القوانين

به‌ناوی خوای به‌خشنده‌ و میهره‌بانبه‌ناوی گه‌له‌وه‌ئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی كوردستانيٍ – عێراق ژماره‌ی ده‌رهێنان :17 روژی ده‌رهێنان :12/5/2003پشت به‌ حوكمه‌كانی بڕگه‌(1) مادده‌ی په‌نجاو شه‌ش له‌ یاسای ژماره‌(1)ی هه‌موار كراوی ساڵی(1992)و، له‌سه‌ر داوای ژماره‌ی یاسایی له‌ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی كوردستانی عێراق، ئه‌نجومه‌ن له‌ دانیشتنی رۆژی (12/5/2003)یدا بڕیاری ده‌رهێنانی ئه‌م یاسایه‌ی خواره‌وه‌ی دا :یاسا ژماره ‌(17)ی ساڵی 2003مادده‌ی یه‌كه‌م: رۆژی 9/4/2003 ئازادكردنی عێراق له‌ رژێمی دیكتاتۆری سه‌ر كوتكار ده‌كرێ به‌ پشووی ره‌سمی له‌ هه‌رێمی كوردستانی عیراقدا .مادده‌ی دووه‌م :هه‌ر ده‌قێ پێچه‌وانه‌ی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ بێت ناخرێته‌ به‌ر كار .مادده‌ی سێیه‌م:ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی ده‌رهێنانییه‌وه‌ ده‌خرێته‌ به‌ركار و له‌ (وه‌قایعی كوردستان)دا بڵاو ده‌كرێته‌وه‌. د.رۆژ نوری شاویس سەرۆکی ئەنجومەنی نیشتمانی کوردستانی عێراق...

به‌ناوی خواى بەخشندە وميهرەبان‌بەناوى گەلەوەئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی كوردستان - عێراقژماره‌ی ده‌رهێنان: 15رۆژی ده‌رهێنان: 14/8/2002پشت به‌ حوكمه‌كانی بڕگه‌ (1)ی مادده‌ی (56) و مادده‌ی (53) له‌ یاسای ژماره‌ (1)ی هه‌مواركراوی ساڵی (1992)و، له‌سه‌ر داوای ژماره‌ی یاسایی ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی كوردستانی عێراق و ئه‌و یاساكارییه‌ش كه‌ ئه‌نجومه‌ن له‌ دانیشتنی نائاسایی ژماره‌ (2)ی رۆژی (13/8/2002)یدا ئه‌نجامی داوه‌و، به‌پێی ئه‌و ده‌سه‌ڵاته‌ش كه‌ بڕگه‌ (3)ی مادده‌ی دووه‌می یاسای ژماره‌ (10)ی ساڵی 1997 پێمانی داوه‌، بڕیاری ده‌رهێنانی ئه‌م یاسایه‌ی خواره‌وه‌مان دا:ياساى ژماره‌ (15)ی ساڵی 2002مادده‌ی یه‌كه‌م:ئه‌و ماوه‌یه‌ی كه‌ حقوقی له‌ ئه‌ندامێتیی ئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی كوردستانی عێراقدا به‌سه‌ری ده‌بات، به‌ خزمه‌تی دادوه‌ریی به‌كردار بۆ مه‌به‌ستی دامه‌زراندن و ته‌رقیه‌و ته‌رفیع حساب ده‌كرێت.مادده‌ی دووه‌م:هه‌ر ده‌قێ پێچه‌وانه‌ی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ بێت ناخرێته‌ به‌ركار.مادده‌ی سێیه‌م:پێویسته‌ له‌سه‌ر ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ بخه‌نه‌ به‌ركار.مادده‌ی چوارەم:ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی بڵاوكردنه‌وه‌ی له‌ (وه‌قایعی كوردستان)دا، ده‌خرێته‌ به‌ركار. د.رۆژ نوری شاوه‌یس سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی كوردستانی – عێراق...

بەناوى خوداى بەخشندەو میهرەبانبەناوى گەلەوەسەرۆکایەتی هەرێمی كوردستان - عێراقبەپێی ئەو دەسەڵاتەى پێماندراوە لە بڕگەى (یەکەم)ى ماددەى (دەیەم) لە یاساى سەرۆکایەتی هەرێمی کوردستان ژمارە (1)ی ساڵی 2005ى هەموارکراو، و پاڵپشت بە یاساکاریی پەرلەمانى کوردستان لە دانیشتنی ژمارە (15)ی ئاسایی ڕۆژی 16/1/2020 کردوویەتی، بڕیارماندا بە دەرکردنی:یاساى ژمارە (2)ى ساڵى 2020یاسای چاكسازی لە مووچە و دەرماڵە و بەخشین و ئیمتیازاتەكان و خانەنشینی لە هەرێمی كوردستان - عێراقبەشی یەكەمئامانجەكانماددەى (1):یەكەم: بەرجەستەكردنی بنەماكانی دادپەروەری و شایسستە بوون لە خەرجكردنی مووچە و دەرماڵە و بەخشین و ئیمتیازاتەكانی دیكە لە هەرێمی كوردستان، و نەهێشتنی سوودمەندبوونی نا شایستە و ڕێگرتن لە بەهەدەردانی بوودجەی گشتی.دووەم: بەدامەزراوەیكردن و یەكخستنی بەڕێوەبەرایەتی گشتی و بەڕێوبەرایەتی و فەرمانگە و یەكە جیاجیاكانی خانەنشینی لە بوارەكانی (شارستانی و سەربازی و هێزەكانی ئاسایشی ناوخۆ) لە یەك بەڕێوەبەرایەتی گشتی خانەشینی سەر بە (وەزارەتی دارایی و ئابووری) حكومەتی هەرێمی كوردستان - عێراق.سێیەم: كاراكردن و پشتیوانی كردنی دارایی سندوقی خانەنشینی، و ڕێگرتن لە هەر خەرجییەك لەسەر سندوقەكە جگە لەو مەبەستانەی لە یاسای خانەنشینی كارپێكراو ژمارە (27)ی ساڵی 2006 لە هەرێمدا، ئاماژەیان پێكراوە.چوارەم: رێكخستنەوەی خانەنشینی خاوەن وەزیفە باڵاكان و پلە تایبەتەكان لەسەر بنەمای تەمەن و ساڵانی خزمەت و بڕوانامە.بەشی دووەمرێكخستنەوەی ماف و ئیمتیازاتەكانی میراتگرانی كەسوكاری شەهیدان وئەنفالكراوان و زیندانیكراو و گیراوانی سیاسیماددەى (2):یەكەم: یەكخستنی ماف و ئیمتیازاتی كەسوكاری شەهیدان و ئەنفالكراوان و زیندانی و گیراوی سیاسی لە هەرێمی كوردستان لەبەر ڕۆشنایی یاسا بەركارەكان.دووەم: پاككردنەوە و هەڵوەشاندنەوەی ماف و ئیمتیازاتی میراتگری ئەو كەسانەی كە بەدەر لە حوكمەكانی یاسای ژمارە (9)ی ساڵی 2007ی هەمواركراو (یاسای ماف و ئیمتیازاتی كەسوكاری شەهیدان و ئەنفالكراوان) سوودمەند بوون.سێیەم: پاككردنەوە و هەڵوەشاندنەوەی ئیمتیازاتی زیندانی و گیراوی سیاسی كە بە ناوی زیندانی و گیراوی سیاسی، بە پێچەوانەی حوكمەكانی یاسای ژمارە (11)ی ساڵی 2011 (یاسای ئیمتیازاتی زیندانی كراو و گیراوی سیاسی كوردستانی) هەمواركراو سوودمەند بوون.چوارەم: لە كاتی مردنی زیندانیكراو و گیراوی سیاسی، بە یاسای خانەنشینی بەركار لە هەرێمی كوردستان مامەڵە لەگەڵ میراتگرانیان دەكرێت.پێنجەم: پێویستە لەسەر وەزارەتەكانی (دارایی و ئابووری) و (خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی) و (پەروەردە) و (تەندروستی) بە هەماهەنگی وەزارەتی (كاروباری شەهیدان و ئەنفالكراوان) ڕێنمایی دەربكەن بە مەبەستی ڕێكخستنەوەی لەئەستۆگرتنی حكومەت بۆ خەرجیی چارەسەری تەندروستی و خوێندنی (كوڕ و كچ و هاوسەری شەهید كە هاوسەرگیریی نەكردۆتەوە) لە قوتابخانە و پەیمانگا و زانكۆ حكومی و ئەهلییەكان لە ناو هەرێمدا، و دەستنیشانكردنی مەرجەكانی شایستەبوون لەبەر ڕۆشنایی بڕگەی (دووەم) لە ماددەی (7) لە یاسای ژمارە (9)ی ساڵی 2007 (یاسای ماف و ئیمتیازاتی كەسوكاری شەهید و ئەنفالكراوەكان لە هەرێمی كوردستان).بەشی سێیەمنەهێشتنی سوودمەندبوون لە جارێك زیاتر لە بودجەی گشتیماددەى (3):یەكەم:1. هەڵوەشاندنەوەی سەرجەم ئەو بەخشین و ئیمتیازاتە داراییانەی كە خەرج دەكرێن بۆ ئەو كەسانەی كە بەناوی سوودمەندی تەرخانكراوەكانی چاودێری كۆمەڵایەتی و خاوەن پێداویستی تایبەت و كەمئەندامان، بەدەر لە یاسا و ڕێنماییە كارپێكراوەكان خۆیان تۆمار كردووە، وڕاستكردنەوەی ئەو سوودمەندییە بەپێی پێوەرەكانی سوودوەرگرتن لەو بەخشین و ئیمتیازاتانە، و لەناویشیاندا ڕێژەی پەككەوتەیی بەپێی ڕاپۆرتی لیژنەی پزیشكی ڕاستێنراو.2. كەمئەندام و خاوەن پێداویستی تایبەت لە كەسانی فەرمانبەر، لەجیاتی ئەو بەخشینەی لە تەرخانكراوەكانی چاودێری كۆمەڵایەتی، دەرماڵەی (لەبری پەككەوتەیی)یان پێدەدرێت، بەڕێژەیەك لە مووچەی بنەڕەتییان، كە ئەو ڕێژەیە لەلایەن ئەنجومەنی وەزیرانەوە دەستنیشان دەكرێت بەڕەچاوكردنی ڕێژەی پەككەوتن لەلایەن لێژنەیەكی پزیشكی پسپۆڕەوە.دووەم: كار بە سەرجەم ئەو یاسا و بڕیار و پەیڕەو و ڕێنماییانە ناكرێت كە ڕێگە دەدەن بە سوودمەندبوون لە وەرگرتنی زیاتر لە یەك مووچە و بەخشین و هەر ئیمتیازێكی دارایی تر لە بودجەی گشتی لە ناو هەرێم و دەسەڵاتی فیدراڵی، بۆ سەرجەم سوودمەندان لە بوارەكانی شارستانی، سەربازی، هێزەكانی ئاسایشی ناوخۆ، سوودمەندانی تەرخانكراوەكانی چاودێری كۆمەڵایەتی و خانەنشینی بە هەموو جۆرەكانی جگە لە ئیمتیازاتە داراییەكانی میراتگرانی كەسوكاری شەهیدان و ئەنفالكراوان و زیندانی و گیراوی سیاسی و سوودمەندان بەپێی یاسای ژمارە (9)ی ساڵی 2015 (یاسای ماف و ئیمتیازاتی تاقانەكانی جینۆساید لە هەرێمی كوردستان - عێراق).سێیەم: سەرپشككردنی ئەو كەسانەی كە بڕگەی (دووەم)ی ئەم ماددەیە دەیانگرێتەوە، كە بەپێی یاسا و ڕێنماییەكان سەرەڕای مووچە سوودمەندن لە وەرگرتنی مینحە و ئیمتیازاتی دارایی تر لە بودجەی گشتی لەناو هەرێم و دەسەڵاتی ئیتیحادی، كەدەبێت تەنها لە یەكێك لەو مووچە و مینحە و ئیمتیازاتانە سوودمەندبن.چوارەم: لەكاتی گەڕانەوەى فەرمانبەری خانەنشینكراو بۆ وەزیفەی گشتی بە هەمیشەیی یان بە گرێبەست، سەرپشك دەكرێت لە وەرگرتنی مووچەی خانەنشینییەكەی یان مووچەی ئەو وەزیفەیەی كە پێی دامەزراوەتەوە، و لە هیچ حاڵەتێكدا نابێت سوودمەند بێت لە دوو مووچە.بەشی چوارەمبواری پێشمەرگە و هێزەكانی ئاسایش و پۆلیسی ناوخۆماددەى (4):یەكەم: یەكخستن و ڕێكخستنی یەكەكانی ژمێریاری لە گشت یەكەكانی هێزی پێشمەرگەی كوردستان، ڕێكخراو و ڕێكنەخراو لە چوارچێوەی هەیكەلیەتی وەزارەتی (كاروباری پێشمەرگە) لە یەك یەكەی ژمێریاری كە بەڕێوەبەرایەتی گشتی بودجە و بەرنامەكان (ژمێریاری سەربازی) سەر بە وەزارەتی (كاروباری پێشمەرگە)ی هەرێمی كوردستانە.دووەم: یەكەكانی ژمێریاری پێویستە لە ژێر وردبینی دیوانی چاودێری دارایی هەرێمی كوردستان، و (فەرمانگەی چاودێری دارایی) هاتوو لە ماددەی (3) لە یاسای ژمارە (19)ی ساڵی 2007 یاسای (وەزارەتی كاروباری پێشمەرگە لە هەرێمی كوردستان) هاوشێوەی هێزە ڕێكخراوەكانی سەر بە وەزارەتی ناوبراو بێت.سێیەم: پێویستە وەزیری كاروباری پێشمەرگە دەسەڵاتی تەواو بە پێی یاسا بەركارەكان بدات بە فەرمانگەی (چاودێری دارایی) سەر بە وەزارەتی (كاروباری پێشمەرگە) بۆ ووردبینیكردنی لیستی پێشمەرگە و دروستكردنی دۆسیەی كەسی بە پێداویستییە یاساییەكانەوە، و پێداچوونەوە بە خزمەتی پێشمەرگایەتی لە گشت یەكەكانی هێزی پێشمەرگەی كوردستان، ڕێكخراو و ڕێكنەخراو لە چوارچێوەی هەیكەلییەتی وەزارەتی (كاروباری پێشمەرگە) بە هەماهەنگی لەگەڵ بەڕێوەبەرایەتی میلاكی سەر بە بەڕێوەبەرایەتی گشتی بودجە لە وەزارەتی (دارایی و ئابووری).چوارەم: پێویستە دەستنیشانكردنی ژمارەی پاسەوانان بۆ بارەگا و دامەزراوە حزبییەكان و هەروەها پاسەوانی پارێزگاری لە خاوەن وەزیفە باڵاكان و بەرپرسانی سەربازی و ئاسایشی ناوخۆ، بە هەماهەنگی و بەپێی پەیڕەوێك ڕێكبخرێت كە لەلایەن ئەنجومەنی وەزیرانەوە دەردەچێت، و ئەوانەی زیاد دەبن لە ژمارەی دیاریكراو لەو پەیڕەوە لە چوارچێوەی میلاكی سەربازی و هێزەكانی ئاسایشی ناوخۆ بەپێی شایستەبوونی خۆیان ڕاژەیان ڕێكدەخرێتەوە.پێنجەم: گواستنەوەی گشت پاسەوانەكان بۆ سەر میلاكی هێزەكانی یەكەی پاسەوانی لە وەزارەتی (ناوخۆ) و بە هیچ جۆرێك نابێت پاسەوان لەسەر میلاكی هیچ یەكەیەكی تری سەربازی یان هێزەكانی ئاسایشی ناوخۆ بێت جگە لە یەكەی پاسەوانی سەر بە وەزارەتی ناوخۆ، و خەرجكردنی مووچەی پاسەوانی تەنها لەلایەن بەڕێوەبەرایەتی ژمێریاری وەزارەتی ناوخۆ دەبێت دوای هاوتاكردن و یەكخستنیان.شەشەم: پێداچوونەوە و رێكخستنەوەی لیستی سوودمەندانی خانەنشینی كەمئەندامانی پێشمەرگە لەبەر ڕۆشنایی یاسای ژمارە (34)ی ساڵی 2007 یاسای خانەنشینی كەمئەندامانی پێشمەرگە(زێرەڤانی) هەرێمی كوردستان - عێراق ، و هەڵوەشاندنەوەی خانەنشینی ئەو كەسانەی كە بە پێچەوانەی یاسای ناوبراو خانەنشین كراون.بەشی پێنجەمدەرماڵەكانماددەى (5):پێویستە لەسەر ئەنجومەنی وەزیران گشت دەرماڵەكان لە بەر ڕۆشنایی یاسا بەركارەكان، بە شێوەیەكی دادپەروەرانە ڕێك بخاتەوە.بەشی شەشەمرێكخستنەوەی هەژماركردنی خزمەتماددەى (6):یەكەم: پێداچوونەوە و ڕێكخستنەوەی پلە و ناونیشان و مووچەی وەزیفی سەرجەم مووچەخۆرانی هەرێم لە بوارەكانی خزمەتی (شارستانی، پێشمەرگایەتی، هێزەكانی ئاسایشی ناوخۆ) بەپێی یاسا و پەیڕەو و ڕێنماییە كارپێكراوەكان، و ڕێكخستنەویان لە چوارچێوەی وەزیفەی گشتییدا لەسەر بنەمای بڕوانامە و ساڵانی خزمەتی فیعلی و خزمەتی هەژماركراوی یاسایی، بەبێ ئەژماركردنی ئەو خزمەتەی كە بەشێوەیەكی نایاسایی بۆ مووچەخۆر ئەژماركراون.دووەم: یەكخستنی ناونیشان و پلەی وەزیفی لەگەڵ مووچەی وەزیفی بەپێی حوكمەكانی یاسای میلاكی ژمارە (25)ی ساڵی 1960ی هەمواركراوی كارپێكراو لە هەرێمدا یان هەر یاسایەكی تر كە جێگەی ئەم یاسایە دەگرێتەوە، و هەڵوەشاندنەوەی ئەو ناونیشان و پلە وەزیفییانەی كە هاودژن لەگەڵ یاسای ناوبراو.سێیەم: هەڵوەشاندنەوەی گشت پلە و مەرتەبەی زێدەكی كە بەدەر لە یاسا كارپێكراوەكان دراوە بە مووچەخۆران، چ لە ڕۆژی یەكەم دامەزراندنیان یان لە دوای دامەزراندنیان.چوارەم: هەڵوەشاندنەوەی ساڵانی خزمەتی ئەژماركراو بۆ خزمەتی وەزیفی (شارستانی یان پێشمەرگایەتی یان هێزەكانی ئاسایشی ناوخۆ) بۆ ئەو ماوانەی كە لەگەڵ ماوەی خوێندنی مووچەخۆر یەكدەگرێتەوە، جگە لە حاڵەتەكانی مۆڵەتی خوێندن، یان خوێندنی ئێواران، یان تەمەنی لەو كاتەدا لە خوار (16) شازدە ساڵی بێت، جگە لە زیندانی و راگیراوانی سیاسی.پێنجەم:1. هەر پێگەیەكی یاسایی بواری ڕاژەی گشتی پشتبەست بە بڕیاری كارگێڕی هاتوونەتەدی و لەسەر بودجەی گشتی مووچەیان وەرگرتووە، ئەوا ئەو پێگانە پارێزراو دەبن بە مەرجێك لێبڕینی خانەنشینییان بدەن پشت بەست بە بڕیاری كارگێڕی دامەزراندنیان، و پێویستە پلە و ناونیشانی وەزیفی و مووچە و شایستەی داراییان لە چوارچێوەی یاسا و پەیڕەو و ڕێنماییە بەركارەكان ڕێكبخرێتەوە و خۆیان بگونجێنن لەگەڵ ئەحكامەكانی ئەم یاسایە.2. حوكمی خاڵی (1)ی بڕگەی (پێنجەم)ی ئەم ماددەیە، تەنیا ئەو كەسانە دەگرێتەوە كە تا پەسەندكردنی ئەم یاسایە مووچەیان وەرگرتووە.بەشی حەوتەمبواری خانەشینیماددەى (7):یەكەم: یەكخستنی خانەنشینی ئەوانەی لە خوارەوە ئاماژەیان پێدراوە لە ڕووی مەرج و پێداویستییەكانی خانەنشینبوون بەهەمان مەرج و پێوەرەكانی خانەنشینی فەرمانبەران لە پلە گشتییەكانی وەزیفە لەسەر میلاكی شارستانی و سەربازی و هێزەكانی ئاسایشی ناوخۆ:(سەرۆكی هەرێم و سەرۆكی پەرلەمان و سەرۆكی ئەنجومەنی وەزیران و جێگرەكانیان و ئەندامانی پەرلەمان و وەزیرەكان و ئەوانەی بە پلەی ئەوانن و بریكارەكانی وەزارەت و ئەوانەی بە پلەی ئەوانن و ئەوانەی مووچەی بریكاری وەزارەت وەردەگرن و خاوەن پلە تایبەتەكان و بەڕێوەبەرە گشتییەكان و ئەوانەی بە پلەی بەڕێوەبەری گشتی و ئەوانەی مووچەی بەڕێوەبەری گشتی وەردەگرن و سەرۆك و ئەندامانی ئەنجومەنی پارێزگاكانی هەرێم و گشت ئەو كەسانەی كە بەپێیی خشتەی كارپێكراوی مووچە لە هەرێمی كوردستان مووچە و دەرماڵەی هەردوو پلە باڵای (أ) و (ب) وەردەگرن لەسەر میلاكی شارستانی و سەربازی و هێزەكانی ئاسایشی ناوخۆ).دووەم: مووچەی خانەنشینی هەژمار دەكرێت بۆ ئاماژەپێدراوان لە بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیە بەم شێوەیەی خوارەوە:1. ڕێژەی (15%) پانزدە لە سەدا لە كۆی گشتی دوا مووچە و دەرماڵە، ئەوەی لەكاتی خزمەتدا وەریدەگرێت.2. ڕێژەی (1.5%) یەك و نیو لە سەدا لە كۆی گشتی دوا مووچە و دەرماڵە، ئەوەی لەكاتی خزمەتدا وەریدەگرێت، دەخرێتە سەر مووچەی خانەنشینی بۆ هەر ساڵێكی خزمەت.3. دەرماڵەی ئەم بڕوانامانەی خوارەوە یان هاوشێوەیان بەم ڕێژەیە دەبێت:أ. دەرماڵەی بڕوانامەی ئامادەیی بەڕێژەی (1%)یەك لەسەدا لە كۆی گشتی دوا مووچە و دەرماڵە، ئەوەی لەكاتی خزمەتدا وەریدەگرێت، دەخرێتە سەر مووچەی خانەنشینی.ب. دەرماڵەی بڕوانامەی دبلۆم بەڕێژەی (2%) دوو لەسەدا لە كۆی گشتی دوا مووچە و دەرماڵە، ئەوەی لەكاتی خزمەتدا وەریدەگرێت، دەخرێتە سەر مووچەی خانەنشینی.ج. دەرماڵەی بڕوانامەی بەكالۆریۆس بەڕێژەی (4%) چوار لە سەدا لە كۆی گشتی دوا مووچە و دەرماڵە، ئەوەی لەكاتی خزمەتدا وەریدەگرێت، دەخرێتە سەر مووچەی خانەنشینی.د. دەرماڵەی بڕوانامەی دبلۆمی باڵا و ماستەر بەڕێژەی (6%) شەش لەسەدا لە كۆی گشتی دوا مووچە و دەرماڵە، ئەوەی لەكاتی خزمەتدا وەریدەگرێت، دەخرێتە سەر مووچەی خانەنشینی.ه. دەرماڵەی بڕوانامەی دكتۆرا بەڕێژەی (8%) هەشت لەسەدا لە كۆی گشتی دوا مووچە و دەرماڵە، ئەوەی لەكاتی خزمەتدا وەریدەگرێت، دەخرێتە سەر مووچەی خانەنشینی.4. شایستەی مووچەی خانەنشین نابێت لە ڕێژەی (50%) پەنجا لەسەدا تێپەڕێت لە كۆی گشتی دوا مووچە و دەرماڵە، ئەوەی لەكاتی خزمەت وەریدەگرێت.سێیەم:1. فەرمانبەر بەو پێناسەیەی لە یاسای خانەنشینی یەكگرتووی بەركار لە هەرێمدا هاتووە (بەوانەشەوە كە لە بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیە ئاماژەیان پێدراوە) شایستەی مووچەیەكی خانەنشینی دەبن ئەگەر خزمەتی خانەنشینیان لە (15) پازدە ساڵ كەمتر نەبێت، و (45) چل و پێنج ساڵ لە تەمەنیان تەواو كردبێت، جگە لە حاڵەتەكانی مردن یان شەهیدبوون یان خانەنشینبوون بە هۆكاری تەندروستی، و ئەو حاڵەتانەی دیكەى بەدەركردن كە لە یاسای خانەنشینی بەركاردا هاتووە.2. ئەوانەی ڕاسپێردراون بە خزمەتی گشتی، كە لە بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیەی ئاماژەیان پێدراوە، و مەرجەكانی هاتوو لە بڕگەی (سێییەم / 1)ی ئەم ماددەیە نایانگرێتەوە، ئەوا شایستەی مووچەیەكی خانەنشینی دەبن بەڕەچاوكردنی هەمان پێوەرەكانی هاتوو لە بڕگەی (دووەم)ی ئەم ماددەیە، بەمەرجێك نابێت لە رێژەی (25%) بیست و پێنج لەسەدا تێپەڕێت لە كۆی گشتی دوا مووچە و دەرماڵە، ئەوەی لەكاتی خزمەتدا وەریدەگرێت، دەخرێتە سەر مووچەی خانەنشینی، تاوەكو حاڵەتەكانیان دەگونجێندرێن لەگەڵ مەرجەكانی هاتوو لە خاڵی (1)ی ئەم بڕگەیە.3.حوكمەكانی خاڵی (2)ی ئەم بڕگەیە، ئەو كەسانە ناگرێتەوە كە دوای بەركاربوونی ئەم یاسایە وەك راسپێردراو بە خزمەتی گشتی ڕادەسپێردرێن.چوارەم: ئەندام پەرلەمان بە ئارەزوومەندانە مافی دەستبەرداربوونی لە ماف و شایستە خانەنشینییەكانی وەك راسپێردراو هەیە، بە مەرجێك لە ماوەیەك كە لە (30) سی رۆژ تێپەڕنەكات لە رێكەوتی بەركاربوونی ئەم یاسایە، داواكاری پێشكەش بە دیوانی پەرلەمانی كوردستان - عێراق بكات بە مەبەستی وەرگرتنی ڕێكاری یاسایی پێویست.پێنجەم: هەژماركردنی ماوەی خزمەتی خولی پەرلەمانی، بۆ هەموو مەبەستەكانی سەرمووچە و بەرزكردنەوەی پلە و خانەنشینی بۆ ئەو پەرلەمانتارانەی بە ئارەزوومەندانە دەگەڕێنەوە بۆ سەر وەزیفەكانیان.شەشەم: حوكمەكانی ئەم ماددەیە هەموو ئەو كەسانەش دەگرێتەوە كە لە بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیە ئاماژەیان پێدراوە، و لە پێش بەركاربوونی ئەم یاسایە خانەنشین بوون، و پێویستە خۆیان بگونجێنن لەگەڵ حوكمەكانی ئەم یاسایە، بۆ ئەوانەش كە خزمەتی خانەنشینییان نەگەیشتۆتە (15) پانزە ساڵ، ئەوا تاوەكو (3) سێ ساڵ دەخرێتە سەر خزمەتەكەیان هاوشێوەی پلە وەزیفە گشتییەكان، بۆ ئەوەی بگەنە تەمەنی خانەنشینی ئیجباری بەمەرجێك بڕی خانەنشینی ئەو ماوەیە بدات.حەوتەم: ئەوانەی لە بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیە ئاماژەیان پێدراوە و پێشتر فەرمانبەری حكومەت بوون، كە بە ئارەزوومەندانە بۆ سەر وەزیفەكانیان دەگەڕێنەوە، دەست لەكاركێشانەوەیان هەڵدەوەشێتەوە و ڕاژەكەیان بۆ هەژمار دەكرێت، بۆ مەبەستی سەرمووچە و پلە بەرزكردنەوە و خانەنشینی، و لایەنی پەیوەندیدار پابەند دەبێت بە دابینكردنی پلەی وەزیفی پێویست و تەرخانكراوی دارایی پێویست بۆیان، و سەرپشك دەبن لە وەرگرتنی مووچەی خانەنشینی یان مووچەی ئەو وەزیفەیەی كە بۆی دەگەڕێتەوە.هەشتەم: جگە لە ڕاسپێردراوان بە خزمەتی گشتی هەموو ئەوانەی لە بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیە ناویان هاتووە شایستەی مووچەی خانەنشینی دەبن، بەهەمان پێوەر و مەرجەكانی هاتوو لە بڕگەكانی (دووەم و سێیەم)ی هاتوو لەم ماددەیە، بەڕێژەیەك نابێت لە (60%) شەست لەسەدا تێپەڕبكات لە كۆی گشتی دوا مووچە و دەرماڵە كە لەكاتی خزمەتدا وەریدەگرێت.نۆیەم: موچەی خانەنشینی سەرجەم دادوەر و داواكاری گشتی، نابێت لە ڕێژەی (70%) حەفتا لەسەدا تێپەڕبكات لەكۆی گشتی دوا مووچە و دەرماڵە، كە لەكاتی خزمەتدا بەپێی یاسا بەركارەكان وەریدەگرێت.ماددەى (8):گواستنەوەی گشت ئەو بەڕێوەبەرایەتی گشتی و ئەو بەرێوەبەرایەتی و فەرمانگە و هەر یەكەیەكی دیكەی كارگێڕی و دارایی كە مووچەی خانەنشینییان لێ خەرج دەكرێت (شارستانی، سەربازی، هێزەكانی ئاسایشی ناوخۆ، یەكە ڕێكنەخراوەكانی هێزەكانی پێشمەرگە)، وە گواستنەوەی گشت میلاك و موڵك و ماڵی گواستراوەی ئەو بەڕێوەبەرایەتی و یەكە كارگێڕییانە و دۆسێیە و بەراییەكانی ئەو كەسانەی ئاماژەیان پێكراوە بۆسەر بەڕێوەبەرایەتی گشتی خانەنشینی (وەزارەتی دارایی و ئابووری) حكومەتی هەرێمی كوردستان - عێراق، هەیكەلبەندییەكی تازە بۆ ئەو بەڕێوەبەرایەتییە گشتییە ئامادە دەكرێ و لەلایەن ئەنجوومەنی وەزیرانەوە پەسەند دەكرێت.ماددەى (9):هەڵوەشاندنەوەى خانەنشینى بە پلەى (وەزیر و بریكارى وەزارەت و ڕاوێژكار و بەڕێوەبەرى گشتى) و هەر پلەیەكى ترى تایبەت بۆ ئەو پێشمەرگانەى كە لە ڕێزى بزووتنەوەى ڕزگاریخوازى كوردستان بوون پێش رێكەوتی 5/3/1991، وەك رێزلێنانێك مووچەى خانەنشینییان بەو پلانە پێدراوە، لەبڕى ئەوە پێویستە لەدوای دڵنیابوون لە هەبوونی مەرج و پێداویستییەكان و وردبینیكردن و پاككردنەوەى لیستى ناوى ئەو پێشمەرگانە لەناو كەسانى ناشایستە، ئیمتیازێكى دارایى شایستەیان بۆ دابین بكرێت لەبەر ڕۆشنایی یاسای ژمارە (33)ى ساڵى 2007 یاسای (رێزلێنانی پێشمەرگە (زێڕەڤانی) هەرێمى كوردستان - عێراق)، یان یاسای ژمارە (34) ساڵى 2007 یاسای (خانەنشینی كەمئەندامانی پێشمەرگە (زێڕەڤانی) هەرێمى كوردستان - عێراق)، یان یاسای ژمارە (36) ساڵى 2007 یاسای (راژە و خانەنشینی پێشمەرگە (زێڕەڤانی) هەرێمى كوردستان - عێراق)، بەپێى تایبەتمەندی.ماددەى (10):هەڵوەشاندنەوەى مووچەى خانەنشینى سەرجەم ئەو كەسانەى كە بەشێوەیەكى نایاسایی خانەنشینكراون و راستكردنەوەی مووچەى خانەنشینى سەرجەم ئەو كەسانەی كە بە پلەى بەرزتر لە پلەى شایستەى خۆیان خانەنشین كراون، یان لەسەر بنەمای ئەژماركردنی نایاسایی ساڵانى خزمەتی وەزیفی خانەنشین كراون، و ڕاستكردنەوەی مووچەى خانەنشینییان بۆ ئەو مووچەیەى بەپێى یاسا كارپێكراوەكان شایستەى دەبن وەك لەم یاسایەدا ئاماژەى پێكراوە.بەشی هەشتەمحوكمەكانی كۆتاییماددەى (11):یەكەم: دەبێت دەسەڵاتى جێبەجێكردن و لایەنە پەیوەندیدارەكان، حوكمەكانى ئەم یاسایە جێبەجێ بكەن.دووەم: دیوانى چاودێرى دارایی هەرێمى كوردستان پابەندە بە پشكنین و وردبینیكردن و بەدواداچوونی جێبەجێكردنی ئەحكامەكانی ئەم یاسایە و یاسا پەیوەندیدارەكانی تر و ئامادەكردنی ڕاپۆرت لەبەر ڕۆشنایی یاسای دیوانی چاودێری دارایی هەرێمى كوردستان - عێراق ژمارە (2)ى ساڵى 2008.سێیەم: دەستەى دەسپاكی و داواكاری گشتى لە هەرێمى كوردستان - عێراق بەپێى تایبەتمەندی پابەندن بە وەرگرتنی ڕێكاری یاسایی پێویست بەرامبەر هەر كارمەند و بەرپرسێك كە بەربەست و ئاستەنگ بۆ جێبەجێكردنی حوكمەكانى ئەم یاسایە دروست دەكەن.ماددەى (12):یەكەم: دامەزراندن لە وەزیفەكانی (بەڕێوەبەرى گشتى و راوێژكار و سەرووتر)، لە دامەزراوە دەستوورییەكانی هەرێمى كوردستان - عێراق رادەگیرێت، مەگەر تەنها لەو كاتەى پلەى چۆڵ هەبێت.دووەم: خانەنشینكردنی فەرمانبەر بە پلەى (بەڕێوەبەرى گشتى و سەرووتر)، كە پێكهاتەى ئیدارى لە ئاستى (بەڕێوەبەرایەتی گشتى و سەرووتر) بەڕێوە نابات بەپێى حوكمەكانى برگەی (هەشتەم) لە ماددەی (7)ى ئەم یاسایە دەبێت، یان دەگوازرێتەوە بۆ شوێنێكی تر لە كاتی هەبوونی شوێنى وەزیفی بەتاڵ، كە لەگەڵ ناونیشانی وەزیفی شایستەی خۆی دەگونجێت.سێیەم: حوكمەكانی برگەی (دووەم)ى ئەم ماددەیە سەرۆكی یەكە ئیدارەكانیش (پارێزگار، قایمقام، بەڕێوەبەرى ناحییە) دەگرێتەوە، كە هیچ یەكەیەكی ئیداری بەڕێوە نابەن.چوارەم: مەرجەكانى دامەزراندن بە پلەى (بەڕێوەبەرى گشتى و بەرەوژوور) جگە لە مەرجەكانی فەرمانبەرایەتی وەزیفەى گشتی بە پەیرەوێك دەستنیشان دەكرێت كە لەلایەن ئەنجومەنی وەزیرانەوە دەردەچێت، كە تیایدا ڕەچاوی بڕوانامە و پسپۆڕى و ساڵانى خزمەت و شارەزایی و لێهاتوویی بكرێت.ماددەى (13):یەكەم:1- وەزارەتی دارایى و ئابووری لە چوارچێوەی رێكخستنەوەی بوارى بانكی لە هەرێم و بە ئەلیكترۆنكردنی خزمەتگوزارییە بانكییەكان، ئەژمێرێكى تایبەت دەكاتەوە بۆ هەر مووچەخۆر و سوودمەندێك لە بودجەى گشتى لەپێناو زامنكردن (پاراستن)ی گشت شایستە داراییەكانیان بە شایستە داراییە خەرجنەكراوەكانیشەوە.2- چۆنیەتی كردنەوەی ئەو ئەژمێرە و سوودوەرگرتنی مووچەخۆر و سوومەند لە ئەژمێرەكە بە رێنماییەكی دارایی رێكدەخرێت كە لەلایەن وەزارەتی (دارایى و ئابووری)یەوە دەردەچێت لەبەر ڕۆشنای بڕگەی (یەكەم/1)ى ئەم ماددەیە.دووەم: لەبەر رۆشنایی ئەو بڕە پارەیەی كە بە فیعلی لە خەرجییەكان دەگەڕێتەوە لە دەرئەنجامی جێبەجێكردنی ئەم یاسایە، دەبێت ئەنجومەنی وەزیران ئەولەوییەت بدات بە پێداچوونەوە بەكەمترین مووچەى خانەنشینى لە هەرێم بە ئاراستەی زیادكردن و بەڕەچاوكردنى بژێوی و گوزەرانى ئەو كەسانەى كە كەمترین مووچەى خانەنشینى وەردەگرن.سێیەم: پێویستە لەسەر وەزارەتی (دارایی و ئابووری) حكومەتی هەرێمى كوردستان - عێراق، رێكارى یاسایی پێویست بۆ وەرگرتنەوەی قەرزە بازرگانییەكان بگرێتەبەر، و پێداچوونەوە بەو موڵك و ماڵانە بكرێ وەك گەرەنتی (زامنكردن) بۆ دانەوەی ئەم قەرزانە دانراوە.ماددەى (14):یەكەم: جێبەجێكردنی حوكمەكانى ئەم یاسایە ئاسەوارى دارایی و دادوەری لێناكەوێتەوە بۆ حاڵەتەكانى پێش كەوتنەبوارى جێبەجێكردنی یاساكە لەسەر ئەو كەسانەى كە دەیانگرێتەوە.دووەم: ئەوانەی حوكمەكانى ئەم یاسایە دەیانگرێتەوە مافى ئەوەیان هەیە بەپێى حوكمەكانی یاسای بەركار تانەی یاسایی بدەن.ماددەى (15):نابێت هیچ كەسێك خانەنشین بكرێت یان هەر ئیمتیازاتێكی دیكەى دارایى لەژێر هیچ پاساو و ناونیشانێكدا پێ بدرێت ئەگەر پێشتر بەشایستەبوونی یاسایى لە تۆمارەكانی داتابەیسی سیستەمی بایۆمەتری پەیڕەوكراو لەلایەن حكومەتی هەرێمى كوردستان تۆمار نەكرابێت و بەرایی نەبێت، و مووچەی خانەنشینی بۆ میراتگری یاسایی (المستحق) خەرج ناكرێت تاوەكو تۆمار نەكرێت لە داتابەیسی سیستەمی بایۆمەتری.ماددەى (16):یەكەم: حوكمەكانی ئەم یاسایە هەموو حاڵەتەكانی پێش بەركاربوونی ئەم یاسایەش دەگرێتەوە و پێویستە خۆیان بگونجێنن لەگەڵ ئەم یاسایە.دووەم: كار بە هیچ دەقێكى یاسایى یان بڕیارێكی ناكۆك لەگەڵ حوكمەكانى ئەم یاسایەدا ناكرێت.سێیەم: یاسای خانەنشینى خاوەن وەزیفە باڵاكانی هەرێمى كوردستان - عێراق ژمارە (36)ى ساڵى 2004 هەڵدەوەشێتەوە.ماددەى (17):پێویستە لەسەر ئەنجومەنی وەزیران پەیڕەو دەربكات بۆ ئاسانكارى جێبەجێكردنی حوكمەكانى ئەم یاسایە لە ماوەیەك كە لە (60) شەست رۆژ تێپەڕ نەكات لە رۆژى دەرچواندنی ئەم یاسایە.ماددەى (18):پێویستە ئەنجومەنی وەزیران و لایەنە پەیوەندیدارەكان حوكمەكانى ئەم یاسایە جێبەجێ بكەن.ماددەى (19):ئەم یاسایە لە رۆژنامەی فەرمی (وەقایعى كوردستان) بڵاودەكرێتەوە، و لە دوای تێپەڕبوونی (90) نەوەد رۆژ لە ڕێكەوتی دەرچوونی پەیڕەوی هاتوو لە ماددەی (17)ى ئەم یاسایە دەكەوێتە بواری جێبەجێكردنەوە. د. رێواز فایق حسێن سه‌رۆكی په‌رله‌مانی كوردستان- عێراق هۆیەكانی دەرچواندنلە پێناو رێكخستنەوەی بوارى وەزیفەی گشتى و خانەنشینى لە سەرجەم بوارەكانی (شارستانی و پێشمەرگایەتى و هێزەكانی ئاسایشی ناوخۆ)، و هەروەها تەرخانكراوەكانی چاودێرى كۆمەڵایەتی، و بەرپاكردنی دادپەروەری و یەكسانی لەخەرجكردنی مووچە و دەرماڵە و بەخشین و ئیمتیازاتە داراییە گشتییەكان، و رێگرتن لە سوود وەرگرتنی ناڕەوا و نایاسایی لە تەرخانكراوەكانی بودجەى گشتی، ئەم یاسایە دەرچوێندرا....

یاسای دووه‌م هه‌موار كردنی یاسای شاره‌وانییه‌كانی هه‌رێمی كوردستانی عێراقبه‌ ناوی گه‌ل‌ئه‌نجومه‌نی نیشتمانی كوردستانی-عێراقژماره‌ی‌ بڕیار: 7مێژووی بڕیار: 5/4/1998بڕیارپشت به‌و ده‌سه‌ڵاته‌ی به‌ پێی بڕگه‌ (3)ی مادده‌ی (2) له‌ یاسای ژماره‌ (10)ی ساڵی 1997 پێمان دراوه‌و له‌ سه‌ر ئه‌و بنه‌مایه‌ی كه‌ ئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی كوردستانی عێراق له‌ دانیشتنی رۆژی 31/3/1998 یاساكاری كردووه‌، بریاری ده‌رهێنانی دا ئه‌م یاسایه‌ماندا.یاسای ژماره‌ (1) ساڵی 1998یاسای دووه‌م هه‌موار كردنی یاسای شاره‌وانییه‌كانی هه‌رێمی كوردستانی عێراق ژماره‌ی (6)ی ساڵی 1993مادده‌ی یه‌كه‌م:مادده‌ی په‌نجا و پێنجی یاسای ژماره‌ (6)ی ساڵی 1993ی به‌رێوه‌بردنی شاره‌وانییه‌كانی هه‌رێمی كوردستانی عێراق هه‌موار ده‌كرێ و به‌م شێوه‌یه‌ ده‌بێ.تێكرای ئه‌و شه‌قامانه‌ی كه‌ ده‌كه‌ونه‌ ناو سنووری شاره‌وانیه‌وه‌ به‌ بێ به‌رامبه‌ر (عوض) به‌ ناوی شاره‌وانییه‌وه‌ تۆمار ده‌كرێن.نابێ ئه‌و زه‌ویانه‌ی كه‌ ده‌كه‌ونه‌ ده‌ره‌وه‌ی سنووری شاره‌وانیه‌كانه‌وه‌ بۆ مه‌به‌ستی سوكناو پیشه‌سازی جیا بكرێنه‌وه‌ به‌ ره‌زامه‌ندی وه‌زاره‌ت نه‌بێ، به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌.ئه‌و زه‌ویانه‌ی كه‌ ده‌كه‌ونه‌ ده‌ره‌وه‌ی سنووری شاره‌وانی له‌ جۆری تایبه‌تی به‌ مه‌ودای (10) ده‌ كیلۆمه‌تر.ئه‌و زه‌ویانه‌ی كه‌ ده‌كه‌ونه‌ ده‌ره‌وه‌ی سنووری شاره‌وانی و له‌ جۆری هه‌ره‌ باش (ممتاز) به‌ مه‌ودای (7) حه‌وت كیلۆمه‌تر.ئه‌و زه‌ویانه‌ی كه‌ ده‌كه‌ونه‌ ده‌ره‌وه‌ی سنووری شاره‌وانی له‌ جۆری پله‌ یه‌ك به‌ مه‌ودای (5) پێنج كیلۆ مه‌تر.ئه‌و زه‌ویانه‌ی كه‌ ده‌كه‌ونه‌ ده‌ره‌وه‌ی سنووری شاره‌وانی له‌ جۆری پله‌ دوو سێ و چوار به‌ مه‌ودای (3) سێ كیلۆمه‌تر.له‌سه‌ر نه‌خشه‌ كێشانی ئاوه‌دانكارییه‌كه‌ ماڵ ته‌رخان بكا و به‌رزه‌فتی (ضوابط) دابنێ به‌ هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵ شاره‌وانیدا و چۆنیه‌تی جیاكردنه‌وه‌ی ئه‌و زه‌ویانه‌ روون بكاته‌وه‌.مادده‌ی دووه‌م:له‌سه‌ر ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانه‌ كه‌ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌جێ بكات.مادده‌ی سێیه‌م: ئه‌م یاسایه‌ له‌ مێژووی ده‌رچوونیه‌وه‌ جێبه‌جێ ده‌كرێ و له‌ رۆژنامه‌ی ره‌سمیدا بڵاوده‌كرێته‌وه‌. جوهر نامق سالم سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی نیشتمانی كوردستان-عێراق...

