌كانی نه‌وتی دا هه‌یه‌. سی : داهاته‌كان: داهاته‌كانی حكومه‌تی هه‌رێم كه‌ له‌ پڕۆسه‌كانی نه‌وت به‌ده‌ست ده‌كه‌ون، له‌وانه‌ش فرۆشتنی نه‌وت و گازو مولكانه‌ و پاداشتی ئیمزاكردن و به‌رهه‌مهێنان له‌و گرێبه‌ستانه‌ی نه‌وتی له‌ نێوان كۆمپانیا بیانییه‌كان و ناوخۆییه‌كان به‌ستراوه‌. سی ویه‌ك : مولكانه‌: ڕێژه‌یه‌ك له‌ نه‌وتی به‌رهه‌مهێنراو كه‌ مسۆگه‌ره‌، كه‌ بۆ حكومه‌تی هه‌رێم له‌ ناوچه‌ی گرێبه‌سته‌كه‌دا دابین ده‌كرێ. سی و دوو : خاڵی دابین كردن: ئه‌و شوێنه‌ی له‌ دوای پڕۆسه‌ی ده‌رهێنانی دێ كه‌ نه‌وتی خاو و گازی سروشتی ئاماده‌ن بۆ فرۆشتن و وه‌رگرتن به‌پێی پێوانه‌كانی نێو ده‌وڵه‌تی، واته‌ ئه‌و شوێنه‌ی كه‌ كه‌سێك مافی موڵكداری نه‌وتی هه‌یه‌ تیادا به‌پێی بڕگه‌ی حه‌وته‌م له‌ مادده‌ی سێیه‌م له‌م یاسایه‌دا. سی وسێ : سندوقی ژینگه‌: ئه‌و سندوقه‌یه‌ كه‌ داهاته‌كان له‌ خو ده‌گرێت و به‌پێی ئه‌م یاسایه‌ دا دیاری ده‌كرێت، وبه‌ڵێنده‌ره‌كان به‌به‌شداری كردن تێیدا به‌پێی مه‌رجه‌كانی گرێبه‌ستی به‌شداریكردنی به‌رهه‌مهێنان وبه‌پێی مادده‌ی سی و حه‌وت له‌م یاسایه‌دا پابه‌ند ده‌بێت. سی وچوار : كونترول كردن: كونترول كردنی ڕاسته‌وخۆ یان ناڕاسته‌وخۆ بۆ زۆرینه‌ی ده‌نگه‌كان دامه‌زراوی مه‌به‌ست، له‌ كۆبوونه‌وه‌كانی هه‌ڵگری پشكه‌كان . سی وپێنج : سه‌ركار: كه‌سی ڕێپێدراو یان هه‌ركه‌سێكی دیكه‌ له‌ مۆڵه‌ته‌كه‌دا ناوی هاتبێ بۆ ئه‌وه‌ی پڕۆسه‌كانی نه‌وت به‌ڕێوه‌ببات. سی و شه‌ش : حه‌شارگه‌: پێكهاته‌ی به‌ردی ژێر زه‌وی كه‌ نیشتنی سروشتی تاكی هه‌یه‌ و سه‌ربه‌خۆیه‌ له‌و هیدڕۆكاربۆناته‌ی كه‌ توانای به‌رهه‌مهێنانی نه‌وتی هه‌یه‌ كه‌ به‌ سیسته‌می پاڵه‌په‌ستۆی سروشتی یه‌كگرتوو جیاده‌كرێته‌وه‌. سی و حه‌وت: بیر: كون كردنی ڕووی زه‌وی، كه‌ هه‌ڵكۆڵین و بڕینی پێكهاته‌كانی به‌ردی ژێر زه‌وی ده‌گرێته‌وه‌، به‌مه‌به‌ستی دۆزینه‌وه‌ له‌پێناو به‌دواگه‌ران یان به‌رهه‌مهێنانی نه‌وت.

مادده‌ی حه‌وته‌وم:به‌پێی ئه‌م یاسایه‌ وه‌زیر ده‌سه‌ڵات و ئه‌ركه‌كانی ده‌گرێته‌ ئه‌ستۆ، وه‌ ئه‌ونه‌ش ده‌گرێته‌وه‌ كه‌ له‌ناو مۆڵه‌ته‌كانیش هاتووه‌ له‌ پێناو هێنانه‌دی ئه‌مانه‌ی خواره‌وه‌یه‌: یه‌كه‌م: مسۆگه‌ركردنی به‌ڕێوه‌بردنی ڕاست و ڕه‌وانی سامانه‌كان نه‌وتی. . دووه‌م: كار كردن له‌ پێناومسۆگه‌ركردنی په‌ره‌پێدانی پیشه‌سازی نه‌وت به‌جۆرێك زیانه‌كانی ژینگه‌ كه‌م بكاته‌وه‌، و گه‌شه‌پێدانی ئابووری به‌رده‌وام مسۆگه‌ر بكات و هانی وه‌به‌رهێنان بدات، به‌جۆرێك په‌ره‌پێدانی پلانه‌ دوورهاوێژه‌كان بۆ هه‌رێم له‌ خۆ بگرێ وه‌ ده‌بێ هۆشمه‌ندانه‌ و له‌گه‌ڵ پێشكه‌وتووترین شێوازی پیشه‌سازی نه‌وتدا كۆك بێت.