یاسای یه‌كه‌مین گۆڕینی یاسای (16) ی ساڵی 1992به‌ناوی خوای به‌خشنده‌ و میهره‌بانبه‌ناوی گه‌له‌وه‌ئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی كوردستانی عێراقژماره‌ی بڕیار: 7مێژووی بڕیار:31/3/1994بڕیاربه‌ پێی حوكمی بڕگه‌ (1) له‌ مادده‌ (56)ی یاسای ژماره‌ (1) ساڵی 1992 وله‌سه‌ر پێشنیازی ژماره‌ی یاسایی له‌ ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌ن، ئه‌نجوومه‌نی نیشتمانیی كوردستانی عێراق له‌ دانیشتنی ڕۆژی 20/3/1994 دا بڕیاری ده‌ركردنی ئه‌م یاسایه‌ی دا:یاسای ژماره‌ (1)ی ساڵی 1994 یاسای یه‌كه‌مین گۆڕینی یاسای ژماره‌ (16)ی ساڵی 1992مادده‌ی یه‌كه‌م:ئه‌م بڕگه‌ی خواره‌وه‌ ده‌خرێته‌ سه‌ر مادده‌ی دووه‌می یاسای ژماره‌ (16)ی ساڵی 1992 و ده‌بێته‌ بڕگه‌ (8)ی:8/ ئه‌گه‌ر ماڵه‌ ده‌ست به‌سه‌رداگیراوه‌ كه‌ كه‌لاوه‌یه‌كی به‌تاڵ بووبێ و به‌هۆی شووره‌ بونه‌ كردنییه‌وه‌ ده‌ستی به‌سه‌ردا گیرابێ وخاوه‌نه‌كه‌ی چووبێته‌ پاڵ بزوتنه‌وه‌ی رزگاریخوازی كورد یا به‌و هۆیه‌وه‌ گیرابێ له‌ ماوه‌ی جێ به‌جێ بوونی بڕیاری (ئه‌نجومه‌نی سه‌ركردایه‌تی شۆرش)ی ژماره‌(1223)ی ڕۆژی 13/11/1981 چاره‌سه‌ركردنی ئه‌نجامه‌كانی ئه‌و بڕیاره‌ی سه‌ره‌وه‌ به‌م جۆره‌ ده‌بێ:أ/ئه‌گه‌ر كه‌لاوه‌كه‌ تا كاتی ده‌رچوونی ئه‌م یاسایه‌ هێشتا هه‌ر به‌تاڵ بوو ده‌درێته‌وه‌ به‌ خاوه‌نه‌ ئه‌سڵه‌ییه‌كه‌ی و به‌ناوییه‌وه‌ تۆمار ده‌كرێ وهه‌ر كریارێكیش مافی گه‌رانه‌وه‌ی بۆ سه‌ر ئه‌وه‌ی پێش خۆی هه‌یه‌ به‌و پاره‌یه‌ی له‌بری نرخه‌كه‌یدا داوێتێ.ب/ئه‌گه‌ر كریاری یه‌كه‌می موڵكه‌ ده‌ست به‌سه‌رداگیراوه‌كه‌ خانووبه‌ره‌ی له‌سه‌ر بیناكرد بوو به‌ پێی تۆماری موڵكداریی خاوه‌نه‌ ئه‌سڵییه‌كه‌ سه‌رپشك ده‌كرێ له‌ نێوان هه‌ڵگرتنه‌وه‌ی خانووبه‌ره‌كه‌ به‌ نرخه‌كه‌ی یا فرۆشتنی زه‌وییه‌كه‌ به‌ خاوه‌نی خانووبه‌ره‌كه‌ به‌ نرخی كاتی ده‌رچوونی ئه‌م یاسایه‌.ج/ئه‌گه‌ر كه‌لاوه‌كه‌ خانووبه‌ره‌ی له‌سه‌ر كرابێ و به‌ پێی تۆماری موڵكداریی خاوه‌ندێتیه‌كه‌ی له‌ده‌ست كریاری یه‌كه‌مدا نه‌مابێ، دواكریار ده‌بێ نرخی كه‌لاوه‌كه‌ به‌ پێی كاتی ده‌رچوونی ئه‌م یاسایه‌ بدا به‌ خاوه‌نه‌ ئه‌سڵییه‌كه‌ وهه‌ر كریارێكیش بۆی هه‌یه‌ بگه‌رێته‌وه‌ سه‌ر پێش خۆی به‌و پاره‌ زیاده‌یه‌ی ده‌یدا.د/حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ گشت ئه‌و كێشانه‌ ده‌گرێته‌وه‌ كه‌ تایبه‌تن به‌ ده‌ست به‌سه‌رداگرتنی كه‌لاوه‌ به‌هۆی شووره‌ بونه‌كردنییه‌وه‌ و كه‌ له‌وه‌و به‌ر له‌لایه‌ن ئه‌و لیژنانه‌وه‌ی به‌ پێی مادده‌ی نۆیه‌می یاسای ژماره‌ (16)ی ساڵی 1992 پێكهاتبوون بڕیاریان تیادا ده‌رچووه‌، ئیتر سا گه‌یشتبنه‌ پله‌ی بنبڕ یا نه‌گه‌یشتبن.مادده‌ی دووه‌م:ئه‌م یاسایه‌ له‌رۆژی بڵاوكردنه‌وه‌یه‌وه‌ له‌ رۆژنامه‌ی ره‌سمیدا جێ به‌جێ ده‌كرێ. جوهر نامق سالمسه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی كوردستانی عێراق...

به‌ناوی خوای به‌خشنده‌و میهره‌بانبه‌ناوی گه‌له‌وه‌ئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی كوردستان - عێراقژماره‌ی ده‌رهێنان: 1رۆژی ده‌رهێنان: 10/4/2002پشت به‌ حوكمه‌كانی بڕگه‌ (1)ی مادده‌ی (56) و مادده‌ی (53) له‌ یاسای ژماره‌ (1)ی هه‌مواركراوی ساڵی (1992)و، له‌سه‌ر داوای وه‌زیری دارایی و ئابووری و ره‌زامه‌ندیی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران و ئه‌و یاساكارییه‌ش كه‌ ئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی كوردستانی عێراق له‌ دانیشتنی ئاسایی ژماره‌ (5)ی رۆژی (9/4/2002)یدا ئه‌نجامی داوه‌و، به‌پێی ئه‌و ده‌سه‌ڵاته‌ش كه‌ بڕگه‌ (3)ی مادده‌ی دووه‌می یاسای ژماره‌ (10)ی ساڵی 1997 پێمانی داوه‌، بڕیاری ده‌رهێنانی ئه‌م یاسایه‌ی خواره‌وه‌مان دا:یاسای ژماره‌ (1)ی ساڵی 2002مادده‌ی یه‌كه‌م:ئه‌گه‌ر فه‌رمانبه‌ر له‌ ماوه‌ی ساڵێكی ته‌قویمیدا، به‌بێ مه‌عزه‌ره‌تێكی به‌جێ بۆ ماوه‌ی (30) سی رۆژ له‌ دایه‌ره‌كه‌ی داببڕێت، سا ئه‌و دابڕانه‌ به‌شێوه‌یه‌كی سه‌رومڕ یان پچڕ پچڕ بێت، ئه‌وه‌ به‌ ده‌ستهه‌ڵگرتوو له‌ قه‌ڵه‌م ده‌درێ.مادده‌ی دووه‌م:هه‌ر ده‌قێ پێچه‌وانه‌ی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ بێ، ناخرێته‌ به‌ركار.مادده‌ی سێیه‌م:پێویسته‌ له‌سه‌ر وه‌زیره‌ پێوه‌ندیداره‌كان حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ بخه‌نه‌ به‌ركار.مادده‌ی چواره‌م:ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی بڵاوكردنه‌وه‌ی له‌ (وه‌قایعی كوردستان)دا، ده‌خرێته‌ به‌ركار. د.رۆژ نوری شاوه‌یس سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی كوردستانی – عێراق...

به‌ناوی خودای به‌خشنده‌و میهره‌بانبه‌ناوی گه‌له‌وه‌په‌رله‌مانی كوردستان-عێراقپاڵپشت به‌ حوكمی بڕگه‌ی (1) له‌ مادده‌ی (56)ی یاسای ژماره‌ (1)ی ساڵی 1992ی هه‌مواركراو و، به‌ گوێره‌ی ئه‌وه‌ی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران خستییه‌ ڕوو، په‌رله‌مانی كوردستان-عێراق له‌ دانیشتی نائاسایی ژماره‌ (2)ی رۆژی 5/2/2015 بڕیاری ده‌ركردنی ئه‌م یاسایه‌ی دا:یاسای ژماره‌ (1)ی ساڵی 2015 یاسای ئیداره‌ی پارێزگای هه‌ڵه‌بجه‌ له‌ هه‌رێمی كوردستان ـ عێراقمادده‌ی (1):مه‌به‌ست له‌م ده‌سته‌واژه‌ و زاراوانه‌ی خواره‌وه‌ له‌م یاسایه‌، ماناكانی به‌رامبه‌ریانه‌:یه‌كه‌م: هه‌رێم: هه‌رێمی كوردستان ـ عێراق. دووه‌م: ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران: ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانی هه‌رێم.سێیه‌م: پارێزگا: پارێزگای هه‌ڵه‌بجه‌ له‌ هه‌رێمدا.چواره‌م: یاسای پارێزگاكان: یاسای پارێزگاكانی هه‌رێمی كوردستان ژماره‌ (3)ی ساڵی 2009ی هه‌مواركراو.پێنجه‌م: پارێزگار: پارێزگاری هه‌ڵه‌بجه‌. شه‌شه‌م: ئه‌نجومه‌ن: ئه‌نجومه‌نی پارێزگای هه‌ڵه‌بجه‌.مادده‌ی (2):یه‌كه‌م: به‌ده‌ر له‌ حوكمی مادده‌ی (چواره‌م) له‌ یاسای پارێزگاكان، پارێزگای هه‌ڵه‌بجه‌ ئه‌نجومه‌نێكی تایبه‌تی ده‌بێت كه‌وا ژماره‌ی ئه‌ندامه‌كانی له‌ (25) بیست و پێنج ئه‌ندام زیاتر نه‌بێت و، به‌ بڕیاری ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران ده‌ستنیشان ده‌كرێن، به‌مه‌رجێك رێژه‌ی نوێنه‌رایه‌تیی ئافره‌تان له‌ 30% ژماره‌ی ئه‌ندامه‌كانی كه‌متر نه‌بێت و، نوێنه‌رایه‌تیی پێكهاته‌ی كاكه‌یی تێدا بێت و، ئه‌ندامه‌كان ئه‌و مه‌رجانه‌یان هه‌بێت كه‌ له‌ بڕگه‌ی (یه‌كه‌م)ی مادده‌ی (پێنجه‌م) له‌ یاسای هه‌ڵبژاردنی ئه‌نجومه‌نی پارێزگا و قه‌زا و ناحییه‌كان ژماره‌ (4)ی ساڵی 2009 دا هاتوون، وه‌زاره‌تی ناوخۆ ئه‌ركی وردبینی كردنی مه‌رجه‌كان له‌ ئه‌ستۆ ده‌گرێت. دووه‌م: له‌كاتی كۆتایی هاتنی ئه‌ندامیه‌تی ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌ن له‌به‌ر هه‌ر هۆیه‌ك، به‌ هه‌مان رێكاری سه‌ره‌وه‌ شوێنه‌كانیان پڕده‌كرێته‌وه‌. مادده‌ی (3):له‌ نێوان ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌ن سه‌رۆك و جێگره‌كه‌ی به‌ بڕیاری ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران داده‌مه‌زرێن. مادده‌ی (4): سه‌رۆكی ئه‌نجوومه‌ن و جێگر و ئه‌ندامه‌كانی ئه‌و ماف و ئیمتیازانه‌یان هه‌یه‌ كه‌ له‌ بڕگه‌ی (یه‌كه‌م)ی مادده‌ی سیهه‌م (30) له‌ یاسای پارێزگاكاندا هاتوون جگه‌ له‌ خاڵی (5)ی و، ئه‌ندامی فه‌رمانبه‌ر به‌ ته‌نسیبكراو بۆ ئه‌ندامیه‌تی ئه‌نجوومه‌ن داده‌نرێت به‌ درێژایی ماوه‌ی ئه‌ندامێیه‌تی له‌ ئه‌نجوومه‌ندا و بۆی نیه‌ مووچه‌ی وه‌زیفه‌ و پاداشتی ئه‌نجومه‌ن كۆبكاته‌وه‌، به‌ڵكو مافی هه‌ڵبژاردنی هه‌یه‌ له‌ نێوانیاندا و، مافی هه‌یه‌ له‌ كاتی كۆتایی هاتنی ماوه‌ی ئه‌ندامێیتی بگه‌ڕێته‌وه‌ سه‌ر وه‌زیفه‌كه‌ی خۆی.مادده‌ی (5): ئه‌رك و ده‌سه‌ڵاته‌كانی ئه‌نجوومه‌ن ته‌نها بریتی ده‌بێت له‌مانه‌ی خواره‌وه‌: یه‌كه‌م: به‌دواداچوون و چاودێری كردن (مراقبه‌)ی گشت چالاكیه‌كانی ده‌زگا و ده‌سته‌كانی جێبه‌جێكردنی خۆجێیه‌تی له‌ پێناو زامنكردنی باش جێبه‌جێكردنی كاره‌كان، جگه‌ له‌و لایه‌نانه‌ی كه‌ له‌ بڕگه‌ی (یازده‌م)ی مادده‌ی (شه‌شه‌م)ی یاسای پارێزگاكان به‌ده‌ركراون.دووه‌م: پێشكه‌شكردنی ڕاوێژ بۆ پارێزگار و هه‌ماهه‌نگی كردن له‌گه‌ڵیدا له‌م كاروبارانه‌ی خواره‌وه‌: 1ـ دانانی سیاسه‌تی گشتی پارێزگا.2ـ ئاماده‌كردنی پڕۆژه‌ی بودجه‌ی پارێزگا و پلانی گه‌شه‌پێدانی و دیاری كردنی ئه‌وله‌ویاته‌كانی.3ـ ئاماده‌كردنی پڕۆژه‌ یاسا و بڕیار و رێنمایی تایبه‌ت به‌ پارێزگا.4ـ ده‌ستنیشانكردنی كاندید كراوان بۆ وه‌زیفه‌ی به‌ڕێوه‌به‌ری گشتی له‌ پارێزگادا. 5ـ په‌ره‌پێدانی خزمه‌تگوزارییه‌ گشتییه‌كان و چاككردنی ئه‌دای دارایی و كارگێڕی له‌ پارێزگادا.مادده‌ی (6): ئه‌نجومه‌ن به‌رده‌وام ده‌بێت له‌ به‌ئه‌نجام گه‌یاندنی ئه‌ركه‌كانی به‌پێی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ و، ئه‌و حوكمانه‌ی به‌به‌ركاری ده‌مێننه‌وه‌ تا ئه‌نجامدانی هه‌ڵبژاردنی ئه‌نجوومه‌نی پارێزگا به‌پێی حوكمه‌كانی یاسای هه‌ڵبژاردنی ئه‌نجومه‌نی پارێزگاكان و قه‌زا و ناحیه‌كان ژماره‌ (4)ی ساڵی 2009.مادده‌ی (7):یه‌كه‌م: پارێزگار به‌ مه‌رسومێكی هه‌رێمی داده‌مه‌زرێت كه‌ له‌سه‌ر پێشنیاری وه‌زیری ناوخۆ و ڕه‌زامه‌ندیی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران ده‌رده‌چێت، به‌ مه‌رجێك گشت ئه‌و مه‌رجانه‌ی هه‌بێت كه‌ پێویسته‌ له‌ پارێزگاردا هه‌بن به‌پێی بڕگه‌ی (دووه‌م)ی مادده‌ی (هه‌ژده‌م)ی یاسای پارێزگاكان، وه‌زیفه‌كه‌شی له‌رووی ماف و ڕاژه‌ی وه‌زیفی به‌ پله‌ی تایبه‌ت ده‌بێت به‌ ناونیشانی (بریكاری وه‌زیر) و، له‌ ڕووی كارگێڕییه‌وه‌ سه‌ر به‌ وه‌زاره‌تی ناوخۆ، ده‌بێت و، به‌رپرسی جێبه‌جێكاری یه‌كه‌مه‌ له‌ پارێزگادا و، ئه‌و ئه‌رك و ده‌سه‌ڵاتانه‌ی كه‌ له‌ یاسای پارێزگاكاندا بۆی دیاری كراون پیاده‌ ده‌كات به‌و شێوه‌یه‌ی له‌گه‌ڵ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌دا ناكۆك نه‌بێت. دووه‌م: هه‌ردوو جێگری پارێزگار به‌ پله‌ی به‌ڕێوه‌به‌ری گشتی دوای كاندیدكردنیان له‌لایه‌ن وه‌زیری ناوخۆ به‌بڕیاری ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران داده‌مه‌زرێن به‌و مه‌رجه‌ی به‌لای كه‌م هه‌ڵگری بڕوانامه‌ی زانكۆیی بن و خاوه‌ن شاره‌زایی و پسپۆڕی بن. سێیه‌م: هه‌ر یه‌ك له‌ قایمقام و به‌ڕێوه‌به‌ری ناحیه‌ له‌ پارێزگای هه‌ڵه‌بجه‌ به‌مه‌رسوومی هه‌رێمی داده‌مه‌زرێن و ده‌گوازرێنه‌وه‌ و لاده‌بردرێن له‌سه‌ر پێشنیاری وه‌زیری ناوخۆ و ڕه‌زامه‌ندی ئه‌نجوومه‌نی وه‌زیران تا پێكهێنانی ئه‌نجوومه‌نی قه‌زا و ناحیه‌كان له‌ رێگه‌ی هه‌ڵبژاردنی گشتی ڕاسته‌وخۆ به‌پێی یاسای هه‌ڵبژاردنی ئه‌نجوومه‌نی پارێزگا و قه‌زا و ناحیه‌كان ژماره‌ (4)ی ساڵی 2009. مادده‌ی (8):پێویسته‌ له‌سه‌ر ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران بودجه‌یه‌كی تایبه‌ت به‌ پارێزگای هه‌ڵه‌بجه‌ هه‌روه‌ك پارێزگاكانی دیكه‌ی هه‌رێم له‌ بودجه‌ی گشتی هه‌رێم بۆ ساڵی 2015 ته‌رخان بكات. مادده‌ی (9): مادده‌كانی دیكه‌ی یاسای پارێزگاكان پیاده‌ ده‌كرێن و به‌به‌ركاری ده‌مێننه‌وه‌ ئه‌گه‌ر به‌شێكی یان هه‌مووی له‌گه‌ڵ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌دا ناكۆك نه‌بێت. مادده‌ی (10): كار به‌ هیچ ده‌قێكی یاسایی یان بڕیارێك ناكرێت كه‌ له‌گه‌ڵ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌دا ناكۆك بێت.مادده‌ی (11): پێویسته‌ له‌سه‌ر ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران و لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌جێ بكه‌ن. مادده‌ی (12): ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی ده‌رچوونیه‌وه‌ جێبه‌جێ ده‌كرێت و، له‌ رۆژنامه‌ی فه‌رمی (وه‌قایعی كوردستان)دا بڵاوده‌كرێته‌وه‌. یوسف محمد صادق سه‌رۆكی په‌رله‌مانی كوردستان- عێراقهۆیه‌كانی ده‌رچوواندنبه‌ مه‌به‌ستی جێبه‌جێ كردن و پێكهێنانی ئیداره‌ی پارێزگای هه‌ڵه‌بجه‌ به‌ تایبه‌تمه‌ندیی خۆی و، لابردنی ڕێگریی یاسایی بۆ پێكهێنانی پارێزگاكه‌ به‌شێوه‌یه‌ك كه‌ ببێته‌ هانده‌ر بۆ خزمه‌تكردنی زیاتری دانیشتوانی پارێزگاكه‌ و كه‌مكردنه‌وه‌ی لێكه‌وته‌كانی تاوانه‌كانی جینۆساید، ئه‌م یاسایه‌ دانرا. ...

به‌ناوی خودای به‌خشنده و میهره‌بانبه‌ناوی گه‌له‌وه‌په‌رله‌مانی كوردستان-عیراقپشت به‌ حوكمی بڕگه‌ی (1)ی‌ مادده‌ی (56) لە یاسای ژماره‌ (1)ی ساڵی 1992ی هه‌مواركراو و بڕگەی (یەكەم)ی ماددەی (77) لە پەیڕەوی ناوخۆی پەرلەمانی كوردستان ـ عێراق، له‌سه‌ر داوای ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران، په‌رله‌مانی كوردستان له‌ دانیشتنی نائاسایی ژماره‌ (1)ی ڕۆژی 6/1/2021 ئەم یاسایه‌ی په‌سه‌ند كرد:یاسای ژماره‌ (1)ی ساڵی 2021 یاسای فرۆشتن و بەكرێدانی موڵك و ماڵی دەوڵەت لە هەرێمی كوردستان-عێراقدەروازەی یەكەمپرنسیپە گشتییەكانمادده‌ی (1) بۆ مه‌به‌ستی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌، ئه‌م زاراوه‌ و ده‌سته‌واژانه‌ی خواره‌وه‌ ماناكانی به‌رامبه‌ریان ده‌گه‌یه‌نن:-یه‌كه‌م/ هه‌رێم: هه‌رێمی كوردستان ـ عێراق. دووه‌م/ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران: ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانی هه‌رێم.سێیه‌م/ دەسەڵاتی تایبه‌تمه‌ند: هەر یەكە لە وەزیر یان سەرۆكی لایەنی نەبەستراوە بە وەزارەت یان هەر كەسێك كە ڕێیپێدەدەن بە مەرجێك پلەی وەزیفی لە بەڕێوەبەری گشتی كەمتر نەبێت، دەگرێتەوە.چوارەم/ موڵك و ماڵی دەوڵەت: موڵك و ماڵی كەرتی گشتی لە هەرێم دەگرێتەوە.مادده‌ی (2) حوكمەكانی ئەم یاسایە بەسەر موڵك و ماڵی گوازراوە و نەگوازراوەی دەوڵەت، لە كاتی فرۆشتن یان بەكرێدان جێبەجێ دەكرێت، ئەگەر دەقێكی یاسایی پێچەوانە نەبێت.مادده‌ی (3)یه‌كه‌م: موڵك و ماڵی دەوڵەت تەنها بە بڕیاری دەسەڵاتی تایبەتمەند، لەكاتی هاتنەدی بەرژەوەندی گشتی دەفرۆشرێت یان بەكرێ دەدرێت، بە مەرجێك لە بڕیارەكەدا جۆر و خەسڵەت و بڕی ئەو موڵك و ماڵە دیاری بكرێت كە بۆ فرۆشتن یان بە كرێدان دادەنرێت.دووه‌م: فرۆشتن یان بەكرێدانی موڵك و ماڵی دەوڵەت، لە ڕێگەی زیادكردنی ئاشكرا، و بەپێی ئەو ڕێكارانەی لەم یاسایەدا دەقنووسكراون ئەنجامدەدرێت، ئەگەر دەقێكی یاسایی پێچەوانە نەبێت.مادده‌ی (4)یەكەم: ڕێكارە یاساییەكانی لیژنەی خەمڵاندن، هەواڵە، فرۆشتن، بەكرێدان، وەرگرتنی بڕی بەرامبەری فرۆشتن و بەكرێدان و بەقیستكردن، تەنها لەلایەن دەسەڵاتی تایبەتمەند، لە ماوەیەك كە لە (15) پازدە ڕۆژ لە ڕێكەوتی گەیشتنی كۆنووس تێپەڕنەكات، بڕیاری كۆتاییان لەبارەوە دەدرێت، و بەبنبڕ دادەنرێن.دووەم: ڕێژەی یاسایی خەمڵاندن، فرۆشتن یان بەكرێدان بە ئامادەبوونی گشت ئەندامەكانی دروست دەبێت، بڕیارەكانیشیان لە ئەگەری ڕێكنەكەوتن بە زۆرینە دەردەچن، و ئەو ئەندامەی ڕایەكی جیاوازی هەیە دەبێت ڕایەكەی لە كۆنووس جێگیر بكرێت.مادده‌ی (5)فرۆشتن یان بەكرێدانی موڵك و ماڵی دەوڵەت لە ڕێگەی زیاكردنی ئاشكرا، بۆ ئەو فەرمانبەرانەی بەشداربوون لە بڕیاری فرۆشتن یان بەكرێدان و ئەندامانی هەردوو لێژنەی خەمڵاندن و فرۆشتن یان بەكرێدان قەدەغەیە، ئەم حوكمەش هاوسەر و پەیوەندی خزمایەتی تا پلەی چوارەم دەگرێتەوە.مادده‌ی (6)فرۆشتنی موڵك و ماڵە نەگوازراوەكانی دەوڵەت تەنها بۆ هاونیشتیمانیان ڕێپێدراوە، لەگەڵ ڕەچاوكردنی حوكمەكانی یاسای وەبەرهێنانی بەركار لە هەرێم.دەروازەی دووەمفرۆشتن یان بەكرێدانی موڵك و ماڵە نەگوازراوەكانی دەوڵەت بەزیادكردنی ئاشكرابەشی یەكەملیژنەكانی خەمڵاندن، فرۆشتن یان بەكرێدانمادده‌ی (7)فرۆشتن یان بەكرێدانی موڵك و ماڵە نەگوازراوەكانی دەوڵەت لە ڕێگەی ئەو لیژنانەوە ئەنجام دەدرێت كە بە بڕیاری دەسەڵاتی تایبەتمەند پێكدەهێنرێت.مادده‌ی (8)یه‌كه‌م: لیژنەی خەمڵاندن لە ژمارەیەك فەرمانبەری شارەزا پێكدەهێنرێت كە ژمارەیان لە (3) سێ كەس كەمتر نەبێت و پلەی وەزیفی هیچ كامیان لە پلە پێنچ كەمتر نەبێت.دووەم: فەرمانبەرێك لە فەرمانگەی تۆماركردنی خانووبەرە و فەرمانبەرێكی ژمێركاریی لە فەرمانبەرانی وەزارەتی دارایی و ئابووری هاوەڵی ئەو لیژنەیە دەكەن كە لە بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیە دا دەقنووسكراوە.سێیەم: لیژنە دەتوانێت پشت بە كەسانی شارەزا و تایبەتمەند ببەستێت.مادده‌ی (9)یه‌كه‌م: لیژنەی پێكهاتوو بە پێی ماددەی (8)ی ئەم یاسایە، ئەم ئەركانە ئەنجام دەدات:-دەرخستەی موڵك و ماڵە نەگوازراوەكە، بۆ دیاركردنی شوێن، ژمارە، ڕەگەز، جۆر، سنوور، خەسڵەت، ڕووبەر و پێكهاتەكانی، لەگەڵ جێگیركردنی ئەوەی لەسەری دروستكراوە یان چێندراوە یان ڕوێندراوە.خەمڵاندنی بەهای شایستەی موڵك و ماڵە نەگوازراوەكە یان كرێی شایستەی ساڵانەی، لەبەر ڕۆشنایی بەهای خەمڵێنراو لەلایەن فەرمانگەی تۆماری خانووبەرە و بەهای خانووبەرەكانی هاوسێی یان هاوشێوەی، یان بەهای فرۆشتنی یان كرێی ساڵانەی ڕاستەقینە یان خەمڵێنراوی بۆ مەبەستەكانی باج، هەروەها لێژنە دەتوانێت پشت بەو شارەزایانە ببەستێت كە پێی باشە، و بڕیارەكە لە ئەگەری ڕێكنەكەوتن بە زۆرینە وەردەگیرێت.لیژنە كۆنووسێك رێكدەخات و ئەو زانیارییانە لەخۆ دەگرێت كە لە هەردوو خاڵی (1 و 2)ی ئەم بڕگەیەدا دەقنووسكراون، و لەلایەن ئەندامانی لیژنە و فەرمانبەری تۆماری خانووبەرە و فەرمانبەری ژمێركاریی لە وەزارەتی دارایی و ئابووری و شارەزایان ئەگەر هەبن، واژۆ دەكرێت.دووەم: دەسەڵاتی تایبەتمەند دەتوانێت داوا لە لیژنەی خەمڵاندن بكات بۆ دووبارە خەمڵاندنەوە، ئەگەر بڕی خەمڵێنراوی پێ شایستە نەبوو یان گەیشتە ئەو ئەنجامەی كە بنەماكانی خەمڵاندنی هاتوو لەم یاسایە، وەك پێویست پیادەنەكراوە.مادده‌ی (10)لیژنەی فرۆشتن یان بەكرێدان، بۆ لەئەستۆگرتنی ڕێكارەكانی فرۆشتنی موڵك و ماڵی نەگوازراوەی دەوڵەت یان بەكرێدانی بەپێی حوكمەكانی ئەم یاسایە، لە (3) سێ فەرمانبەری شارەزا پێكدەهێنرێت، كە ناونیشانی وەزیفی هەر یەكێكیان لە بەڕێوەبەر یان سەرۆكی تێبینەران كەمتر نەبێت، یان لانیكەم (10) دە ساڵ ڕاژەی وەزیفی هەبێت.مادده‌ی (11)لەكاتی فرۆشتن یان بەكرێدانی موڵك و ماڵێكی نەگوازراوەی دیاریكراودا، سەرۆك و ئەندامانی لیژنەی خەمڵاندن، ناكرێنە ئەندامی لیژنەی فرۆشتن یان بەكرێدان.بەشی دووەمرێكارەكانی فرۆشتن یان بەكرێدانی موڵك و ماڵە نەگوازراوەكانی دەوڵەتمادده‌ی (12)ڕێكارەكانی فرۆشتن و بەكرێدانی موڵك و ماڵە نەگوازراوەكان بەم شێوەیەی خوارەوە دەبێت:-یه‌كه‌م: رێكخستنی لیستی زیادكردن لەبەر ڕۆشنایی خەسڵەتەكانی موڵك و ماڵە نەگوازراوەكە كە لەلایەن لیژنەی خەمڵاندنەوە چەسپێنراوە، و ئەگەر زیاتر لە موڵك و ماڵێكیش بوو، ئەوا بۆ هەریەكێكیان لیستێكی زیادكردن رێكدەخرێت.دووەم: جاڕنامەی فرۆشتن یان بەكرێدان بە زیاكردنی ئاشكرا، لە دوو ڕۆژنامەی ڕۆژانە بڵاودەكرێتەوە، كە یەكێكیان لە هەولێر و ئەوی دیكە لە ناوەندی ئەو پارێزگایە دەبێت كە زیادكردنەكەی تێدا دەكرێت، وێنەیەكی جاڕنامەكەش لەو فەرمانگەیە هەڵدەواسرێت كە فرۆشتن یان بەكرێدانەكە ئەنجام دەدات، لیژنە دەتوانێت بڕیاری بڵاوكردنەوەی جاڕنامەكە لە ڕێگەی ئامرازەكانی دیكەی ڕاگەیاندنەوە، لەناویاندا پێگە ئەلكترۆنیە فەرمییەكان، بدات.ئەو موڵك و ماڵە نەگوازراوەی، بەهای خەمڵێنراوی بەكرێدانی ساڵانەی لە (1,000,000) یەك ملیۆن دینار كەمتر بێت، لە جاڕدان بەدەردەكرێت. سێیەم: جاڕنامەكە گشت ئەو خەسڵەتانەی موڵك و ماڵە نەگوازراوەكە، كە لە كۆنووسی لیژنەی خەمڵاندندا هاتوون، رۆژ و رێكەوت و كاتژمێری زیادكردنەكە، مەرجەكانی بەشداریكردن، ئەو شوێنەی تیایدا ئەنجامدەدرێت و بڕی ئەو بارمتانەی (تأمینات) پێویستە سپاردە بكرێن، لەخۆدەگرێت.فرۆشتن یان بەكرێدانی موڵك و ماڵە نەگوازراوەكە بەپێی ئەو ڕێزبەندییەی لە جاڕنامەكەدا هاتووە، ئەنجامدەدرێت.چوارەم: لیستی زیادكرنەكە لە رۆژی دوای بڵاوكردنەوەی جاڕنامەكە بۆ ماوەی (30) سی ڕۆژ كراوە دەبێت، و پێویستە لەسەر ئەو كەسانەی خواستی كڕین یان بەكرێگرتنی موڵك و ماڵەكەیان هەیە، سەردانی فەرمانگەی تایبەتمەند بكەن بۆ دەربڕینی خواستنی كڕین یان بەكرێگرتن، بەو مەرجەی هەر یەكێكیان پێش بەشداریكردنی لە زیادكرنەكە بارمتەیەك سپاردە بكات، بڕەكەی لە (20%) بیست لەسەدی بەهای خەمڵێنراو لە حاڵەتی فرۆشتن و لە كۆی بڕی بەرامبەری بەكرێدان بۆ تەواوی ماوەكەی لە حاڵەتی بەكرێدان، كەمتر نەبێت.پێنجەم: زیاكردن بە مەبەستی فرۆشتن یا بەكرێدان تەنها لە بازنەی ئەو یەكە كارگێڕییە ئەنجامدەدرێت كە موڵك و ماڵە نەگوازراوەكەی تێدایە، دەسەڵاتی تایبەتمەند دەتوانێت لەكاتی پێویستدا بڕیار بدات كە زیادكردنەكە لە ناوەندی ئەو پارێزگایە بكرێت كە موڵك و ماڵە نەگوازراوەكەی تێدایە.شەشەم: لە ڕۆژی دوای كۆتایی هاتنی ئەو ماوەیەی كە لە بڕگەی (چوارەم)ی ئەم ماددەیەدا دەقنووسكراوە، لەو كات و شوێنەی دیاریكراون بۆ فرۆشتن یان بەكرێدان، بۆ بەشداریكردن لە زیاكردنەكە بانگەواز دەكرێت ، بەمەرجێك بانگەوازەكە وەسفكردنێكی تەواوی موڵك و ماڵە نەگوازراوەكە لەخۆ بگرێت.حەوتەم: زیادكردنەكە بە ئاشكرا دەبێت، بە زیاتر لە (70%) حەفتا لەسەدی بەهای خەمڵێنراو دەستپێدەكات، دواتر لیژنەی فرۆشتن یا بەكرێدان بڕیاری بەركەوتنی (رسو) زیادكردنەكە بۆ كۆتا كەسی زیادكار دەدات و ئەو خستنەڕووەی لە ماوەی (5) پێنج خولەك هیچی لەسەر زیاد ناكرێت، بە كۆتایی زیادكردنەكە دادەنرێت.هەشتەم: دەكرێت لەسەر بڕی بەرامبەری دوایین زیادكردن، لە ماوەی (5) پێنج رۆژی كار لە رێكەوتی بەركەوتنی (رسو) زیادكردنەكە، بە بڕێك كە كەمتر نەبێت لە (15%) پازدە لەسەدی دوایین ئەو بڕی بەرامبەرەی زیادكردنەكە پێی گەیشتووە، خسنتەسەر (ضم) لەلایەن كەسی ترەوە، بكرێت.لە ئەگەری بوونی داواكاریی خستنسەردا، لە ڕۆژی دوای بڵاوكردنەوەی جاڕنامەیەك بە هەمان میكانیزمی یەكەمجار، زیادكردنێكی نوێ بۆ ماوەی (7) حەوت ڕۆژ دەكرێتەوە، دواتر هەواڵە دەكرێت و نابێت جارێكی تر خستنەسەر لەسەر كۆتا بڕی بەرامبەری زیادكردنەكە، بكرێت.داواكاریی خستنەسەر، تەنها دوای وەرگرتنی بارمتە یاساییەكان، ئەوانەی بەپێی ئەو ڕێژەیەی لەسەر بنەمای ئەو بڕی بەرامبەرە دیاركراوە كە كەسی داواكار خستوویەتیەڕوو، قبوڵ دەكرێت.مادده‌ی (13)یه‌كه‌م: ئەگەر لە ئەنجامی زیادكردنەكە، بڕی بەرامبەر نەگەیشتە بەهای خەمڵێنراو، ئەوا زیادكردنەكە بۆ ماوەی (15) پازدە رۆژی تر درێژ دەكرێتەوە، كە لە ڕۆژی دوای بڵاوكردنەوەی جاڕنامەكەوە دەستپێدەكات.دووەم:ئەگەر بڕی بەرامبەر لە ئەنجامی زیاكردنی دووەم، نەگەیشتە (80%) هەشتا لە سەدی بەهای خەمڵێنراو، ئەوا لەلایەن لیژنەیەكی دیكە خەمڵاندن بۆ بەهای موڵك و ماڵە نەگوازراوەكە دەكرێتەوە، و جاڕدەدرێت بۆ ئەنجامدانی زیادكردنێكی نوێ.لەكاتی نەگەیشتنی بڕی بەرامبەر بە (80%) هەشتا لەسەدی بەهای خەمڵێنراوی جاری دووەم، ئەوا پرسەكە دەخرێتە بەردەم دەسەڵاتی تایبەتمەند، بۆ تاوتوێكردنی هۆیەكان و چارەسەركردنیان، یان هەڵوەشاندنەوەی زیادكردنە ئاشكراكە.مادده‌ی (14)یه‌كه‌م: لەگەڵ ڕەچاوكردنی حوكمەكانی ماددەی (12)ی ئەم یاسایە، فرۆشتنی خانوو، شووقە یان زەوی نیشتەجێبوون كە ڕووبەری لە (300م2) سێ سەد مەتر دووجا زیاتر نییە و خاوەندارێتی دەگەڕێتەوە بۆ دەوڵەت، لەناو فەرمانبەراندا جاڕدانی بۆ دەكرێت، بە لەبەرچاوگرتنی ئەم خاڵانەی خوارەوە:فرۆشتن یەكەمجار لەنێوان فەرمانبەرانی یەك وەزارەتدا دەكرێت، لەگەڵ پێدانی پێشەنگی (الأولویة) بۆ فەرمانبەرانی ئەو فەرمانگەیەی خانوو، شووقە یان زەوی نیشتەجێبوونەكەی داناوە بۆ فرۆشتن. ئەگەر هیچ فەرمانبەرێكی وەزارەت یان فەرمانگەی پەیوەندار خواستی كڕینیان نەبوو، یان بەشێك لە موڵكەكە بە نەفرۆشراوی مایەوە، ئەوا سەرلەنوێ جاڕدانی فرۆشتن بەڕێگەی زیادكردن لەناو سەرەجەم فەرمانبەرانی هەرێم، دەكرێت.لە ئەگەری نەبوونی كڕیاری فەرمانبەر، یان مانەوەی بەشێكی موڵكەكە بە نەفرۆشراوی، ئەوا سەر لەنوێ جاڕدانی فرۆشتنی بە رێگەی زیادكردن لەناو سەرەجەم هاوڵاتیاندا بۆ دەكرێت. لە سەرجەم بەندەكانی (أ، ب، ج) پێشەنگی بۆ ئەوانە دەبێت كە هاوسەرگیرییان كردوە، و خۆیان یان هاوسەرەكانیان یان منداڵە ناكامەكانیان، خانوویەك یان شووقەیەك یان زەوییەكی نیشتەجێبوونیان بەشێوەی سەربەخۆ نییە و پێشتر یەكەیەكی نیشتەجێوون یان پارچە زەوییان لە دەوڵەت یان لە كۆمەڵە هەرەوەزییەكان وەرنەگرتووە.حوكمەكانی خاڵی (1)ی بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیە لەسەر ئەو فەرمانبەرەش جێبەجێ دەبێت كە لەناو یەكەیەكی نیشتەجێبوونی فەرمانگەیەكی دیاركراو نیشتەجێبووە، هەرچەندە لەسەر بنەمای پێداویستی كار بۆ فەرمانگەیەكی دیكە لەناو هەمان وەزارەت گوازرابێتەوە، بەمەرجێك سەرباری گواستنەوەی ڕاژەكەی بە نیشتەجێی ئەو یەكەیە مابێتەوە. دووەم: فەرمانبەری خانەنشینكراو، ئەگەر پێشتر سوودمەند نەبووبێت، دەتوانێت بەشداری لە زیادكردنی جاڕداراو بۆسەرجەم فەرمانبەران بكات، بۆ كڕینی ئەو خانووبەرانەی نیشتەجێبوون كە لە خاڵی (1)ی بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیە ئاماژەیان پێدراوە.ئەگەر لەكاتی فرۆشتنی یەكەی نیشتەجێبوونەكە، بە كردەنی و بە شێوەیەكی یاسایی و لەسەر بنەمای ئەو ڕێكارانەی لە یاسا بەركارەكاندا دەقنووسكراون، خانەنشینكراو نیشتەجێی یەكەكە بێت، ئەوا هەمان مامەڵەی فەرمانبەری ئەو فەرمانگەیەی لەگەڵ دەكرێت كە خاوەندارێتی یەكەكە دەكات، بەمەرجێك پێش خانەنشینبوونیی فەرمانبەری هەمان فەرمانگە بووبێت.بۆ ئەوەی فەرمانبەری خانەنشینكراو لە حوكمی خاڵی (2)ی ئەم بڕگەیە سوودمەند بێت، پابەند دەكرێت پێش بەشداربوون لە زیادكردن بەشێوەیەكی نووسراو بەڵێن بدات بە چۆڵكردنی یەكە نیشتەجێبوونەكە لە ماوەی (6) شەش مانگ لەو رێكەوتەی كەبڕیاری هەواڵەكردنی زیادكردنەكە بۆ كەسێكی دیكە پلەی بنبڕ وەردەگرێت، بەپێچەوانەوە، یەكە نیشتەجێبووەنەكەی بەزۆرەكی لەلایەن بەڕێوەبەرایەتی جێبەجێكردنی تایبەتمەندەوە بەبێ پێدانی هیچ ماوەیەكی دیكە، پێ چۆڵدەكرێت. سێیەم: پشكی هاوبەشی ناو یەكە نیشتەجێبوونەكانی نەشیاو بۆ جیاكردنەوە (ئیفرازكردن)، بەدەر دەكرێن لە حوكمی بڕگەی (یەكەم و دووەم)ی ئەم ماددەیە، و جاڕدانی فرۆشتن بۆ سەرجەم هاوڵاتیان، دەكرێت.مادده‌ی (15)دەسەڵاتی تایبەتمەند، دەستڕۆیە بۆ مەبەستەكانی چالاكی بازرگانی، پیشەسازیی، گەشتوگوزاریی و وەبەرهێنان، لە ڕێگەی زیادكردنی ئاشكراوە، بەهەمان ئەو رێكارانەی لە ماددەی (12)ی ئەم یاسایەدا دەقنووسكراون، بونیادنانی مافەكانی بانەوانیی (المساطحة) لەسەر موڵك و ماڵە نەگوازراوەكان، ڕابگەیەنێت، بەم شێوەیەی خوارەوە:یەكەم: نابێت ماوەی بانەوانیی لە (25) بیست و پێنج ساڵ زیاتر بێت، و یارای نوێكردنەوە و بەموڵككردنی بۆ بانەوانیكار نییە، دوای كۆتایهاتنی ماوەی بانەوانیی هەرچی بونیادنرابێت، دەبێتە موڵكی خاوەنی موڵك و ماڵە نەگوازراوەكە، بەبێ بەرامبەر.دووەم: بڕی بەرامبەری بانەوانیی ساڵانە وەردەگیرێت، بەمەرجێك هەر (5) پێنج ساڵ جارێك، لە رێكەوتی گرێبەستی بانەوانیی پێداچوونەوەی بۆبكرێت، ئەمەش بە ڕێنمایی ڕێكدەخرێت كە وەزیری دارایی و ئابووری دەریدەكات.سێیەم: بانەوانیكار، لەو ماوەیەی لە گرێبەستی بانەوانیی دیاركراوە، و ڕەزامەندی دەسەڵاتی تایبەتمەندی لەسەردراوە، پابەندی دروستكردنی بیناكاریی دەبێت.بانەوانیكار، بارمتەی كۆتایی، كە یەكسان بێت بە (5%) پێنج لەسەدی بەهای تەواوی بڕی بەرامبەری زیادكردنەكە بۆ تەواوی ماوەی گرێبەستەكە، بۆ مسۆگەركردنی باش جێبەجێكردنی بیناكارییەكە پێشكەش دەكات، كە بەدرێژایی ماوەی گرێبەستی بانەوانكارییەكە دەمێنێتەوە، و تا كۆتایی هاتنی ماوەكەی ڕادەستی ناكرێتەوە، و ساڵانەش بەمەبەستی گونجاندنی لەگەڵ پێداچوونەوەكان، نوێدەكرێتەوە.ئەگەر لەو ماوەیەدا بانەوانیكار تەواوی بیناكارییەكانی دروست نەكرد، ئەوا بڕە بارمتەكراوەكە دەستی بەسەردادەگیرێت، و گرێبەستی بانەوانییەكە بە هەڵوەشاوە ئەژماردەكرێت، و ئەو بیناكارییەی هەیە بەبێ بەرامبەر دەبێتە موڵكی ئەو لایەنەی خاوەندارێتی موڵك و ماڵە نەگوازراوەكە دەكات.چوارەم: ئەگەر كەسی بانەوانیكار لە دانەوەی بڕی بەرامبەری ساڵانە لە وادەی دیاریكراویدا دواكەوت، ئەوا دەسەڵاتی تایبەتمەند دەتوانێت وەرگرتنی ئەو بڕی بەرامبەرە بۆ ماوەیەكی گونجاو لە رێكەوتی شایستەبوونیەوە دوابخات، لەم بارەشدا سوودی دواكەوتن بەڕێژەی (7%) حەوت لەسەدی بڕی بەرامبەری شایستە دەخرێتە ئەستۆی كەسی بانەوانیكار، ئەگەر دواكەوتن دووبارە ببێتەوە، ئەوا دەسەڵاتی تایبەتمەند دەتوانێت گرێبەستی بانەوانیی هەڵبوەشێنێتەوە و بیناكارییەكان بەبێ بەرامبەر دەبنە موڵكی ئەو لایەنەی خاوەندارێتی موڵك و ماڵە نەگوازراوەكە دەكات.بەشی سێیەمدانەوەی بڕی بەرامبەرلقی یەكەمدانەوەی بڕی بەرامبەری فرۆشتنی موڵك و ماڵی نەگوازراوەمادده‌ی (16)یەكەم: كڕیار پابەندە لە ماوەی (30) سی ڕۆژ لە ڕێكەوتی هەواڵەكردنی بنبڕ، بە یەكجار بڕی بەرامبەری فرۆشتنی موڵك و ماڵی نەگوازراوە، بدات.دووەم: بەدەر لە حوكمەكانی بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیە، دەسەڵاتی تایبەتمەند دەتوانێت ڕەزامەندی لەسەر دانەوەی بڕی بەرامبەری فرۆشتن بە شێوەی قیست بدات، بەم شێوەیەی خوارەوە:-نیوەی بڕی بەرامبەری فرۆشتن و تەواوی خەرجییەكان لەماوەی (30) سی ڕۆژ لە ڕێكەوتی هەواڵەكردنی بنبڕ.ئەوی دەمێنێتەوە لە بڕی بەرامبەری فرۆشتن، دەكرێت بە چەند قیستێك، بەمەرجێك لە (5) پێنج قیست زیاتر نەبێت، و وادەی دوایین قیست نەگاتە زیاتر لە (3) سێ ساڵ لە كۆتایی ئەو ماوەیەی لە خاڵی (1)ی ئەم بڕگەیەدا دیاری كراوە.سێیەم: لەكاتی فرۆشتنی خانووبەرەی نیشتەجێبوونی موڵكی دەوڵەت یان كەرتی گشتی بە فەرمانبەران، بۆ دانەوەی بڕی بەرامبەری فرۆشتنەكە، ئەو حوكمانەی خوارەوە پیادە دەكرێت:ڕێژەی بارمتەكان (5%) پێنج لەسەدی بەهای خەمڵاندنی یەكە یان پارچە زەوی نیشتەجێبوونەكە دەبێت.ڕێژەی (5%) پێنج لەسەدی بڕی بەرامبەری فرۆشراوەكە وەك پێشەكی وەردەگیرێت و باقیەكەی بە قیستی ساڵانەی یەكسان بۆ ماوەی (15) پازدە ساڵ لە ڕێكەوتی فرۆشتنەكە دەدرێتەوە.چوارەم: سەرۆكی ئەنجومەنی وەزیران یان هەركەسێك كە ڕێی پێدەدات، دەتوانێت دووبارە ماوەی قیستی شایستەی سەر پرۆژەكانی پیشەسازیی، كشتوكاڵی و گەشت و گوزاریی، فرۆشراو بە پێی حوكمەكانی ئەم یاسایە، بەجۆرێك دابڕێژێتەوە كە ماوەی دانەوەی قیستەكان درێژبكاتەوە، پاڵپشت بە ڕاسپاردەی لیژنەیەكی تایبەتمەند كە بە فەرمانی سەرۆكی ئەنجومەنی وەزیران یان هەر كەسێك كە ڕێیپێدەدات، پێكدەهێنرێت، لەسەر بنەمای پاساو یان بارودۆخی زۆر پێویست، بەرامبەر بە بڕی ئەو سوودی دواكەوتنەی كە بانكە حكومییەكان بەپێ سروشتی موڵك و ماڵە نەگوازراوەكە وەریدەگرن.مادده‌ی (17)یەكەم: ئەگەر كڕیار لە دانەوەی یەكێك لە قیستەكان لە وادەی خۆیدا دوابكەوێت، ئەوا دەسەڵاتی تایبەتمەند دەتوانێت وەرگرتنەوەی ئەو قیستە لەسەر داوای كڕیار بۆ ماوەیەكی گونجاو لە ڕێكەوتی شایستەبوونیەوە دوابخات، بەرامبەر بە بڕی ئەو سوودی دواكەوتنەی كە بانكە حكومییەكان بەپێی سروشتی موڵك و ماڵە نەگوازراوەكە وەریدەگرن.دووەم: ئەگەر دواكەوتنی قیست دووبارە ببێتەوە، ئەوا دەسەڵاتی تایبەتمەند دەتوانێت یان لەسەر بنەمای پێویستیەكی دیاریكراو وەرگرتنەوەی قیست یان قیستە دواكەوتووەكان لەگەڵ ئەو سوودەی لە بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیەدا دەقتووسكراوە قبوڵ بكات، یان بە قیستكردنەكە هەڵبوەشێنێتەوە و ئەوەی لە بڕی بەرامبەری فرۆشتنەكە ماوە بە یەكجار وەریبگرێتەوە، بە گرتنەبەری ئەم ڕێكارانەی خوارەوە:ئەگەر خانووبەرەكە لە فەرمانگەی تۆماری خانووبەرە بەناوی كڕیار تۆمار نەكرابێت، ئەوا خاوەنەكەی بەپێی حوكمەكانی ئەم یاسایە دەیفرۆشێتەوە، لەم بارەشدا كڕیاری (دووەم) بەیەكجار بڕی بەرامبەری كڕینەكە دەدات، و ئەو قیستانەی لە ئەستۆی كڕیاری (یەكەم) مابوونەوە لەگەڵ سوودەكانی دوواكەوتن و خەرجییەكانی فرۆشتنی دووەم لە بەهاكەی وەردەگیرێت، و دوای ئەوەی شایستەییەكانی كڕیاری (یەكەم) ڕادەست دەكرێت، ئەوەی دەمێنێتەوە وەك داهاتێك بۆ فرۆشیار تۆمار دەكرێت.ئەگەر خانوبەرەكە بەناوی كڕیار تۆمار كرابێت، ئەوا بەپێی حوكمەكانی یاسای تۆماركردنی خاووبەرەی بەركار لە هەرێم، لەسەر ئەو بنەمایەی بەحوكمی بارمتەی گەرینتیكار گلداراوەتەوە دەفرۆشرێت، و ئەو قیستانەی لە ئەستۆی كڕیاری (یەكەم) ماونەتەوە لەگەڵ سوودەكانی دواكەوتن، لە بڕی بەرامبەری فرۆشتنەكە وەردەگیرێت، وهەرچی دەمێنێتەوە لەلایەن بەڕێوەبەرایەتیی تۆماركردنی خانووبەرە بەپێی یاسا ڕادەستی كڕیاری (یەكەم) دەكرێت.مادده‌ی (18)خانووبەرەی فرۆشراو لە فەرمانگەی تۆماركردنی خانووبەرە بەناوی كڕیار تۆمار دەكرێت و لە دوای هەواڵەكردنی بنبڕ و دانەوەی تەواوی بڕی بەرامبەرەكە و خەرجییەكان، یان ئەو بەشەی پابەندە بەدانەوەی، لەدوای ڕەزامەندیدان لەسەر بەقیستكردنی و تەواوی خەرجییەكان، ڕادەستی دەكرێت و دانەوەی باقی بەرامبەرەكە بەپێی حوكمەكانی ئەم یاسایە ڕێكدەخرێت، و ئاماژەی گلدانەوە بە حوكمی بارمتەی گەرەنتیكار لەسەر خانووبەرەكە لە فەرمانگەی تۆماركردنی خانووبەرەی تایبەتمەند دادەندرێت.لقی دووەمدانەوەی بڕی بەرامبەری بەكرێدانی موڵك و ماڵی نەگوازراوەمادده‌ی (19)یەكەم: كرێچی پابەند دەبێت بە دانەوەی بڕی بەرامبەری بەكرێدان لەگەڵ تەواوی خەرجییەكان لە ماوەی (30) سی ڕۆژ لە رێكەوتی هەواڵەكردنی بنبڕ ئەگەر ماوەی گرێبەستەكە لە ساڵێك زیاتر نەبێت، و دەسەڵاتی تایبەتمەند دەتوانێت ڕەزامەندی بدات لەسەر دانەوەی بڕی بەرامبەری بەكرێدانەكە بە قیست بەم شێوەیەی خوارەوە:(1/3) یەك لەسەر سێی بڕی بەرامبەری بەكرێدانی ساڵانە لە ماوەی (30) سی ڕۆژ لە رێكەوتی هەواڵەكردنی بنبڕ.باقی بڕی بەرامبەری بەكرێدانی ساڵانە بە چەند قیستێك، بەو مەرجەی لە (4) چوار قیست زیاتر نەبێت و وادەی دوایین قیست نەگاتە زیاتر لە (9) نۆ مانگ لە ڕێكەوتی دەستپێكردنی ماوەی گرێبەستی بەكرێدانەكە.دووەم: ئەگەر ماوەی گرێبەستی بەكرێدان لە ساڵیك زیاتر بێت ئەوا كرێچی پابەند دەكرێت بەدانەوەی تەواوی بڕی بەرامبەرەكە لەگەڵ خەرجییەكان لە ماوە (30) سی ڕۆژ لە ڕێكەوتی هەواڵەكردنی بنبڕ، و دەسەڵاتی تایبەتمەند دەشتوانێت ڕەزامەندی بدات لەسەر دانەوەی بڕی بەرامبەری بەكرێدانەكە بەقیست بەم شێوەیەی خوارەوە:(1/3) یەك لەسەر سێی تەواوی بڕی بەرامبەری بەكرێدانەكە لە ماوەی (30) سی ڕۆژ لە ڕێكەوتی هەواڵەكردنی بنبڕ.باقی بڕی بەرامبەرەكە بە چەند قیستێك، كە ژمارەیان لە دووهێندەی ساڵەكانی بەكرێدان زیاتر نەبێت، بەو مەرجەی دوایین قیست لانیكەم بەر لە كۆتایی هاتنی ماوەی بەكرێدانەكە بە (6) شەش مانگ بدرێت.مادده‌ی (20)یەكەم: بەكرێدراوەكە ڕادەستی كرێچی ناكرێت بەر لە دانەوەی بڕی بەرامبەری بەكرێدانەكە بەپێی حوكمەكانی ماددەی (19)ی ئەم یاسایە.دووەم: ئەگەر كرێچی دوابكەوێت لە دانەوەی یەكێك لە قیستەكان لە وادەی خۆیدا، ئەوا ئەو قیستەی دواكەوتووە پێبژاردنێكی دەخرێتەسەر كە هاوتابێت لەگەڵ نرخی ئەو سوودی دواكەوتنەی بانكە حكومییەكان بەگوێرەی سروشتی بەكارهێنانی خانووبەرەكە وەریدەگرن، و ئەگەر ئەمە دووبارە ببێتەوە ئەوا دەسەڵاتی تایبەتمەند دەتوانێت لە دوای هۆشداریدان بە كرێچی، قیستەكان هەڵبوەشێنێتەوە و ئەوەی دەمێنێتەوە لە بڕی بەرامبەری بەكرێدانكە و پێبژاردنێكی هاوتا لەگەڵ نرخی سوودی بانكە حكومییەكان، بەپێی یاسای وەرگرتنەوەی قەرزە حكومییەكانی بەركار لە هەرێم، بەیەكجار وەربگرێتەوە.بەشی چوارەمپاشگەزبوونەوەی كڕیار یان كرێچیمادده‌ی (21)یەكەم: ئەگەر كەسی هەواڵەبۆكراو لە دانەوەی بڕی بەرامبەری فرۆشراوەكە و خەرجییەكان لە حاڵەتی فرۆشتن، و بڕی بەرامبەری بەكرێدان و خەرجییەكان لە حاڵەتی بەكرێدان پاشگەز ببێتەوە، ئەوا: موڵك و ماڵە نەگوازراوەكە دەخرێتە بەردەم دواهەمین كەسی بەشداربووی زیادكردنەكە، ئەوەی كە پێش كەسی پاشگەزبووەوە دەستی لە زیادكردن كێشاوەتەوە، بەو بڕی بەرامبەرەی كە خستبوویە ڕوو.ئەگەر ئەو كەسە ڕازیبێت لەسەر هەڵگرتنەوەی موڵك و ماڵە نەگوازراوەكە و ئامادەبێت بارمتەی یاسایی دیاریكراو لەسەر بنەمای ئەو بڕی بەرامبەرەی خستبوویەڕوو سپاردە بكات، ئەوا بە بڕیاری لیژنەی فرۆشتن یان بەكرێدان، لەو بارمتەیەی كەسی پاشگەزبووەوە داویەتی، جیاوازی نێوان هەردوو بڕی بەرامبەر لە حاڵەتی فرۆشتن، و جیاوازی نێوان هەردوو بڕی بەرامبەری ماوەی تەواوی بەكرێدان لە حاڵەتی بەكرێدان، وەردەگیرێت.ئەگەر بڕی بارمتەكە كەمتر بوو لە بڕی جیاوازی نێوان هەردوو بڕی بەرامبەر لە حاڵەتی فرۆشتن و جیاوازی نێوان هەردوو بڕی بەرامبەری ماوەی تەواوی بەكرێدان لە حاڵەتی بەكرێدان، ئەوا لە موڵك و ماڵەكانی دیكەی، بەپێ حوكمەكانی یاسای وەرگرتنەوەی قەرزە حكومییەكانی بەركار لە هەرێم، بەدەستدەهێندرێت.دووەم: ئەگەر دواهەمین كەسی بەشداربووی زیادكردنەكە ئەوەی كە پێش كەسی پاشگەزبووەوە دەستی لە زیادكردن كێشاوەتەوە هەڵگرتنەوەی موڵك و ماڵە نەگوازراوەكە ڕەتبكاتەوە، ئەوا سەرلەنوێ زیادكردن بۆ ماوەی (15) پازدە ڕۆژ لە ڕۆژی دوای بڵاوكردنەوەی جاڕنامەكە ئەنجام دەدرێتەوە.لیستی فرۆشتنەكە لەو ماوەیەی لە خاڵی (1)ی ئەم بڕگەیەدا هاتووە كراوە دەبێت، و بە بڕیاری لیژنەی فرۆشتن یان بەكرێدان، كەسی پاشگەزبووەوە جیاوازی نێوان هەردوو بڕی بەرامبەرەكە و خەرجییەكانی دووبارەكردنەوەی زیادكردنەكە لە ئەستۆ دەگرێت، و لە بڕی بارمتەكەی وەردەگیرێت، ئەگەر بڕی بارمتەكە كەمتر بوو لە بڕی پابەندییەكانی پاشگەزبووەوە، ئەوا بەپێی حوكمەكانی یاسای وەرگرتنەوەی قەرزە حكومییەكانی بەركار لە هەرێم لێی وەردەگیرێت.سێیەم: ئەگەر هیچ كەسێك خواستی كڕینی لە حاڵەتی فرۆشتن یان بەكرێگرتنی موڵك و ماڵە نەگوازراوەكەی لە حاڵەتی بەكرێدان نەبوو، ئەوا ئەو بارمتەیەی كەسی پاشگەزبووەوە داویەتی دەبێتە داهاتێك بۆ خاوەنی موڵك و ماڵەكە، ئەگەر بڕی بارمتەكە كەمتر بێت لە خەرجییەكانی هەردوو زیادكردنەكە ئەوا كەسی پاشگەزبوەوە جیاوازی نێوانیان لەئەستۆ دەگرێت و بەپێی حوكمەكانی یاسای وەرگرتنەوەی قەرزە حكومییەكانی بەركار لە هەرێم لە موڵك و ماڵەكانی دیكەی بەدەستدەهێنرێت.چوارەم: ڕێگە نادرێت كەسی پاشگەزبووەوە بەشداربێت لەو زیادكردنەی پاشگەزبوونەوەكە بۆتە هۆكاری دووبارەكردنەوەی.دەروازەی سێیەمفرۆشتن و بەكرێدانی موڵك وماڵە نەگوازراوەكانی دەوڵەت بەبێ زیادكردنبەشی یەكەمفرۆشتنی موڵك و ماڵە نەگوازراوەكانمادده‌ی (22)یەكەم: دەكرێت موڵك و ماڵە نەگوازراوەكان بەبێ زیادكردنی ئاشكرا بە بڕیاری دەسەڵاتی تایبەتمەند بە بڕی بەرامبەرێكی گونجاو، بەو مەرجەی كەمتر نەبێت لە (50%) پەنجا لەسەدی نرخی ڕاستەقینەی خانووبەرەكە، بفرۆشرێنە فەرمانگەكانی دەوڵەت و كەرتی گشتی لە حاڵەتی بەكارهێنانی خانووبەرەكە بۆ مەبەستە فەرمییەكانی فەرمانگە لە نێوان وەزارەتە پەیوەندیدارەكان.دووەم: دەكرێت خانووبەرەكانی نیشتەجێبوون بفرۆشرێنە فەرمانگەكانی دەوڵەت و كەرتی گشتی بەبێ زیادكردنی ئاشكرا، بە نرخی ڕاستەقینە و بەپێی نرخە باوەكانی خانووبەرە هاوشێوە و هاوسێیەكان، خەمڵێنراو لەلایەن لیژنەی خەمڵاندن و پەسەندكراو لەلایەن دەسەڵاتی تایبەتمەند بەمەبەستی فرۆشتنی بە فەرمانبەرەكانی لە ڕێگەی زیادكردنی ئاشكراوە.سێیەم: شارەوانی تایبەتمەند لەدوای وەرگرتنی ڕەزامەندی وەزیری شارەوانی و گەشت و گوزار دەتوانێت ئەو زەوییانەی بۆ نیشتەجێبوون تەرخانكراون بە بەرامبەرێكی ڕاستەقینە و بەپێی نرخە باوەكانی هاوشێوە و هاوسێیەكانی، خەمڵێنراو لەلایەن لیژنەی خەمڵاندن بەپێی حوكمەكانی ئەم یاسایە، بەبێ زیادكردنی ئاشكرا بفرۆشرێتە ئەو هاونیشتیمانیانەی كە خۆیان یان هاوسەرەكانیان یان منداڵە ناكامەكانیان خانوو یان شووقە یان زەویەكی نیشتەجێبونیان بە سەربەخۆیی نییە و پێشتر یەكەی نیشتەجێبوون یان پارچە زەوی نیشتەجێبوونیان لە دەوڵەت یان كۆمەڵەكانی هەرەوەزی نیشتەجێكردن وەرنەگرتووە.چوارەم: دەسەڵاتی تایبەتمەند، لە رێگەی كۆنووسی دەرخستەكردن لەگەڵ فەرمانگەی خانووبەرە بۆی هەیە بڕیار بدات بە: فرۆشتنی پاشماوەی ڕێگەوبانەكان و هەموو پاشماوەكانی دیكە، كە ڕووبەرەكانیان لە كەمترین، ڕووبەری دیاریكراو بۆ جیاكردنەوە (أفراز) كەمترە، یان ئەوانەی یارای جیاكردنەوە نین، ئەمەش بە ڕێنمایی ڕێك دەخرێت و وەزیری تایبەتمەند دەری دەكات.فرۆشتنی پارچە زەوی جیاكراوە بە قەواڵەیەكی سەربەخۆ، یان ئەو پارچە زەویەی دەكرێت جیابكرێتەوە و دەروازەیەكی هەیە لەسەر ڕێگەی گشتی ، وەك پارچە زەویەكی سەربەخۆ، بە زیادكردنی ئاشكرا، بەپێی حوكمەكانی ئەم یاسایە، بەو مەرجەی ڕێگە لە پارچە زەویەكانی دەوروبەری نەگرێت.بەشی دووەمبەكرێدانی موڵك و ماڵە نەگوازراوەكانمادده‌ی (23)یەكەم: دەكرێت موڵك و ماڵە نەگوازراوەكان بە بڕی بەرامبەری ڕاستەقینە و خەمڵێنراو بەپێی حوكمەكانی ئەم یاسایە لەلایەن لیژنەی خەمڵاندن، لەسەر بنەمای بڕی بەرامبەری هاوشێوە و هاوسێ، بەبێ زیادكردنی ئاشكرا بە بڕیاری دەسەڵاتی تایبەتمەند بەكرێ بدرێن بۆ ئەم لایەنانەی خوارەوە:فەرمانبەرانی دەوڵەت و كەرتی گشتی لە هەرێم سەبارەت بەو یەكانەی نیشتەجێبوون كە موڵكی دەوڵەتن.فەرمانگەكانی دەوڵەت و كەرتی گشتی، سەندیكا، یەكێتی، رێكخراو و كۆمەڵەكان لە هەرێم بۆ مەبەستی وەسوودهێنانی موڵك و ماڵە نەگوازراوەكە وەك فەرمانگە یان بارەگایەك بۆ كارەكانی یان بۆ ئەو مەبەستانەی لە یاساكانیاندا دەقنووسكراون.كرێچی حانووتی هێزە چەكدارەكان، كە دەكەونە ناو سەربازگە و كۆگا و فێرگە و نەخۆشخانە سەربازییەكان و هی دیكە، و كرێچی حانووتەكان لە فەرمانگەكانی دەوڵەت و كەرتی گشتی، ئەوانەی بارودۆخی تایبەتیان هەیە و پێویستە ڕەچاوی تایبەتمەندیان بكرێت لە دەستنیشانكردنی كەسی كرێچیدا.خاوەنی ئەو موڵكانەی دەكەونە تەنیشت كەنارە ئاوییەكانی موڵكی دەوڵەت، ئەگەر ئەو كەنارانەی دانراون بەكرێ بدرێن پێیەوەلكاوبن و رێگەی هاتووچۆیان تەنها لەناو ئەو موڵكانەدا هەبێت.كرێچی ئەو خانووبەرانەی تەرخانكراون بۆ بەرهەمهێنانی نان و سەمون لە دوای كۆتایهاتنی ماوەی گرێبەستی بەكرێدانی یەكەمیان، هەرچەندە پێشتر لە ئەنجامی زیادكردنی ئاشكراوە بەكرێ درابن، بەو مەرجەی بڕی بەرامبەری بەكرێدان دووبارە خەمڵاندنی لەلایەن لیژنەی خەمڵاندنی پێكهێنراو بەپێی حوكمەكانی ئەم یاسایە بۆ بكرێت.كۆمپانیاكانی كەرتی تایبەت كە پسپۆڕن لە سیستەمەكانی گەیاندن، ئەوانەی مۆڵەتی یاساییان وەرگرتووە و گرێبەستیان كردووە لەگەڵ لایەنی تایبەتمەند، بە مەبەستی دروستكردنی تاوەرەكانی پڕۆژەی مۆبایل و هۆڵەكانی پرۆژەی مۆبایلی بێتەل و هۆڵەكانی بەكارهێنانی وێستگەكانی (VSAT) ئەوانەی بە بگۆڕەكان دەبەسترێنەوە.كرێچی ئەو زەویانەی موڵكی دەوڵەتن، بە مەبەستی دامەزراندنی وێستگەكانی پشوودان و وێستگەكانی پڕكردنەوەی سوتەمەنی لەسەر رێگا دەرەكییەكانی دەرەوەی سنوری شارەوانییەكان، كە رێكسازییەكانی بە كرێدانی زەوی لەسەر رێگا دەرەكییەكان دەیانگرێتەوە، رێكارەكانی زیادكردنی ئاشكرای لەسەر جێبەجێ دەكرێت.دووەم: وەزیری بازرگانی و پیشەسازی ڕێپێدراوە بە بەكرێدانی ئەو زەوییانەی نانەواخانە، ئاش، گەراج و شوێنەكانی چاككردنەوەی ئەو شوێنكارانەیان لەسەر بیناكراوە، بەو كەسانەی زیادكردنی ئاشكرای كڕینی ئەو شوێنكارانەیان بۆ یەكلایی دەبێتەوە.ئەو زەوییانەی لە خاڵی (1)ی ئەم بڕگەیە باسكراون بەدەر لە رێكارەكانی زیادكردنی ئاشكرا بەكرێ دەدرێن، و بڕی بەرامبەری بەكرێدانەكەی پێشوەختە لەلایەن لیژنەی خەمڵاندنی پێكهێنراو بەپێی ماددەی (8)ی ئەم یاسایە دیاریدەكرێت.سێیەم: دەسەڵاتی تایبەتمەند، لەسەر داوای كرێچی، دەتوانێت ماوەی گرێبەستی ئەو خانووبەرانەی هی نیشتەجێبوون نین، و بەبێ زیادكردنی ئاشكرا بەكرێدراون، درێژ بكاتەوە، بەو مەرجەی بڕی بەرامبەری ڕاستەقینە (3) سێ ساڵ جارێك بەپێی ئەو رێكارانەی لەم یاسایەدا دەقنووسكراون، بخەمڵێنرێتەوە.چوارەم: دەسەڵاتی تایبەتمەند، لەسەر داوای كرێچی، دەتوانێت ماوەی گرێبەستی ئەو خانووبەرانەی بۆ نیشتەجێبوون نین، و بەزیادكردنی ئاشكرا بەكرێدراون و ماوەی بەكرێدانی بنەڕەتیان لە (10) دە ساڵ كەمترە ، بە مەرجێك درێژ بكاتەوە كە لە هیچ بارێكدا ماوەی گرێبەست بە هەردوو ماوەی بنەڕەتی و ماوەی درێژكراوەش پێكەوە لە (10) دە ساڵ تێپەر نەكات.پێویستە ئەو كرێچیەی خواستی درێژكردنەوەی هەیە، داواكارییەكی نووسراو بۆ درێژكردنەوە بەر لە (3) سێ مانگ لە كۆتایی هاتنی ماوەی گرێبەستی بەكرێدانی بنەڕەتی پێشكەش بكات و، بە پێچەوانەوە، مافی داواكردنی درێژكردنەوەی نامێنێت.لەكاتی ڕەزامەندیدان لەسەر داواكاری درێژكردنەوە ئەوا سەربارێك دەخرێتە سەر بڕی بەرامبەری بەكرێدانی ناونراو لە گرێبەست بە ڕێژەی (10%) دە لەسەدی بەكرێدانی ساڵی پێش درێژكردنەوەكە بەرامبەر بە هەر ساڵێك لە ساڵەكانی درێژكردنەوە بەپێی هاوكێشەیەكی ژمارەیی بەدوای یەكدا هاتوو (متوالیة عددیة).مادده‌ی (24)وەزیری دارایی و ئابووری بەهەماهەنگی لەگەڵ وەزیری شارەوانی و گەشت و گوزار لەسەر داوای فەرمانگەی پەیوەندییەكانی دەرەوە و بە ڕەزامەندی سەرۆكی ئەنجومەنی وەزیران، بۆی هەیە ئەو زەوییانەی موڵكی دەوڵەتن بەكرێ بداتە وڵاتانی بیانی بۆ دروستكردنی بارەگای نوێنەرایەتییە سیاسیەكانیان یان قونسولخانەكانیان یان بۆ مەبەستی دروستكردنی خانووی نیشتەجێبوون لەسەریان یان نووسینگە بۆ پاشكۆكانیان ئەویش بۆ ماوەیەك زیاتر نەبێت لە ماوەی بەكرێدانی ڕێگەپێدراو لە وڵاتی لایەنی بەرامبەر، بە بڕی بەرامبەرێك كە لیژنەیەكی تایبەت دەیخەمڵێنێت كە وەزیری دارایی پێكیدەهێنێت یان بەبێ بەرامبەر بە مەرجی بوونی مامەڵەی هاوشێوە لەلایەنی بەرامبەر.دەروازەی چوارەمفرۆشتن و بەكرێدانی موڵك و ماڵە گوازراوەكانی دەوڵەت بە زیادكردنی ئاشكرابەشی یەكەمفرۆشتنی موڵك وماڵە گوازراوەكانمادده‌ی (25)بەهای ئەو موڵك و ماڵە گوازراوەی دانراوە بۆ فرۆشتن، لەلایەن لێژنەی خەمڵاندنی پێكهێنراو بەپێی حوكمەكانی ماددەی (8)ی ئەم یاسایە، بەبێ بەشداریكردنی نوێنەری فەرمانگەی تۆماركردنی خانووبەرە، دەخەمڵێنرێت، و ئەو ڕێكارانە دەگیرێنەبەر كە لە ماددەی (9)ی ئەم یاسایەدا دەقنووسكراون، بە ڕەچاوكردنی سروشتی موڵك و ماڵی نەگوازراوە.مادده‌ی (26)لیژنەی فرۆشتن یان بەكرێدانی پێكهێنراو بەپێی حوكمەكانی ماددەی (10)ی ئەم یاسایە فرۆشتنی موڵك و ماڵە گوازراوەكە لە ئەستۆ دەگرێت بەپێ ئەم رێكارانەی خوارەوە:یەكەم: رێكخستنی لیستێكی زیادكردن لەبەر ڕۆشنایی ئەو خەسڵەتانەی موڵك و ماڵە گوازراوەكە كە لەلایەن لیژنەی خەمڵاندنەوە لە كۆنووسدا چەسپێنراون. دووەم: خستنەڕووی موڵك و ماڵەكە بۆ فرۆشتن لە زیادكردنی ئاشكرادا، بۆ ماوەیەك كە لە (7) حەوت ڕۆژ كەمتر نەبێت و لە (30) سی ڕۆژ زیاتر نەبێت ڕادەگەیەنێت، ماوەكە لە ڕێكەوتی ئەو ڕۆژەی دەكەوێتە داوای بڵاوكردنەوەی جاڕنامەكە بەهەمان ڕێكارەكانی دەقنووسكراو لەم یاسایە، دەستپێدەكات.پێویستە جاڕنامەكە گشت خەسڵەتەكانی ئەو موڵك و ماڵە گوازراوەیەی دانراوە بۆ فرۆشتن، شوێن و ڕۆژ و ڕێكەوت و كاتی زیادكردنەكە، مەرجەكانی بەشداریكردن و بڕی ئەو بارمتانەی پێویستە سپاردە بكرێن، لە خۆ بگرێت.سێیەم: لیستی زیادكردنەكە لە ڕێكەوتی ئەو ڕۆژەی دەكەوێتە دوای بڵاوكردنەوەی جاڕنامەكە كراوە دەبێت، و پێویستە لەسەر ئەو كەسانەی خواستی بەشداریكردنیان هەیە، سەردانی فەرمانگەی تایبەتمەند بكەن بۆ خستنەڕووی خواستی كڕین، بەو مەرجەی هەر یەكێكیان پێش بەشداریكردن لە زیادكردنەكە بارمتەیەك سپاردە بكات، كە بڕەكەی لە (20%) بیست لەسەدی بەهای خەمڵێنراوی موڵك و ماڵەكە كەمتر نەبێت.چوارەم: لەو ڕۆژەی دیاركراوە بۆ فرۆشتن لە كات و شوێنی دیاركراو بانگەواز دەكرێت بۆ بەشداریكردن لە زیادكردنەكە بە بەهای خەمڵێنراو، بەمەرجێك بانگەوازەكە وەسفێكی تەواوی ئەو موڵك و ماڵانەی خراوەنەتەڕوو بۆ فرۆشتن، لەخۆبگڕێت.پێنجەم: زیادكردنەكە بە ئاشكرایی دەكرێت، دواتر لیژنەی فرۆشتن بڕیار دەدات بە بەركەوتنی زیادكردنەكە بۆ دوایین كەسی زیادكار، و ئەو خستنەڕووەی لە دوای تێپەڕبوونی (5) پێنج خولەك هیچی لەسەر زیاد ناكرێت بە كۆتایی زیادكردنەكە دادەنرێت.شەشەم: دەكرێت لەسەر بڕی بەرامبەری دوایین زیادكردن، لەماوەی (5) پێنج ڕۆژی كار لە ڕێكەوتی بەركەوتنی زیادكردنەكە، بە بڕێك كە كەمتر نەبێت لە (15%) پازدە لەسەدی دوایین ئەو بڕی بەرامبەرەی زیادكردنەكە پێی گەیشتووە، خستنەسەر (ضم) لەلایەن كەسی ترەوە بكرێت.داواكردنی خستنەسەرەكەش بە قبوڵكراو دانانرێت هەتا كەسی داواكار بارمتەی یاسایی بە ڕێژەی (20%) بیست لەسەدی ئەو بڕی بەرامبەرەی خستوویەتیە ڕوو، دانەنێت.ئەگەر خستنەسەر هەبوو، زیادكردنێكی نوێ بۆ ماوەی (7) حەوت ڕۆژ لە ڕۆژی دوای بڵاوكردنەوەی جاڕنامەیەك بەهەمان میكانیزمی یەكەمجار، دەكرێتەوە، دواتر هەواڵە دەكرێت و نابێت جارێكی تر خستنەسەر لەسەر كۆتا بڕی بەرامبەری زیادكردنەكە، بكرێت.مادده‌ی (27)یەكەم: ئەگەر بڕی بەرامبەری فرۆشتنی موڵك و ماڵەكە لە ئەنجامی زیادكردنی ئاشكرا نەگەیشتە بەهای خەمڵێنراو، ئەوا زیادكردنەكە بۆ ماوەی (15) پازدە ڕۆژ درێژ دەكرێتەوە و لە ڕۆژی دوای بڵاوكردنەوەی جاڕنامەكەوە دەستپێدەكات.دووەم: موڵك و ماڵەكە لە زیادكردنی (دووەم) بەو نرخەی لەسەری دەوەستێت دەفرۆشرێت، ئەگەر لەو موڵك و ماڵانە نەبێت كە دەكرێت لە پیشەسازیی گۆڕین سوودی لێ وەربگیرێت.سێیەم: ئەگەر لیژنەی فرۆشتن وایبینی ئەو نرخەی زیادكردنی دووەم لەسەری وەستاوە بەرژەوەندی گشتی دەستەبەر ناكات ئەوا زیادكردنەكە بۆ ماوەی (15) پازدە ڕۆژی دیكە درێژ دەكرێتەوە و لە ڕۆژی دوای بڵاوكردنەوەی جاڕنامەكەوە دەستپێدەكات، و موڵك و ماڵەكان لە زیادكردنی سێیەم بەو نرخە دەفرۆشرێن كە لەسەری دەوەستێت.مادده‌ی (28)یەكەم: ئەگەر ئەو كەسەی زیادكرنەكەی بۆیەكلایی بوەتەوە، پاشگەزببێتەوە و ئامادەنەبێت لەماوەی (7) حەوت ڕۆژ لە ڕێكەوتی هەواڵەكردنی بنبڕ، بڕی بەرامبەری فرۆشراوەكە و تەواوی خەرجییەكان بدات، ئەوا موڵك و ماڵەكە دەخرێتە بەردەم دواین كەسی زیادكار، ئەوەی پێش كەسی پاشگەزبووەوە دەستی خۆی لە زیادكردنەكە كشاندۆتەوە، بەو بڕی بەرامبەرەی خستبوویەڕوو.ئەگەر دواین كەس لەسەر هەڵگرتنەوەی موڵك و ماڵەكە و پێشكەشكردنی بارمتە یاساییەكان بەڕێژەی (20%) بیست لەسەدی بڕی بەرامبەری فرۆشتنەكە ڕەزامەندبوو، ئەوا كەسی پاشگەزبووەوە بە بڕیاری لیژنەی فرۆشتن جیاوازی نێوان هەردوو بڕی بەرامبەر لەئەستۆ دەگرێت و لە بارمتەكانی وەردەگیرێت، و ئەگەر بڕی بارمتەكانی لە پابەندییەكانی كەمتر بوو، ئەوا بەپێی حوكمەكانی یاسای وەرگرتنەوەی قەرزە حكومییەكانی بەركار لە هەرێم، لە موڵك و ماڵەكانی دیكەی وەردەگیرێت.دووەم: ئەگەر دواهەمین كەسی بەشداربووی زیادكردنەكە كە پێش كەسی پاشگەزبووەوە دەستی لە زیادكردن كێشاوەتەوە، هەڵگرتنەوەی موڵك و ماڵە نەگوازراوەكە ڕەتبكاتەوە، ئەوا سەرلەنوێ زیادكردن بۆ ماوەی (15) پازدە ڕۆژ لە ڕۆژی دوای بڵاوكردنەوەی جاڕنامەكە ئەنجامدەدرێتەوە.لیستی فرۆشتنەكە لەو ماوەیەی لە خاڵی (1)ی ئەم بڕگەیەدا هاتووە كراوە دەبێت، و بە بڕیاری لیژنەی فرۆشتن، كەسی پاشگەزبووەوە جیاوازی نێوان هەردوو بەرامبەرەكە و خەرجییەكانی دووبارەكردنەوەی زیادكردنەكە لەئەستۆ دەگرێت و لە بڕی بارمتەكەی وەردەگیرێت، ئەگەر بڕی بارمتەكە كەمتر بوو لە بڕی پابەندییەكانی پاشگەزبووەوە ئەوا بەپێی حوكمەكانی یاسای وەرگرتنەوەی قەرزە حكومیەكانی بەركار لە هەرێم، لە موڵك و ماڵەكانی دیكەی وەردەگیرێت. سێیەم: ئەگەر كەسێك نەبوو كە خواستی كڕینی موڵك و ماڵە گوازراوەكەی هەبێت ئەوا ئەو بارمتەیەی كەسی پاشگەزبووەوە داویەتی، دەبێتە داهاتێك بۆ لایەنی خاوەنداری موڵك و ماڵەكە، و ئەگەر بڕەكەی لە خەرجییەكانی هەردوو زیادكرنەكە كەمتر بێت، ئەوا كەسی پاشگەزبووەوە جیاوازییەكەی لەئەستۆ دەگرێت و بەپێی یاسای وەرگرتنەوەی قەرزە حكومییەكانی بەركار لە هەرێم لە موڵك وماڵەكانی دیكەی وەردەگیرێت.مادده‌ی (29)دەكرێت موڵك و ماڵە گوازراوەكانی دەوڵەت بە بڕیاری دەسەڵاتی تایبەتمەند بفرۆشرێن و بەكرێ بدرێن بەبێ بڵاوكردنەوە لە ڕۆژنامە خۆجێیەكان و بەبێ زیادكردنی ئاشكرا و بە بەهای خەمڵێنراو، لە یەكێك لەم حاڵەتانەی خوارەوە:یەكەم: ئەگەر فرۆشتن یان بەكرێدانەكە بۆ فەرمانگەكانی دەوڵەت و كەرتی گشتی بێت. دووەم: ئەگەر ئەو موڵك و ماڵانەی دانراون بۆ فرۆشتن تێكچوونیان خێرابێت یان بەهایان بەرەو كەمبوونەوە بچێت.سێیەم: ئەگەر كۆی گشتی بەهای خەمڵێنراو بۆ ئەو موڵك و ماڵانەی دانراون بۆ فرۆشتن لە هەر حاڵەتێك لە (500.000) پێنج سەد هەزار دینار زیاتر نەبێت.چوارەم: ئەگەر خەرجییەكانی پارێزگاری لێكردن و چاككردنەوەی ئەو موڵك و ماڵانەی دانراون بۆ فرۆشتن زۆر زیاتر بێت بە بەراورد بە بەهاكەی.مادده‌ی (30)هەردوو لیژنەی خەمڵاندن و لیژنەی فرۆشتن یان بەكرێدانی پێكهێنراو بەپێی حوكمەكانی هەردوو ماددەی (8) و (10)ی ئەم یاسایە بەبێ نوێنەری فەرمانگەی تۆماركردنی خانووبەرە، خەمڵاندنی بەهای موڵك و ماڵی گوازراوە و فرۆشتنی بەبێ زیادكردنی ئاشكرا لە ئەستۆ دەگرن.مادده‌ی (31)یەكەم: ڕادەستكردنی موڵك و ماڵی فرۆشراو، لەدوای دانەوەی بڕی بەرامبەری فرۆشتن و خەرجییەكان دەبێت و فرۆشتنەكە بە بنبڕ دادەنرێت، و كڕیار پابەند دەبێت بە گواستنەوەی لە ماوەی (15) پازدە ڕۆژ لە ڕێكەوتی هەواڵەكردنی بنبڕەوە، و دەسەڵاتی تایبەتمەند بەرپرسیارێتی لە ناوچوون یان ئەو زیانانە لەئەستۆ ناگرێت كە لە دوای ئەم ماوەیە دووچاری موڵك و ماڵەكە دەبێت.دووەم: دەسەڵاتی تایبەتمەند دەتوانێت ماوەیەكی لەسەر ڕاوەستان بداتە كڕیار كە لە (30) سی ڕۆژ زیاتر نەبێت بۆ گواستنەوەی موڵك و ماڵەكە ئەگەر بە پێویستی بزانێت، یان پاساوێكی ڕەوا هەبێت و كڕیار كرێی لەكۆگا دانانی ماوەی لەسەر ڕاوەستانەكە لەئەستۆ دەگرێت.سێیەم: لەحاڵەتی نەگواستنەوەی موڵك و ماڵە گوازراوەكە لە دوای كۆتایی هاتنی ماوەی دیاركراو یان ماوەی لەسەر ڕاوەستانەكە ئەوا كرێی لەكۆگادانانی لێوەردەگیرێت بە ڕێژەی (0.5%) نیو لەسەدی بڕی بەرامبەری فرۆشتنەكە لەبری هەر ڕۆژێك دواكەوتن و بۆماوەی (30) سی ڕۆژ، و ئەگەر ئەم ماوەیەش كۆتایی هات و كڕیار موڵك و ماڵەكەی نەگواستەوە، ئەوا فەرمانگە دەتوانێت بۆ دووبارە فرۆشتنەوەی بەپێی حوكمەكانی ئەم یاسایە، جاڕبداتەوە.چوارەم: ئەگەر بڕی بەرامبەری فرۆشراوەكە لە زیادكردنی دووەمدا لەو بڕی بەرامبەرەی كە كڕیاری (یەكەم) داویەتی كەمتر بێت، ئەوا جیاوازی نێوان هەردوو بڕی بەرامبەرەكە و كرێی لە كۆگادانان لەئەستۆی كڕیاری (یەكەم) دەبێت و لەو بڕە پارەیە وەردەگیرێت كە پێشتر داویەتی، و ئەگەر بڕەكەی لە پابەندییەكانی كەمتربوو، ئەوا بەپێی یاسای وەرگرتنەوەی قەرزە حكومیەكانی بەركار لە هەرێم، لە موڵك و ماڵەكانی دیكەی وەردەگیرێت.پێنجەم: ئەگەر كەسێك نەبوو خواستی كڕینی هەبێت ئەوا دەكرێت لە یەكێك لە كۆگاكان سپاردە بكرێت بەو مەرجەی تێچووەكانی گواستنەوە و سپاردن لە ئەستۆی كەسی كڕیار بێتبەشی دووەمبەكرێدانی موڵك و ماڵە گوازراوەكانمادده‌ی (32)یەكەم: دەكرێت موڵك و ماڵە گوازراوەكانی دەوڵەت لەكاتی پێویستی، بە بڕیاری دەسەڵاتی تایبەتمەند بەپێی حوكمەكانی ئەم یاسایە، بەكرێ بدرێن.دووەم: دەسەلاتی تایبەتمەند دەتوانێت بەبێ جاڕدان و بەبێ زیادكردنی ئاشكرا، موڵك و ماڵە گوازراوەكانی دەوڵەت، بە فەرمانگەكانی دەوڵەت و كەرتی گشتی لە هەرێم بەكرێ بدات.دەروازەی پێنجەمحوكمە گشتی و كۆتاییەكانمادده‌ی (33)ئەگەر ئەو وادانەی بەپێی ئەم یاسایە دیاری كراون لە ڕۆژێكی پشووی فەرمیدا كۆتایی بێت ئەوا درێژ دەكرێتەوە بۆ ئەو ڕۆژەی كاركردنی فەرمی كە دەكەوێتە دوای پشووەكە.مادده‌ی (34)سەرۆكایەتی ئەنجومەنی وەزیران بۆی هەیە لەكاتی پێویست، بڕیار بدات بە فرۆشتنی موڵك و ماڵە گوازراوە و نەگوازراوەكانی دەوڵەت یان بەكرێدانیان بەدەر لەو رێكارانەی لەم یاسایەدا دەقیان لەسەر كراوە.مادده‌ی (35)یەكەم: كرێی خزمەتگوزاری بەڕێژەی (2%) دوو لەسەدی بڕی بەرامبەرەكانی فرۆشتن یان بەكرێدانی ئەو موڵك و ماڵانەی حوكمەكانی ئەم یاسایە دەیانگرێتەوە لە كڕیار یان كرێچی وەردەگیرێت.دووەم: گشت ئەو خەرجییانەی پێویستن بۆ ئامادەكردنی موڵك و ماڵەكە بۆ فرۆشتن یان بەكرێدانی، لەو بڕە پارانەی لە بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیە دەقیان لەسەركراوە دەبڕدرێت، لە نێویشیاندا كرێی جاڕدان و بانگەوازكردن و كرێی لیژنەكانی دەرخستەكردن و خەمڵاندن و فرۆشتن و بەكرێدان.سێیەم: پاداشتێك دەبەخشرێتە لیژنەكانی دەرخستن، خەمڵاندن و فرۆشتن و بەكرێدان و هەریەك لە فەرمانبەری فەرمانگەی تۆماركردنی خانووبەرە و نوێنەری وەزارەتی دارایی و ئابووری و شارەزا و سكرتێری لیژنە و ئەمینداری سندوق و شۆفێرە هاوەڵەكانی لیژنە بەرامبەر هەر كۆنووسێكی خەمڵاندنی پەسەندكراو یان هەر لیستێكی زیادكردن بە مەرجێك كۆی گشتی ئەو پاداشتانەی دەبەخشرێنە هەر ئەندامێكی لیژنە مانگانە لە (400.000) چوارسەد هەزار دینار و بۆ هەر هاوەڵێكیش مانگانە لە (200.000) دووسەد هەزار دینار زیاتر نەبێت.چوارەم: ئەو بانگەوازكارەی هەڵدەستێت بە بانگەوازكردن بەمەبەستی فرۆشتن یان بەكرێدانی موڵك و ماڵە گوازراوە یان نەگوازراوەكانی دەوڵەت، كرێی بانگەوازكردنی پێ دەبەخشرێت بە بڕی (5.000) پێنج هەزار دینار لە بری هەر حاڵەتێكی فرۆشتن یان بەكرێدان بەو مەرجەی مانگانە لە (150.000) سەدو پەنجا هەزار دینار زیاتر نەبێت.پێنجەم: ئەنجومەنی وەزیران دەتوانێت ئەو كرێیانەی لە هەردوو بڕگەی (سێیەم) و (چوارەم)ی ئەم ماددەیەدا دەقیان لەسەركراوە، لەكاتی پێویستدا، هەموار بكات.شەشەم: لەدوای لێبڕینی ئەو كرێ و خەرجیانەی لە بڕگەكانی (دووەم) و (سێیەم) و (چوارەم)ی ئەم ماددەیە دەقنووسكراون و گشت ئەو كرێ و خەرجییانەی لە حاڵەتی پاشگەزبوونەوە و نەبوونی كەسێكی تر كە خواستی كڕینی هەبێت وەردەگیرێت، ئەو بڕەی دەمێنێتەوە لە كرێی خزمەتگوزاری، دەبێتە بەشێك لە داهات و بۆ خەزێنەی گشتی تۆمار دەكرێت.لەو ڕێژەیەی لە خاڵی (1)ی ئەم بڕگەیەدا دەقنووسكراوە، كرێی بڵاوكردنەوە و ڕاگەیاندنی هەموو ئەو حاڵەتانە خەرج دەكرێت كە تیایاندا فرۆشتن یان بەكرێدان، لەبەر نەبوونی كەسێك كە خواستی هەبێت، ئەنجام نادرێت.حەوتەم: حوكمەكانی ئەم ماددەیە بەسەر لیژنەكانی خەمڵاندن و فرۆشتن و بەكرێدانی موڵك و ماڵە گوازراوە و نەگوازراوەكان، ئەوانەی لە وەزارەتی ئەوقاف و كاروباری ئاینی پێكدەهێنرێن، هەروەها بەسەر ئەو فەرمانبەرانەی هاوەڵی ئەم لیژنانەش دەكەن، پیادە دەكرێت.مادده‌ی (36) ئەو پرۆژانەی ملكەچن بۆ حوكمەكانی یاسای وەبەرهێنانی بەركار لە هەرێمی كوردستان لە حوكمەكانی ئەم یاسایە، بەدەر دەكرین.مادده‌ی (37)یەكەم: ڕاگرتنی كاركردن بە یاسای فرۆشتن و بەكرێدانی موڵك و ماڵەكانی دەوڵەت ژمارە (32)ی ساڵی 1986ی هەمواركراو لە هەرێم.دووەم: راگرتنی كاركردن بەو بڕیارانەی ئەنجومەنی بە ناو سەركردایەتی شۆڕشی (هەڵوەشاوە) كە لە خوارەوە دێن:ژمارە (400) لە 7/6/1987ژمارە (522) لە 21/7/1987ژمارە (832) لە 28/10/1987ژمارە (557) لە 25/5/1988 ژمارە (681) لە 2/8/1988ژمارە (62) لە 4/2/1990سێیەم: ئەو ڕێنماییانەی بەپێی یاسای ژمارە (32)ی ساڵی (1986) دەرچوون و ناكۆك نین لەگەڵ حوكمەكانی ئەم یاسایە، تاوەكو دەرچوواندنی ئەوەی جێگەیان دەگرێتەوە یان هەڵیاندەوەشێنێتەوە، بە بەركار دەمێننەوە. مادده‌ی (38) ئەو ڕێكاری و بڕیارانەی بەپێ حوكمەكانی ئەم یاسایە وەردەگیرێن، ڕاستەوخۆ بۆ دیوانی چاودێری دارایی دەنێردرێن و، ملكەچی چاودێری و ووردبینی دەبن.مادده‌ی (39) ئەنجوومەنی وەزیران ولایەنە پەیوەندیدرەكان حوكمەكانی ئەم یاسایە جێبەجێ دەكەن.مادده‌ی (40) كار بە دەقی هیچ یاسا و بڕیارێك ناكرێت كە لەگەڵ حوكمەكانی ئەم یاسایە ناكۆك بێت.مادده‌ی (41) وەزیری دارایی و ئابووری بە هەماهەنگی لەگەڵ وەزیری شارەوانی و گەشت و گوزار پێویستە ڕێنمایی بۆ ئاسان جێبەجێكردنی حوكمەكانی ئەم یاسایە دەربكەن.مادده‌ی (42) ئەم یاسایە لەدوای تێپەڕبوونی ماوەی (60) شەست ڕۆژ لە رێكەوتی بڵاوكردنەوەی لە ڕۆژنامەی فەرمی (وەقایعی كوردستان) جێبەجێ دەكرێت. د.رێواس فایق حسێن سەرۆکی پەرلەمانی کوردستان-عێراقهۆیه‌كانی ده‌رچواندنلەبەر گرنگی موڵك و ماڵەكانی دەوڵەت چونكە خاوەندارێتی بۆگەلە، دەسەڵاتی ئیداری پابەندە بە چاك ڕەفتارپێكردن بەم موڵك و ماڵانە بەو شێوەیەی بەرزترین سوود بۆ گەل دەستەبەر دەكات و بەرژەوەندی گشتی دەپارێزێت، بۆیە پێویستە فرۆشتن یان بەكرێدان یان بانەوانیی بەپێ چەند حوكمێكی یاسایی بێت كە رێكارەكانی ڕەفتارپێكردن بەم موڵك و ماڵانە بەزۆرترین ئاستی شەفافیەت و ڕوونی و نزیكی بۆ دادپەروەری رێكبخات، بەو شێوەیەی ئامانجەكانی فرۆشتن و بەكرێدانی موڵك و ماڵەكانی دەوڵەت دەستەبەر بكات، لەبەر هەموو ئەمانە، ئەم یاسایە دەرچووێندرا....

به‌ناوی خودای به‌خشنده‌و میهره‌بانبه‌ناوی گه‌له‌وه‌په‌رله‌مانی كوردستان- عێراقپشت به‌ حوكمی بڕگه‌ی (1 ) له‌ مادده‌ی (56)ی یاسای ژماره‌ (1)ی ساڵی 1992ی هه‌مواركراوو، له‌سه‌ر داوای ژماره‌ی یاسایی ئه‌ندامانی په‌رله‌مان، په‌رله‌مانی كوردستان ـ عێراق له‌ دانیشتی ئاسایی ژماره‌ (12)ی رۆژی 8/7/2019 بڕیاری ده‌رچوواندنی ئه‌م یاسایه‌ی دا:یاسای ژماره‌ (2)ی ساڵی 2019 یاسای هه‌مواری یه‌كه‌می یاسای ژماره‌ (3)ی ساڵی 2009 یاسای پارێزگاكانی هه‌رێمی كوردستان ـ عێراقمادده‌ی (1): خاڵی (1) له‌ بڕگه‌ی (سێیه‌م) له‌ مادده‌ی (شه‌شه‌م)ی یاساكه‌ هه‌موار ده‌كرێته‌وه‌ و به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ ده‌خوێندرێته‌وه‌:1ـ هه‌ڵبژاردنی پارێزگار له‌ ده‌ره‌وه‌ی ئه‌ندامانی ئه‌نجوومه‌ن یان له‌ نێوانیاندا به‌ زۆرینه‌ی ڕه‌های ژماره‌ی ئه‌ندامانی ئه‌نجوومه‌ن ده‌بێت، له‌ ماوه‌یه‌كدا كه‌ ئه‌وپه‌ڕی (30) سی ڕۆژ له‌ مێژووی به‌ستنی یه‌كه‌مین دانیشتن تێپه‌ڕ نه‌كات.مادده‌ی (2): به‌ده‌ر له‌ حوكمی بڕگه‌ی (دووه‌م) له‌ مادده‌ی (چوارده‌م)ی یاساكه‌ ئه‌م خوله‌ی ئه‌نجومه‌نی پارێزگاكان له‌ پیاده‌كردنی تایبه‌تمه‌ندیه‌كانیان له‌ كاتی كۆتایی هاتنی ماوه‌ی یاساییان تا هه‌ڵبژاردنی خولێكی نوێی ئه‌نجومه‌ن به‌رده‌وام ده‌بن.مادده‌ی (3): پێویسته‌ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران و لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌جێ بكه‌ن.مادده‌ی (4):كار به‌ هیچ ده‌قێكی یاسایی یان بڕیارێك ناكرێت كه‌ ناكۆك بێت له‌گه‌ڵ ده‌قه‌كانی ئه‌م یاسایه‌.مادده‌ی (5):ئه‌م یاسایه‌ له‌ ڕۆژی ده‌رچواندنی جێبه‌جێ ده‌كرێت و له‌ ڕۆژنامه‌ی فه‌رمی (وه‌قایعی كوردستان) بڵاوده‌كرێته‌وه‌. د.ڤالا فرید ابراهیم سەرۆکی پەرلەمانی کوردستان-عێراقهۆكاره‌كانی ده‌رچوواندن به‌ مه‌به‌ستی دروست نه‌بوونی بۆشایی یاسایی له‌ ئه‌نجوومه‌نی پارێزگاكان و به‌رده‌وام بوونی ئه‌نجوومه‌نه‌كان له‌ پیاده‌كردنی تایبه‌تمه‌ندییه‌كان و هه‌ڵبژاردنی پارێزگار له‌ ده‌ره‌وه‌ی ئه‌ندامانی ئه‌نجوومه‌ن یان له‌نێو ئه‌ندامانی ئه‌نجوومه‌ن به‌ مه‌به‌ستی فه‌راهه‌مكردن و گه‌یاندنی خزمه‌تگوزارییه‌كان بۆ هاووڵاتیان به‌ شێوه‌یه‌كی باشتر، ئه‌م یاسایه‌ ده‌رچوێندرا....

یاسای بزر بووه‌كان له‌ هه‌ڵمه‌ته‌كانی له‌ناو بردنی به‌ كۆمه‌ڵی گه‌لی كوردستانی عێراقبه‌ ناوی خوای به‌خشنده‌ی میهره‌بان به‌ ناوی گه‌له‌وه‌ئه‌نجومه‌نی نیشتمانی كوردستانی عێراقژماره‌ بڕیار: 5مێژووی بڕیار: 28/4/1999بڕیارپشت به‌و ده‌سه‌ڵاته‌ی كه‌ به‌ پێی بڕگه‌ (3)ی‌ مادده‌ (2) له‌ یاسای ژماره‌ (10)ی ساڵی 1997 پێمان دراوه‌ و له‌سه‌ر ئه‌و بنه‌مایه‌ی كه‌ ئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی كوردستانی عێراق له‌ دانیشتنی رۆژی 24/4/1999 دا یاساكاری كردووه‌ بڕیاری ده‌رهێنانی ئه‌م یاسایه‌مان دا.یاسای ژماره‌ (3) ساڵی 1999 یاسای بزربووه‌كان له‌ هه‌ڵمه‌ته‌كانی له‌ناو بردنی به‌ كۆمه‌ڵی گه‌لی كوردستانی عێراقمادده‌ی یه‌كه‌م: حوكمه‌كانی ئه‌و یاسایه‌ی بزربووه‌كان ئه‌م حاڵه‌تانه‌ی خواره‌وه‌ ده‌گرنه‌وه‌:ئه‌وانه‌ی له‌ ماوه‌ی هه‌ڵمه‌تی كۆچ پێكردنی كورده‌ فه‌یلییه‌كان له‌ لایه‌ن حكومه‌تی ناوه‌ندی عیراقه‌وه‌ له‌ ساڵی 1980دا بزر بوون 31/12/1980 به‌ مێژووی جاردانی بزربوونیان داده‌نرێ و گه‌ران به‌دوای چاره‌نووسیان له‌ رووی هۆیه‌كانی و كات و مه‌به‌سته‌كه‌ی به‌ تێپه‌ر بوونی چوار ساڵ به‌سه‌ر بزربوونیاندا كۆتایی هاتووه‌.ئه‌وانه‌ی له‌ ماوه‌ی هه‌ڵمه‌تی له‌ناو بردنی كورده‌ بارزانییه‌كان له‌ لایه‌ن حكومه‌تی ناوه‌ندی عێراقه‌وه‌ له‌ ساڵی 1983دا بزربوون و رۆژی 31/12/1983 به‌ مێژوویه‌ك داده‌نرێ بۆ جاردانی بزربوونیان و گه‌ران به‌ دوای چاره‌نووسیان دا له‌ رووی هۆیه‌كانی و كات و مه‌به‌سته‌كه‌ی به‌ تێپه‌ر بوونی چوار ساڵ به‌سه‌ر بزربوونیاندا كۆتایی هاتوو.ئه‌وانه‌ی له‌ ماوه‌ی هه‌ڵمه‌تی له‌ناو بردنی خه‌ڵكی شاری هه‌ڵه‌بجه‌ی شه‌هید به‌ چه‌كی كیمیایی له‌ لایه‌ن حكومه‌تی ناوه‌ندی عێراقه‌وه‌ له‌ 16/3/1988 دا بزربوون و رۆژی كاره‌ساته‌كه‌ به‌ مێژوویه‌ك داده‌نرێ بۆ جاردانی بزربوونیان و گه‌ران به‌ دوای چاره‌نووسیان، له‌ رووی هۆیه‌كانی و كات و مه‌به‌سته‌كه‌ی، به‌ تێپه‌ربوونی چوار ساڵ به‌سه‌ر بزربوونه‌كه‌یاندا كۆتایی هاتووه‌.ئه‌وانه‌ی له‌ ماوه‌ی هه‌ڵمه‌ته‌كانی له‌ناوبردن، كه‌ پێیان ده‌گوترێ (ئه‌نفال) له‌ ساڵی 1988 دا بزربوون، 31/12/1988 به‌ مێژوویه‌ك داده‌نرێ بۆ جاردانی بزربوونیان و گه‌ران به‌ دوای چاره‌نووسیان له‌ رووی هۆیه‌كانی و كات و مه‌سبه‌ته‌كه‌یان، به‌ تێپه‌ر بوونی چوار ساڵ به‌سه‌ر بزربوونه‌كه‌یاندا كۆتایی هاتووه‌.ئه‌وانه‌ی له‌ ماوه‌ی راپه‌رینه‌كه‌ی ئاداری 1991 و كۆره‌وه‌ ملیۆنییه‌كه‌ی كه‌ به‌ دوای داهات بزربوون، 31/12/1991 به‌ مێژوویه‌ك داده‌نرێ بۆ جاردانی بزربوونیان و گه‌ران به‌ دوای چاره‌نووسیان له‌ رووی هۆیه‌كانی و كات و مه‌به‌سته‌كه‌ی به‌ تێپه‌ر بوونی چوار ساڵ به‌سه‌ر بزربوونه‌كه‌یاندا كۆتایی هاتووه‌.مادده‌ی دووه‌م: تێپه‌ر بوونی ئه‌و ماوانه‌ی كه‌ له‌ مادده‌ی یه‌كه‌مدا هاتوون ده‌بنه‌ قه‌رینه‌ و به‌ حوكمێك داده‌نرێن بۆ مردنی بزربووه‌كه‌ی كه‌ ئه‌م یاسایه‌ ده‌یگرێته‌وه‌.ئه‌گه‌ر ژنه‌كه‌ بزر بووبێت به‌ڵگه‌ی وه‌فاتنامه‌كه‌ی به‌ حوكم بۆ ده‌رچوو، ئه‌وا مێرده‌كه‌ی بۆی نییه‌ خوشكی ژنه‌كه‌ی یا ئه‌وانه‌ی ناتوانێ له‌گه‌ڵ هاوسه‌ره‌كه‌ی خۆی كۆیان بكاته‌وه‌ بیهێنێ تاكو به‌ ته‌واوی چاره‌نووسه‌كه‌ی دیار ده‌كه‌وێت.مادده‌ی سێیه‌م:دادگای تایبه‌ت به‌ڵگه‌ی مردنی ئه‌و بزربووه‌ی كه‌ ئه‌م یاسایه‌ ده‌یگرێته‌وه‌ ده‌رده‌چوێنێ له‌سه‌ر داوایه‌كی پێشكه‌ش كراو له‌ لایه‌ن یه‌كێك له‌ خزمه‌كانی تاكو راده‌ی پله‌ی چواره‌م و ئه‌وه‌ش دوای په‌یدا كردنی به‌ڵگه‌ی شایه‌دی یه‌، له‌ لایه‌نێكی كارگێری تایبه‌ت، كه‌ پشتگیری بكات و ده‌ستنیشانی یه‌كێك له‌م حاڵه‌تانه‌ بكات كه‌ بزربووه‌كه‌ ده‌گرنه‌وه‌ و له‌ مادده‌ی یه‌كه‌می ئه‌م یاسایه‌دا هاتوون.له‌ كاتی نه‌بوونی خاوه‌نی په‌یوه‌ندی له‌و پلانه‌ی كه‌ له‌ بڕگه‌ (أ) باس كراون‌، له‌م باره‌دا هه‌موو خاوه‌ن به‌رژه‌وه‌ندییه‌ك یان لایه‌نێكی حوكمه‌تی بۆیان هه‌یه‌ دوای ده‌رچواندنی به‌ڵگه‌ی وه‌فاتنامه‌ به‌ پێی ئه‌وانه‌ی سه‌ره‌وه‌ بكات.مادده‌ی چواره‌م:دادگای شوێنی دانیشتنی داواكاری به‌ڵگه‌ی وه‌فاتنامه‌ یان شوێنی بوونی ئه‌و لایه‌نه‌ حوكمه‌تییه‌ی كه‌ داوای به‌ڵگه‌كه‌ ده‌كات، به‌ دادگای تایبه‌تمه‌ندی ده‌رچواندنی به‌ڵگه‌ی وه‌فاتنامه‌ی بزر بووه‌كه‌ داده‌نرێ، كه‌ ئه‌م یاسایه‌ ده‌یگرێته‌وه‌، هه‌روه‌ها قه‌سامی شه‌رعی یاسایی كه‌ به‌ پێی به‌ڵگه‌ی ناوبراو ده‌رچوێنراون ئه‌مه‌ش به‌ده‌ره‌ له‌ حوكمه‌كانی بڕگه‌ی یه‌كه‌می مادده‌ (305)ی دادگایی كردنی شارستانی ژماره‌ (83)ی ساڵی 1969.مادده‌ی پێنجه‌م:رۆژی ده‌رچواندنی به‌ڵگه‌ی وه‌فاتنامه‌ به‌ مێژووێك داده‌نرێت بۆ مردنی ئه‌و بزربوه‌ی كه‌ ئه‌م یاسایه‌ ده‌یگرێته‌وه‌ وه‌ك حوكمێك و، ژنی بزربووه‌كه‌ش پێویسته‌ خۆی به‌ (عیدده‌ی مردن) ببه‌ستێته‌وه‌ كه‌ چوار مانگ و (ده‌) رۆژه‌ له‌ مێژووی ده‌رچوونی به‌ڵگه‌كه‌وه‌.مادده‌ی شه‌شه‌م:له‌ بارێكدا كه‌ ئیسپات بوو له‌ پاش ده‌رچوونی به‌ڵگه‌ی مردنه‌كه‌ی، بزربووه‌كه‌ زیندووه‌، ئه‌وا حه‌كمه‌كانی مادده‌ی یه‌كه‌می یاسای باری كه‌سایه‌تی ژماره‌ (188)ی ساڵی 1959ی هه‌موار كراو و حوكمه‌كانی یاسای چاودێری ناكامڵه‌كانی (قاصرین)ی ژماره‌ (78)ی ساڵی 1980ی به‌سه‌ردا ده‌سه‌پێنرێ.مادده‌ی حه‌وته‌م:به‌ڵگه‌ی ئه‌و وه‌فاتنامه‌یه‌ی كه‌ به‌پێی ئه‌م یاسایه‌ ده‌رچووه‌، ده‌كه‌وێته‌ به‌ر رێگه‌كانی تانوون لێدان كه‌ له‌ فه‌سلی دووه‌م و مادده‌ی (216)ی یاسای دادگایی كردنی شارستانی ژماره‌ (83)ی ساڵی 1969ی هه‌مواركراودا هاتوون.مادده‌ی هه‌شته‌م:دوو دینار ره‌سم له‌ تۆمار كردنی به‌ڵگه‌ی وه‌فاتنامه‌ وه‌رده‌گیرێ كه‌ به‌ پێی ئه‌م یاسایه‌ ده‌رچووه‌.به‌ڵگه‌ی وه‌فاتنامه‌ی ده‌رچوێنراو له‌ ره‌سمی پول و ئه‌و غه‌ره‌مایه‌ی كه‌ ه‌له‌ یاسا كارپێكراوه‌كاند هاتووه‌ ده‌بوردرێ.قه‌سامی شه‌رعی و یاسایی كه‌ به‌گوێره‌ی به‌ڵگه‌ی وه‌فاتنامه‌ رێك خراون و به‌ پێی ئه‌م یاسایه‌ ده‌رچوون، له‌ ره‌سمه‌كانی دادوه‌ری ده‌بووردرێن.مادده‌ی نۆیه‌م:كار به‌ هیچ ده‌قێكی یاسایی ناكرێت كه‌ له‌گه‌ڵ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ دا ناكۆك بێت.مادده‌ی ده‌یه‌م:ده‌بێ وه‌زاره‌ته‌كانی داد و ناوخۆ رێنمایی پێویست بۆ جێبه‌جێ كردنی ئه‌م یاسایه‌ هه‌ر یه‌كه‌یان به‌ پێی تایبه‌تمه‌ندی خۆی ده‌ربكات.مادده‌ی یازده‌یه‌م:ده‌بێ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌جێ بكه‌ن.مادده‌ی دوازده‌یه‌م: ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی ده‌رچوونیه‌وه‌ جێبه‌جێ ده‌كرێت و له‌ رۆژنامه‌ی ره‌سمیشدا بڵاو ده‌كرێته‌وه‌. جوهر نامق سالم سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی نیشتمانی كوردستانی عێراق(هۆیه‌ پێویسته‌كانی ده‌رهێنانی ئه‌م یاسایه‌)سیاسه‌تی سه‌ركوتكردن و پاكتاوكرنی ره‌گه‌زی دژی كورد رێبازێكه‌ له‌ سه‌رده‌مێكی زۆر كۆنه‌وه‌ په‌یره‌و كراوه‌، شارستانیه‌تی مرۆڤایه‌تی و، په‌ره‌سه‌ندنی نه‌بونه‌ته‌ بارمته‌یه‌ك بۆ واز لێهێنان یان راگرتنی، هه‌روه‌ها نه‌ وه‌رگرتنی ده‌وڵه‌ت و حكومه‌ته‌ حوكمرانه‌كانی كوردستان له‌ نه‌ته‌وه‌ رێكخراوه‌ نێوده‌وڵه‌تییه‌كانی دیكه‌ و نه‌ده‌رچوونی لائیحه‌ی مافه‌كانی مرۆڤ و په‌یمانه‌ نێوده‌وڵه‌تیه‌كانی دیكه‌ی په‌یوه‌ندیدار كاریگه‌رییه‌كیان نه‌بووه‌ له‌سه‌ر هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی ئه‌و سیاسه‌ته‌ یان ئه‌و رێبازه‌ یاخود سوك كردنی و، ئه‌و سیاسه‌ته‌ش له‌ كوردستانی عێراق و له‌و (30) ساڵه‌ی دواییدا گه‌یشته‌ پۆپه‌ی، له‌و كاته‌ی كه‌ كرا به‌ كێلگه‌ی تاقی كردنه‌وه‌ی چه‌كی به‌ كۆمه‌ڵ كوژ كه‌ ده‌وڵه‌تان حه‌رامیان كردووه‌، وه‌ك یه‌كه‌مین ده‌سپێكه‌ری له‌ مێژووی مرۆڤایه‌تی كه‌ ده‌وڵه‌تێك چه‌كی كیمیایی حه‌رامكراو له‌ هه‌ڵمه‌تی له‌ناو بردنی به‌ كۆمه‌ڵ له‌ دژی گه‌لی خۆی به‌كاربێنێ و هه‌زاران كه‌س ببنه‌ قوربانی و ئه‌مه‌ش له‌ هه‌ڵه‌بجه‌ی شه‌هید و بالیسان و شێخ وه‌سانان و بادینان و ناوچه‌ی دیكه‌ روویدا. پێش ئه‌وه‌ش هه‌ڵمه‌تی ده‌ربه‌ده‌ر كردنێكی فراوان له‌ دژی كورده‌ فه‌یلییه‌كان ده‌ستی پێكردبوو، له‌ هه‌موو به‌ڵگه‌نامه‌یه‌ك روون كرانه‌وه‌ كه‌ ناسنامه‌یه‌ك بسه‌لمێنێ و ره‌گه‌زنامه‌ی عێراقیان لێسه‌ندرایه‌وه‌ و هه‌زاران كه‌سیان لێ ون كرا و، دوای ئه‌م هه‌ڵمه‌تانه‌ی له‌ناو بردنیش، هه‌ڵمه‌تێكی درندانه‌ی تر بۆ پاكتاو كردنی كورده‌ بارزانییه‌كان به‌دوادا هاتوو هه‌زارانی دیكه‌ ون كران و دوای ئه‌وه‌ش هه‌ڵمه‌تی فراوانتریان به‌دوا داهاتوو پێیان ده‌گوترێ هه‌ڵمه‌ته‌كانی (ئه‌نفال)، كه‌ ده‌ستیان گه‌یشته‌ پتر له‌ (182) هه‌زار پیر و ئافره‌ت و لاو و منداڵ. له‌ دوایشدا هه‌ڵمه‌تی گرتنی ژماره‌یه‌كی زۆر له‌ هاوڵاتیان روویدا، به‌وه‌ی كه‌ پاش راپه‌رین و له‌ كاتی كۆره‌وه‌ ملیۆنییه‌كه‌دا كه‌وتنه‌ ده‌ستی هێزه‌كانی ده‌سه‌ڵاتی ناوه‌ندی به‌غدا و تاكو ئێستاكه‌ش چاره‌نووسی قوربانییه‌كانی هه‌ڵمه‌ته‌ ناوبراوه‌كان ئاشكرا نه‌كراوه‌ و، رێكخراوه‌ نێوده‌وڵه‌تییه‌كان داوا كراون بۆ كه‌وتنه‌ ژێر باری یاسایی و سیاسی و ئه‌ده‌بییان و حكومه‌تی عیراقیش داوای لێ ده‌كرێ كه‌ به‌ ره‌سمی و به‌ ئاشكرا ئه‌وه‌ روون بكاته‌وه‌ كه‌ چاره‌نووسی ئه‌و قوربانیانه‌ی هه‌ڵمه‌ته‌كانی پاكتاوكردنی ره‌گه‌زیی به‌ چی گه‌یشت؟ له‌ هه‌مان كاتیشدا كێشه‌كه‌یان له‌ ده‌زگا نێوده‌وڵه‌تییه‌ تایبه‌تمه‌نده‌كاندا به‌ پێی حوكمه‌كانی یاسای نێوده‌وڵه‌تی و به‌ڵێن و په‌یمانه‌ نێو ده‌وڵه‌تییه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان به‌رپا بكات.له‌به‌رده‌م ئه‌م واقیعه‌ تاڵه‌شدا، ئازار و ئه‌شكه‌نجه‌ی ئه‌وانه‌ی كه‌ له‌ خێزانه‌كانی ئه‌و قوربانیانه‌ و خزم و كه‌سه‌كانیان له‌ ژیان دا ماون كه‌ڵه‌كه‌یان كردووه‌ و كه‌وتوونه‌ته‌ به‌رده‌م كێشه‌ی یاسایی و شه‌رعی و پێویستی به‌ ئاسسانكاری و چاره‌سه‌ر كردن هه‌یه‌ و، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌و چاره‌سه‌ر كردنانه‌ به‌ پێی یاسا كارپێكراوه‌كان زۆر ئیشیان پێ ده‌وێ و رێگای دووریان دێته‌ پیشوو له‌به‌ر زۆری قوربانییه‌كان و ئازاردانی ده‌روونی ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ له‌ خێزانه‌كانیان ماونه‌ته‌وه‌ و باری تایبه‌تییان. پێویستییه‌كی زۆر به‌ ده‌رهێنانی یاسایه‌ك ده‌كرد بۆ ئاسان كردنی ئه‌و كار و بارانه‌ و له‌ هه‌مان كاتیشدا له‌گه‌ڵ حوكمه‌كانی شه‌ریعه‌تی ئیسلامی و بنچینه‌ سه‌ره‌كییه‌ یاساییه‌كان نه‌گونجا و نه‌بێت و، رێگه‌ی داواكاری و موراجعه‌ت كورت كاته‌وه‌ و كاره‌كانیش ئاسان بكات به‌ جۆرێكی وا كه‌ ماندووه‌تی و ئازاری ئه‌وانه‌ی په‌یوه‌ندیدارن سووك بكات، بۆیه‌ ئه‌م یاسایه‌ ده‌رهێنرا....

یاسای یه‌كه‌م هه‌مواركردنی یاسای به‌رێوه‌بردنی شاره‌وانییه‌كانی هه‌رێمی كوردستانی عێراقبه‌ ناوی خوای به‌خشنده‌و میهره‌بانبه‌ ناوی گه‌لئه‌نجومه‌نی نیشتمانی كوردستان-عێراقژماره‌ بڕیار: 10مێژووی بڕیار 11/6/1997بڕیارپشت حوكمه‌كانی بڕگه‌ (1)ی مادده‌ (56) له‌ یاسای ژماره‌ (1)ی ساڵی 1992 و له‌سه‌ر داواكردنی وه‌زیری شاره‌وانی و گه‌شت و گوزار و ره‌زامه‌ندی له‌سه‌ركردنی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران، ئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی كوردستانی عێراق له‌ دانیشتنی رۆژی 11/6/1997یدا بڕیاری ده‌رهێنانی ئه‌م یاسایه‌ی دا.یاسای ژماره‌ (3)ی ساڵی 1997یاسای یه‌كه‌م هه‌مواركردنی یاسای به‌رێوه‌بردنی شاره‌وانییه‌كانی هه‌رێمی كوردستان-عێراق ژماره‌ (6)ی ساڵی 1993مادده‌ی یه‌كه‌م:ئه‌م بڕگه‌یه‌ی خواره‌وه‌ ده‌خرێته‌ سه‌ر مادده‌ی یه‌كه‌م و زنجیره‌كه‌ی ده‌بێته‌ (10) و به‌م شێوه‌یه‌ ده‌بێ:10- ده‌سه‌ڵاتی به‌رێوه‌بردن: پارێزگار- قایمقام- به‌رێوه‌به‌ری ناحیه‌.مادده‌ی دووه‌م:بڕگه‌ (2) دووی مادده‌ی پێنج هه‌موار ده‌كرێ و به‌م شێوه‌ی خواره‌وه‌ی لێ دێت:2- ئه‌و دێهاتانه‌ی كه‌ ژماره‌ی دانیشتوانیان له‌ سێ هه‌زار كه‌س كه‌متر نییه‌ به‌ گوێره‌ی پێشنیاری ده‌سه‌ڵاتی به‌رێوه‌بردن و ره‌زامه‌ندی وه‌زیر.برگه‌ی (3)ی مادده‌ پێنج هه‌موار ده‌كرێ و به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ی لێ دێت:ئه‌و شاره‌وانیانه‌ی ده‌مێننه‌وه‌ كه‌ تازه‌ هاتوونه‌ته‌ كایه‌وه‌ (المستحدثة) له‌ پێش كار پێكردنی ئه‌و یاسایه‌، له‌و دێهاتانه‌ی كه‌ ژماره‌ی دانیشتوانیان له‌و راده‌یه‌ی كه‌متر نه‌بێ كه‌ له‌ سه‌ره‌وه‌ ئاماژه‌ی پێ كراوه‌، هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌شی به‌ گوێره‌ی پێشنیازی ده‌سه‌ڵاتی كارگێری و وه‌زیر ده‌بێت.مادده‌ی سێیه‌م:مادده‌ی هه‌شته‌م هه‌موار ده‌كرێ و به‌م شێوه‌ی خواره‌وه‌ ده‌بێت.مادده‌ی هه‌شته‌م:(سنووری شاره‌وانی به‌ بڕیاری ئه‌نجومه‌نی شاره‌وانی راستاندنی ده‌سه‌ڵاتی ئیداری هه‌موار ده‌كرێ و هۆكاره‌ پێویسته‌كانی هه‌موار كردنه‌وه‌كه‌ و ره‌زامه‌ندی وه‌زیریشی له‌گه‌ڵدا ده‌بێ.مادده‌ی چواره‌م:مادده‌ی یازده‌یه‌م هه‌موار ده‌كرێ و به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ ده‌بێ.مادده‌ی یازده‌یه‌م:ده‌كرێ دوو شاره‌وانی یا زیاتر بكرێته‌ یه‌ك شاره‌وانی له‌ كاتی فراوان بوونی سنووره‌كه‌ی و په‌یوه‌ست بوونیان به‌ یه‌كه‌وه‌ به‌ بڕیارێك له‌ ئه‌نجومه‌نه‌كانیانه‌وه‌ و به‌ پشتگیری ده‌سه‌ڵاتی به‌رێوه‌بردن و ره‌زامه‌ندی وه‌زیر، له‌ رۆژی بڵاوبوونه‌وه‌ی بڕیاره‌كه‌ له‌ رۆژنامه‌ی ره‌سمیدا جێبه‌جێ ده‌كرێت.مادده‌ی پێنجه‌م:مادده‌ی دوانزده‌یه‌م هه‌موار ده‌كرێ و به‌م شێوه‌یه‌ ده‌بێت:مادده‌ی دوانزده‌یه‌م: (وه‌زیر له‌سه‌ریه‌تی شاره‌وانی هه‌ڵبوه‌شێنێته‌وه‌ به‌ گوێره‌ی پێشنیاری ده‌سه‌ڵاتی به‌رێوه‌بردن یان به‌رێوه‌به‌ری گشتی شاره‌وانییه‌كان له‌م بارانه‌ی خواره‌وه‌:نه‌مانی مه‌رجه‌كانی هاتنه‌ كایه‌وه‌ی‌ (احداثها).یه‌كخستنی له‌گه‌ڵ شاره‌وانیه‌كی تردا. مادده‌ی شه‌شه‌م:بڕگه‌ی (2)ی مادده‌ی هه‌ژده‌یه‌م هه‌ڵده‌وه‌شێندرێته‌وه‌:مادده‌ی حه‌وته‌م:ئه‌م بڕگه‌یه‌ی خواره‌وه‌ ده‌خرێته‌ سه‌ر مادده‌ی بیست و پێنجه‌م و زنجیره‌كه‌ی ده‌بێته‌ (3)، به‌ڵام بڕگه‌ی (3) زنجیره‌كه‌ی ده‌بێته‌ (4) به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌:ئه‌و بڕیارانه‌ی ئه‌نجومه‌ن كه‌ په‌یوه‌ندیدارن به‌ ئاماده‌كاری نه‌خشه‌دانانی بنه‌ره‌تی و به‌ درێژی و، هه‌مواركردنی و هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ی و دابه‌ش كردنی شار بۆ چه‌ند ناوچه‌یه‌كی ئاوه‌دانی (سوكنا و بازرگانی و پیشه‌سازی) له‌ لایه‌ن ده‌سه‌ڵاتی به‌رێوه‌بردنه‌وه‌ ده‌كرێ لاری بوون (اعتراض)ی لێ بگیرێ له‌ ماوه‌ی پازده‌ رۆژ له‌ مێژووی گه‌یشتنی لاری بوونه‌كه‌وه‌ بۆی، لاری بوونه‌كانیش بۆ وه‌زاره‌ت به‌رز ده‌كرێنه‌وه‌ بۆ یه‌ك لاكردنه‌وه‌یان‌. مادده‌ی هه‌شته‌م:برگه‌ی یه‌كه‌م له‌ مادده‌ی سی و چواره‌مین هه‌موار ده‌كرێ و به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ ده‌بێت:بڕیاره‌كانی ئه‌نجومه‌ن سه‌باره‌ت به‌ ئه‌دا كردنی فرمانه‌كانی كه‌ له‌م یاسایه‌دا ده‌قیان گرتووه‌ و پێویستی به‌ سه‌رف كردنی بڕه‌ پاره‌ نییه‌ شیاوی لاری بوون (اعتراض) لێ گرتنه‌ له‌ لایه‌ن ده‌سه‌ڵاتی به‌رێوه‌بردنه‌وه‌ له‌ رۆژی گه‌یشتنی بڕیاره‌كه‌وه‌ بۆی، وه‌زیر مافی ئه‌وه‌ی هه‌یه‌ جیبه‌جێ كردنی ئه‌م بریارانه‌ رابگرێت و بۆ ماوه‌یه‌ك كه‌ له‌ پازده‌ رۆژ تێپه‌ر نه‌كات به‌ مه‌به‌ستی دیراسه‌ت كردنی و بریار دانی ئه‌وه‌ی پێویسته‌ له‌ باره‌یه‌وه‌ بكرێت.مادده‌ی نۆیه‌م:بڕگه‌ی پێنجه‌می مادده‌ی سی و هه‌شت هه‌موار ده‌كرێ و به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ ده‌بێت:پارچه‌ زه‌وییه‌كانی نیشته‌جێ بوونی سه‌ر به‌ شاره‌وانی له‌ یاسای به‌رقه‌راری فرۆشتن و به‌كرێدانی موڵك و ماڵی ده‌وڵه‌ت به‌ده‌ر ده‌كرێت.مادده‌ی ده‌یه‌م:مادده‌ی چل و هه‌شته‌م هه‌موار ده‌كرێ و بڕگه‌ی یه‌كه‌م ده‌بیته‌ ئه‌سڵی مادده‌كه‌ و بڕگه‌یه‌كی تری ده‌خرێته‌ سه‌ر و زنجیره‌كه‌ی ده‌بێته‌ (2) به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌:2-پێویسته‌ ئه‌نجومه‌ن بڕیار له‌سه‌ر ده‌ست نیشانكردنی راستكردنه‌وه‌كان و فراوانی شه‌قامه‌كان بدات كه‌ له‌ نێو ئه‌و زه‌وی و زارانه‌ن كه‌ خاوه‌نه‌كانیان ده‌یانه‌وێ دابه‌شیان بكه‌ن و له‌و باره‌شدا شاره‌وانی رووبه‌ری شه‌قامه‌كان و شوێنه‌ گشتیه‌كانیان به‌م رێژانه‌ی خواره‌وه‌ لێ دابشكێنێ.25% رووبه‌ری زه‌وی پتر نه‌بێت كه‌ سه‌رجه‌می رووبه‌ره‌كه‌ی له‌ پێنج هه‌زار مه‌تر دووجا پتر نییه‌ به‌ چاو پۆشین له‌و ناوچه‌ ئاوه‌دانییه‌ی تێیدا هه‌ڵكه‌وتووه‌.25% رووبه‌رووی ئه‌و زه‌وییه‌ی كه‌ سه‌رجه‌می رووبه‌ره‌كه‌ی له‌ پێنج هه‌زار مه‌تر دووجا پتره‌و له‌ ده‌ هه‌زار مه‌تر دووجاش كه‌متره‌ به‌ چاو پۆشین له‌و ناوچه‌ ئاوه‌دانییه‌ی تێیدا هه‌ڵكه‌وتووه‌.ئه‌گه‌ر رووبه‌ری زه‌ویه‌كه‌ پتر بێت له‌ ده‌ هه‌زار مه‌تر دووجا ئه‌وا رێژه‌كانیان به‌م جۆره‌ ده‌بێت:40% ی رووبه‌ری گشتی یه‌كه‌ی ئه‌گه‌ر كه‌وتبووه‌ نێو ناوچه‌ی یه‌كه‌م و دووه‌می ئاوه‌دانی.35% ی رووبه‌ری گشتی یه‌كه‌ی ئه‌گه‌ر كه‌وتبووه‌ نێو ناوچه‌ی سێیه‌م.30% ی رووبه‌ری گشتی یه‌كه‌ی ئه‌گه‌ر كه‌وتبووه‌ نێو ناوچه‌ی چواره‌م و مومتاز.25% ی رووبه‌ری گشتی یه‌كه‌ی ئه‌گه‌ر كه‌وتبووه‌ نێو ناوچه‌ی تایبه‌تی ئاوه‌دانی.د- ئه‌گه‌ر خاوه‌ن زه‌وییه‌كه‌ نه‌خشه‌ی دابه‌شكردنی رێكخست و سه‌رجه‌می رووبه‌ری شه‌قامه‌كان و شوێنه‌ گشتییه‌كان له‌و رێژانه‌ی بڕگه‌ی سه‌ره‌وه‌ پتر بوو و ئه‌و زیاده‌یه‌ش له‌ به‌رژه‌وه‌ندی خۆیدا بوو، پێویسته‌ له‌سه‌ری ئه‌و رووبه‌ره‌ به‌ ناوی شاره‌وانی و به‌بێ پاره‌ تۆمار بكات، جا هه‌ر چه‌نده‌كی بێت و ئه‌گه‌ر ئه‌و زیاده‌یه‌ش له‌ رووبه‌ره‌كه‌ی له‌ پێویستییه‌كانی نه‌خشه‌ی بنه‌ره‌تی یاخود درێژه‌ی (التفصیلی) ناوچه‌ ئاوه‌دانییه‌كه‌ بوو كه‌ زه‌ویه‌كه‌ی كه‌وتۆته‌ ناوی، پێویسته‌ شاره‌وانی ئه‌و زیاده‌یه‌ بكا به‌ موڵكی خۆی به‌ پێی یاسای به‌ موڵك كردن (ئیستیملاك)، به‌ مه‌رجێك شاره‌وانی پێشه‌كی له‌سه‌ر نه‌خشه‌ ئه‌و رووبه‌ره‌ ده‌ستنیشان بكات كه‌ به‌ خۆرایی وه‌ری ده‌گرێ به‌ پێی بڕگه‌كانی پێشوو، له‌گه‌ڵ ئه‌و رووبه‌ره‌ی كه‌ پێویسته‌ به‌ر له‌ راستاندنی له‌سه‌ر نه‌خشه‌ به‌ موڵك بكرێت.مادده‌ی یازده‌یه‌م:بڕگه‌ی (1) له‌ مادده‌ی چل و نۆیه‌م هه‌موار ده‌كرێت و به‌م جۆره‌ ده‌بێت:ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران بۆی هه‌یه‌ له‌ سه‌ر پێشنیاری وه‌زیر، ئه‌نجومه‌نی شاره‌وانی هه‌ڵوه‌شێنێته‌وه‌، ئه‌گه‌ر هاتوو ئه‌نجومه‌نه‌كه‌ زۆرینه‌ی ئه‌ندامانی له‌ ده‌ست دا و شاره‌وانییه‌كه‌ش له‌ صنفی تایبه‌ت یا مومتاز بێت و وه‌زیر بۆی هه‌یه‌ ئه‌نجومه‌نی صنفه‌كانی تریش هه‌ڵوه‌شێنێته‌وه‌ ئه‌مه‌ش له‌سه‌ر پێشنیاری ده‌سه‌ڵاتی كارگێری ده‌بێ و بۆی هه‌یه‌ به‌ پێی یاسا دای بمه‌زرێنێته‌وه‌.مادده‌ی دوازده‌یه‌م:مادده‌ی په‌نجا و دووه‌م هه‌موار ده‌كرێ و به‌م جۆره‌ ده‌خوێنرێته‌وه‌.وه‌زیر بۆی هه‌یه‌ هه‌ندێ له‌ ده‌سه‌ڵاته‌كانی خۆی كه‌ به‌ پێی ئه‌م یاسایه‌ پێی دراو، بدات به‌ ده‌سه‌ڵاتی كارگێری بۆ ته‌سك كردنه‌وه‌ی رۆتین و ئاسانكاری كاروبار رواندن.وه‌زیر بۆی هه‌یه‌ هه‌ندێ له‌و ده‌سه‌ڵاتانه‌ی كه‌ به‌ پێویستیان ده‌زانی و به‌ پێی یاسا په‌یره‌وكراوه‌كان پێی دراوه‌، بدا به‌ سه‌رۆكی شاره‌وانی بۆ ئاسانكاری كاره‌كانی خۆی.مادده‌ی سیازده‌یه‌م:بڕگه‌كانی (س.ع) له‌ مادده‌ی بیست و حه‌وته‌م هه‌ڵده‌وه‌شێنرێته‌وه‌.مادده‌ی چوارده‌یه‌م:ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی بڵاوكردنه‌وه‌ی له‌ رۆژنامه‌ی ره‌سمی دا جێبه‌جێ ده‌كرێ.جوهر نامق سالمسه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی نیشتمانی كوردستان-عێراق...

چواره‌مین هه‌موار كردنی یاسای ژماره‌ (6)ی ساڵی 1993 یاسای ئیداره‌ی شاره‌وانییه‌كانی هه‌رێمی كوردستانی عێراقبه‌ ناوی خوای گەورەو میهره‌بانبه‌ ناوی گه‌لەوەئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی كوردستانی عێراقژماره‌ ده‌رهێنان: 3رۆژی ده‌رهێنان 19/4/2001 پشت به‌ حوكمه‌كانی بڕگه‌ی (1)ی له‌ مادده‌ی (56) و مادده‌ی (53) له‌ یاسای ژماره‌ (1)ی هه‌مواركراوی ساڵی (1992) و له‌سه‌ر داواكاری وه‌زیری شاره‌وانی و گه‌شت و گوزار ره‌زامه‌ندی له‌سه‌ر كردنی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران، ئه‌و یاساكارییه‌ش كه‌ ئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی كوردستانی عێراق له‌ دانیشتنی ژماره‌ (7)ی رۆژی (18/4/2001)یدا ئه‌نجامی داوه‌ و، به‌ پێی ئه‌و ده‌سه‌ڵاته‌ی كه‌ بڕگه‌ی (3) ی‌ یاسای ژماره‌ (10) ی ساڵی 1997 پێمانی داوه‌، بڕیاری ده‌رهێنانی ئه‌م یاسایه‌ی خواره‌وه‌مان دا:یاسای ژماره‌ (3)ی ساڵی 2001 چواره‌مین هه‌موار كردنی یاسای ژماره‌ (6)ی ساڵی 1993 یاسای ئیداره‌ی شاره‌وانییه‌كانی هه‌رێمی كوردستانی عێراقمادده‌ی یه‌كه‌م:مادده‌ی بیست هه‌موار ده‌كرێ و، به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ ده‌خوێنرێته‌وه‌:مادده‌ی بیست:سه‌رۆك و ئه‌ندامانی ئه‌نجوومه‌نی شاره‌وانی (ئه‌وانه‌یان كه‌ فرمانبه‌ر نین) مانگانه‌ به‌ پێی ئه‌و ته‌فاسیله‌ی خواره‌وه‌ پاداشت ده‌كرێن: پله‌ سه‌رۆك ئه‌ندام--------------------------------------------------تایبه‌ت 4000 دینار 1000 دینار نایاب 3000 دینار 800 دینار یه‌كه‌م 2000 دینار 700 دیناردووه‌م 1750 دینار 600 دینارسێیه‌م 1500 دینار 500 دینارچواره‌م 1000 دینار 400 دینارفرمانبه‌رێ ئه‌ندام بێ بۆ سه‌رۆكایه‌تی هه‌ڵبژێردرابێ، سه‌رپشكه‌ یا مووچه‌ی مانگانه‌كه‌ی خۆی یان ئه‌و پاداشته‌ی كه‌ له‌ بڕگه‌ (1)ی سه‌ره‌وه‌دا هاتووه‌، بۆ خۆی به‌گه‌ن بكات.ده‌شێ هه‌ندێ له‌ ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌نی شاره‌وانی، له‌سه‌ر پێشنیاری ئه‌نجومه‌ن و ته‌سدیق كردنی وه‌زیر، خۆیان بۆ ئه‌رك و فرمانی ئه‌نجومه‌ن ته‌رخان بكه‌ن و، باشتریش وایه‌ رێژه‌ی ته‌رخان بووه‌كان له‌ سێیه‌كی ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌نی شاره‌وانی زیاتر نه‌بێ.ماوه‌ی خزمه‌تی سه‌رۆك و ئه‌ندمانی ئه‌نجومه‌ن بۆ هه‌موو مه‌به‌ستێكی خزمه‌ت و خانه‌نشینی به‌ خزمه‌ت حساب ده‌كرێ.مادده‌ی دووه‌م:مادده‌ی چل و یه‌ك هه‌موار ده‌كرێ و به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ ده‌خوێنرێته‌وه‌:مادده‌ی چل و یه‌ك:نابێ، به‌بێ ئیجازه‌ وه‌رگرتن له‌ شاره‌وانییه‌وه‌ هیچ بینایه‌ك دابمه‌زرێ و، له‌سه‌ر شاره‌وانیش پێویسته‌ كه‌ بۆ دامه‌زراندنی (عیماره‌) پرس و رای (پلان دانانی پسپۆری ئاوه‌دانكردنه‌وه‌) وه‌ربگرێ.مادده‌ی سێیه‌م:بڕگه‌ی (2و3) له‌ مادده‌ی چل و دوو هه‌موار ده‌كرێ و به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ ده‌خوێنرێته‌وه‌:2- بووجه‌ به‌ پێی رێنماییه‌كانی وه‌زاره‌تی دارایی و ئابووری رێك ده‌خرێ.3- ئه‌نجومه‌نی شاره‌وانی ده‌بێ گفتوگۆ له‌سه‌ر بوجه‌كه‌ بكا و ئیقراری بكات و به‌رزی بكاته‌وه‌ بۆ وه‌زیر ته‌سدیقی بكا.مادده‌ی چواره‌م:مادده‌ی چل و نۆ هه‌موار ده‌كرێ و به‌م شێوه‌ی خواره‌وه‌ ده‌خوێنرێته‌وه‌:مادده‌ی چل و نۆ:ئه‌گه‌ر ئه‌نجومه‌نی شاره‌وانی زۆربه‌ی ئه‌ندامانی له‌ ده‌ست دا، ئه‌وه‌، له‌و باره‌دا ئه‌نجوومه‌نی وه‌زیران پێویسته‌ له‌سه‌ر پێشنیازی وه‌زیر ئه‌نجومه‌نی شاره‌وانییه‌كە هه‌ڵوه‌شێنێته‌وه‌ و بۆیشی هه‌یه‌ لیژنه‌یه‌كی ره‌فته‌نی پێك بهێنێ و ئه‌رك و فرمانی ئه‌نجومه‌نه‌ شاره‌وانییه‌ هه‌ڵوه‌شاكه‌ بخرێته‌ ئه‌ستۆی تا هه‌ڵبژاردنی ئه‌نجومه‌نی شاره‌وانی ئه‌نجام ده‌درێ.ئه‌م لیژنه‌یه‌ش له‌ حاڵه‌تی زه‌رووردا نه‌بێ كه‌ به‌ پێشنیاری وه‌زیر و ره‌زامه‌ندی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانی له‌سه‌ر بێ، ده‌نا له‌و مه‌سره‌فه‌ به‌رده‌وامه‌ ئاساییانه‌ زیاتر كه‌ له‌ بوجه‌ ته‌سدیقكراوه‌كه‌دا بۆی دانراوه‌، نابێ هیچ بڕیارێ بۆ ئه‌نجام دانی هیچ مه‌سه‌له‌یه‌ك بدا كه‌ له‌ سندووقی شاره‌وانییه‌وه‌ خه‌رج و مه‌سره‌فی لێ بكرێ و له‌وه‌ و پێش ئه‌نجومه‌ن بڕیاری له‌سه‌ر نه‌دابێ.ئه‌و ناوچه‌یه‌ی كه‌ به‌ پێی بڕگه‌ی یه‌كه‌می ئه‌و مادده‌یه‌ ئه‌نجومه‌نی تێدا هه‌ڵوه‌شێنراوه‌ته‌وه‌، وه‌زیر پێویسته‌ له‌ ماوه‌ی مانگێكدا كه‌ له‌ رۆژی هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی ئه‌نجومه‌نه‌وه‌ ده‌ست پێ ده‌كا هه‌ڵبژاردنی ئه‌نجومه‌نێكی تێدا جار بدات، جێگای ئه‌نجومه‌نه‌كه‌ی پێشتر بگرێته‌وه‌. خۆ ئه‌گه‌ر هات و باقیمه‌نی ماوه‌كه‌ له‌ شه‌ش مانگ زیاتر بوو، ئه‌وه‌، له‌و باره‌دا ماوه‌ی ئه‌میان ده‌بێته‌ ته‌واوكه‌ری ماوه‌كه‌ی ئه‌و.مادده‌ی پێنجه‌م:هه‌ر ده‌قێ پێچه‌وانه‌ی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ بێت، ناخرێته‌ كار.مادده‌ی شه‌شه‌م:پێویسته‌ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ بخه‌نه‌ كار. مادده‌ی حه‌وته‌م: ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی بڵاوكردنه‌وه‌ی له‌ وه‌قایعی كوردستاندا، ده‌خرێته‌ كار.د. رۆژ نوری شاوه‌یسسه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی نیشتمانی كوردستانی عێراق...

به‌ناوی خوای به‌خشنده‌و میهره‌بانبه‌ناوی گه‌له‌وه‌ئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی كوردستان - عێراقژماره‌ی ده‌رهێنان: 3رۆژی ده‌رهێنان: 10/4/2002پشت به‌ حوكمه‌كانی بڕگه‌ (1)ی مادده‌ی (56) و مادده‌ی (53) له‌ یاسای ژماره‌ (1)ی هه‌مواركراوی ساڵی (1992)و، له‌سه‌ر داوای وه‌زیری رۆشنبیری و ره‌زامه‌ندیی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران و ئه‌و یاساكارییه‌ش كه‌ ئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی كوردستانی عێراق له‌ دانیشتنی ئاسایی ژماره‌ (5)ی رۆژی (9/4/2002)یدا ئه‌نجامی داوه‌و، به‌پێی ئه‌و ده‌سه‌ڵاته‌ش كه‌ بڕگه‌ (3)ی مادده‌ی دووه‌می یاسای ژماره‌ (10)ی ساڵی 1997 پێمانی داوه‌، بڕیاری ده‌رهێنانی ئه‌م یاسایه‌ی خواره‌وه‌مان دا:یاسای ژماره‌ (3)ی ساڵی 2002مادده‌ی یه‌كه‌م:كتێبخانه‌ گشتییه‌كانی سه‌ر به‌ ئیداره‌ محه‌للیه‌كان له‌ هه‌رێمدا، به‌ خۆیان و گشت فه‌رمانبه‌رو ده‌ره‌جه‌كانیانه‌وه‌، له‌ وه‌زاره‌تی ناوخۆ داده‌بڕدرێن و ده‌به‌سترێن به‌ وه‌زاره‌تی رۆشنبیرییه‌وه‌.مادده‌ی دووه‌م:هه‌موو موڵك و ماڵ و دارایی و مه‌وجوداتی ئه‌و كتێبخانانه‌ ده‌بن به‌ موڵك و ماڵی وه‌زاره‌تی رۆشنبیری.مادده‌ی سێیه‌م:هه‌ر ده‌قێ پێچه‌وانه‌ی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ بێ، ناخرێته‌ به‌ركار.مادده‌ی چواره‌م:پێویسته‌ له‌سه‌ر وه‌زیره‌ پێوه‌ندیداره‌كان حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ بخه‌نه‌ به‌ركار.مادده‌ی پێنجه‌م:ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی بڵاوكردنه‌وه‌ی له‌ (وه‌قایعی كوردستان)دا، ده‌خرێته‌ به‌ركار. د.رۆژ نوری شاوه‌یس سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی كوردستانی – عێراق...

به‌ناوی خودای به‌خشنده‌و میهره‌بانبه‌ناوی گه‌له‌وه‌په‌رله‌مانی كوردستان- عێراق پشت به‌ستن به‌ حوكمی بڕگه‌ (1) و(5)له‌ مادده‌ی (56) له‌ یاسای ژماره‌ (1)ی ساڵی 1992ی هه‌مواركراوو له‌سه‌ر داوای ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانی هه‌رێمی كوردستان ـ عیراق، په‌رله‌مانی كوردسـتان– عێراق له‌ دانیشــتنی ئاســایی ژماره‌ ( 8)ی ڕۆژی 20/ 4/2009 یـــــدا ئه‌م یاسایه‌ی ده‌رچواند:-یاسای ژماره‌ (3)ی ساڵی 2009 یاسای پارێزگاكانی هه‌رێمی كوردستان ـ عیراقـ به‌ شی یه‌كه‌م ـپێناسه‌كانمادده‌ی یه‌كه‌م:مه‌به‌ست له‌م زاراوانه‌ی خواره‌وه‌ ماناكانی به‌رامبه‌ریانه‌ بۆ مه‌به‌ستی ئه‌م یاسایه‌.یه‌كه‌م: هه‌رێم : هه‌رێمی كوردستان ـ عیراق.دووه‌م: په‌رله‌مان: په‌رله‌مانی كوردستان ـ عیراق.سێیه‌م:ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران : ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانی هه‌رێم.چواره‌م: وه‌زاره‌ت : وه‌زاره‌تی ناوخۆی هه‌رێم.پێنجه‌م: وه‌زیر: وه‌زیری ناوخۆی هه‌رێم.شه‌شه‌م: پاریزگا : یه‌كه‌یه‌كی كارگێڕییه‌ له‌ناو سنووره‌ جوگرافییه‌كه‌یدا و له‌ قه‌زاو ناحیه‌و گوند پێكدێ.حه‌وته‌م: یه‌كه‌ی كارگیری: پارێزگا، قه‌زا، ناحیه‌.هه‌شته‌م: سه‌رۆكی یه‌كه‌ی كارگیڕیی : پارێزگار، قایمقام، به‌رێوه‌به‌ری ناحیه‌.نۆیه‌م: ئه‌نجومه‌ن : ئه‌نجومه‌نی پارێزگا.ده‌یه‌م: ئه‌نجومه‌نی خۆجێیه‌تی : ئه‌نجومه‌نی خۆجێیه‌تی قه‌زا، ئه‌نجومه‌نی خۆجێیه‌تی ناحیه‌.یازده‌م: ئه‌نجومه‌نه‌كان : ئه‌نجومه‌نه‌كانی یه‌كه‌ كارگێڕیی یه‌كان.مادده‌ی دووه‌م: ئه‌م یاسایه‌ ده‌سته‌ڵات و به‌رپرسیه‌تی ئه‌نجومه‌نه‌كان و سه‌رۆكه‌كانیان و ئه‌ندامه‌كانی ده‌ستنیشان ده‌كات بۆ پته‌وكردنی پرنسیپی ناسه‌نته‌ری له‌ دابه‌شكردنی ده‌سته‌ڵاته‌كان و چاككردنی گه‌یاندنی خزمه‌تگوزاری گشتی بۆ هاووڵاتیان و پاراستنی مافه‌كان و به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی كۆمه‌ڵگا و په‌ره‌پێدانی یه‌كه‌ كارگێڕییه‌كان له‌ هه‌رێمدا.مادده‌ی سێیه‌م: هه‌رێم له‌ رووی كارگێڕییه‌وه‌ دابه‌ش ده‌كرێ بۆ پارێزگاكان و پارێزگاكانیش بۆ قه‌زا و ناحیه‌ و هه‌ریه‌ك له‌ یه‌كه‌ كارگێڕییه‌كان كه‌سایه‌تی مه‌عنه‌وی و زیمه‌تی دارایی سه‌ربه‌خۆی له‌ناو بودجه‌ی پارێزگادا ده‌بێ.به‌شی دووه‌میه‌كه‌م: ئه‌نجومه‌نی پارێزگاو تایبه‌تمه‌ندییه‌كانیمادده‌ی چواره‌م:ئه‌نجومه‌نی پارێزگا له‌ رێگه‌ی هه‌ڵبژاردنی راسته‌وخۆوه‌ پێك ده‌هێزێ و له‌ (25) ئه‌ندام پێكدی و بۆ هه‌ر (200000) دووسه‌د هه‌زار كه‌س له‌وانه‌ی زیاد ده‌بن له‌ (500000) پێنج سه‌د هه‌زار كه‌س ئه‌ندامێكی ده‌خرێته‌ سه‌ر به‌پێی نوێترین سه‌ر ژمێری باوه‌ڕ پێكراو، به‌مه‌رجێك لیستی پالێوراوه‌كان به‌ شێوه‌یه‌ك بێت كه‌ رێژه‌ی نوێنه‌رایه‌تی ئافره‌ت له‌ (30%)ی ژماره‌ی ئه‌ندامانی كه‌متر نه‌بێ.مادده‌ی پێنجه‌م:ئه‌نجومه‌نی پارێزگا ده‌سته‌ڵاتی چاودێرییه‌ له‌ ناو سنووری كارگیریی پارێزگادا و مافی ئه‌وه‌ی هه‌یه‌ بڕیارو پێڕه‌و و رێنماییه‌كان بۆ رێكخستنی كاروباری كارگیری و دارایی له‌ناو سنووری پارێزگادا ده‌ربچوێنێ، تاكو بتوانێ سه‌رپه‌رشتی به‌رێوه‌بردنی كاروباری پاریزگا به‌ پێی پرنسیپی نا سه‌نته‌ری به‌ریوه‌بردنی كارگێری بكات به‌ جۆرێكی وا كه‌ ناكۆك نه‌بێ له‌گه‌لأ ده‌ستوور و یاسا كارپێكراوه‌كانی هه‌رێمدا مادده‌ی شه‌شه‌م:ئه‌نجومه‌نی پارێزگا ئه‌م تایبه‌تمه‌ندییانه‌ی خواره‌وه‌ی هه‌یه‌:یه‌كه‌م: هه‌ڵبژاردنی سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌ن وجێگره‌كه‌ی له‌ نێوان ئه‌ندامانی به‌ زۆرینه‌ی ره‌های ژماره‌ی ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌ن له‌ یه‌كه‌م دانیشتنی ئه‌نجومه‌ندا كه‌ پارێزگار بانگه‌وازی بۆ ده‌كات له‌ ماوه‌ی پازده‌ رۆژ له‌ مێژووی په‌سه‌ندكردنی ئه‌نجامی هه‌ڵبژاردنه‌كان و له‌بارێكدا كه‌ بانگه‌واز بۆ دانیشتنه‌كه‌ نه‌كرا ئه‌وا ئه‌نجومه‌نه‌كه‌ له‌ خۆیه‌وه‌ كۆ ده‌بێته‌وه‌ له‌ كاتژمێر دوازده‌ی نیوه‌ڕۆی رۆژی شازده‌م له‌ مێژووی په‌سه‌ندكردنی ئه‌نجامه‌كانی هه‌ڵبژاردنه‌كه‌ و دانیشتنه‌كه‌ش به‌ سه‌رۆكایه‌تی به‌ ته‌مه‌نترین ئه‌ندام ده‌بێ.دووه‌م:1- له‌ سه‌ر كار لادانی سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌ن یان جێگره‌كه‌ی له‌ سه‌رداوای سێیه‌كی ژماره‌ی ئه‌ندامانی و به‌ره‌زامه‌ندیی دوو له‌سه‌ر سێی ئه‌ندامانی سه‌رۆك یان جێگره‌كه‌ی به‌ لادراو داده‌نرێت هه‌ر كاتێ مه‌رجێكی ئه‌ندامێتی له‌ ده‌ست بدات یان یه‌كێ له‌م هۆیانه‌یان له‌سه‌ر ساغ بووه‌وه‌:ده‌ست پیسیی یان خراپ به‌كارهێنانی پایه‌ی فرمانه‌كه‌ی.ب ـ بوون به‌ هۆی به‌ فیڕۆ دانی دارایی گشتی.ج ـ خه‌مساردی یان كه‌مته‌ر خه‌می نواندن به‌ ئه‌نقه‌ست له‌ جێبه‌جی كردنی ئه‌ركه‌كه‌ی.2- سه‌رۆك یان جێگره‌كه‌ی بۆیان هه‌یه‌ تانووت له‌ بڕیاری لادانیان بده‌ن له‌ لای دادگای كارگێریی تایبه‌ت له‌ ماوه‌ی پازده‌ رۆژ له‌ مێژووی پێڕاگه‌یاندنی بڕیاره‌كه‌ به‌ پێی حوكمه‌كانی یاسای ئه‌نجومه‌نی شوورای هه‌رێمی كوردستان ژماره‌ی (14)ی ساڵی 2008دا.سێیه‌م:1- هه‌ڵبژاردنی پارێزگار له‌ نێوان ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌ن به‌ زۆرینه‌ی ره‌های ژماره‌ی ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌ن له‌ ماوه‌یه‌كدا كه‌ ئه‌و په‌ڕی (30) سی رۆژ له‌ مێژووی به‌ستنی یه‌كه‌مین دانیشتنیه‌وه‌.2- ئه‌گه‌ر هیچ كامێك له‌ پالێوراوه‌كان زۆرینه‌ی ره‌های ژماره‌ی ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌نی به‌ ده‌س نه‌هێنا ئه‌وا كێبڕكێ له‌ نێوان ئه‌و دوو پاڵێوراوه‌ ده‌بێ كه‌ زۆرترین ده‌نگیان به‌ده‌ست هێناوه‌ و ئه‌وه‌ی زۆرینه‌ی ده‌نگه‌كان له‌ ده‌نگدانی دووه‌مدا بباته‌وه‌ ئه‌و به‌ ده‌رچوو داده‌نرێت .چواره‌م: لێپچینه‌وه‌ كردن له‌گه‌لأ پارێزگار یان یه‌كێك له‌ جێگره‌كانی له‌سه‌ر داوای سێیه‌كی ئه‌ندامانی ده‌بێ و له‌ كاتی قه‌ناعه‌ت نه‌هاتنی زۆرینه‌ی ساده‌ به‌ وه‌ڵامه‌كانی لێپچینه‌وه‌ له‌گه‌لأ كراودا، ئه‌وا داوای لادانیان( الاقاله‌ ) له‌ دانیشتنێكی دووه‌مدا ده‌خرێته‌ ده‌نگدانه‌وه‌ و پارێزگار یان یه‌كێك له‌ جێگره‌كانی به‌ لادراو داده‌نرێن دوای وه‌رگرتنی ره‌زامه‌نی ئه‌نجومه‌ن به‌ زۆرینه‌ی دوو له‌سه‌ر سێی ده‌نگی ئه‌ندامانی و، داواكاریی لادانه‌كه‌ یان راسپاردنی، ده‌بێ پشت به‌ یه‌كێك له‌و هۆیانه‌ ببه‌ستێ كه‌ له‌ بڕگه‌ی دووه‌می ئه‌م مادده‌یه‌دا هاتووه‌.پارێزگار و دوو جێگره‌كه‌ی بۆیان هه‌یه‌ له‌ ماوه‌ی پازده‌ رۆژ له‌ مێژووی پێڕاگه‌یاندیه‌وه‌ تانووت له‌ بڕیاری له‌سه‌ر كار لادانیان له‌ دادگای كارگێڕی تایبه‌تمه‌ند بده‌ن.پێنجه‌م: ئاماده‌كردنی پرۆژه‌ی بودجه‌ی ئه‌نجومه‌ن بۆ تۆماركردنی له‌ پروژه‌ی بودجه‌ی پارێزگادا.په‌سه‌ندكردنی پرۆژه‌ی بودجه‌ی پارێزگا كه‌له‌لایان پارێزگاره‌وه‌و به‌ ره‌زامه‌ندی زۆرینه‌ی ره‌های ئه‌ندامانی ره‌وانه‌ی كراوه‌، به‌و مه‌رجه‌ی پێوه‌ره‌ یاسایی و سیسته‌میه‌كان له‌ دابه‌شككردنی ته‌رخانكراوه‌كان بۆ سه‌نته‌ری پاریزگا و قه‌زاو ناحیه‌كان ره‌چاو بكرێن و پاشان بۆ وه‌زاره‌تی دارایی حكومه‌تی هه‌رێم به‌رز بكرێته‌وه‌.شه‌شه‌م: نه‌خشه‌كێشانی سیاسه‌تی گشتی بۆ پارێزگا به‌هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌لأ وه‌زاره‌ته‌كان و دانانی پلانی ستراتیژی بۆ گه‌شه‌ پێدانی به‌ جۆریك كه‌ له‌گه‌لأ گه‌شه‌پێدانی نیشتمانی و هه‌رێمدا بگونجێ.حه‌وته‌م: بڕیاردان له‌سه‌ر پێڕه‌وی ناوخۆ بۆ كاره‌كانی ئه‌نجومه‌ن به‌ زۆرینه‌ی ره‌های ژماره‌ی ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌ن له‌ ماوه‌ی مانگێك له‌ مێژووی یه‌كه‌م دانیشتنیه‌وه‌.هه‌شته‌م: ده‌رچوواندنی بڕیار و پێڕه‌و و رێنماییه‌كان و پێشكه‌ش كردنی راسپارده‌كان بۆ رێكخستنی كاروباری كارگێریی و دارایی و چاككردنی به‌ڕێوه‌بردنی خزمه‌تگوزارییه‌ گشتیه‌كان له‌ پارێزگا دا.نۆیه‌م: پێشنیازكردنی پرۆژه‌ یاسا تایبه‌تیه‌كان به‌ په‌ره‌پێدانی پارێزگا و به‌رزكردنه‌وه‌ی بۆ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران له‌ رێگه‌ی وه‌زاره‌تی په‌یوه‌ندیداره‌وه‌.ده‌یه‌م: ده‌ستنیشان كردنی پێشینیه‌كانی(اولویات) پارێزگا له‌ پرۆژه‌كان و بۆی هه‌یه‌ هه‌ر پرۆژه‌یه‌كی خۆجێیه‌تی له‌ ناو بودجه‌ی ساڵانه‌دا هاتبێت بۆ وه‌زاره‌تێك هه‌مواربكات به‌ هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵیدا به‌ ره‌زامه‌ندیی زۆرینه‌ی ره‌های ژماره‌ی ئه‌ندامانی به‌ مه‌رجێك ئه‌و هه‌مواركردنه‌ نه‌بێته‌ مایه‌ی زیادبوونی ڕاده‌ی خه‌رج كردنی باسكراو له‌ پلانه‌كان و هه‌روه‌ها به‌و مه‌رجه‌ی كه‌ له‌گه‌لأ كارایی جێبه‌جی كردنی ئامانجه‌ نیشتمانیه‌كان له‌ هه‌رێمدا ناكۆك نه‌بێ و بۆی هه‌یه‌ هه‌ر پرۆژه‌یه‌كی تر به‌ره‌زامه‌ندیی دوو له‌ سه‌ر سێی ژماره‌ی ئه‌ندامانی هه‌موار بكا یاخود رایبگرێ.یازده‌م: چاودێری كردنی گشت چالاكییه‌كی ده‌سته‌كانی جێبه‌جێ كردنی خۆجێیه‌تی بۆ زامن كردنی باش جێبه‌جێ كردنی كاره‌كانی بێجگه‌ له‌ دادگاكان و یه‌كه‌ سه‌ربازییه‌كان و پاسه‌وانی هه‌رێم(پێشمه‌رگه‌) زانكۆ و كۆلێجه‌كان و په‌یمانگاكانی فێركردنی باڵا و تۆژینه‌وه‌ی زانستی و ئه‌و فه‌رمانگانه‌ی كه‌ تایبه‌تمه‌ندیی فیدرالییان هه‌یه‌ له‌ پارێزگاكه‌دا.دوازده‌م: ره‌زامه‌ندیی ده‌ربڕین به‌ زۆرینه‌ی ره‌های ژماره‌ی ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌ن له‌سه‌ر پاڵاوتنی سێ پالێوراو له‌ ئه‌سڵی پێنج پاڵێوراو كه‌ پارێزگار بۆپڕكردنه‌وه‌ی پۆستی هه‌ردوو جێگری پارێزگا پێشكه‌شیان ده‌كات و فه‌رمانی دامه‌زراندنی دوانیان له‌ لایه‌ن ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانه‌وه‌ ده‌رده‌چێ.ره‌زامه‌ندیی ده‌ربڕین به‌ زۆرینه‌ی ره‌های ژماره‌ی ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌ن له‌سه‌ر پاڵاوتنی سێ پالێوراو له‌ ئه‌سڵی پێنج كه‌س كه‌ پارێزگار بۆپڕكردنه‌وه‌ی پۆستی به‌رێوه‌به‌ره‌ گشتیه‌كان له‌ پارێزگادا پێشكه‌شیان ده‌كات و فه‌رمانی دامه‌زراندنی یه‌كێكیان له‌ لایه‌ن ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانه‌وه‌ ده‌رده‌چێ.پێشنیاركردنی له‌سه‌ركار لادانی به‌رێوه‌به‌ره‌ گشتیه‌كان له‌ پارێزگا به‌ زۆرینه‌ی ره‌های ده‌نگی ژماره‌ی ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌ن له‌سه‌ر داوای پارێزگار یان 1\5 پێنجیه‌كی ژماره‌ی ئه‌ندامانی وبه‌رزكردنه‌وه‌ی له‌ رێگای وه‌زیری پسپۆره‌وه‌ بۆ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران و ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانیش مافی لادانی هه‌یه‌ به‌ به‌ پشت به‌ستن به‌ بڕگه‌ی دووه‌می ئه‌م مادده‌یه‌.سێزده‌م: ره‌زامه‌ندیی ده‌ربڕین به‌ زۆرینه‌ی ره‌های ژماره‌ی ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌ن له‌سه‌ر پێشنیازی به‌جێ گه‌یاندنی گۆڕانكاریی كارگێڕیی له‌ قه‌زا و ناحیه‌ و گونده‌كان به‌لێكدانیان و له‌ نوێ دانان وگۆڕینی ناو و سه‌نته‌ره‌كانیان و ئه‌وه‌ی لێیان ده‌كه‌وێته‌وه‌ له‌ پێكهاته‌ی كارگێڕی له‌ چوار چێوه‌ی سنووری پارێزگا و ئه‌مه‌ش له‌سه‌ر پێشنیازی پارێزگار یاخود سێیه‌كی ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌ن ده‌بێ.چوارده‌م: پێكهێنانی لیژنه‌ی هه‌میشه‌یی و كاتی له‌ نێوان ئه‌ندامانی بۆ چاودیری كردنی ده‌زگا یان چالاكی ده‌سته‌كانی جێبه‌جێ كار له‌سه‌ر ئاستی پارێزگا و بۆی هه‌یه‌ پشت به‌ شاره‌زا و راوێژ كاران ببه‌ستێ.پازده‌م : هه‌ڵبژاردنی دروشمێك بۆ پارێزگا كه‌ له‌ كه‌له‌پووری مێژوویی و شارستانیه‌كه‌یه‌وه‌ وه‌رگیرا بێ.شازده‌م: پێشنیاز كردنی قه‌ره‌بوو كردنه‌وه‌ی زیان پێكه‌وتووان له‌ حاڵه‌تی روودانی كاره‌سات و داوا له‌ حكومه‌تی هه‌رێم بكا له‌ سنووری پارێزگادا یارمه‌تی پێشكه‌ش بكه‌ن.حه‌ڤده‌م: ده‌رچوواندنی بڵاوكراوه‌یه‌كی خۆجێیه‌تی، هه‌موو بڕیار و پێڕه‌وو رێنمایی و ئه‌و فه‌رمان و چالاكییانه‌ی تێدا بلاوبكرێته‌وه‌ كه‌ ئه‌نجومه‌ن ده‌ریان ده‌كات تاكو هاووڵاتییان ئاگاداربن لێیان.مادده‌ی حه‌وته‌م: پارێزگار به‌ له‌سه‌ر كار لادراو داده‌ندرێ له‌كاتی له‌ ده‌ستدانی یه‌كێك له‌ مه‌رجه‌كانی ئه‌ندامیه‌تی دوای ده‌رچوونی بڕیاری ئه‌نجومه‌نی پارێزگا له‌م باره‌یه‌وه‌ و پارێزگار بۆی هه‌یه‌ له‌ به‌رده‌م دادگای كاڕگێری تایبه‌تمه‌ند له‌ ماوه‌ی پازده‌ رۆژ له‌ رۆژی پێیراگه‌ یاندینه‌ه‌وه‌ تانه‌ له‌ بڕیاره‌كه‌ بدات.دووه‌م: ئه‌نجومه‌نی خۆجێیه‌تی قه‌زاوتایبه‌تمه‌ندییه‌كانیمادده‌ی هه‌شته‌م:ئه‌نجومه‌نی خۆجێیه‌تی قه‌زا له‌ رێگه‌ی هه‌ڵبژاردنی راسته‌و خۆی گشتییه‌وه‌ داده‌مه‌زرێ و پێكدی له‌ (7) حه‌وت ئه‌ندام بۆ ئه‌و قه‌زایه‌ی ژماره‌ی دانیشتوانی له‌ (50)هه‌زار كه‌س كه‌متره‌ و بۆ هه‌ر (50) په‌نجا هه‌زار كه‌سی زیاد له‌ راده‌ی ناوبراو ئه‌ندامێكیان دێته‌ سه‌ر به‌ مه‌رجێك لیستی پاڵێوراوان به‌جۆرێك رێك بخرێ كه‌ رێژه‌ی نوێنه‌رایه‌تی ئافره‌ت له‌ ئه‌نجومه‌ندا له‌ (30%)ی ژماره‌ی ئه‌ندامانی كه‌مترنه‌بێ.مادده‌ی نۆیه‌م: ئه‌نجومه‌نی خۆجێیه‌تی قه‌زا ئه‌م تایبه‌تمه‌ندییانه‌ی خواره‌وه‌ی هه‌یه‌: یه‌كه‌م: هه‌ڵبژاردنی سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی خۆجێیه‌تی قه‌زا له‌ نێوان ئه‌ندامانی به‌ زۆرینه‌ی ره‌های ژماره‌ی ئه‌ندامانی له‌ یه‌كه‌م دانیشتنی ئه‌نجومه‌نی خۆجێیه‌تی كه‌ له‌سه‌ر بانگهێشتی قایمقام له‌ ماوه‌ی پازده‌ رۆژ له‌ مێژووی په‌سندكردنی ئه‌نجامی هه‌ڵبژاردنه‌كان ده‌به‌سترێ و دانیشتنه‌كه‌ش به‌ سه‌رۆكایه‌تی به‌ته‌مه‌نترین ئه‌ندام ده‌بێ و له‌ بارێكدا كه‌ پاڵێوراوه‌كه‌ به‌ زۆرینه‌ی پێویست ده‌رنه‌چوو، دووباره‌ هه‌ڵبژاردن له‌ نێوانی ئه‌و دوو پاڵێوراوه‌دا ده‌كرێ كه‌ زۆرینه‌ی ده‌نگیان وه‌رگرتووه‌ وكامه‌ی زیاتر ده‌نگی وه‌رگرت ئه‌و ده‌رده‌چێ.دووه‌م: له‌ بارێكدا كه‌ ئه‌نجومه‌ن بانگهێشت نه‌كرا بۆ كۆبوونه‌وه‌ ئه‌وا ئه‌نجومه‌ن له‌ خۆیه‌وه‌ له‌ سه‌عات دوازده‌ی نیوه‌ڕۆی رۆژی دوایی به‌ سه‌رۆكایه‌تی به‌ ته‌مه‌نترین ئه‌ندام كۆده‌بێته‌وه‌.سێیه‌م: هه‌ڵبژاردنی قایمقام له‌ نێوان ئه‌ندامانی و به‌ زۆرینه‌ی ره‌های ژماره‌ی ئه‌ندامانی ده‌بێ و ئه‌گه‌ر هیچ پالێوراوێك زۆرینه‌ی پێویستیان نه‌هێنا، ئه‌وا كێبڕكێ له‌ نێوان ئه‌و دوو كه‌سه‌ ده‌بێ كه‌ زۆرترین ده‌نگیان وه‌رگرتووه‌ و ئه‌و كه‌سه‌ به‌ براوه‌ داده‌نرێ كه‌ زۆرینه‌ی ده‌نگه‌كان به‌ده‌ست دێنێ.چواره‌م: له‌ كار لادانی سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی خۆجییه‌تی یان قایمقام به‌ زۆرینه‌ی 2\3ی ژماره‌ی ئه‌ندامانی ده‌بێ له‌ حاڵه‌تێك دا كه‌ یه‌ك له‌و هۆیانه‌ی له‌سه‌ر ئیسپات بوو كه‌ له‌ مادده‌ی (شه‌شه‌م/دووه‌م)ی ئه‌م یاسایه‌دا هاتووه‌.پێنجه‌م: ئاماده‌كردنی پرۆژه‌ی بودجه‌ی یه‌كه‌ی كارگیریی قه‌زا و ره‌زامه‌ندیی ده‌ربڕین له‌سه‌ر پلانه‌كانی بودجه‌ی فه‌رمانگه‌كانی سه‌ر به‌خۆی و ناردنی بۆ پارێزگار.شه‌شه‌م: نه‌خشه‌كێشانی سیاسه‌تی گشتی بۆ به‌رێوه‌بردنی قه‌زا و چاودێری كردنی ده‌زگا جێبه‌جێ كاره‌كانی و رێكخستنی كاره‌ كارگێڕییه‌كان.حه‌وته‌م: سه‌رپه‌رشتی كردنی به‌رنامه‌ی خزمه‌تگوزاریه‌ گشتیه‌كان بۆ ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ له‌ قه‌زادا.هه‌شته‌م: ده‌ربڕینی هاوكاریی و هه‌ماهه‌نگی و راوێژ له‌گه‌لأ ئه‌نجومه‌نی كارگێڕی ناحیه‌كان به‌ جۆرێك كه‌ هاوسه‌نگی و به‌رژه‌وه‌ندیی گشتی به‌دی بێنن.نۆیه‌م: په‌سندكردنی دیزاینه‌ بنه‌ڕه‌تیه‌كان له‌ قه‌زادا به‌هه‌ماهه‌نگی كردن له‌گه‌لأ ئه‌نجومه‌نی پارێزگا و له‌ چوارچێوه‌ی نه‌خشه‌ی گشتی حكومه‌تی هه‌رێم دا.ده‌یه‌م: چاودێری كردن و هه‌ڵسه‌نگاندنی چالاكیه‌ په‌روه‌رده‌یی و ته‌ندروستیه‌كان له‌ سنووری قه‌زا و پێشكه‌ش كردنی راسپارده‌ له‌ڕێگای ئه‌نجومه‌نی پارێزگاوه‌.یازده‌م: چاودێریكردنی رێكخستنی به‌كارهێنانی زه‌وی گشتی له‌ ناو رووبه‌ری جوگرافی قه‌زا و كاركردن له‌سه‌ر په‌ره‌پێدانی كشتوكالأ و ئاودێری و دارستان و سامانی ئاژه‌ڵی تێیدا.دوازده‌م:هه‌ر تایبه‌تمه‌ندییه‌كی تر كه‌ ئه‌نجومه‌نی پارێزگا پێیده‌دات به‌مه‌رجێك له‌گه‌لأ یاسایه‌ كارپێكراوه‌كاندا ناكۆك نه‌بێ.سێزده‌م: دانانی پێڕه‌وی ناوخۆ بۆ ئه‌نجومه‌نی خۆجێیه‌تی قه‌زا.مادده‌ی ده‌یه‌م:له‌ بارێكدا كه‌ ناكۆكی كه‌وته‌ نێوان بڕیاره‌كانی ئه‌نجومه‌نی خۆجێیه‌تی قه‌زا و بڕیاره‌كانی ئه‌نجومه‌نی خۆجێیه‌تی پارێزگا، ئه‌وا ئه‌وله‌وییه‌ت ده‌درێته‌ ئه‌وه‌ی دواییان، ئه‌گه‌ر ئه‌و بڕیاره‌ی وه‌رگیراوه‌ په‌یوه‌ندیداربێ به‌ هه‌موو پارێزگاكه‌وه‌.سێیه‌م ـ ئه‌نجومه‌نی خۆجێیه‌تی ناحیه‌وتایبه‌تمه‌ندییه‌كانیمادده‌ی یازده‌م:ئه‌نجومه‌نی خۆجێیه‌تی ناحیه‌ له‌ رێگه‌ی هه‌ڵبژاردنی راسته‌وخۆی گشتییه‌وه‌ داده‌مه‌زرێ و له‌ (5) ئه‌ندام بۆ ئه‌و ناحییه‌یه‌ پێكدێ كه‌ ژماره‌ی دانیشتوانی له‌ بیست وپێنج هه‌زار كه‌س كه‌متر بێ و بۆ هه‌ر (25000) هه‌زاركه‌سیش كه‌ له‌ڕاده‌ی دیاری كراو زێتر بێ ئه‌ندامێكی بۆ زیاد ده‌كرێ. به‌مه‌رجێ لیستی پاڵێوراوه‌كان به‌شێوه‌یه‌ك رێك بخرێ كه‌ رێژه‌ی به‌شداری كردنی ئافره‌تان له‌ ئه‌نجومه‌نه‌كه‌ مسۆگه‌ر بكات كه‌ له‌ (30%) ژماره‌ی ئه‌ندامانی كه‌متر نه‌بێ.مادده‌ی دوازده‌م:ئه‌نجومه‌نی خۆجێیه‌تی ناحیه‌ ئه‌م تایبه‌تمه‌ندییانه‌ی خواره‌وه‌ی هه‌یه‌:یه‌كه‌م: هه‌ڵبژاردنی سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی ناحیه‌ له‌ نێوان ئه‌ندامانی به‌ زۆرینه‌ی ره‌های ژماره‌ی ئه‌ندامانی له‌ یه‌كه‌م دانیشتنی كه‌ ده‌یبه‌ستێ له‌سه‌ر بانگهێشتی به‌رێوه‌به‌ری ناحیه‌ له‌ ماوه‌ی پازده‌ رۆژ له‌ مێژووی په‌سه‌ندكردنی ئه‌نجامی هه‌ڵبژاردنه‌كان ده‌بێ و دانیشتنه‌كه‌ به‌ سه‌رۆكایه‌تی به‌ ته‌مه‌نترین ئه‌ندام ده‌به‌سترێ. و ئه‌گه‌ر پاڵێوراوه‌كه‌ به‌ زۆرینه‌ی پێویست سه‌رنه‌كه‌وت، ئه‌وا هه‌ڵبژاردن له‌نێوان ئه‌و دوو پالێوراوه‌دا دووباره‌ ده‌بێته‌وه‌ كه‌ زۆرترین ده‌نگیان هێناوه‌ و ئه‌وه‌ ده‌یباته‌وه‌ كه‌ زۆرینه‌ی به‌ده‌ست دێنێ.دووه‌م: له‌ حاڵه‌تی بانگهێشت نه‌كردنی ئه‌نجومه‌ن بۆ دانیشتن، ئه‌نجومه‌ن له‌خۆیه‌وه‌ له‌كاتژمێر دوانزده‌ی نیوه‌ڕۆی رۆژی پاشتر داده‌نیشێ و به‌ته‌مه‌نترین ئه‌ندام سه‌رۆكایه‌تی ده‌كات.سێیه‌م: به‌ڕێوه‌به‌ری ناحییه‌ له‌ نێوان ئه‌ندامانی و به‌زۆرینه‌ی ره‌های ژماره‌ی ئه‌ندامانی هه‌ڵده‌بژێردرێ و ئه‌گه‌ر هیچ كام له‌پاڵێوراوه‌كان زۆرینه‌ی پێویستیان به‌ده‌ست نه‌هێنا، كێبڕكێ له‌نێوان ئه‌و دووه‌دا ده‌كرێ كه‌ زۆرینه‌ی ده‌نگه‌كانیان به‌ده‌ست هێناوه‌ و، ئه‌وه‌ش ده‌یباته‌وه‌ كه‌زۆرینه‌ی ده‌نگه‌كان به‌ده‌ست دێنێ.چواره‌م: له‌كارلادانی سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی خۆجێییه‌تی یان به‌ڕێوه‌به‌ری ناحییه‌ به‌زۆرینه‌ی ده‌نگی 2/3 ی دوو له‌سه‌ر سێی ژماره‌ی ئه‌ندامانی له‌كاتی هاتنه‌دی یه‌كێك له‌ هۆیه‌كانی كه‌ له‌ بڕگه‌ی ((دووه‌م))ی مادده‌ی شه‌شه‌می ئه‌م یاسایه‌دا هاتووه‌.پێنجه‌م: ئاماده‌كردنی پڕۆژه‌ی بودجه‌ی ناحییه‌ و پیشاندانی ره‌زامه‌ندی له‌سه‌ر پلانی بودجه‌ی فه‌رمانگه‌كانی سه‌ر به‌و و ره‌وانه‌ كردنی بۆ ئه‌نجومه‌نی خۆجێیه‌تی قه‌زا.شه‌شه‌م: چاودێری رێكخستنی به‌كارهێنانی زه‌وی وزاری گشتی له‌نێو رووبه‌ری جوگرافی ناحییه‌ و كاركردن له‌پێناو په‌ره‌پێدانی كشتوكاڵ و ئاودێری و دارستان و سامانی ئاژه‌ڵی ناوی.حه‌وته‌م: نه‌خشه‌كێشانی سیاسه‌تی گشتی به‌ڕێوه‌بردنی ناحییه‌ و چاودێری كردنی ده‌زگا جێبه‌جێكاره‌كانی و رێكخستنی كرده‌وه‌كانی به‌ڕێوه‌بردن.هه‌شته‌م: سه‌رپه‌رشتی كردنی به‌رنامه‌كانی خزمه‌تگوزاری بۆ ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ی ناحییه‌كه‌.نۆیه‌م: پیشاندانی ره‌زامه‌ندی له‌سه‌ر دیزاینه‌ بنه‌ڕه‌تییه‌كانی ناحییه‌ به‌ به‌هه‌ماهه‌نگی كردن له‌گه‌ڵ ئه‌نجومه‌نی خۆجێیه‌تی قه‌زا و له‌ چوارچێوه‌ی نه‌خشه‌ی گشتی حكومه‌تی هه‌رێم.ده‌یه‌م: چاودێری و هه‌ڵسه‌نگاندنی چاڵاكییه‌ په‌روه‌رده‌یی و ته‌ندروستییه‌كان له‌سنووری ناحییه‌كه‌ و پێشكه‌ش كردنی راسپارده‌ له‌سه‌ریان له‌رێگای ئه‌نجومه‌نی خۆجێیه‌تی قه‌زاوه‌.یانزده‌م: هه‌ر ده‌سه‌ڵاتێكی دیكه‌ كه‌ ئه‌نجومه‌نی پارێزگا یاخود ئه‌نجومه‌نی خۆجێیه‌تی قه‌زا پێی ده‌دا به‌مه‌رجێك له‌گه‌ڵ یاسا كارپێكراوه‌كاندا ناكۆك نه‌بن.دوانزده‌م: چاودێری كردنی فه‌رمانگه‌ خۆجێیه‌كان و به‌رزكردنه‌وه‌ی راسپارده‌ی پێویست له‌و باره‌یه‌وه‌ بۆ ئه‌نجومه‌نی خۆجێیه‌تی قه‌زا.سیانزده‌م: دانانی پێڕه‌وی ناخۆ بۆ ئه‌نجومه‌نی خۆجێیه‌تی ناحیه‌.مادده‌ی سێزده‌م:له‌ بارێكدا كه‌ بڕیاری ئه‌نجومه‌نی خۆجێیه‌تی ناحیه‌ له‌گه‌لأ بڕیاری ئه‌نجومه‌نی خۆجێیه‌تی قه‌زاز ناكۆك بوو، ئه‌وا بڕیاری ئه‌نجومه‌نی خۆجێیه‌تی قه‌زا ئه‌وله‌ویه‌تی ده‌بێ ئه‌گه‌ر په‌یوه‌ندیی به‌ هه‌موو قه‌زاكه‌وه‌ هه‌بوو.چواره‌م/ مه‌رجه‌كانی ئه‌ندامیه‌تی-------و سوێندخواردنمادده‌ی چوارده‌م:یه‌كه‌م: پێویسته‌ پاڵێوراو بۆ ئه‌ندامیه‌تی ئه‌نجومه‌نه‌كان ئه‌م مه‌رجانه‌ی لێ بێته‌دی:پێویسته‌ عیراقی بێ و به‌ ته‌واوی شیاو بێ وبیست وپێنج ساڵی له‌ ته‌مه‌نی له‌ كاتی خۆ پالاوتنی دا ته‌واو كرد بێ.پێویسته‌ بۆ پاڵێوراوی ئه‌نجومه‌نه‌كانی پارێزگاكان و ئه‌نجومه‌نه‌كانی خۆجێیه‌تی قه‌زاكان به‌لانی كه‌م بڕوانامه‌ی ئاماده‌یی یان هاوتاكه‌یان هه‌بێ و بۆ پالێوراوی ئه‌نجومه‌نه‌ خوجێیه‌كانی ناحیه‌كانیش بڕوانامه‌ی بنه‌ڕه‌تی یان هاوتاكه‌یان هه‌بێ.پێویسته‌ خوو ره‌وشت و ناوبانگی باش بێ و به‌ هیچ تاوان و كه‌تنێكی ئابڕووبه‌ر حوكم نه‌ درا بێ.پێویسته‌ له‌ رۆڵه‌كانی یه‌كه‌ كارگێڕییه‌كه‌ بێت به‌ پێی تۆماری باری شارستانی یان به‌ شێوه‌یه‌كی به‌رده‌وام بۆ ماوه‌یه‌ك له‌ (ده‌) سالأكه‌متر نه‌بێ لێی دانیشتبێ به‌مه‌رجێك نیشته‌جێ بوونه‌كه‌ی بۆ مه‌به‌ستی گۆڕانكاری دیموگرافی نه‌بێت.5- نابێ له‌كه‌سه‌كانی هێزه‌ چه‌كداره‌كان و هێزه‌كانی ئاسایشی ناوخۆ بێ.6- نابێ به‌شداریی له‌و تاوانانه‌دا كردبێ كه‌ رژێمی به‌عس نه‌خشه‌ی بۆ كێشابوون یان جێبه‌جێی كردبوون یان ئه‌نجامی دابوون.دووه‌م: ماوه‌ی خولی هه‌ڵبژاردن چوار ساڵی ساڵنامه‌ییه‌ له‌یه‌كه‌م دانیشتنیه‌وه‌ ده‌ست پێده‌كات و به‌كۆتایی هاتنی ساڵی چواره‌م كۆتایی دێت.سێیه‌م: پێویسته‌ ئه‌ندام خۆی بۆ كاره‌كانی ئه‌نجومه‌ن ته‌رخان بكات.مادده‌ی پازده‌م: سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نه‌كان سه‌رۆكایه‌تی دانیشتنه‌كانی ئه‌نجومه‌نه‌كانیان ده‌كه‌ن و له‌ به‌ڕێوه‌بردنی دانیشتنه‌كان به‌رپرسیارن و ڕاده‌ی یاسایی تێیاندا به‌ ئاماده‌بوونی زۆرینه‌ی ره‌ها ته‌واو ده‌بێ.سه‌رۆك به‌رنامه‌ی كۆبوونه‌وه‌كه‌ به‌ ئه‌ندامان راده‌گه‌یه‌نێ و ده‌شێ ئه‌ندام پێشنیازی زیادكردنی مادده‌یه‌ك یا زیاتر بۆ سه‌ر به‌رنامه‌كه‌ بكات و زۆرینه‌ش بۆیان هه‌یه‌ ئه‌مه‌ قه‌بوول بكه‌ن یا ره‌تی بكاته‌وه‌.ئه‌نجومه‌نه‌كان بۆیان هه‌یه‌ داوای ئاماده‌بوونی هه‌ر فه‌رمانبه‌رێك بكه‌ن له‌و كاروباره‌ی كه‌ په‌یوه‌ندیی به‌فرمانه‌كه‌یه‌وه‌ هه‌یه‌.ده‌نگدان له‌ ئه‌نجومه‌نه‌كان به‌ئاشكرایی ده‌بێ و ده‌شێ بكرێته‌ نهێنی له‌سه‌ر داوای زۆرینه‌ی ژماره‌ی ئه‌ندامان و بڕیاره‌كان به‌ زۆرینه‌ی ده‌نگی ئاماده‌ بووان وه‌رده‌گیرێت و له‌كاتی یه‌كسان بووندا، ئه‌و لایه‌نه‌ په‌سند ده‌كرێ كه‌ سه‌رۆك ده‌نگی بۆ ده‌دا.مادده‌ی شازده‌م:یه‌كه‌م: سه‌رۆك و ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌نه‌كان ئه‌م سوێنده‌ی خواره‌وه‌ له‌به‌رده‌م ئه‌نجومه‌نی پارێزگادا ده‌خۆن: (سوێند به‌ خودای گه‌وره‌ ده‌خۆم كه‌ پارێزگاریی له‌یه‌كێتی هه‌رێمی كوردستان ـ عێراق و سه‌لامه‌تی خاكه‌كه‌ی بكه‌م و چاودێری به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی گه‌ل بكه‌م و پابه‌ندبم به‌ ده‌ستوور و یاسا كارپێكراوه‌كان له‌هه‌رێمدا و به‌دڵسۆزی و راستگۆیی و ده‌سپاكی و بێ لایه‌نیه‌وه‌ كاری خۆم ئه‌نجام بده‌م و خودا شاهێده‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی ده‌یڵێم).دووه‌م: پارێزگار ئه‌و سوێنده‌ی كه‌ له‌ (یه‌كه‌م)ی ئه‌م مادده‌یه‌دا هاتووه‌ له‌به‌رده‌م سه‌رۆكی هه‌رێم به‌ئاماده‌بوونی وه‌زیری ناوخۆ ده‌خوات.سێیه‌م: قایمقام و به‌ڕێوه‌به‌ری ناحیه‌ ئه‌و سوێنده‌ی سه‌ره‌وه‌ كه‌ له‌ (یه‌كه‌م)ی ئه‌م مادده‌یه‌دا هاتووه‌ له‌به‌رده‌م وه‌زیری ناوخۆ به‌ ئاماده‌بوونی پارێزگار ده‌خۆن.به‌شی سێیه‌مده‌سته‌ی جێبه‌جێكار و سه‌رۆكه‌كانی یه‌كه‌ كارگێڕیه‌كانیه‌كه‌م ـ ده‌سته‌ی جێبه‌جێكارمادده‌ی حه‌ڤده‌م:ده‌سته‌ی جێبه‌جێكار:هه‌ر یه‌كه‌یه‌كی كارگێڕیی ده‌سته‌یه‌كی جێبه‌جێ كردنی ده‌بێ، سه‌رۆكی یه‌كه‌ی كارگێڕیی سه‌رۆكایه‌تی ده‌كات و سه‌رۆكی فه‌رمانگه‌ خۆجێیه‌تییه‌كان تێیدا ئه‌ندام ده‌بن و تایبه‌تمه‌ند ده‌بن به‌م كاروبارانه‌ی خواره‌وه‌:یه‌كه‌م: ئاماده‌كردنی پرۆژه‌ی بودجه‌ی ساڵانه‌ی یه‌كه‌ی كارگێڕیی و به‌رزكردنه‌وه‌ی بۆ ئه‌نجومه‌نی یه‌كه‌ی كارگێڕیی.دووه‌م: ئاماده‌كردنی پلانی گه‌شه‌ پێكردنی یه‌كه‌ی كارگێڕیی.سێیه‌م: جێبه‌جێ كردنی یاسا و بڕیار و ئه‌و رێنماییانه‌ی كه‌ له‌ ده‌سته‌ لاتدرایه‌تی تایبه‌ته‌وه‌ ده‌رچوون.چواره‌م: هه‌ماهه‌نگی كردن له‌گه‌لأ بابه‌ته‌ هاوبه‌شه‌كاندا.پێنجه‌م: پێشنیازكردنی پرۆژه‌ی بڕیاره‌كان بۆ ئه‌نجومه‌نی یه‌كه‌ی كارگێڕیی.شه‌شه‌م: لێكۆڵینه‌وه‌ی ئه‌و بابه‌تانه‌ی كه‌ له‌ ئه‌نجومه‌نی یه‌كه‌ی كارگێڕییه‌وه‌ یان له‌ سه‌رۆكی یه‌كه‌ی كارگێڕییه‌وه‌ بۆی هاتووه‌. دووه‌م ـ پارێزگارمادده‌ی هه‌ژده‌م:یه‌كه‌م: پارێزگار به‌رپرسی یه‌كه‌می جێبه‌جێ كردنه‌ له‌ پارێزگادا و له‌به‌رده‌م ئه‌نجومه‌ندا به‌رپرسه‌ و له‌ رووی ماف وخزمه‌تی فرمانیه‌وه‌ به‌پله‌ی تایبه‌تی(وه‌كیلی وه‌زاره‌ت) ده‌بێ، و پارێزگار له‌رووی كارگێرییه‌وه‌ به‌ستراوه‌ته‌وه‌ به‌ وه‌زاره‌تی ناوخۆوه‌.دووه‌م: مه‌رجه‌ پالێوراو بۆ پۆستی پارێزگار به‌لایه‌نی كه‌م بڕوانامه‌ی به‌رایی زانكۆی هه‌بێ له‌پاڵ ئه‌و مه‌رجانه‌ی كه‌ پێویستن له‌ئه‌ندامی ئه‌نجومه‌نی پارێزگادا بێته‌دی.سێیه‌م: مه‌رسوومێكی هه‌رێمی به‌ دامه‌زراندنی پارێزگار ده‌رده‌چێ له‌ماوه‌ی پازده‌ رۆژ له‌ مێژووی هه‌ڵبژاردنی له‌لایه‌ن ئه‌نجومه‌نه‌وه‌.چواره‌م: هه‌ر پارێزگاره‌و دوو جێگری ده‌بێ كه‌ بڕوانامه‌ی زانكۆیان هه‌بێ و خاوه‌ن شاره‌زایی و پسپۆڕی بن و به‌پله‌ی به‌رێوه‌به‌ری گشتی ده‌بن و فه‌رمانی دامه‌زراندیان له‌ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانه‌وه‌ ده‌رده‌چێت.سێیه‌م ـ ئه‌رك و ده‌سه‌ڵاته‌كانی پارێزگارمادده‌ی نۆزده‌م:پارێزگار ئه‌م ئه‌رك و ده‌سته‌ڵاتانه‌ی خواره‌وه‌ پیاده‌ ده‌كا:یه‌كه‌م: ئاماده‌كردنی پرۆژه‌ی بودجه‌ی پارێزگا به‌ به‌شداریی كردن له‌گه‌لأ سه‌رۆكه‌كانی فه‌رمانگه‌ خۆجێیه‌كان و به‌رزكردنه‌وه‌ی بۆ ئه‌نجومه‌ن.دووه‌م: جێبه‌جێ كردنی سیاسه‌تی گشتی حكومه‌تی هه‌رێم له‌ سنووری پارێزگادا به‌هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵ وه‌زاره‌ته‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان.سێیه‌م: جێبه‌جێ كردنی ئه‌و بڕیاریانه‌ی كه‌ ئه‌نجومه‌نی پارێزگا به‌پێی یاسا جێبه‌جێ كراوه‌كان ده‌یدات.چواره‌م: نوێنه‌رایه‌تی پارێزگا ده‌كات له‌و كۆنگره‌ و كۆڕ و سیمینارانه‌ی كه‌ بۆیان بانگ ده‌كرێ.پێنجه‌م: سه‌رپه‌رشتی كردنی به‌ڕێوه‌چوونی شوێنه‌ گشتیه‌یان له‌ پارێزگادا و پشكنینیان جگه‌ له‌ دادگاكان و یه‌كه‌ سه‌ربازییه‌كان و پاسه‌وانی هه‌رێم (پێشمه‌رگه‌) و زانكۆ و كۆلیجه‌كان و په‌یمانگاكانی فێركردنی باڵا و تۆژینه‌وه‌ی زانستی.شه‌شه‌م:ده‌رچوواندنی فه‌رمانی دامه‌زراندنی فه‌رمانبه‌رانی كارگێڕییه‌ خۆجێیه‌كان و ته‌نسیب كردنیان له‌سه‌ر ئاستی پارێزگا، له‌وانه‌ی كه‌ له‌ پله‌ی حه‌وته‌م و به‌ره‌و خواره‌وه‌ن له‌ په‌یژه‌ی پله‌كانی فرمانبه‌ریه‌تی كه‌ له‌یاسادا هاتووه‌ له‌وانه‌ی كه‌ ده‌پاڵێورین له‌ فه‌رمانگه‌ تایبه‌تمه‌نده‌كانی به‌پێی پلانی ئه‌و میلاكه‌ی له‌لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندی داره‌كانه‌وه‌ په‌سه‌ند كراوه‌.چه‌سپاندنی فه‌رمانبه‌ره‌ خۆجێیه‌كان له‌ پارێزگادا له‌نێو په‌یژه‌ی پله‌كانی فرمانبه‌ریه‌تی كه‌ له‌یاسادا هاتوون.حه‌وته‌م: وه‌رگرتنی رێكاری كارگێڕیی و یاسایی ده‌رحه‌ق فه‌رمانبه‌رانی كارگێڕییه‌ خۆجێیه‌كان له‌سه‌ر ئاستی پارێزگا.هه‌شته‌م: به‌رپرسیاریه‌تی دابین كردنی ئاسایش و نیزام له‌پارێزگادا و بۆی هه‌یه‌ فه‌رمان بدات به‌ پۆلیس و ده‌زگاكانی ئاسایش به‌ پێی یاسا لێكۆڵینه‌وه‌ له‌و تاوانانه‌دا بكه‌ن كه‌ له‌ناو سنووری پارێزگادا رووده‌ده‌ن، به‌و ناوه‌ی سه‌رۆكی لیژنه‌ی ئاسایشه‌ له‌ پارێزگادا.نۆیه‌م: داواكردنی كردنه‌وه‌ یان هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی بنكه‌كانی پۆلیس، دوای په‌سندكردنی ئه‌نجومه‌ن به‌زۆرینه‌ی ره‌های ژماره‌ی ئه‌ندامانی.ده‌یه‌م: پاراستنی ئاسایش و نیزام و مافی هاووڵاتیان و گیان و ماڵ و موڵكیان و له‌ باری نه‌توانینی ده‌زگاكانی ئاسایش له‌ به‌دیهێنانی دا، ئه‌م كاره‌ ده‌خرێته‌ به‌رده‌م وه‌زیری ناوخۆ وبڕێكی پێویست له‌هێز بۆ ئه‌نجامدانی ئه‌و ئه‌ركانه‌ داوا ده‌كا.یازده‌م: یه‌كه‌م: ناره‌زایی ده‌ربرین له‌ بڕیاره‌كانی ئه‌نجومه‌ن له‌م بارانه‌ی خواره‌وه‌ ده‌بێ :1- ئه‌گه‌ر سه‌رپێچی ده‌ستوور یان یاسا كارپێكراوه‌كان بوو.2 ـ ئه‌گه‌ر له‌ ده‌سه‌ڵاته‌كانی ئه‌نجومه‌ندا نه‌بوو.3 ـ ئه‌گه‌ر سه‌رپێچی پلانی گشتی حكومه‌تی هه‌رێم یا بودجه‌ بوو.دووه‌م: پارێزگار بڕیاره‌كه‌ ده‌گه‌ڕێنێته‌وه‌ بۆ ئه‌نجومه‌ن له‌ماوه‌یه‌ك له‌ (15) پازده‌ رۆژ زیاتر نه‌بێ له‌ مێژووی پێڕاگه‌یاندنی، له‌گه‌ڵ هۆیه‌كانی ره‌خنه‌گرتنه‌كه‌ی و تێبینیه‌كانیدا.سێیه‌م: ئه‌گه‌ر ئه‌نجومه‌ن پێی داگرت له‌سه‌ر بڕیاره‌كه‌ی خۆی به‌بێ لابردنی ئه‌و سه‌رپێچیه‌ی كه‌ پارێزگار ده‌ری خستووه‌، ده‌بێ بینێرێ بۆ دادگای كارگێریی بۆ ئه‌وه‌ی بڕیاری لێ بدات.دوازده‌م: پارێزگار بۆ هه‌یه‌ هه‌ندێ له‌ ده‌سته‌ڵاته‌كانی خۆی به‌جێگره‌كانی یان قایمقام یاخود به‌رێوه‌به‌ری ناحیه‌، هه‌ریه‌ك له‌كاروباری یه‌كه‌ كارگێڕییه‌كه‌یدا بدات.مادده‌ی بیسته‌م: 1- له‌حاڵه‌تی ئاماده‌ نه‌بوونی پارێزگاردا یه‌كێك له‌جێگره‌كانی ماوه‌ی ئاماده‌نه‌بوونی بۆ ئه‌نجامدانی ئه‌ركه‌كه‌ی جێی ده‌گرێته‌وه‌.له‌ بارێكدا كه‌ پارێزگار نه‌توانێت ئه‌ركه‌كانی رابپه‌رێنێت له‌به‌ر هۆی ته‌ندروستی بۆ ماوه‌یه‌ك كه‌زیاتر بێت له‌ سێ (3) مانگ ئه‌وا خانه‌نشین ده‌كرێت و پێویسته‌ له‌سه‌ر ئه‌نجومه‌ن پارێزگارێكی نوێ به‌ هه‌مان ئه‌و شێوازه‌ی له‌م یاسایه‌دا هاتووه‌ هه‌ڵبژێرن و تا كاتی هه‌ڵبژاردنی پارێزگاری نویش یه‌كێك له‌ جێگره‌كانی به‌ كاره‌كانی هه‌ڵده‌ستێت .مادده‌ی بیست ویه‌كه‌م:پارێزگار و هه‌ردوو جێگره‌كه‌ی به‌رده‌وام ده‌بن له‌ به‌رَێوه‌بردنی كاروباری رۆژانه‌ دوای ته‌واو بوونی ماوه‌ی خولی هه‌ڵبژاردنی ئه‌نجومه‌ن و تا ئه‌و كاته‌ی ئه‌نجومه‌نی نوێ له‌ دوای ئه‌وان كه‌سانی تر هه‌ڵده‌بژێرن . مادده‌ی بیست و دووه‌م:یه‌كه‌م: وه‌زیری تایبه‌تمه‌ند بۆی هه‌یه‌ هه‌ندێ له‌ ده‌سته‌ڵاته‌كانی به‌ پارێزگار بدات.دووه‌م: پێویسته‌ له‌سه‌ر وه‌زاره‌ته‌كان و ئه‌و لایه‌نانه‌ی كه‌ نه‌به‌ستراونه‌ته‌وه‌ به‌ هیچ وه‌زاره‌تێك، رای پارێزگار له‌و كاروبارانه‌ وه‌رگرن كه‌ ده‌یانه‌وێ له‌ پارێزگادا بیكه‌ن و ئاگاداركردنه‌وه‌ی پارێزگار به‌و نامه‌نووسینانه‌ی كه‌ له‌گه‌ڵ فه‌رمانگه‌كان و ده‌زگاكایندا له‌ چوارچێوه‌ی پارێزگادا ئه‌نجامی ده‌دا، بۆ ئه‌وه‌ی ئاگادار بێ لێیان و چاودێری جێبه‌جێ كردنیان بكات.سێیه‌م: پێویسته‌ سه‌رۆكی فه‌رمانگه‌كان و ده‌زگا گشتیه‌كانی ناو پارێزگا خۆیان به‌مانه‌ی خواره‌وه‌ ببستنه‌وه‌:ئاگادار كردنه‌وه‌ی پارێزگار به‌ ئاڵوگۆڕكردنی نووسراوه‌ فه‌رمییه‌كانیان له‌گه‌ڵ فه‌رمانه‌گه‌ فه‌رعیه‌كاندا.به‌رزكردنه‌وه‌ی راپۆرت بۆ پارێزگار له‌باره‌ی ئه‌و كاروبارانه‌ی بۆیان دێت.ئاگاداركردنه‌وه‌ی پارێزگار له‌و كارانه‌ی كه‌ په‌یوه‌ندییان به‌ ئاسایش یان كاروباری گرنگ یان كێشه‌كانی په‌یوه‌ندیدار به‌زیاتر له‌ فه‌رمانگه‌یه‌ك له‌ پارێزگادا هه‌بێ، یان به‌ره‌وشتی فه‌رمانبه‌ره‌كانییه‌وه‌.ئاگاداركردنه‌وه‌ی پارێزگار له‌ ده‌ست به‌كاربوونی سه‌رۆكی فه‌رمانگه‌كانی فه‌رعی خۆجێیی له‌ئه‌رك و فرمانیان یاخود ده‌ست هه‌ڵگرتن له‌كاره‌كانیان.چواره‌م: پێویسته‌ پارێزگار وه‌زاره‌ته‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان له‌ ورده‌كاریی پڕۆژه‌كانی ئاگاداربكاته‌وه‌ كه‌ له‌سه‌ر ئاستی پارێزگا جێبه‌جێیان ده‌كات و ئه‌وه‌ی په‌یوه‌ندی هه‌یه‌ به‌ تایبه‌تمه‌ندییه‌كانی ئه‌و وه‌زاره‌تانه‌وه‌.چواره‌م ـ قایمقام و به‌رێوه‌به‌ری ناحیه‌مادده‌ی بیست و سێیه‌م:یه‌كه‌م: قایمقام و به‌ڕێوه‌به‌ری ناحیه‌ باڵاترین فه‌رمانبه‌ری جێبه‌جێ كردنن له‌ یه‌كه‌ كارگێڕییه‌كانیاندا.دووه‌م: مه‌رجه‌ قایمقام و به‌ڕێوه‌به‌ری ناحیه‌ له‌ پاڵ مه‌رجی پێویست كه‌ ده‌بێ له‌ ئه‌ندامی ئه‌نجومه‌نی پارێزگا بێته‌دی، قایمقام خاوه‌ن بڕوانامه‌ی زانكۆیی بێت و به‌رێوه‌به‌ری ناحیه‌ش بڕوانامه‌ی زانكۆیی له‌ یاسا دا هه‌بێت .سێیه‌م: سه‌رۆكایه‌تی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران فه‌رمانێكی وه‌زاری به‌دامه‌زراندنی هه‌ریه‌ك له‌ قایمقام و به‌ڕێوه‌به‌ری ناحیه‌ له‌ ماوه‌ی پانزده‌ رۆژ دوای هه‌ڵبژاردنیان له‌لایه‌ن ئه‌نجوومه‌نه‌كانیانه‌وه‌ ده‌رده‌چووێنێ.چواره‌م: قایمقام به‌پله‌ی به‌ڕێوه‌به‌ری گشتی و به‌رێوه‌به‌ری ناحیه‌ش به‌ پله‌ی یاریده‌ده‌ری به‌رێوه‌به‌ری گشتی ده‌بێ.پێنجه‌م: له‌كاتی ئاماده‌ نه‌بوونی قایمقام، پارێزگار یه‌كێك له‌ به‌ڕێوه‌به‌ره‌كانی ناحیه‌ی سه‌ربه‌قه‌زاكه‌ راده‌سپێرێ بۆ راپه‌راندنی كاره‌كانی و له‌كاتی ئاماده‌ نه‌بوونی به‌ڕێوه‌به‌ری ناحیه‌ش، به‌ڕێوه‌به‌ری پۆلیسی ناحیه‌كه‌ بۆ ڕاپه‌راندنی كاره‌كانی راده‌سپێرێ.پنجه‌م ـ ئه‌رك و ده‌سته‌ڵاته‌كانی قایمقاممادده‌ی بیست و چواره‌م:قایمقام ئه‌م ئه‌رك و ده‌سته‌ڵاتانه‌ی خواره‌وه‌ ده‌گرێـته‌ ئه‌ستۆ:یه‌كه‌م: ئاماده‌كردنی پڕۆژه‌ی بودجه‌ی قه‌زا و به‌رزكردنه‌وه‌ی بۆ ئه‌نجومه‌نی خۆجێیه‌تی قه‌زا.دووه‌م: جێبه‌جێ كردنی ئه‌و بڕیارانه‌ی كه‌ ئه‌نجومه‌نی خۆجێیه‌تی قه‌زا ده‌ریان ده‌كات به‌پێی یاسا په‌یڕه‌وكراوه‌كان.سێیه‌م: سه‌رپه‌رشتی كردنی راسته‌وخۆی فه‌رمانگه‌ فه‌رمیه‌كان له‌ قه‌زا و فه‌رمانبه‌رانی و پشكنینیان، به‌ده‌ر له‌دادگا و یه‌كه‌ سه‌ربازییه‌كان وپاسه‌وانانی هه‌رێم ( پێشمه‌رگه‌) و زانكۆ وكۆلیجه‌كان و په‌یمانگه‌كانی فێركردنی باڵا و توێژینه‌وه‌ی زانستی.چواره‌م: به‌رپرسه‌ له‌ دابین كردنی ئاسایش و نیزام له‌ یه‌كه‌ كارگێڕیه‌كه‌یدا و بۆی هه‌یه‌ فه‌رمان به‌ پۆلیس وده‌زگاكانی ئاسایش بدات به‌پێی یاسا لێكۆڵینه‌وه‌ له‌و تاوانانه‌دا بكا كه‌ له‌ناو قه‌زاكه‌دا رووده‌ده‌ن به‌و پێیه‌یی سه‌رۆكی لیژنه‌ی ئاسایشه‌ له‌قه‌زاكه‌دا.پێنجه‌م: پاراستنی ئاسایش و نیزام و پاراستنی مافی هاووڵاتیان و گیان و موڵك و ماڵی تایبه‌تییان .شه‌شه‌م: پاراستنی موڵك و ماڵی گشتی و چاككردنه‌وه‌یان و كۆكردنه‌وه‌ی داهاته‌كانیان به‌پێی یاسا.حه‌وته‌م: قایمقام بۆی هه‌یه‌ فه‌رمان بدات به‌ پێكهێنانی مه‌فره‌زه‌ له‌ هێزه‌كانی ئاسایشی ناوخۆ به‌شێوه‌یه‌كی كاتی له‌قه‌زادا، بۆ پاراستنی ئاسایش له‌كاتی پێویستدا.هه‌شته‌م: سه‌رۆكی فه‌رمانگه‌كان له‌قه‌زادا قایمقام له‌و نووسراوانه‌ ئاگادار ده‌كه‌نه‌وه‌ كه‌ له‌گه‌ڵ فه‌رمانگه‌ فه‌رمیه‌كانیدا ئاڵوگۆڕی ده‌كه‌ن.نۆیه‌م: بۆی هه‌یه‌ تانووت له‌ بریاری لادانی له‌لای دادگای كارگێڕیی تایبه‌ت بدات له‌ ماوه‌ی پازده‌ رۆژ له‌ مێژووی پێڕاگه‌یاندنی بڕیاره‌كه‌.شه‌شه‌م ـ ئه‌رك و ده‌سته‌ڵاته‌كانی به‌ڕێوه‌به‌ری ناحیه‌مادده‌ی بیست و پێنجه‌م:به‌رێوه‌به‌ری ناحیه‌ ئه‌م ئه‌رك و ده‌سته‌ڵاتانه‌ی خواره‌وه‌ ده‌گرێته‌ ئه‌ستۆ:یه‌كه‌م: ئاماده‌كردنی پرۆژه‌ی بودجه‌ی ناحیه‌ و به‌رزكردنه‌وه‌ی بۆ ئه‌نجومه‌نی خۆجێیه‌تی یه‌كه‌ی كارگێڕیی له‌ ناحیه‌دا.دووه‌م: جێبه‌جێ كردنی ئه‌و بڕیارانه‌ی كه‌ ئه‌نجومه‌نی خۆجێیه‌تی ناحیه‌ ده‌ریان ده‌كات به‌پێی یاسا كارپێكراوه‌كان.سێیه‌م: سه‌رپه‌رشتی كردنی راسته‌وخۆی فه‌رمانگه‌ فه‌رمیه‌كانی ناحیه‌ و فه‌رمانبه‌رانی وپشكنینیان به‌ده‌ر له‌ دادگاكان و یه‌كه‌ سه‌ربازییه‌كان وپاسه‌وانانی هه‌رێم( پێشمه‌رگه‌) و زانكۆ و كۆلیجه‌كان و په‌یمانگاكانی فێركردنی باڵا و توێژینه‌وه‌ی زانستی.چواره‌م: به‌رپرسه‌ له‌دابین كردنی ئاسایش و نیزام له‌ناو یه‌كه‌ كارگێڕییه‌كه‌ی و بۆی هه‌یه‌ فه‌رمان بداته‌ پۆلیس و ده‌زگاكانی ئاسایش به‌پێی لێكۆڵینه‌وه‌ له‌و تاوانانه‌دا بكه‌ن كه‌ له‌ ناحیه‌كه‌دا رووده‌ده‌ن به‌و پێیه‌یی سه‌رۆكی لیژنه‌ی ئاسایشی ناحیه‌كه‌یه‌.پێنجه‌م: پاراستنی ئاسایش و نیزام و پاراستنی مافی هاووڵاتیان و گیان و موڵك و ماڵی تایبه‌تییان.شه‌شه‌م: پاراستنی موڵك و ماڵی گشتی و چاككردنه‌وه‌یان و كۆكردنه‌وه‌ی داهاتیان به‌پێی یاسا.حه‌وته‌م: فه‌رمان به‌ پێكهێنانی مه‌فره‌زه‌ له‌ هێزه‌كانی ئاسایشی ناوخۆ به‌شێوه‌یه‌كی كاتی له‌ ناحیه‌دا ده‌دا بۆ پاراستنی ئاسایش له‌ كاتی پێویستدا.هه‌شته‌م: سه‌رۆكی فه‌رمانگه‌كان له‌ ناحیه‌دا، به‌رێوه‌به‌ری ناحیه‌ له‌و نامه‌كارییانه‌ ئاگادار ده‌كه‌نه‌وه‌ كه‌ له‌گه‌ڵ فه‌رمانگه‌ فه‌رمیه‌كانی خۆیاندا ده‌یكه‌ن.نۆیه‌م: بۆی هه‌یه‌ تانووت له‌بڕیاری لادانی بدات له‌لای دادگای كارگێڕی تایبه‌تدا له‌ ماوه‌ی پازده‌ رۆژ له‌ مێژووی پێڕاگه‌یاندنی بڕیاره‌كه‌وه‌.به‌شی چواره‌میه‌كه‌م ـ له‌نوێ دامه‌زراندنی یه‌كه‌ كارگێڕیه‌كانمادده‌ی بیست و شه‌شه‌م:قه‌زا یا ناحیه‌ به‌مه‌رسوومێكی هه‌رێمی داده‌مه‌زرێ و ئه‌مه‌ش له‌سه‌ر پێشنیازی ئه‌نجومه‌نی پارێزگا و به‌ ره‌زامه‌ندیی وه‌زیر و په‌سندكردنی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران ده‌بێ وله‌ بارێكدا كه‌ وه‌زیر ره‌زامه‌ندیی پیشان نه‌دا له‌گه‌لأ خوێنده‌وه‌كه‌ی بۆ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران به‌رزده‌كرێته‌وه‌ و بڕیاری ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانیش یه‌كلاكه‌ره‌وه‌یه‌.سنووری قه‌زا هه‌موارده‌كرێ و ناو و سه‌نته‌ره‌كه‌ی به‌مه‌رسومێكی هه‌رێمی ده‌گۆڕدرێ، ئه‌مه‌ش له‌سه‌ر پێشنیازی ئه‌نجومه‌نی پارێزگا و به‌ ره‌زامه‌ندیی وه‌زیر و په‌سندكردنی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران ده‌بێ.سنووری ناحیه‌ هه‌موارده‌كرێ و ناو و سه‌نته‌ره‌كه‌ی به‌به‌یاننامه‌یه‌ك ده‌گۆڕدرێ كه‌ وه‌زیر له‌سه‌ر پێشنیازی ئه‌نجومه‌نی پارێزگا ده‌ری ده‌كات.دووه‌م ـ دارایی پارێزگامادده‌ی بیست و حه‌وته‌م:داهاتی دارایی پارێزگا له‌مانه‌ی خواره‌وه‌ پێكدێ:یه‌كه‌م: ئه‌وه‌ی كه‌ حكومه‌تی هه‌رێم له‌ناو بودجه‌ی گشتی هه‌رێمدا بۆ پارێزگای ته‌رخان ده‌كات.دووه‌م: ئه‌و داهاتانه‌ی كه‌ پارێزگا دێته‌ ده‌ستی له‌ ئه‌نجامی ئه‌و خزمه‌تگوزارییانه‌ی كه‌ پێشكه‌شی ده‌كات و وه‌زاره‌تی دارایی له‌و داهاتانه‌ ئاگادار ده‌كاته‌وه‌ كه‌ وه‌ ده‌ستی هاتوون.سێیه‌م: ئه‌و پیتاك و به‌خششانه‌ی كه‌ به‌ره‌زامه‌ندی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران دێـته‌ ده‌ستی.چواره‌م: ئه‌و داهاتانه‌ی كه‌ له‌ فرۆشتن و به‌كرێدانی ماڵی گواستراوه‌ی ده‌وڵه‌ت به‌پێی یاسا كارپێكراوه‌كانی هه‌رێم وه‌ده‌ستی دێنێ.مادده‌ی بیست و هه‌شته‌م:به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی یه‌كه‌ كارگێڕییه‌كان و ئه‌نجومه‌نه‌كانیان سیسته‌می ژمێریاری پشت پێ به‌ستراو به‌كار دێنن.مادده‌ی بیست و نۆیه‌م:فه‌رمانگه‌كانی یه‌كه‌ كارگێرییه‌كان و ئه‌نجومه‌نه‌كان ده‌كه‌ونه‌ به‌ر چاودێری كردنی دیوانی چاودێری دارایی له‌ هه‌رێمدا.به‌شی پێنجه‌میه‌كه‌م: ماف و تایبه‌تمه‌ندییه‌كانمادده‌ی سییه‌م:یه‌كه‌م:1ـ ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌نه‌ خۆجێیه‌كانی یه‌كه‌ كارگێڕییه‌كان ئازادی ته‌واویان هه‌یه‌ له‌ده‌ربرینی راوبۆچوونه‌كانیان له‌وتووێژكردنی ناو ئه‌نجومه‌ندا.2ـ نابێ ئه‌ندامی ئه‌نجومه‌نی خۆجێیه‌تی یه‌كه‌ی كارگێڕی به‌بێ وه‌رگرتنی ره‌زامه‌ندیی ئه‌نجومه‌ن به‌ نووسین راوه‌ دوو بنرێ ته‌نیا له‌ حاڵه‌تی ئه‌نجامدانی تاوان یا كه‌تنێك نه‌بێ كه‌ پێیه‌وه‌ ده‌گیرێ.3ـ ئه‌ندامی ئه‌نجومه‌نی خۆجێیه‌تی یه‌كه‌ی كارگێڕیی له‌ كاتی ماوه‌ی ئه‌ندامیه‌تی دا به‌وه‌ داده‌نرێ كه‌ خزمه‌تێكی گشتی پێ سپێردرا بێ بۆ مه‌به‌ستی پیاده‌ كردنی یاسای سزاكان.4ـ به‌ سه‌رۆك و ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌نه‌كان پاداشتێكی مانگانه‌ی بڕاوه‌ ده‌درێ، كه‌ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران دیاری ده‌كات.5ـ سه‌رۆك و ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌نه‌كان له‌كاتی ته‌واوبوونی ماوه‌ی هه‌ڵبژاردنیان پاداشتێك وه‌رده‌گرن كه‌ یه‌كسان بێت به‌ پاداشتی شه‌ش مانگی كۆتایی ئه‌ندامێتی حیساب ناكرێت له‌گه‌لأ ئه‌وه‌ی ده‌یكه‌وێ له‌و پاداشته‌ی به‌ پێی یاسای خانه‌نشینی شارستانی جێبه‌جێ كراو له‌ كۆتایی خزمه‌تكردیندا به‌رامبه‌ر به‌ خزمه‌تی فرمانه‌كه‌ی ده‌یكه‌وێ.6ـ كاری ئه‌ندامی له‌ ئه‌نجومه‌ندا به‌ خزمه‌ت بۆ مه‌به‌ستی سه‌رمووچه‌ و پله‌ به‌رزكردنه‌وه‌ و خانه‌نشینی ده‌ژمێردرێت.دووه‌م: سه‌رۆك و ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌نی پارێزگاكان بۆ خولی هه‌ڵبژاردنی یه‌كه‌م، ئه‌مانه‌ی خواره‌وه‌یان ده‌كه‌وێمووچه‌یه‌كی خانه‌نشینی به‌رێژه‌ی (80%)ی ئه‌و پاداشته‌ی كه‌ مانگانه‌ له‌ كاتی خزمه‌تكردندا وه‌ریان ده‌گرت.پاداشتی كۆتایی خزمه‌ت كه‌ هاوتای ئه‌و پاداشتانه‌ بێ كه‌ له‌ شه‌ش مانگی كۆتایی خزمه‌ته‌كه‌ی وه‌ریان ده‌گرت.دووه‌م: هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی ئه‌نجومه‌نه‌كانمادده‌ی سیی ویه‌كه‌م:یه‌كه‌م: ئه‌نجومه‌نه‌كان به‌ زۆرینه‌ی دوو له‌سه‌ر سێی ئه‌ندامانی له‌ سه‌ر داوای سێه‌كی ئه‌ندامانی خۆیان هه‌ڵده‌وه‌شێننه‌وه‌:دووه‌م: ئه‌نجومه‌ن بۆی هه‌یه‌ ئه‌نجومه‌نه‌ خۆجێیه‌كان به‌ زۆرینه‌ی 2/3 دوو له‌سه‌ر سێی ژماره‌ی ئه‌ندامانی هه‌ڵبوه‌شێنێته‌وه‌ ئه‌مه‌ش له‌سه‌ر داوای قایمقام به‌ نیسبه‌تی ئه‌نجومه‌نی خۆجێیه‌تی قه‌زا یاخود به‌رێوه‌به‌ری ناحیه‌ به‌ نیسبه‌ت ئه‌نجومه‌نی خۆجێیه‌تی ناحیه‌ له‌م بارانه‌ی خواره‌وه‌: 1ـ زیان گه‌یاندنێكی مه‌زن به‌و كارو ئه‌ركه‌ی پێی سپێردراوه‌.2ـ ئه‌گه‌ر مانه‌وه‌ی زیان به‌خش بوو بۆ به‌رژه‌وه‌ندیی گشتی.3ـ ئه‌گه‌ر نه‌یتوانی ئه‌ركه‌كانی خۆی جێبه‌جێ بكات.له‌ بارێكدا كه‌ له‌ ده‌ستوور لایدا یان سه‌رپێچی یاسای كرد.سێیه‌م: بۆ ئه‌نجومه‌نه‌ هه‌ڵوه‌شاوه‌كان یان سێیه‌كی ئه‌ندامانی هه‌یه‌ تانووت له‌ بریاری هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌كه‌ له‌به‌رده‌م دادگای كارگێڕیی بده‌ن له‌ ماوه‌ی پازده‌ رۆژ له‌ مێژووی ده‌رچوونیه‌وه‌ و دادگاش ده‌بێ له‌ ماوه‌ی (30) رۆژ بڕیاری خۆی له‌ باره‌ی تانووته‌كه‌وه‌ بدات.چواره‌م: په‌رله‌مان بۆی هه‌یه‌ ئه‌نجومه‌نی پارێزگا به‌ زۆرینه‌ی ره‌های ژماره‌ی ئه‌ندامانی هه‌ڵوه‌شێنێته‌وه‌ ئه‌مه‌ش له‌سه‌ر داوای ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران یان سێیه‌كی ژماره‌ی ئه‌ندامانی ده‌بێ ئه‌گه‌ر ده‌ركه‌وت یه‌كێك له‌ هۆیه‌كانی كه‌ له‌بڕگه‌ی(دووه‌م)ی ئه‌م مادده‌یه‌ی لێ هاته‌دی.پێنجه‌م: له‌ بارێكدا كه‌ په‌رله‌مان ره‌زامه‌ندی له‌سه‌ر پێشنیازه‌كه‌ ده‌ربڕی، واده‌ی هه‌ڵبژاردنی ئه‌نجومه‌نی نوێ له‌ ماوه‌ی شه‌ست رۆژ له‌ مێژووی ده‌رچوونی بڕیاره‌كه‌ راده‌گه‌یه‌نرێ.مادده‌ی سی و دووه‌م:ده‌شێ ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌نه‌ خۆجێیه‌كان و سه‌رۆكی یه‌كه‌ كارگێڕیه‌كان(قایمقام و به‌ڕێوه‌به‌ری ناحیه‌) له‌لایه‌ن ئه‌نجومه‌نی پارێزگای په‌یوه‌ندیدار به‌ زۆرینه‌ی2\3 دوو له‌سه‌ر سێی ژماره‌ی ئه‌ندامانی له‌ كار لاببرێن له‌به‌ر ئه‌و هۆیانه‌ی كه‌ له‌ بڕگه‌ی (دووه‌م)ی مادده‌ی (شه‌شه‌م)ی ئه‌م یاسایه‌دا هاتوون.(كۆتایی هاتنی ئه‌ندامیه‌تی)مادده‌ی سی و سێیه‌م:یه‌كه‌م: ئه‌ندامیه‌تی له‌ ئه‌نجومه‌نه‌كان له‌م بارانه‌ی خواره‌وه‌ كۆتایی دێ:1ـ ته‌واو بوونی ماوه‌ی خولی هه‌ڵبژاردن.2ـ مردنی ئه‌ندام.3ـ تووشبونی به‌ ناته‌واوی یان نه‌خۆشیه‌ك كه‌ نه‌هێڵێ له‌سه‌ر كاره‌كه‌ی به‌رده‌وام بێ ئه‌مه‌ش به‌پێی بڕیارێك كه‌ له‌ لیژنه‌ی پزیشكی تایبه‌تمه‌نده‌وه‌ ده‌رچووبێ.4ـ وازهێنانی ئه‌ندام دوای وه‌رگرتنی ره‌زامه‌ندی ئه‌نجومه‌ن به‌زۆرینه‌ی ژماره‌ی ده‌نگی ئه‌ندامانی.5ـ لادانی ئه‌ندام له‌سه‌ركاره‌كه‌ی به‌هۆی ئاماده‌ نه‌بوونی له‌ پێنج دانیشتنی یه‌ك له‌دوای یه‌ك یاخود ئاماده‌ نه‌بوونی له‌ هه‌شت له‌ دانیشتنه‌كانی ئه‌نجومه‌ن له‌ ماوه‌ی چوار مانگ دا به‌بێ عوزری ره‌وا.دووه‌م: ئه‌نجومه‌ن بۆی هه‌یه‌ كۆتایی به‌ ئه‌ندامیه‌تی بێنێ به‌ زۆرینه‌ی ره‌های ژماره‌ی ئه‌ندامانی له‌ كاتی له‌ ده‌ست دانی ئه‌ندام له‌ یه‌كێك له‌مه‌رجه‌كانی ئه‌ندامیه‌تی، یان یه‌كێك له‌ هۆیه‌كانی كه‌ له‌ بڕگه‌ی (دووه‌م)ی مادده‌ی (شه‌شه‌م)ی ئه‌م یاسایه‌ی لێهاته‌ جێ.سێیه‌م: ئه‌ندامی ئه‌نجومه‌ن بۆی هه‌یه‌ تانووت له‌ بڕیاری كۆتایی پێهێنانی ئه‌ندامیه‌تی بدات له‌به‌رده‌م دادگای كارگێریی تایبه‌ت له‌ هه‌رێم به‌پێی حوكمه‌كانی یاسای ئه‌نجومه‌نی شوورای هه‌رێمی كوردستان ـ عیراق ژماره‌ (14)ی ساڵی 2008 كه‌ پشتی به‌ بڕگه‌كانی (5،3) له‌ یه‌كه‌م و بڕگه‌ی (دووه‌م) له‌م مادده‌یه‌دا به‌ستووه‌.به‌شی شه‌شه‌محوكمه‌ كۆتاییه‌كانمادده‌ی سی و چواره‌م:ئه‌نجومه‌ن بۆی هه‌یه‌ نه‌خشه‌ی دیزاینی بنه‌ڕه‌تی په‌سند بكات یان دیزاین كردنه‌وه‌ی یه‌كه‌ كارگێڕیه‌كان له‌ پارێزگادا دووباره‌ بكاته‌وه‌.مادده‌ی سی و پێنجه‌م: ئه‌نجومه‌نی پارێزگا ئه‌نجومه‌نه‌كانی شاره‌وانی بۆ یه‌كه‌ كارگێریه‌كان به‌ پێره‌وێكی تایبه‌تی پێكدێنێ كه‌ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران له‌سه‌ر پێشنیاری وه‌زاره‌تی شاره‌وانی ده‌ری ده‌كات.مادده‌ی سی و شه‌شه‌م:ئه‌نجومه‌نه‌كان ده‌كه‌ونه‌ به‌رچاودێری په‌رله‌مان.مادده‌ی سی و حه‌وته‌م:كاركردنی یاسای پارێزگاكانی ژماره‌ (159)ی ساڵی 1969ی هه‌موار كراو راده‌گیرێ.مادده‌ی سی و هه‌شته‌م:واده‌ی هه‌ڵبژاردنی ئه‌نجومه‌نه‌كانی یه‌كه‌كارگێڕییه‌كان له‌ هه‌رێمدا به‌ به‌یانێك دیارده‌كرێ كه‌ سه‌رۆكایه‌تی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران ده‌ری ده‌چوێنێ.مادده‌ی سی و نۆیه‌م:كار به‌ هیچ ده‌قێكی یاسایی یان بڕیارێك ناكرێ گه‌ر له‌گه‌ڵ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ناكۆك بێ.مادده‌ی چله‌م:پێویسته‌ له‌سه‌ر ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران ولایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان حوكمه‌كانی ئه‌م یاسه‌ جێبه‌جێ بكه‌ن.مادده‌ی چل ویه‌كه‌م:ئه‌م یاسایه‌ له‌ ده‌ستپێكی خولی هه‌ڵبژاردنی دادێی ئه‌نجومه‌نه‌كان جێبه‌جێ ده‌كرێ و له‌ رۆژنامه‌ی فه‌رمی (وه‌قایعی كوردستان)دا بڵاوده‌كرێته‌وه‌. محمد قادر عبدالله (د. كه‌مال كه‌ركوكی) سه‌رۆكی په‌رله‌مانی كوردستان- عیراق/ به‌وه‌كاله‌تهۆیه‌ پێویستیه‌كانیبه‌مه‌به‌ستی رێكخستنی تایبه‌تمه‌ندیی و ده‌سته‌ڵاته‌كانی ئه‌نجومه‌نی پارێزگاكان و كارگێڕییان له‌ هه‌رێمدا و په‌ره‌پێدانیان و له‌ پێناوی به‌دیهێنانی پرنسیپی ناسه‌نته‌ری له‌ دابه‌ش كردنی ده‌سته‌ڵاته‌كان به‌ مه‌به‌ستی ئاسانكاریی و چاككردنی گه‌یاندنی خزمه‌تگوزارییه‌ گشتیه‌كان به‌ هاووڵاتییان و پاراستنی ماف و به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی كۆمه‌ڵگا. ئه‌م یاسایه‌ ده‌رچووێنرا....

به‌ناوی خودای به‌خشنده‌و میهره‌بانبه‌ناوی گه‌له‌وه‌په‌رله‌مانی كوردستان-عێراقژماره‌ی ده‌رچوون: 7مێژووی ده‌رچوون: 12/2/2018 پشت به‌ حوكمی بڕگه‌ی (1) له‌ مادده‌ی (56)ی یاسای ژماره‌ (1)ی ساڵی 1992ی هه‌مواركراو و، له‌سه‌ر داوای ژماره‌ی یاسایی ئه‌ندامانی په‌رله‌مان، و له‌سه‌ر ئه‌و یاساكارییه‌ش كه‌ په‌رله‌مان له‌ دانیشتی ئاسایی ژماره‌ (8)ی رۆژی 12/2/2018 ئه‌نجامیداوه‌ و، به‌پێی ئه‌و ده‌سه‌ڵاته‌ش كه‌ له‌ بڕگه‌ی (سێیه‌م)ی (مادده‌ی یه‌كه‌م) له‌ یاسای ژماره‌ (2)ی ساڵی 2017 به‌ده‌سه‌ڵاتی سه‌رۆكایه‌تی په‌رله‌مان دراوه‌، بڕیاری ده‌ركردنی ئه‌م یاسایه‌ی دا:یاسای ژماره‌ (3)ی ساڵی 2018 یاسای رێگری له‌ زیاده‌رۆیی ولابردنی له‌سه‌ر زه‌وی و زار و موڵكی ده‌وڵه‌ت له‌ هه‌رێمی كوردستان-عێراقبه‌شی یه‌كه‌مپێناسه‌ و ئامانج و پیاده‌كردنپێناسه‌كانمادده‌ی (1):مه‌به‌ست له‌م ده‌سته‌واژه‌ و وشانه‌ی خواره‌وه‌ ماناكانی به‌رامبه‌ریانه‌ بۆ مه‌به‌سته‌كانی جێبه‌جێكردنی ئه‌م یاسایه‌:یه‌كه‌م: هه‌رێم: هه‌رێمی كوردستان ـ عێراق.دووه‌م: ئه‌نجومه‌ن: ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانی هه‌رێمی كوردستان ـ عێراق.سێیه‌م: زه‌وی و زاری ده‌وڵه‌ت: گشت ئه‌و زه‌وی و زارانه‌ی موڵكی ده‌وڵه‌تن له‌ سنووری هه‌رێمی كوردستان ـ عێراق ره‌گه‌زه‌كه‌ی یان پۆلینه‌كه‌ی (جۆره‌كه‌ی) هه‌ر چییه‌ك بێت، هه‌روه‌ك له‌ مادده‌ی (یه‌كه‌م)ی یاسای یه‌كخستنه‌وه‌ی پۆلینه‌كانی زه‌وییه‌كانی ده‌وڵه‌ت ژماره‌ (53)ی ساڵی 1976ی به‌ركار دیار كراوه‌، هه‌روه‌ها ئه‌و زه‌ویانه‌ی كه‌ تسویه‌ نه‌كراون (موڵكداریان یه‌كلانه‌بوته‌وه‌) و به‌ناوی كه‌سه‌وه‌ تۆمارنین.چواره‌م: زه‌وی ناو سنووری شاره‌وانی: گشت ئه‌و زه‌وییانه‌ی ده‌كه‌ونه‌ ناو سنووری بڕیاردراو بۆ شاره‌وانییه‌كان له‌ گشت پارێزگا و قه‌زاو ناحییه‌كان به‌پێی نه‌خشه‌ی بنه‌ره‌تی.پێنجه‌م: زه‌وی ده‌ره‌وه‌ی سنووری شاره‌وانی: ئه‌و زه‌وییانه‌ی ده‌كه‌ونه‌ ده‌ره‌وه‌ی سنووری هاتوو له‌ بڕگه‌ی (چواره‌م)ی ئه‌م مادده‌یه‌، زه‌وییه‌كانی ده‌ره‌وه‌ی سنووری گونده‌كان.شه‌شه‌م: سه‌رۆكی یه‌كه‌ی كارگێڕی: پارێزگار و قائیمقام و به‌ڕێوه‌به‌ری ناحییه‌.حه‌وته‌م: شاره‌وانی: شاره‌وانی پارێزگا و قه‌زاو ناحییه‌، شاره‌دێیه‌كانی هه‌رێم.هه‌شته‌م: لیژنه‌: لیژنه‌ی چاودێری و رێگری له‌ زیاده‌رۆیی و لابردنی.نۆیه‌م: زیاده‌ڕۆكار: ئه‌و كه‌س و لایه‌نه‌ی به‌بێ مۆڵه‌تی یاسایی په‌یوه‌ندیدار به‌پێچه‌وانه‌ی یاسا به‌ركاره‌كان ره‌فتارێك ئه‌كات كه‌ له‌ ماده‌ی (4)ی ئه‌م یاسایه‌دا هاتووه‌.ده‌یه‌م: چاودێر: كارمه‌ندی كاتی و به‌رده‌وامی شاره‌وانی كه‌ چاودێری زیاده‌ڕۆیی ده‌كه‌ن، هه‌روه‌ها چاودێری فه‌رمانگه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كانی دیكه‌.ئامانجه‌كانمادده‌ی (2):ئامانجه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ بریتین له‌:یه‌كه‌م: پارێزگاری له‌و زه‌ویوزارانه‌ی موڵكی ده‌وڵه‌تن له‌ ناو سنووری هه‌رێم و رێگری له‌ زێده‌ڕۆیی و داگیركردنیان به‌ رێگه‌ی سه‌پاندنی سزای به‌رگر (رادع) به‌رامبه‌ر به‌ زێده‌ڕۆكار.دووه‌م: گرتنه‌به‌ری رێكاری یاسایی بۆ لابردنی زێده‌ڕۆی له‌سه‌ر زه‌وی و زاری ده‌وڵه‌ت.سێیه‌م: پاراستن و ئاراسته‌كردن بۆ بوژانه‌وه‌ی ئابووریی نیشتیمانیی هه‌رێم له‌ رێگه‌ی قه‌ده‌غه‌كردنی زێده‌ڕۆیی كردنه‌ سه‌ر زه‌وییه‌ كشتوكاڵییه‌كان، پاوانه‌ (له‌وه‌رگا) سروشتییه‌كان، دارستانه‌ سروشتییه‌كان، و زه‌وی به‌رده‌ڵان و رێگرتن له‌ گۆڕینی به‌كارهێنانیان.چواره‌م: پارێزگاری له‌ نه‌خشه‌ی بنه‌رتی شاره‌وانی به‌ پێی ئه‌و پلانه‌ی بۆیان داندراوه‌ له‌رێگه‌ی رێگری كردن له‌ زێده‌ڕۆیی.پیاده‌كردنمادده‌ی (3):ئه‌م یاسایه‌ پیاده‌ ده‌كرێت به‌سه‌ر گشت حاڵه‌ته‌كانی زیاده‌ڕۆیی كه‌ له‌ دوای به‌ركاربوونی ئه‌م یاسایه‌ ده‌كرێته‌ سه‌ر زه‌وی و زاری ده‌وڵه‌ت له‌ هه‌رێم ره‌گه‌زه‌كه‌ی یان پۆلینه‌كه‌ی (جۆره‌كه‌ی) هه‌ر چییه‌ك بێت.مادده‌ی (4):یه‌كه‌م: هه‌ر ره‌فتارێك یان كارێك بكرێته‌ سه‌ر زه‌وی و زاری ده‌وڵه‌ت یان سه‌ر مافێك له‌و مافانه‌ی سه‌ر ئه‌م زه‌وییانه‌ به‌ زیاده‌ڕۆیی ئه‌ژمارده‌كرێت، ئه‌گه‌ر مۆله‌تی یاسایی نه‌بێت، یان دژ به‌ یاسا به‌ركاره‌كان بێت، له‌وانه‌ش ئه‌مانه‌ی خواره‌وه‌:1ـ زه‌وتكردن و به‌كارهێنان و ده‌ست به‌سه‌رداگرتنی بیناكانی ده‌وڵه‌ت.2ـ دروستكردنی خانوو، بینا به‌هه‌موو جۆره‌كانییه‌وه‌، بۆ هه‌ر مه‌به‌ستێك ئه‌گه‌ر له‌گه‌ڵ نه‌خشه‌ی بنه‌ره‌تی بگونجێت یان نا، هه‌روه‌ها بۆ سه‌ر ئه‌و زه‌ویانه‌ش كه‌ ده‌كه‌ونه‌ ده‌ره‌وه‌ی سنووری شاره‌وانی.3ـ زه‌وتكردنی زه‌وی یان به‌شێك له‌ زه‌وی.4ـ گۆرینی ڕه‌گه‌زی زه‌وی، به‌كارهێنانی زه‌وی، گۆرینی به‌كارهێنانی زه‌وی.5ـ هه‌ڵكه‌ندنی زه‌وی، بردنی خاك (خۆڵی ئاسایی یان تێكه‌ڵه‌) گۆرینی ڕێچكه‌ی ئاوی سه‌ر زه‌وی، گۆرینی ڕێره‌وی هاتووچۆ.6ـ په‌كخستن یان گۆرینی مافێك له‌ مافه‌كانی هاوشانیی (ارتفاق) بریاردراو له‌سه‌ر زه‌وییه‌كانی ده‌وڵه‌ت.7ـ داگیر كردن و به‌كارهێنان و هه‌ڵكه‌ندن و شێواندنی كه‌نار و ناو چۆم و روبار و ده‌ریاچه‌كان.8ـ شوراكردنی زه‌وی، به‌رده‌ڵان، له‌وه‌رگا (پاوان)، دارستان و كشتوكاڵی به‌ پێچه‌وانه‌ی یاسا به‌ركاره‌كان.9ـ فرۆشتن، به‌خشین، به‌كرێدانی زه‌وی به‌ مه‌به‌ستی كشتوكاڵ، دروستكردنی باخ، گه‌شت و گوزارو نیشته‌جێ، بازرگانی یان بۆ هه‌ر مه‌به‌ستیكی دی، به‌ پێچه‌وانه‌ی یاسا به‌ركاره‌كانی هه‌رێم.10ـ جیاكردنه‌وه‌ و پارچه‌ پارچه‌ كردن (افراز الاراچی ) به‌ده‌ر له‌ یاسا به‌ركاره‌كان.11ـ هه‌ر ره‌فتارێكی دیكه‌، جگه‌ له‌وانه‌ی له‌ به‌نده‌كانی پێشوو باسكراون، بكه‌وێته‌ سه‌ر زه‌وی و زاری ده‌وڵه‌ت به‌بێ وه‌رگرتنی ره‌زامه‌ندیی بنه‌مایی (أصولی).دووه‌م: به‌كارهێنانی گشت یان به‌شێك له‌شه‌قام، شوسته‌، گوره‌پان، باخچه‌، پارك یان هه‌ر شوێنێكی گشتی به‌ شێوه‌ی كاتی، یان به‌رده‌وام بۆ به‌رژه‌وه‌ندی تایبه‌ت، به‌ پێچه‌وانه‌ی یاسا به‌ركاره‌كانی هه‌رێم.به‌شی دووه‌محوكمه‌ رێكارییه‌كانمادده‌ی (5):سه‌رۆكی یه‌كه‌ی كارگێری و سه‌رۆكی شاره‌وانی و سه‌رۆكی فه‌رمانگه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان به‌ هۆی چاودێره‌وه‌، چاودێری زه‌وی و زار ده‌كه‌ن به‌ مه‌به‌ستی رێگری و لابردنی زیاده‌رۆیی به‌گرتنه‌به‌ری ئه‌م رێكارانه‌ی خواره‌وه‌: یه‌كه‌م: پێدانی هۆشداری (انژار) به‌كه‌سی زیاده‌ڕۆكار به‌ لابردنی زیاده‌رۆیی له‌ ماوه‌ی (24) كاتژمێر ئه‌گه‌ر كه‌سه‌كه‌ یان لایه‌نه‌كه‌ ناسراوبوو.دووه‌م: هه‌ڵواسینی پسووله‌ی هۆشداری (انژار) له‌ شوێنی زیاده‌رۆكه‌ یان به‌نووسین له‌سه‌ر زیاده‌رۆكه‌ به‌ لابردنی زیاده‌رۆكه‌ له‌ ماوه‌ی (24) كاتژمێردا ئه‌گه‌ر زیاده‌رۆكار نه‌ناسراو بوو.سێیه‌م: ئاگادار كردنه‌وه‌ی فه‌رمانگه‌ یان سه‌رۆكایه‌تی داواكاری گشتی به‌و زێده‌ڕۆییه‌ی روویداوه‌.چواره‌م: پێویسته‌ له‌سه‌ر سه‌رۆكی یه‌كه‌ی كارگێڕی، له‌ ماوه‌ی (48) كاتژمێر له‌ رێكه‌وتی ئاگاداركردنه‌وه‌، فه‌رمانی لابردنی زیاده‌ڕۆییه‌كه‌ ده‌ربكات به‌ هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵ شاره‌وانیی و فه‌رمانگه‌ی تایبه‌تمه‌ند و دابینكردنی پارێزوان بۆ لیژنه‌، ئه‌گه‌ر زیاده‌رۆكار به‌ پێی برگه‌كانی (یه‌كه‌م، دووه‌م)ی سه‌ره‌وه‌ی ئه‌م مادده‌یه‌ زیاده‌رۆكه‌ی لانه‌برد.مادده‌ی (6):هێزه‌كانی ناوخۆ فه‌رمانه‌كانی سه‌رۆكی یه‌كه‌كارگێرییه‌كان جێبه‌جێ ده‌كه‌ن و، له‌ كاتی پێویستدا گشت هێزه‌ فه‌رمییه‌كان هاوكاریان ده‌بن بۆ لابردنی زیاده‌رۆیی.مادده‌ی (7):نابێت خزمه‌تگوزارییه‌كانی (ئاو، ئاوه‌رۆ، كاره‌با، رێگا، شه‌قام، ئینترنێت) یان هه‌ر خزمه‌تگوزاریه‌كی دیكه‌، بگه‌یه‌ندرێته‌ ئه‌و زه‌ویوزاره‌ی زیاده‌رۆكه‌ی له‌سه‌رده‌كرێت.مادده‌ی (8):یه‌كه‌م: پێویسته‌ لیژنه‌ له‌لایه‌ن سه‌رۆكی یه‌كه‌كارگێڕییه‌كان به‌هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ل لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان له‌ ماوه‌یه‌ك كه‌ له‌ (15) پازده‌ رۆژ له‌ رۆژی به‌ركاربونی ئه‌م یاسایه‌ تێپه‌ڕنه‌كات پێكبهێندرێت.دووه‌م: له‌و پێبژاردنه‌ی كه‌ له‌زیاده‌رۆكار وه‌رده‌گیرێت رێژه‌یه‌ك كه‌ زیاتر نه‌بێت له‌ كۆی مووچه‌ی ئه‌ندامانی لیژنه‌ و هێزه‌ فه‌رمییه‌كانی به‌شدار بوو له‌ لابردنی زیاده‌رۆیی ته‌رخان ده‌كرێت وه‌ك هاندان بۆیان، دابه‌ش ده‌كرێت به‌پێی رێنماییه‌ك كه‌ (وه‌زیری شاره‌وانی) به‌ هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵ وه‌زاره‌ته‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان له‌ ماوه‌یه‌ك كه‌ له‌ (45) چل و پێنج رۆژ له‌ رۆژی به‌ركاربوونی ئه‌م یاسایه‌ تێپه‌ڕنه‌كات ده‌ریده‌كات. سێیه‌م: لیژنه‌ ده‌گۆڕدرێت و ماوه‌ی كاركردنی له‌ ساڵێك تێپه‌ڕناكات.مادده‌ی (9): پێویسته‌ زیاده‌رۆكار له‌و زیاده‌رۆیانه‌ی كه‌ پێش به‌ركاربوونی ئه‌م یاسایه‌ كراون له‌ ماوه‌ی (30) سی رۆژدا له‌ به‌رواری كارپێكردن به‌م یاسایه‌:یه‌كه‌م: ئاگاداری شاره‌وانی په‌یوه‌ندیدار بكات له‌ شوێن و شێوه‌ و رووبه‌روو پێكهاته‌ی زیاده‌رۆییه‌كه‌ ئه‌گه‌ر له‌ سنوری شاره‌وانی بوو.دووه‌م: ئاگاداری سه‌رۆكی یه‌كه‌ی كارگێری بكات له‌ شوێن و شێوه‌ و رووبه‌روو پێكهاته‌ی زیاده‌رۆییه‌كه‌ ئه‌گه‌ر له‌ ده‌ره‌وه‌ی سنوری شاره‌وانی بوو.سێیه‌م: پێویسته‌ سه‌رۆكی شاره‌وانی و سه‌رۆكی یه‌كه‌ كارگێریه‌كان تۆماری ئه‌و زانیاری و هه‌واڵانه‌ بكه‌ن له‌ تۆمارگه‌ی فه‌رمی به‌شی زیاده‌رۆیی و لیژنه‌ی پێویست له‌ لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان پێك بهێنن بۆ جێگیركردنی جۆر و شێوه‌ و رووبه‌رو پێك هاته‌ی زیاده‌رۆییه‌كه‌ له‌ كۆنووسی تایبه‌تدا كه‌ به‌ پێی برگه‌كانی (یه‌كه‌م، دووه‌م)ی ئه‌م مادده‌یه‌ پێیانگه‌یشتووه‌.چواره‌م: حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ به‌سه‌ر ئه‌و زیاده‌رۆیانه‌دا جێبه‌جێ ده‌كرێت كه‌ ئاگاداری شاره‌وانی و یه‌كه‌ی كارگێری لێنه‌كراوه‌ به‌ پێی برگه‌كانی (یه‌كه‌م و دووه‌م)ی ئه‌م مادده‌یه‌، و ئه‌و زیاده‌رۆیانه‌ش كه‌ له‌ بڕگه‌ (دووه‌م) له‌ مادده‌ی (4)ی ئه‌م یاسایه‌دا هاتووه‌.مادده‌ی (10): له‌ ناوه‌ندی هه‌ر پارێزگایه‌ك دادگایه‌ك پێك ده‌هێنرێت و له‌ قه‌زاكانیش دادوه‌رێك ده‌ست نیشان ده‌كرێت بۆ تێروانینی زیاده‌رۆییه‌كان و ئه‌و دۆسیانه‌ی په‌یوه‌ستن به‌ زیاده‌رۆی به‌ دۆسیه‌ی په‌له‌ ئه‌ژمار ده‌كرێت.به‌شی سێیه‌محوكمه‌ سزاییه‌كانمادده‌ی ( 11):له‌گه‌ڵ پێشێل نه‌كردنی هه‌ر سزایه‌كی توندتر كه‌وا یاسا به‌ركاره‌كان له‌ هه‌رێم ده‌قیان له‌سه‌ر كردووه‌:یه‌كه‌م: هه‌ر كه‌سێك ره‌فتارێك له‌و ره‌فتارانه‌ی له‌ بڕگه‌ی (یه‌كه‌م)ی مادده‌ی (4)ی ئه‌م یاسایه‌دا هاتووه‌، ئه‌نجام بدات ئه‌وا به‌ به‌ندكردن بۆ ماوه‌یه‌ك له‌ (1) یه‌ك ساڵ كه‌متر نه‌بێت و به‌ پێبژاردنێك له‌ (3،000،000) سێ ملیۆن دینار كه‌متر نه‌بێت و له‌ (15000،000) پازده‌ ملیۆن دینار زیاتر نه‌بێت، سزا ده‌درێت و لابردنی زیاده‌رۆكه‌ له‌سه‌ر خه‌رجی زیاده‌رۆكار ده‌بێت.دووه‌م: هه‌ر كه‌سێك ره‌فتارێك له‌و ره‌فتارانه‌ی له‌ بڕگه‌ی (دووه‌م)ی مادده‌ی (4)ی ئه‌م یاسایه‌دا هاتووه‌، ئه‌نجام بدات ئه‌وا به‌ پێبژاردنێك كه‌ له‌ (500،000) پێنج سه‌د هه‌زار دینار كه‌متر نه‌بێت و له‌ (2،000،000) دوو ملیۆن دینار زیاتر نه‌بێت، سزا ده‌درێت و، له‌ حاڵه‌تی گه‌ڕانه‌وه‌ سزاكه‌ی ده‌بێته‌ به‌ندكردن بۆ ماوه‌ی (3) سێ مانگ و پێبژاردنێك له‌ (2،000،000) دوو ملیۆن دینار كه‌متر نه‌بێت و له‌ (4،000،000) چوار ملیۆن دینار زیاتر نه‌بێت و لابردنی زیاده‌رۆكه‌ له‌سه‌ر خه‌رجی زیاده‌رۆكار ده‌بێت. سێیه‌م: خاوه‌نی ئه‌و موڵكه‌ یان شوێنه‌ یان ئه‌و كرێچییه‌ی ئاسانكاری ده‌كات یان یارمه‌تی ده‌دات له‌ ئه‌نجامدانی زیاده‌رۆیی، ئه‌وا به‌ هاوبه‌ش داده‌ندرێت له‌و ره‌فتارانه‌ی له‌ بڕگه‌ی (دووه‌م)ی ئه‌م مادده‌یه‌دا هاتووه‌ و به‌هه‌مان سزای زیاده‌رۆكار سزا ده‌درێت.چواره‌م: هه‌ر كه‌سێك له‌ سه‌رۆك و ئه‌ندامانی لیژنه‌ وكارمه‌ندانی فه‌رمانگه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان كه‌مته‌رخه‌م بن له‌ به‌جێگه‌یاندنی ئه‌ركه‌كانی له‌ رێگرتن یان لابردنی زیاده‌ڕۆیی ئه‌وا به‌ پێی یاسای به‌رزه‌فتكردنی فه‌رمانبه‌ران ره‌فتاری له‌گه‌ل ده‌كرێت.پێنجه‌م: ئه‌گه‌ر زیاده‌رۆكار فه‌رمانبه‌ر یان راسپێدراو به‌ راژه‌ی گشتی بێت یان یه‌كێك له‌ كارمه‌ندانی هێزه‌كانی ئاسایشی ناوخۆ یان هێزه‌ چه‌كداره‌كان بێت و سیفه‌تی خۆی له‌ ئه‌نجامدانی تاوانه‌كه‌ وه‌سوودهێنابێت (استغلال) یان ئاسانی كردبێت بۆ كه‌سانی دیكه‌، ئه‌وا به‌ بارودۆخی توندكراو داده‌ندرێت له‌ ره‌فتاره‌كانی هاتوو له‌ هه‌ردوو بڕگه‌ی (یه‌كه‌م ودووه‌م)ی ئه‌م مادده‌یه‌.مادده‌ی ( 12 ):هه‌ر كه‌سێك ره‌فتارێك له‌ ره‌فتاره‌كانی نێوه‌ندگیریی یان ده‌لالیی له‌سه‌ر ئه‌و زه‌ویوزارو خانووبه‌رانه‌ی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ده‌یانگرێته‌وه‌ ئه‌نجام بدات، ئه‌وا به‌ به‌ندكردن بۆ ماوه‌یه‌ك له‌ (6) شه‌ش مانگ كه‌متر نه‌بێت و له‌ ساڵێك زیاتر نه‌بێت و به‌ پێبژاردنێك له‌ (3،000،000) سێ ملیۆن دینار كه‌متر نه‌بێت و له‌ (5،000،000) پێنج ملیۆن دینار زیاتر نه‌بێت، سزا ده‌درێت.مادده‌ی ( 13 ):هه‌ر فه‌رمانبه‌رێك یان راسپێردراوێك به‌راژه‌ی گشتی ره‌زامه‌ندی بنه‌مایی بدات، یان یارمه‌تی بدات یان نێوه‌ندگیریی بكات له‌پێناو دابینكردنی ئاو یان كاره‌با یان خزمه‌تگوزاری دیكه‌ بۆ ئه‌و زه‌وی و زارو خانووبه‌رانه‌ی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ده‌یانگرێته‌وه‌، ئه‌وا به‌ به‌ندكردن بۆ ماوه‌یه‌ك له‌ (6) شه‌ش مانگ كه‌متر نه‌بێت و له‌ (1) یه‌ك ساڵ زیاتر نه‌بێت، سزا ده‌درێت.مادده‌ی ( 14 ): یه‌كه‌م: نابێت تۆمه‌تباری زیاده‌ڕۆكار له‌ هه‌ردوو قۆناغی لێكۆڵینه‌وه‌ی سه‌ره‌تایی یان دادگایی كردن، ئازاد بكرێت تا زیاده‌رۆكه‌ لاده‌بات.دووه‌م: بڕیار یان حوكمی ده‌ركراو له‌ دادگا سزاكارییه‌كان به‌ ئازادكردن یان بێ تۆمه‌تی یان نابه‌رپرسیاریه‌تی، هیچ ئاسه‌وارێكی نابێت له‌سه‌ر لابردنی زیاده‌ڕۆییه‌كه‌.مادده‌ی (15):زیاده‌ڕۆكار ده‌بوردرێت له‌و سزایانه‌ی له‌م یاسایه‌دا هاتوون ئه‌گه‌ر به‌پێی بڕگه‌كانی (یه‌كه‌م، دووه‌م، سێیه‌م)ی مادده‌ی (5) هۆشداری (إنژار) نه‌كرابوون هه‌واڵ بداته‌ لایه‌نه‌ تایبه‌تمه‌نده‌كانی زیاده‌ڕۆیی له‌سه‌ر روودانی زیاده‌ڕۆییه‌كه‌ و له‌ ماوه‌ی (15) پازده‌ رۆژ له‌ رێكه‌وتی هه‌واڵدانه‌كه‌ هه‌ڵسا به‌ لابردنی، به‌و مه‌رجه‌ی ئه‌و لابردنه‌ به‌ نووسراوێكی فه‌رمی له‌ لایه‌نی په‌یوه‌ندیدار پشت راست بكرێته‌وه‌.مادده‌ی ( 16 ):یه‌كه‌م: ئه‌گه‌ر ره‌فتارێك له‌ لایه‌ن ئه‌ندامانی لیژنه‌ و لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان له‌ كاتی جێبه‌جێكردنی ئه‌و ئه‌ركه‌ی په‌یوه‌سته‌ به‌ لابردنی زیاده‌ڕۆییه‌كان رووبدات ئه‌وا به‌ پێی حوكمه‌كانی مادده‌ی (40)ی یاسای سزاكانی عێراقی ژماره‌ (111)ی ساڵی 1969ی هه‌مواركراو ره‌فتاری له‌گه‌ڵدا ده‌كرێت.دووه‌م: ئه‌ندامانی لیژنه‌ و لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان ئه‌و زیانه‌ مالییانه‌ گه‌ره‌نتی ناكه‌ن كه‌ له‌وانه‌یه‌ له‌ كاتی لابردنی زیاده‌ڕۆیی دووچاری زیاده‌ڕۆكار ببن، له‌گه‌ڵ ره‌چاوكردنی حوكمه‌كانی برگه‌ی (دووه‌م)ی مادده‌ی (215) له‌ یاسای مه‌ده‌نی عێراقی ژماره‌ (40)ی ساڵی 1951 هه‌مواركراو.به‌شی چواره‌محوكمه‌ كۆتاییه‌كانمادده‌ی (17) :پیویسته‌ له‌سه‌ر لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌جێ بكه‌ن.مادده‌ی (18) :پێویسته‌ له‌سه‌ر وه‌زاره‌تی شاره‌وانی به‌ هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵ وه‌زاره‌ته‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان له‌ ماوه‌ی (30) سی رۆژ، له‌ رۆژی به‌ركاربوونی ئه‌م یاسایه‌ رێنمایی پێویست بۆ ئاسان جێبه‌جێ كردنی یاساكه‌ ده‌ربكه‌ن.مادده‌ی (19):كار به‌ هیچ ده‌قێكی یاسایی یان بریارێك ناكرێت كه‌ له‌گه‌ڵ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ناكۆك بێت.مادده‌ی (20): ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی بڵاوبوونه‌وه‌ی له‌ رۆژنامه‌ی فه‌رمی (وه‌قایعی كوردستان)ـدا جێبه‌جێ ده‌كرێت.بێگەرد دڵشاد شکرللە جعفر ابراهیم ئیمینکی یوسف محمد صادق سکرتێری پەرلەمانی جێگری سەرۆکی پەرلەمانی سەرۆکی پەرلەمانی کوردستان-عێراق کوردستان-عێراق کوردستان-عێراقهۆیه‌كانی ده‌رچواندنبه‌مه‌به‌ستی رێگریكردن له‌ داگیركردنی ماڵ و موڵكی ده‌وڵه‌ت و پارێزگاری له‌ سیمای شارستانی شاره‌كانی هه‌رێمی كوردستان و شوێنه‌ گه‌شتیاریه‌كان و پاراستنی له‌وه‌ڕگه‌ (پاوان) و دارستانه‌ سروشتی زه‌وییه‌ كشتوكاڵیه‌كانی ده‌ره‌وه‌ی سنوری شاره‌وانی و پیاده‌كردنی دادی كۆمه‌ڵایه‌تی، ئه‌م یاسایه‌ ده‌رچوێنرا....

به‌ناوی خوای به‌خشنده‌و میهره‌بانبه‌ناوی گه‌لپه‌رله‌مانــی كوردستان ـ عیراقپشت به‌ حوكمی بڕگه‌ (1)ی مادده‌ (56) له‌ یاسای ژماره‌ (1)ی ساڵی 1992ی هه‌مواركراو، له‌سه‌ر داوای ژماره‌ی یاسایی په‌رله‌مانتاران. په‌رله‌مانی كوردستان ـ عیراق له‌ دانیشتنی ئاسایی ژماره‌ (20)ی رۆژی 22/6/2009دا ئه‌م یاسایه‌ی ده‌ركرد:- یاسای ژماره‌ (4) ی ساڵی 2009 یاسای هه‌ڵبژاردنی ئه‌نجومه‌نه‌كانی پارێزگاكان و قه‌زا و ناحیه‌كان له‌هه‌رێمی كوردستان ـ عێراقبه‌شی یه‌كه‌مپێناسه‌ و ئامانجه‌كانمادده‌ی یه‌كه‌م:مه‌به‌ست له‌م زاراوانه‌ی خواره‌وه‌ ماناكانی به‌رامبه‌ریانه‌ بۆ مه‌به‌ستی ئه‌م یاسایه‌.یه‌كه‌م: هه‌رێم: هه‌رێمی كوردستان ـ عیراقدووه‌م: ده‌سته‌: ده‌سته‌ی باڵای سه‌ربه‌خۆ بۆ هه‌ڵبژاردنه‌كان و راپرسی له‌ كوردستان دا.سێیه‌م: ئه‌نجومه‌نه‌كان: ئه‌نجومه‌نه‌كانی پارێزگاكان و ئه‌نجومه‌نه‌ خۆجێیه‌كانی قه‌زا و ناحیه‌كان.چواره‌م: بازنه‌ی هه‌ڵبژاردن: هه‌موو ناوچه‌یه‌كی دیاری كراو كه‌ ژماره‌یه‌ك كورسیان به‌ پێی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ بۆ ته‌رخان كراوه‌.پێنجه‌م: مه‌ڵبه‌ندی هه‌ڵبژاردن: ئه‌و شوێنه‌یه‌ كه‌ ده‌سته‌ له‌ ناو بازنه‌ی هه‌ڵبژاردنه‌كاندا بۆ ئه‌نجام دانی پرۆسه‌ی ده‌نگدان تێیدا ده‌ست نیشانی ده‌كات.مادده‌ی دووه‌م:كۆمسیۆنی باڵای سه‌ربه‌خۆ بۆ هه‌ڵبژاردنه‌كان سه‌په‌رشتی هه‌موو قۆناغ و ڕێكاره‌كانی هه‌ڵبژاردنی ئه‌نجومه‌نه‌كان له‌ هه‌رێم دا ده‌كات تاوه‌كو ئه‌و كاته‌ی ده‌سته‌كه‌ داده‌مه‌زرێت.به‌شی دووه‌ممافی هه‌ڵبژاردنمادده‌ی سێیه‌م:مه‌رجه‌ ده‌نگده‌ر ئه‌م مه‌رجانه‌ی لێ بێته‌ دی.یه‌كه‌م: به‌ ره‌گه‌زنامه‌ عیراقی بێت.دووه‌م: شیاوی ته‌واوی هه‌بێت.سێیه‌م: هه‌ژده‌ ساڵی له‌ ته‌مه‌نی ته‌واو كردبێت.چواره‌م: ناوی له‌ تۆماری ده‌نگده‌ره‌كانی ئه‌و پارێزگایه‌ی كه‌هه‌ڵبژاردنی لێده‌كرێ تۆماركرابێت، به‌پێی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ و ئه‌و رێنماییانه‌ی كه‌ له‌ ده‌سته‌وه‌ ده‌رده‌چن.مادده‌ی چواره‌م:یه‌كه‌م: هه‌ڵبژاردن مافی هه‌موو هاوڵاتیه‌كه‌ كه‌ ئه‌و مه‌رجانه‌ی لێ بێته‌ دی كه‌ ده‌قیان له‌م یاسایه‌دا هاتووه‌.دووه‌م: هه‌ر ده‌نگده‌رێك مافی خۆی له‌ ده‌نگدان به‌ شێوه‌یه‌كی ئازادانه‌ و راسته‌وخۆ و به‌ نهێنی و به‌ تاكه‌كه‌سی به‌كار ده‌هێنێ.سێیه‌م: ده‌نگدان له‌ ڕێگه‌ی بریكاره‌وه‌ نابێت.چواره‌م: ده‌نگده‌ر یه‌ك ده‌نگی هه‌یه‌ له‌ یه‌ك هه‌ڵبژاردن دا و نابێت زیاتر له‌ جارێك ده‌نگ بدات.به‌شی سێیه‌ممافی خۆ پاڵاوتنمادده‌ی پێنجه‌م:یه‌كه‌م: ئه‌وه‌ی خۆی بۆ ئه‌ندامیه‌تی ئه‌نجومه‌نه‌كان ده‌پاڵێوێت ده‌بێت ئه‌م مه‌رجانه‌ی لێ بێته‌ دی.1- ده‌بێت عیراقی بێت و شیاویی ته‌واوی هه‌بێت و ته‌مه‌نی گه‌یشتبێته‌ 25 ساڵ له‌ كاتی خۆ پاڵاوتنی دا.2- ده‌بێت پاڵێوراوانی ئه‌نجومه‌نه‌كانی پارێزگاكان و ئه‌نجومه‌نه‌كانی قه‌زاكان به‌لایه‌نی كه‌م بڕوانامه‌ی ئاماده‌یی یان هاوتاكه‌یان هه‌بێ و پاڵێوراوانی ئه‌نجومه‌نه‌ خۆجێیه‌كانی ناحیه‌كانیش بڕوانامه‌ی بنه‌ڕه‌تی یان هاوتاكه‌یان هه‌بێ.3- ده‌بێت ژیاننامه‌ و ناوبانگ و ڕه‌وشتی باش بن و به‌ تاوانێك یان كه‌تنێكی ئابڕووبه‌ر حوكم نه‌درا بێت.4- ده‌بێ له‌ ڕۆڵه‌كانی یه‌كه‌ كارگێریه‌كه‌ بێت به‌ پێی تۆماری باری شارستانی یان به‌ شێوه‌یه‌كی به‌رده‌وام لێی نیشته‌جێ بێت بۆ ماوه‌یه‌ك له‌ 10 ساڵ كه‌متر نه‌بێت، به‌مه‌رجێ نیشته‌جێ بوونه‌كه‌شی بۆ مه‌به‌ستی گۆڕینی دیمۆگرافی نه‌بێت.5- نابێت له‌كاتی خۆپاڵاوتنیدا له‌ كه‌سه‌كانی هێزی چه‌كدار یان هێزه‌كانی ئاسایشی ناوخۆ بێت.6- نابێت به‌شداری له‌و تاوانانه‌دا كردبێت كه‌ ڕژێمی به‌عس نه‌خشه‌ی بۆ كێشابێت یا جێبه‌جێی كردبێت.دووه‌م: پاڵێوراوه‌كان له‌لایه‌ن ده‌سته‌وه‌ په‌سند ده‌كرێن.مادده‌ی شه‌شه‌م: سیسته‌می لیستی داخراو بۆ هه‌ڵبژاردنه‌كانی ئه‌نجومه‌نی پارێزگاكان و قه‌زا و ناحیه‌كان پیاده‌ ده‌كرێ.مادده‌ی حه‌وته‌م: یه‌كه‌م: نابێ ژماره‌ی پاڵێوراوانی لیستێك له‌ سێ كه‌متر بێت و له‌ ژماره‌ی ئه‌و كورسیانه‌ش زیاتر نه‌بێ كه‌ بۆ بازنه‌ی هه‌ڵبژاردن ته‌رخانكراوه‌.دووه‌م: لیستی پاڵێوراوه‌كان به‌جۆرێك رێك ده‌خرێ كه‌ رێژه‌ی نوێنه‌رایه‌تی ئافره‌ت له‌ 30% ئه‌ندامان كه‌متر نه‌بێ.مادده‌ی هه‌شته‌م:یه‌كه‌م: دابه‌شكردنی كورسیه‌ ته‌رخانكراوه‌كان بۆبازنه‌كانی هه‌ڵبژاردن له‌ ڕێگه‌ی سیسته‌می نوێنه‌رایه‌تی ڕیژه‌ییه‌وه‌ ده‌بێت.دووه‌م: ئه‌و كورسیانه‌ی كه‌ لیستێك ده‌یانباته‌وه‌ به‌سه‌ر پاڵێوراوه‌كان دا دابه‌ش ده‌كرێ به‌گوێره‌ی ئه‌و ناوانه‌ی تیایدا هاتووه‌ و نابێت هیچ كیانێك كورسی ته‌رخان كراو بۆ پاڵێوراوی سه‌ركه‌توو له‌هه‌ر كاتێك دا بێت بكێشێته‌وه‌.مادده‌ی نۆیه‌م:یه‌كه‌م: ژماره‌ی ده‌نگه‌ ڕاسته‌كان له‌ بازنه‌ی هه‌ڵبژاردن به‌سه‌ر ئه‌و كورسیانه‌دا دابه‌ش ده‌كرێن كه‌ بۆ ئه‌و بازنه‌یه‌ ته‌رخانكراون بۆ چنگ كه‌وتنی دابه‌شكاری هه‌ڵبژاردن.دووه‌م: ده‌نگه‌ راسته‌كانی كه‌ لیسته‌كه‌ له‌ بازنه‌ی هه‌ڵبژاردن چنگی كه‌وتوون كۆ ده‌كرێنه‌وه‌و دابه‌شی دابه‌شكاری هه‌ڵبژاردن ده‌كرێت بۆ ده‌ستنیشان كردنی ژماره‌ی ئه‌و كورسییانه‌ی كه‌ بۆ ئه‌و لیسته‌ ته‌رخانكراوه‌.سێیه‌م: ئه‌و كورسیانه‌ی ده‌مێننه‌وه‌ به‌ پێی مایه‌وه‌ی به‌هێزتر دابه‌ش ده‌كرێن به‌ ڕێژه‌ی ئه‌و كورسیانه‌ی كه‌ چنگی كه‌وتوون.مادده‌ی ده‌یه‌م:یه‌كه‌م: ئه‌گه‌ر ئه‌ندامی ئه‌نجومه‌ن به‌هه‌ر هۆیه‌ك كورسیه‌كه‌ی له‌ ده‌ستدا ئه‌وا پاڵێوراوی دوای ئه‌و له‌ لیسته‌كه‌ به‌ پێی ئه‌و زنجیره‌ی تێدا هاتووه‌ جێی ده‌گرێته‌وه‌، ئه‌مه‌ش بۆ لیسته‌ ناهاوپه‌یمانه‌كانه‌.دووه‌م: ئه‌گه‌ر ئه‌ندامی ئه‌نجومه‌ن به‌هه‌ر هۆیه‌ك كورسیه‌كه‌ی له‌ده‌ستدا و له‌ناو لیستی هاوپه‌یماندا بوو، ئه‌وا پالێوراوی دوای ئه‌و له‌هه‌مان كیانی سیاسی هاوپه‌یمان له‌ناو لیستی هه‌ڵبژاردنی هاوپه‌یماندا جێی ده‌گرێته‌وه‌. سێیه‌م: ئه‌گه‌ر كورسییه‌ به‌تاڵه‌كه‌ تایبه‌ت به‌ لیستێك بوو و پاڵێوراوی نه‌مابوو، ئه‌وا ئه‌و كورسیه‌ بۆ پاڵێوراوێكی تر له‌ كیانێكی سیاسی دیكه‌ ته‌رخان ده‌كرێ كه‌ راده‌ی نزمی له‌ ده‌نگه‌كانی پێویست بۆ وه‌ده‌ست هێنانی كورسی به‌ده‌ست هێنابێ و به‌ پێچه‌وانه‌ی ئه‌مه‌ش كورسیه‌كه‌ی به‌ به‌تاڵی ده‌مێنێته‌وه‌.چواره‌م: ئه‌گه‌ر كورسییه‌ به‌تاڵه‌كه‌ و تایبه‌ت بوو به‌ ئافره‌ت، مه‌رج نییه‌ ئافره‌تێكی تر جێی بگرێته‌وه‌، مه‌گه‌ر ئه‌مه‌ كاربكاته‌ سه‌ر رێژه‌ی نوێنه‌رایه‌تی ئافره‌ت.به‌شی چواره‌مبازنه‌كانی هه‌ڵبژاردنمادده‌ی یازده‌م:هه‌ر ده‌نگده‌رێك مافی هه‌ڵبژاردنی خۆی به‌ خۆی له‌و بازنه‌ی هه‌ڵبژاردنه‌دا پیاده‌ ده‌كات كه‌ ناوی له‌ تۆماری ده‌نگده‌راندا تۆمار كراوه‌.مادده‌ی دوازده‌م: یه‌كه‌م: هه‌ر پارێزگایه‌ك به‌ پێی سنووری كارگێڕیی فه‌رمی خۆی ده‌بێته‌ بازنه‌یه‌كی هه‌ڵبژاردن له‌ هه‌ڵبژاردنه‌كانی ئه‌نجومه‌نی پارێزگاكاندا.دووه‌م: هه‌ر قه‌زاو ناحیه‌یه‌ك به‌ پێی سنووری كارگێریی، فه‌رمی خۆی ده‌بێته‌ بازنه‌یه‌كی هه‌ڵبژاردن له‌ هه‌ڵبژاردنه‌كانی ئه‌نجومه‌نه‌ خۆجێییه‌كانی قه‌زاو ناحیه‌كاندا.به‌شی پێنجه‌مریكلامی هه‌ڵبژاردنمادده‌ی سێزده‌م:رێكلامی هه‌ڵبژاردن له‌ هه‌موو ره‌سمێك ده‌بووردرێ.مادده‌ی چوارده‌م:یه‌كه‌م: ده‌سته‌ ئه‌و شوێنانه‌ ده‌ستنیشان ده‌كات كه‌ نابێ ریكلامی هه‌ڵبژاردنی و هه‌ڵواسی جاڕنامه‌ی هه‌ڵبژاردنی تێدا بكرێ به‌ درێژیی ئه‌و ماوه‌یه‌ی كه‌ رێ به‌ ریكلامی هه‌ڵبژاردن ده‌درێ و بڵاوكردنه‌وه‌ی هه‌ر راگه‌یاندنێك یا به‌رنامه‌یه‌ك یان وێنه‌ی پاڵێوراوه‌كان له‌ مه‌ڵبه‌نده‌كانی ده‌نگدان قه‌ده‌غه‌یه‌.دووه‌م: پێویسته‌ له‌سه‌ر كیانه‌ سیاسیه‌ به‌شداربووه‌كان له‌ هه‌ڵبژاردنه‌كاندا دا هه‌ڵواسراوی ریكلامی هه‌ڵبژاردن هه‌ڵگرن ئه‌مه‌ش به‌ پێی ئه‌و رێنماییانه‌ ده‌بێت كه‌ده‌سته‌ ده‌ری ده‌چوێنێ.مادده‌ی پازده‌م:به‌كارهێنانی ئه‌و ته‌لارانه‌ی كه‌ وه‌زاره‌ته‌كان و فه‌رمانگه‌كانی هه‌رێم و هه‌موو شوێنه‌كانی كارو وفرمان بۆ كاركردنی حیزبی و ریكلامی هه‌ڵبژاردن قه‌ده‌غه‌ ده‌كرێ.مادده‌ی شازده‌م:نابێ فه‌رمانبه‌رانی فه‌رمانگه‌كانی هه‌رێم و ده‌سته‌ڵاته‌ خۆجێییه‌كان ده‌سته‌ڵاتی فه‌رمانبه‌ریه‌تییان یاخود ده‌رامه‌تی هه‌رێم یان هۆیه‌كانی یاخود ده‌زگاكانی بۆ به‌رژه‌وه‌ندی خۆیان یان بۆ هه‌ر پاڵێوراوێك به‌كاربێنن، به‌ ده‌زگاكانی ئاسایشی ناوخۆ و سه‌ربازیشه‌وه‌ بۆ مه‌به‌ستی ریكلامی هه‌ڵبژاردن یان كارتێكردن له‌ ده‌نگده‌ره‌كان.مادده‌ی حه‌ڤده‌م:یه‌كه‌م: نابێ هیچ پاڵێوراوێك له‌ رۆژی ده‌نگداندا به‌رنامه‌ی كاریاخود بڵاوكراوه‌ یان پلیت یان غه‌یری ئه‌مانه‌ له‌ به‌ڵگه‌نامه‌ به‌خۆی یان به‌ هۆی غه‌یری خۆی بڵاو بكاته‌وه‌.دووه‌م: نابێ هیچ كارمه‌ندێك له‌ فه‌رمانگه‌كانی هه‌رێم یاخود ئه‌ندامانی ده‌سته‌ڵاته‌ خۆجێییه‌كان، له‌ رۆژی ده‌نگدان دا به‌رنامه‌ی كار به‌ خۆی یان به‌ هۆی غه‌یری خۆی بڵاو بكاته‌وه‌.سێیه‌م: نابێ جاڕنامه‌ یان دابه‌ش كردنی به‌رنامه‌ی كار یان بڵاوكراوه‌ یان پلیت به‌ناوی پاڵێوراوێك بڵاوبكرێته‌وه‌ كه‌ له‌كه‌شفی پاڵێوراوه‌كان تۆمار نه‌كرابێ.مادده‌ی هه‌ژده‌م:پاڵێوراوان له‌هه‌ر رێكلامێكی هه‌ڵبژاردن قه‌ده‌غه‌ ده‌كرێن كه‌ ده‌نگده‌ر هه‌ڵبخه‌ڵه‌تێنێ یان فێڵی لێ شێوازی برینداركردن یان ناوزڕاندن له‌ رێكلامی هه‌ڵبژاردندا به‌كار بهێنێ.مادده‌ی نۆزده‌م:خه‌رج كردنی پاره‌ بۆ ریكلامی هه‌ڵبژاردن له‌ماڵی گشتی یان له‌ بودجه‌ی وه‌زاره‌ته‌كان یان ماڵی وه‌قف یان ماڵی پشتگیریی ده‌ره‌كی قه‌ده‌غه‌یه‌.مادده‌ی بیسته‌م:یه‌كه‌م: به‌كارهێنانی هه‌ر شێوه‌یه‌ك له‌شێوه‌كانی پاڵه‌په‌ستۆ یان ترساندن یان به‌كافردانان یاخود به‌خائین دانان یان پیشاندانی شتی هه‌ڵخه‌ڵه‌تێن یان پێدانی ده‌سكه‌وتی ماددی یان مه‌عنه‌وی یان به‌ڵێن پێدان له‌لایه‌ن هه‌ر حزب یان كۆمه‌ڵ یان ڕێكخستن یان كیان یان كه‌سه‌كان، یان هه‌ر لایه‌نێكی تر قه‌ده‌غه‌ ده‌كرێت.دووه‌م: هه‌ر حزبێك یان كیانێكی سیاسی كه‌ میلیشیای چه‌كداری هه‌بێت، له‌ به‌شداری كردن له‌ هه‌ڵبژاردنه‌كاندا بێبه‌ش ده‌كرێت.سێیه‌م: هه‌ر كیانێكی سیاسی بێبه‌ش ده‌كرێت له‌به‌شداری كردن له‌ هه‌ڵبژاردنه‌كان و حسێب كردنی ده‌نگه‌كان له‌بارێكدا ئه‌گه‌ر به‌هێز یان به‌هه‌ڕه‌شه‌ ناوچه‌یه‌كی هه‌ڵبژاردن بۆ به‌رژه‌وه‌ندی خۆی یان له‌دژی غه‌یری خۆی دابخات.مادده‌ی بیست و یه‌كه‌م:ریكلامی هه‌ڵبژاردن به‌هه‌موو شێوه‌یه‌كیه‌وه‌ پێش چلو هه‌شت كاتژمێر له‌واده‌ی كردنه‌وه‌ی ده‌رگای ده‌نگدان قه‌ده‌غه‌ ده‌كرێ.به‌شی شه‌شه‌متاوانه‌كانی هه‌ڵبژاردنمادده‌ی بیست و دووه‌م:هه‌ر كه‌سێكی به‌یاننامه‌یه‌ك یان وێنه‌ یاخود بڵاوكراوه‌ی هه‌ڵبژاردنی تایبه‌ت له‌ده‌ره‌وه‌ی ئه‌و شوێنانه‌ی بۆی ته‌رخان كراوه‌ هه‌ڵواسێت بۆ ماوه‌یه‌ك به‌ند بكرێت، كه‌له‌مانگێك زیاتر نه‌بێت.مادده‌ی بیست و سێیه‌م:ئه‌وه‌ی سه‌رپێچی حوكمی مادده‌كانی (15ـ 16ـ 17ـ 18ـ 19ـ 21) ی ئه‌م یاسایه‌ بكات بۆ ماوه‌یه‌ك به‌ند ده‌كرێ كه‌ له‌مانگێك كه‌متر نه‌بێ و له‌شه‌ش مانگیش زیاتر نه‌بێ و غه‌رامه‌یه‌كیشی لێ وه‌رده‌گیرێ كه‌له‌یه‌ك ملیۆن دینار كه‌متر نه‌بێ و له‌پێنج ملیۆن دینار زیاتر نه‌بێ.مادده‌ی بیست و چواره‌م:هه‌ر كه‌سێك ئه‌مانه‌ی خواره‌وه‌ی ئه‌نجامدا بۆ ماوه‌یه‌ك به‌ند ده‌كرێ كه‌ له‌شه‌ش مانگ كه‌متر نه‌بێ و غه‌رامه‌یه‌كیشی لێ وه‌رده‌گیرێ كه‌ (100،000) سه‌د هه‌زار دینار كه‌متر نه‌بێ و (500،000) پێنج سه‌د هه‌زار دینار زیاتر نه‌بێ:یه‌كه‌م: به‌ ئه‌نقه‌ست ناوێك یان ناوه‌كان یان سیفه‌تی قه‌ڵب له‌ خشته‌ی ده‌نگده‌ره‌كان دابنێت یاخود به‌ئه‌نقه‌ست ناوێك به‌پێچه‌وانه‌ی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ دابنێت.دووه‌م: هه‌ر كه‌سێك ناوی خۆی یان ناوی غه‌یری خۆی به‌بێ بوونی مه‌رجی پێویستی یاسایی تۆمار كرد و ده‌ركه‌وت كه‌ به‌مه‌ ده‌زانێ و هه‌ر كه‌سێكیش ناوێكی تری دانه‌نا یاخود لایبدات.سێیه‌م: له‌ هه‌ڵبژاردندا ده‌نگی خۆی داو ده‌شیزانی ناوی له‌ تۆماری هه‌ڵبژاردنه‌كاندا به‌نایاسایی نووسراوه‌، یاخود مه‌رجه‌ یاساییه‌ پێویسته‌كانی له‌به‌كارهێنانی مافی خۆی له‌ هه‌ڵبژاردندا له‌ده‌ست داوه‌.چواره‌م: به‌ئه‌نقه‌ست ده‌نگی به‌ناوی غه‌یری خۆی دا.پێنجه‌م: نهێنی ده‌نگدانی ده‌نگده‌رێكی به‌بێ ڕه‌زامه‌ندیی خۆی بڵاو كرده‌وه‌.شه‌شه‌م: مافی خۆی له‌ هه‌ڵبژاردنێك بۆ زیاتر له‌ جارێك به‌كارهێنا.حه‌وته‌م: ویستی ده‌نگده‌ری نه‌خوێنده‌واری گۆڕی و ناوێكی نووسی یان ئیشاره‌تی له‌سه‌ر ئه‌و ڕه‌مزه‌ دانا كه‌مه‌به‌ستی ده‌نگده‌ر نییه‌ یاخود كۆسپی خسته‌ پێش هه‌ر ده‌نگه‌رێك بۆ ئه‌وه‌ی مافی هه‌ڵبژاردنه‌كه‌ی به‌كارنه‌هێنێ.هه‌شته‌م: خۆی له‌زیاتر له‌بازنه‌یه‌كی هه‌ڵبژاردندا یان لیستێكی هه‌ڵبژاردندا پاڵاوت.نۆیه‌م: له‌كاتی جیاكردنه‌وه‌ی ده‌نگه‌كاندا گزی (ته‌زویر)ی كرد.مادده‌ی بیست و پێنجه‌م:هه‌ركه‌سێك ئه‌مانه‌ی خواره‌وه‌ بكات بۆ ماوه‌یه‌ك به‌ند ده‌كرێ كه‌له‌مانگێك كه‌متر نه‌بێ و له‌ساڵێكیش زیاتر نه‌بێ:یه‌كه‌م: به‌ئه‌نقه‌ست ده‌ست درێژی بۆ سه‌ر وێنه‌ی پاڵێوراوه‌كان، یان بۆ سه‌ر به‌رنامه‌كانیان بكات كه‌ له‌شوێنی تایبه‌یدا هه‌ڵواسراون. دووه‌م: خۆ كێشانه‌وه‌ی پاڵێوراوێك یان زیاتری له‌ پرۆسه‌ی هه‌ڵبژاردن ڕاگه‌یاند و ده‌شیزانی ئه‌و كاره‌ ڕاست نیه‌، ئه‌مه‌ش به‌مه‌به‌ستی كارتێكردن بێ له‌سه‌ر ده‌نگده‌ره‌كان یاخود گۆڕینی ده‌نگه‌كانی پاڵێوراو بۆ خۆی.سێیه‌م: ده‌ست درێژی كردنه‌ سه‌ر هۆیه‌كانی ریكلامی هه‌ڵبژاردنی كه‌به‌پێی یاسا ڕێیان پێدراوه‌ به‌ هه‌ر هۆیه‌ك جا به‌ كوژاندنه‌وه‌ یان دڕاندن یان غه‌یری ئه‌مانه‌ بێ یاخود هه‌ر ره‌فتارێكی له‌م جۆره‌ بێت.مادده‌ی بیست و شه‌شه‌م:بۆ ماوه‌یه‌ك به‌ند ده‌كرێ كه‌ له‌ساڵێك كه‌متر نه‌بێ هه‌ر كه‌سێك ئه‌مانه‌ی كرد:یه‌كه‌م: هێز یان هه‌ڕه‌شه‌ی به‌كارهێنا بۆ نه‌هێشتنی ده‌نگده‌ر له‌به‌كار هێنانی مافی خۆی یان وای لێ بكات به‌جۆرێكی دیاریكراو ده‌نگ بدات یان رێگه‌ له‌ده‌نگدانی بگرێ.دووه‌م: گه‌ر شتێكیدا یان خستیه‌ڕوو یان به‌ڵێنی دا سوودێك به‌ ده‌نگده‌ر یان غه‌یری ئه‌و بدات تاكو به‌جۆرێكی دیاریكراو ده‌نگ بدات یاخود وا بكات ده‌نگ نه‌دات.سێیه‌م: گه‌ر رازبوو یاخود داوای سوودێكی كرد بۆ خۆی یان غه‌یری خۆی له‌و كه‌سانه‌ی كه‌ خزمه‌تێكی گشتییان له‌ پرۆسه‌ی هه‌ڵبژاردندا پێ سپێردراوه‌.چواره‌م: گه‌ر هه‌واڵی ناڕاستی له‌ نێو ده‌نگده‌ره‌كاندا له‌باره‌ی ڕه‌وشتی یه‌كێك له‌ پاڵێوراوه‌كان یان له‌باره‌ی ناوبانگییه‌وه‌ به‌مه‌به‌ستی كارتێكردن له‌ ڕای ده‌نگده‌ره‌كان له‌ئه‌نجامی هه‌ڵبژاردندا بڵاوكرده‌وه‌ یا په‌خش كرد.پێنجه‌م: به‌چه‌كه‌وه‌ یان به‌ئامێرێكی برینداركه‌ر چووه‌ ناو ئه‌و باره‌گایه‌ی كه‌ بۆ هه‌ڵبژاردنه‌كان ته‌رخان كراوه‌ به‌پێچه‌وانه‌ی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌.شه‌شه‌م: جنێوی دا یان تۆمه‌تی هه‌ڵبه‌ست یان ده‌ست درێژی كرده‌ سه‌ر لیژنه‌ی هه‌ڵبژاردنه‌كان یاخود یه‌كێك له‌ ئه‌ندامانی له‌كاتی پرۆسه‌ی هه‌ڵبژاردندا.حه‌وته‌م: تێكدانی سندوقه‌كانی ده‌نگدان یاخود خشته‌كانی هه‌ڵبژاردن یاخود هه‌ر به‌ڵگه‌نامه‌یه‌كی په‌یوه‌ندیدار به‌ پرۆسه‌ی هه‌ڵبژاردن.هه‌شته‌م: به‌كارهێنانی دروشمه‌كانی ئایینی یان شوێنه‌كانی خواپه‌رستن بۆ مه‌به‌ستی كاری حزبی یاخود ریكلامی هه‌ڵبژاردن.مادده‌ی بیست و حه‌وته‌م:هه‌ر كه‌سێك ئه‌مانه‌ بكات بۆ ماوه‌یه‌ك به‌ند ده‌كرێ كه‌ له‌ساڵێك كه‌متر نه‌بێ و غه‌رامه‌یه‌كیشی لێ وه‌رده‌گیرێ كه‌ له‌100،000 سه‌د هه‌زار دینار كه‌متر نه‌بێ و له‌ 500،000 پێنج سه‌د هه‌زار دیناریش زیاتر نه‌بێ: یه‌كه‌م: ده‌ستی به‌سه‌ر سه‌ندووقه‌كانی ده‌نگدان یان كاغه‌زه‌كانی ده‌نگدان یان تۆماری ده‌نگده‌راندا گرت یان شاردییه‌وه‌ یان له‌ناوی برد یان تێكیدان یان دزینی.دووه‌م: له‌ڕێگای به‌كارهێنانی هێز یاخود هه‌ڕه‌شه‌وه‌ پابه‌ندی ئازادی هه‌ڵبژاردن یان سیسته‌مه‌كه‌ی نه‌بوو.مادده‌ی بیست و هه‌شته‌م:ده‌ستدانه‌ تاوانه‌كانی هه‌ڵبژاردنی كه‌ ده‌قیان له‌م یاسایه‌دا هاتووه‌ به‌ سزای تاوانی ته‌واو داده‌نرێ، ئه‌مه‌ش به‌ده‌ره‌ له‌ حوكمه‌كانی بنه‌ما گشتیه‌كان.مادده‌ی بیست و نۆیه‌م:یه‌كه‌م: له‌ بارێكدا كه‌ به‌شداریی كردنی كیانی سیاسی له‌ هه‌ستان به‌ هه‌ر تاوانێك له‌ تاوانه‌كانی هه‌ڵبژاردن كه‌ ده‌قی له‌م یاسایه‌دا هاتووه‌ ئیسپات بوو، ئه‌وا غه‌رامه‌یه‌كی لێ وه‌رده‌گیری كه‌ 50000000 په‌نجا ملیۆن دیناره‌.دووه‌م: كیانی سیاسی بێ به‌ش ده‌كرێ له‌و ده‌نگانه‌ی كه‌ به‌ ده‌ستی هێناوه‌ له‌ مه‌ڵبه‌ندی هه‌ڵبژاردنه‌كه‌ له‌ بارێكدا ئه‌گه‌ر یه‌كێك له‌ تاوانه‌كانی هه‌ڵبژاردنی ئه‌نجام دا كه‌ ده‌قی له‌ به‌نده‌كانی (یه‌كه‌م، پێنجه‌م، شه‌شه‌م، حه‌وته‌م، هه‌شته‌م)ی مادده‌ی(26) و مادده‌ی (27)ی ئه‌م یاسایه‌دا هاتووه‌.سێیه‌م: هه‌ر كه‌سێك سه‌رپێچی له‌ حوكمی بڕگه‌ی (یه‌كه‌م) له‌ مادده‌ی (20)ی ئه‌م یاسایه‌دا كرد، ئه‌وا به‌ند ده‌كرێت و به‌ غه‌رامه‌یه‌كیشی لێ وه‌رده‌گیرێ كه‌له‌ (10،000،000) ده‌ ملیۆن دینار كه‌متر نه‌بێت و له‌ (25000،000) بیست و پێنج ملیۆن دیناریش زیاتر نه‌بێت.به‌شی حه‌وته‌محوكمه‌ گشتی و كۆتاییه‌كانمادده‌ی سی:یه‌كه‌م: كه‌سه‌كان و كیانه‌ زیان لێكه‌وتووه‌كان له‌ئه‌نجامی بڕیاره‌كانی ده‌سته‌ بۆیان هه‌یه‌ له‌ماوه‌ی سێ رۆژ له‌مێژووی ده‌رچوونییه‌وه‌ تانووتی بده‌ن.دووه‌م: ده‌سته‌ سه‌یری ئه‌م ناكۆكییانه‌ و ره‌خنانه‌ ده‌كات له‌ماوه‌ی ئاماده‌كردن و جێبه‌جێ كردنی رێكاره‌كانی هه‌ڵبژاردندا روویان داوه‌.سێیه‌م: ده‌سته‌یه‌ك له‌دادگای پێداچوونه‌وه‌ی هه‌رێمی كوردستان ـ عێراق كه‌ له‌سێ دادوه‌ری نا موته‌فه‌ریغ پێكدی سه‌یری ئه‌و تانووتانه‌ ده‌كه‌ن كه‌ له‌لایه‌ن ده‌سته‌ یان كه‌سه‌كان یان كیانه‌ زیان لێكه‌وتووه‌كانه‌وه‌ له‌ ئه‌نجامی بریاری ده‌سته‌وه‌ بۆیان هاتووه‌ و بریاره‌كانیشی یه‌كلاكه‌ره‌وه‌یه‌.مادده‌ی سی و یه‌كه‌م:یه‌كه‌م: رۆژی هه‌ڵبژاردنه‌كان به‌ بڕیارێكی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران له‌سه‌ر پێشنیازێك له‌ ده‌سته‌وه‌ ده‌ست نیشان ده‌كرێت له‌ رێگه‌ی هۆیه‌ جیاجیاكانی راگه‌یاندنه‌وه‌ به‌ر له‌واده‌ی ئه‌نجامدانی به‌ (60) شه‌ست رۆژ راده‌گه‌یه‌نرێ.دووه‌م: ده‌نگدان بۆ ئه‌نجومه‌نه‌كانی پارێزگاكان له‌ یه‌ك رۆژدا ده‌بێت.سێیه‌م: له‌ بارێكدا كه‌ نه‌توانرا هه‌ڵبژاردنه‌كان بكرێن، ئه‌وا ئه‌نجومه‌نه‌كان له‌ به‌ڕێوه‌بردنی كاروباریان تاكو ئه‌نجومه‌نه‌ نوێیه‌كان هه‌ڵده‌بژێردرێن به‌رده‌وام ده‌بن.مادده‌ی سی و دووه‌م:پرۆسه‌ی ده‌نگدانی كارمه‌ندانی هێزه‌كانی ئاسایشی ناوخۆو پاسه‌وانی هه‌رێم (پێشمه‌رگه‌)و سوپاو كارمه‌ندانی نه‌خۆشخانه‌ و به‌ندیخانه‌كان و ئه‌وانه‌ی لێیان دابه‌زیوون، له‌ مه‌ڵبه‌ندی ده‌نگدانی تایبه‌تی به‌ڕێوه‌ ده‌چێ كه‌ ده‌سته‌ به‌ هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵ وه‌زاره‌ته‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان ده‌ست نیشانیان ده‌كات، به‌ مه‌رجێك پێش چل و هه‌شت كاتژمێر له‌ واده‌ی ئه‌نجامدانی هه‌ڵبژاردنه‌كه‌ جێ به‌جێ بكرێت.مادده‌ی سی و دووه‌م (دووباره‌: یه‌كه‌م: له‌ئه‌نجومه‌نی پارێزگای دهۆك دوو كورسی ته‌رخان ده‌كرێت بۆ كلدان سریان ئاشووری و پالێوراوانی خۆیان كێبڕكێیی له‌سه‌ر ده‌كه‌ن.دووه‌م: له‌ئه‌نجومه‌نی پارێزگای دهۆك یه‌ك كورسی ته‌رخان ده‌كرێت بۆ پێكهاته‌ی ئه‌رمه‌ن و پالێوراوانی خۆیان كێبڕكێیی له‌سه‌ر ده‌كه‌ن.سێیه‌م: له‌ئه‌نجومه‌نی پارێزگای سلێمانی یه‌ك كورسی ته‌رخان ده‌كرێت بۆ كلدان سریان ئاشووری و پالێوراوانی خۆیان كێبڕكێی له‌سه‌ر ده‌كه‌ن.چواره‌م: له‌ئه‌نجومه‌نی پارێزگای هه‌ولێر دوو كورسی بۆ كلدان سریان ئاشووری و سێ كورسی بۆ توركمان ته‌رخان ده‌كرێت و پالێوراوانی پێكهاته‌كانی خۆیان كێبڕكێیی له‌سه‌ر ده‌كه‌ن.پێنجه‌م: ده‌نگده‌رانی هه‌ر پێكهاته‌یه‌ك پالێوراوانی پێكهاتی خۆیان هه‌ڵده‌بژێرن.مادده‌ی سی و سێیه‌م:پێویسته‌ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران و لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌جێ بكه‌ن.مادده‌ی سی و چواره‌م:كار به‌ هیچ ده‌قێكی یاسایی یان بڕیارێك ناكرێ گه‌ر له‌گه‌ڵ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ناكۆك بێ.مادده‌ی سی و پێنجه‌م:ئه‌م یاسایه‌ له‌مێژووی بڵاوبوونه‌وه‌ی له‌ رۆژنامه‌ی فه‌رمی (وه‌قائیعی كوردستان)دا جێبه‌جێ ده‌كرێـت. عدنان موفتی سەرۆکی پەرلەمانی کوردستان-عێراقهۆیه‌ پێویسته‌كانی ده‌رچوونی ئه‌م یاسایه‌به‌ مه‌به‌ستی پته‌وكردنی رێبازی دیموكراتی له‌ هه‌رێمی كوردستان وچه‌سپاندنی یه‌كێك له‌ گرنگترین بنچینه‌كانی كه‌ ئه‌ویش ده‌ستاوده‌ست كردنی ئاشتیانه‌ی ده‌سه‌ڵاته‌و به‌ مه‌به‌ستی رێگه‌ گرتن له‌ خه‌ست كردنه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاته‌كان، له‌ رێگه‌ی دابه‌ش كردنیان له‌سه‌ر بنچینه‌ی نامه‌ركه‌زی كارگێڕیی، تاكو هاووڵاتی بتوانێ ئازادی خۆی و مافه‌كانی پیاده‌ بكات و له‌ پێناوی گه‌یاندنی خزمه‌تگوزارییه‌كان بۆی به‌شێوه‌یه‌كی باشتر، بۆ فه‌راهه‌م كردنی ژیانێكی ئازادانه‌ی شكۆمه‌ندانه‌ بۆی له‌ رێگه‌ی ئه‌نجامدانی هه‌ڵبژاردنه‌ ئازادو پاك و دادپه‌روه‌رییه‌كان بۆ هه‌موو پارێزگاو قه‌زاو ناحیه‌كان، بۆیه‌ ئه‌م یاسایه‌ ده‌رچووێنرا. ...

یاسای بڵاوكردنه‌وه‌ له‌ ڕۆژنامه‌ی ره‌سمیدا(وه‌قایعی كوردستان)به‌ ناوی خوای به‌خشنده‌ی میهره‌بان به‌ ناوی گه‌له‌وه‌ئه‌نجومه‌نی نیشتمانی كوردستانی عێراقژماره‌ی بڕیار: 14مێژووی بڕیار: 2/11/1999بڕیارپشت به‌و ده‌سه‌ڵاته‌ی كه‌ به‌ پێی بڕگه‌ (3)ی مادده‌ی (2)ی یاسای ژماره‌ (10)ی ساڵی 1997 پێمان دراوه‌و‌ له‌سه‌ر ئه‌و بنه‌مایه‌ی كه‌ ئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی كوردستانی عێراق له‌ دانیشتنی رۆژی 1/11/1999 یدا یاسا كاری كردووه‌ ئه‌م یاسایه‌مان ده‌رهێنا.یاسای ژماره‌ (4)ی ساڵی 1999یاسای بڵاوكردنه‌وه‌ له‌ ڕۆژنامه‌ی ره‌سمیدا وه‌قایعی كوردستانمادده‌ی یه‌كه‌م:وه‌زاره‌تی داد ده‌رچواندنی رۆژنامه‌یه‌كی ره‌سمی بۆ هه‌رێمی كوردستانی عێراق له‌ ئه‌ستۆ ده‌گرێ به‌ هه‌ردوو زمانی عه‌ره‌بی و كوردی و پێی ده‌گوترێ (وه‌قایعی كوردستان).مادده‌ی دووه‌م:(وه‌قایعی كوردستان) تایبه‌تمه‌ند ده‌بێت به‌ بڵاو كردنه‌وه‌ی ئه‌مانه‌ی خواره‌وه‌:یاساو بڕیاره‌كانی ئه‌نجومه‌نی نیشتمانی هه‌رێمی كوردستانی عێراق و ئه‌وه‌ی به‌ هاوپێچه‌كانیان حیساب ده‌كرێن یان ئه‌وه‌ی تیایدا ده‌قی گرتووه‌ بۆ بڵاوكردنه‌وه‌ی.پێره‌وه‌كان و ئه‌وه‌ی به‌ هاوپێچه‌كانیان حیساب ده‌كرێن یان ئه‌وه‌ی تیایدا ده‌قی گرتووه‌ بۆ بڵاو كردنه‌وه‌ی .(مه‌رسوم)و فه‌رمانه‌ ده‌رچووه‌كان به‌ گوێره‌ی ئه‌و ده‌سه‌ڵاتانه‌ی كه‌ له‌ یاسای ژماره‌ (2)ی ساڵی 1992 (یاسای هه‌ڵبژاردنی رابه‌ری بزاڤی ئازادیخوازی كورد) هاتووه‌ ده‌رباره‌ی رابه‌ر یا ئه‌وه‌ی شوێنی ئه‌و ده‌گرێته‌وه‌.4-رێنماییه‌كان.مادده‌ی سێیه‌م: ئه‌وه‌ی له‌ (وه‌قایعی كوردستان)دا بڵاوده‌كرێته‌وه‌ به‌ ده‌قی ره‌سمی باوه‌ر پێكراوه‌ ده‌ژمێردرێ و له‌ رۆژی بڵاوبوننه‌وه‌یه‌وه‌ كاری پێ ده‌كرێ و ئه‌گه‌ر ده‌قێكی تیا نه‌هاتبێ كه‌ پێچه‌وانه‌ی ئه‌وه‌ بێ.مادده‌ی چواره‌م:(له‌فز)ی نێر مێینه‌ش ده‌گرێته‌وه‌، تاك، جووت و كۆو، كه‌سی مه‌عنه‌ویش ده‌گرێته‌وه‌ له‌ هه‌ر شوێنێكدا هاتبێت كه‌ له‌ وه‌قایعی كوردستاندا بڵاو ده‌كرێته‌وه‌، ئه‌گه‌ر هاتوو ده‌قێك یا قه‌رینه‌یه‌ك نه‌بێت له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌دا نه‌گونجێت.مادده‌ی پێنجه‌م:وا داده‌نرێ ئه‌وه‌ی له‌ وه‌قایعی كوردستان بڵاوده‌بێته‌وه‌ هه‌موو كه‌س پێیان زانیوه‌، ئیدیعا كردن به‌ نه‌زانین به‌وه‌ی كه‌ له‌ ناوه‌رۆكی بڵاوكراوه‌ته‌وه‌ به‌ هه‌ند هه‌ڵناگیرێ.مادده‌ی شه‌شه‌م:یه‌كه‌م: ساڵ و مانگ به‌ پێی هه‌ردوو ته‌قویمی شه‌مسی (زاینی)و كوردی حسێب ده‌كرێ و به‌ یه‌كه‌وه‌ له‌ هه‌ر شتێك كه‌له‌ وه‌قایعی كوردستاندا بڵاوده‌كرێته‌وه‌ جێگیر ده‌كرێن.دووه‌م: هه‌ر یاساو په‌یره‌وێك ژماره‌ی زنجیره‌ی خۆی ده‌بێت و ده‌خرێته‌ سه‌ر ساڵی ده‌رچوونی و ناوونیشانه‌كه‌یشی له‌ ناوه‌رۆكه‌كه‌یه‌وه‌ وه‌رده‌گیرێت.مادده‌ی حه‌وته‌م:هیچ لایه‌نێك، یان كه‌سێك بۆی نییه‌ دووباره‌ ئه‌وه‌ی له‌ واقیعی كوردستاندا بڵاو ده‌بێته‌وه‌ چاپی بكاته‌وه‌، مه‌گه‌ر به‌ ره‌زامه‌ندی وه‌زاره‌تی داد، یاخود به‌سه‌رپه‌رشتی ئه‌و بێت.مادده‌ی هه‌شته‌م:هه‌ڵه‌ی چاپكردنی ئه‌وانه‌ی بڵاوده‌كرێنه‌وه‌ له‌ وه‌قایعی كوردستاندا به‌ به‌یاننامه‌یه‌ك راست ده‌كرێنه‌وه‌ كه‌ له‌ لایه‌ن ئه‌و لایه‌وه‌ ده‌رده‌چێت و راستكردنه‌وه‌كه‌ش له‌ وه‌قایعی كوردستاندا بڵاو ده‌كرێته‌وه‌.مادده‌ی نۆیه‌م:دوای ده‌رچوونی ئه‌م یاسایه‌ ئه‌نجومه‌نی نیشتمانی كوردستانی عێراق به‌رده‌وام ده‌بێت له‌ ده‌رچوواندنی بڵاوكراوه‌ی (په‌رله‌مان)و دوایی به‌ په‌خشنامه‌ی ره‌سمی زمان حاڵی ئه‌نجومه‌ن داده‌نرێ.مادده‌ی ده‌یه‌م:وه‌زیری داد بۆی هه‌یه‌ رێنمایی پێویست ده‌ربهێنێ بۆ ئاسان كاری جێبه‌جێ كردنی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌.مادده‌ی یازده‌م:كار به‌ هیچ ده‌قێك، یان بڕیارێك ناكرێت، كه‌ له‌گه‌ڵ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌دا هاودژ بێت.مادده‌ی دوازده‌‌م:له‌سه‌ر ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانه‌ كه‌ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌جێ بكات.مادده‌ی سێزده‌‌م:ئه‌م یاسایه‌ له‌ 1/1/2000 جێبه‌جێ ده‌كرێت و له‌ رۆژنامه‌ی ره‌سمیشدا بڵاوده‌كرێته‌وه‌. جوهر نامق سالم سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی نیشتمانی كوردستانی عێراق...

به‌ناوی خودای به‌خشنده و میهره‌بانبه‌ناوی گه‌له‌وه‌په‌رله‌مانی كوردستان ـ عێراقپاڵپشت به‌ حوكمی بڕگه‌ی (1)ی‌ مادده‌ی (56) لە یاسای ژماره‌ (1)ی ساڵی 1992ی هه‌مواركراو و بڕگەی (یەكەم)ی ماددەی (77) لە پەیڕەوی ناوخۆی پەرلەمانی كوردستان ـ عێراق، و له‌سه‌ر داوای ژمارەی یاسایی ئەندامانی پەرلەمان، په‌رله‌مانی كوردستان له‌ دانیشتنی ئاسایی ژماره‌ (3)ی ڕۆژی 2/6/2022 ئەم یاسایه‌ی په‌سه‌ند كرد:یاسای ژماره‌ (4)ی ساڵی 2022 یاساى بەڕێوەبردن و پاراستنی ئاو لە هەرێمی كوردستان ـ عێراق بەشی یەكەمپێناسە و ئامانجەكانمادده‌ی (1) بۆ مەبەستى حوکمەکانى ئەم یاسایە، ئەم زاراوە و دەستەواژانەى خوارەوە ماناکانى بەرامبەریان دەگەیەنن:-یەکەم/ هەرێم: هەرێمى کوردستان ـ عێراق .دووەم/ ئەنجومەنى وەزیران: ئەنجومەنى وەزیرانى هەرێم.سێیەم/ ئەنجومەن: ئەنجومەنى ئاو لە هەرێم.چوارەم/ وەزارەت: وەزارەتى کشتوکاڵ و سەرچاوەکانى ئاوی هەرێم.پێنجەم/ وەزیر: وەزیرى کشتوکاڵ و سەرچاوەکانى ئاوی هەرێم.شەشەم/ سندوق: سندوقى پاراستن و بووژاندنەوەى سەرچاوەکانى ئاوى هەرێم.حەوتەم/ ئاوى ژێر زەوەى: ئەو ئاوەى کە لە ژێر ڕووى زەویدا هەیە، قووڵاییەکەى هەرچەند بێت.هەشتەم/ ئاوى سەر زەوى: ئاوى زێ، ڕووبار، کانیاو، کارێز، ئاوى ڕۆیشتوو، کۆگا سروشتى و دەستکردەکان و ئاوى چارەسەرکراویش، دەگرێتەوە. نۆیەم/ سەرچاوەکانى ئاو: ئاوى سەر زەوى و ژێر زەوى بە هەموو سەرچاوەکانییەوە، و ئاوى قورس و ئاوەڕۆکانیش دواى چارەسەرکردنیان، دەگرێتەوە.دەیەم/ پاراستنى سەرچاوەکانى ئاو: پڕۆسەیەكی گشتى تەکنیکى و یاساییە، کە دەبێتە هۆى بەرزکردنەوەى توانستى بەردەوامى ئاو، بەردەوام بەردەستبوونى، و ڕێگرتن لە کەمبوونەوە و بەفیڕۆدان و پیسبوونى.یازدەیەم/ بەڕێوەبردنى سەرچاوەکانى ئاو: پڕۆسەیەکى ڕێکخراوە کە دەبێتە هۆى بەردەوامى و باش بەکاربردنى سەرچاوەکانى ئاو لە ڕووى چەندایەتى و چۆنایەتى، بۆ هەموو بەکاربەرانى.دوازدەیەم/ بووژاندنەوەى سەرچاوەکانى ئاو: پڕۆسەیەکى ڕێکخراوە کە دەبێتە هۆى بووژاندنەوەى دروستى سەرچاوەکانى ئاو.سێزدەیەم/ کۆگاکردنى ئاو: کۆکردنەوەى ئاوى بەفر و بارانە.چواردەیەم/ ڕێڕەوى ئاوى: ڕێچکەى سروشتى یان دەستکردە، کە تەوژمى ئاویى بەشێوەیەکى هەمیشەیى یان کاتى، پێیدا تێپەڕدەبێت.پازدەیەم/ پاشماوە: هەر ماددەیەکى ڕەق، شل، گاز، کیمیایى، میکرۆب، ڤایرۆسى، تیشکدار یان گەرمکراوە، کە دەبێتە هۆى پیسبوونى ئاو. شازدەیەم/ ئاوى قورس: ئاوى بەكارهاتووە لە یەکەکانى نیشتەجێبوون، پڕۆژە پیشەسازیی یان، تەندروستییەکان، شوێنە خزمەتگوزارییەکان و هەر بوارێکى دیکە، و پاشماوەى تێدا نیشتووە یان تواوەتەوە.حەڤدەیەم/ پیسبوونى ئاو: هەر پڕۆسەیەکە کە ببێتە هۆى گۆڕینى خەسڵەت و پێکهاتە بنەڕەتیەکانى ئاو، بە جۆرێک زیان بە ژیانى مرۆڤ و زیندەوەران و ژینگە بگەێنێت.هەژدەیەم/ ئاوى چارەسەرکراو: ئەو ئاوەیە کە پاککراوەتەوە لە هەموو جۆرە پاشماوەیەک. نۆزدەیەم/ سوودمەند: ئەو لایەن و کەسانە دەگرێتەوە کە مافى بەکاربردنى ئاویان بەپێى حوکمەکانى ئەم یاسایە، هەیە. بیستەم/ بەفیڕۆدانى ئاو: زیاد بەکاربردن یان خراپ بەکارهێنانى سەرچاوەکانى ئاوە، بە ئەنقەست بێت یان لە ئەنجامى کەمتەرخەمى.بیست و یەک/ هاوسەنگى ساڵانەى ئاو: دەرهێنان و بەکاربردنى ئاو، بەبڕێک کە یەکسان یان کەمتر بێت لە ئاوى بە دەستهاتوو لە هەمان ساڵدا.مادده‌ی (2) ئامانج لەم یاسایە بریتییە لە:-یەکەم/ بەڕێوەبردن و پاراستنى سەرچاوەکانى ئاوى هەرێم، بۆ گەیشتن بە باشترین شێوازى بەکاربردن.دووەم/ بووژاندنەوەى سەرچاوەکانى ئاو، و دیاریکردنى بڕ و جۆرى بەکاربردنى، بە مەبەستى بەدیهێنانى ئاسایشى ئاو و پاراستنى مافى نەوەکانى داهاتوو.سێیەم/ ڕەچاوکردن و چەسپاندنى مافى هەرێم لە ئاوە هاوبەشەکانى لەگەڵ حکومەتى ئیتحادى و وڵاتانى دراوسێ، بۆ پاراستنى بەرژەوەندییە باڵاکانى هەرێم لە دابینکردنى ئاو، بەشێوەیەک کە لەگەڵ یاسا و پێوەرە نێودوڵەتییەکاندا بگونجێت.چوارەم/ بەردەوامى هەماهەنگى، پەیوەندى و گۆڕینەوەى زانیارییەکان، بۆ گەیشتن بە ڕێککەوتنى دادپەروەرانە بە ئاڕاستەى دابەشکردنى بڕ و جۆرى ئاوى ڕۆیشتوو و هاتوو بۆ هەرێم.پێنجەم/ چارەسەرکردنى سەرچاوە ئاوییە پیسبووەکان و گرنگیدان بە پاراستنى ژینگە.بەشی دووەمبنەما گشتییەكانمادده‌ی (3)ئاو سامانێکى نیشتیمانییە، سەرچاوەکانى بە موڵکى گشتى دادەنرێت، بە مۆڵەت و بەپێى حوکمەکانى ئەم یاسایە، سوودیان لێوەردەگیرێت.مادده‌ی (4)حکومەتى هەرێم بە هەماهەنگى لەگەڵ حکومەتى ئیتحادى بەشدار دەبێت لە:-یەکەم/ داڕشتنى سیاسەتى ئاو.دووەم/ داڕشتنى سیاسەتى بەکارهێنانى سەرچاوەکانى ئاو لەگەڵ وڵاتانى دراوسێدا، بەپێى پەیماننامە و نەریتە نێودەوڵەتییەکان.مادده‌ی (5)یەکەم/ بەکاربردنى ئاو لە ڕووى لە پێشینەییەوە بەم شێوەیە دەبێت:-خواردنەوە و بەکاربردنى بۆ پێویستى خزمەتگوزاریى. ئاژەڵدارى و سامانى ماسى. مەبەستەکانى ئاودێریى و کشتوکاڵ. پێداویستیەکانى پیشەسازى و بەرهەمهێنانى کارەبا. مەبەستەکانى ژینگەیى و کەرتى گەشتوگوزاریی. مەبەستەکانى وەبەرهێنان.دووەم/ گوڕینى جۆرى بەکاربردنى ئاو لەسەر بنەماى مۆڵەتى ڕێپێدانى نوێ دەبێت.بەشی سێیەمبەڕێوەبردنی سەرچاوەكانی ئاومادده‌ی (6)وەزارەت پێویستە ئەمانەى خوارەوە ئەنجام بدات:-یەکەم/ ئامادەکردنى پلانى تایبەت بە بەڕێوەبردنى سەرچاوەکانى ئاو و پڕۆژەکانى، بە هەماهەنگى لەگەڵ وەزارەتەکانى ترى پەیوەندیدار، بە مەبەستى بەکاربردنى لەلایەن کەرتە سوودمەندەکانەوە.دووەم/ بەرزکردنەوەى تواناکان و گەشەپێدانى پیشەیى لە بوارى بەڕێوەبەردنى سەرچاوەکانى ئاو.سێیەم/ دانانی پلانى بووژاندنەوە و بەڕێوەبردنى ئاو، بە هەماهەنگى لایەنە پەیوەندیدارەکانى حکومەت و بەشدارپێکردنى دانیشتووان و ڕێکخراوە ناحکومییەکان و کەرتى تایبەت لە پرۆسەكەدا.چوارەم/ هەماهەنگى لەگەڵ وەزارەتە پەیوەندیدارەکان، ڕێکخراوی ناحکومی و ڕاگەیاندنەکان، بۆ بڵاوکردنەوەى هۆشیارى گشتى دەربارەى گرنگى زیندەگى سەرچاوەکانى ئاو و بایەخ پێدانى لە قۆناغەکانى خوێندندا.مادده‌ی (7)یەکەم/ ئەنجومەنێک لە وەزارەت، بەناوی (ئەنجومەنی ئاو لەهەرێم) بە سەرۆکایەتى وەزیر و بە ئەندامیەتی هەر یەک لەمانەى خوارەوە، پێکدێت:-بریکارى وەزارەت بۆ کاروبارى سەرچاوەکانى ئاو.سەرۆکى دەستەى پاراستن و چاککردنى ژینگەى هەرێم.بەڕێوەبەرى گشتى ئاو و ئاوەڕۆ لە وەزارەتى شاراەوانى و گەشتوگوزارى هەرێم.بەڕێوەبەرى گشتى سەرچاوەکانى ئاو لە وەزارەت.بەڕێوەبەرى گشتى بەنداو و کۆگاکانى ئاو لە وەزارەت.بەڕێوەبەرى گشتى توێژینەوە لە وەزارەت.بەڕێوەبەرى گشتى باخدارى و پاوان و دارستان لە وەزارەت.دووەم/ نوێنەرى ئەو لایەنانەى خوارەوە بەشدارى کۆبوونەوەکانى ئەنجومەن دەکەن، بە مەرجێک پلەى وەزیفییان لە بەڕێوەبەرى گشتى کەمتر نەبێت، بەبێ ئەوەى مافى دەنگدانیان هەبێت:-وەزارەتى پلاندانانى هەرێم.وەزارەتى کارەباى هەرێم.وەزارەتى ناوخۆى هەرێم.وەزارەتى تەندروستى هەرێم.گوژمەى تەرخانکراو لە بودجەى ساڵانەى هەرێم.سێیەم/ فەرمانبەرێک لە وەزارەت وەک سکرتێرى ئەنجومەن لەلایەن وەزیرەوە دیاریدەکرێت، بە مەرجێک لانیکەم هەڵگرى بڕوانامەى بەرایى زانکۆیى بێت. چوارەم/ ئەنجومەن دەتوانێت، بەپێى پێویست، میواندارى پسپۆڕان، بۆ وەرگرتنى ڕا و بۆچوونیان بکات.پێنجەم/ ئەنجومەن سێ مانگ جارێک یان هەر کات پێویست بێت لەسەر داواى سەرۆک کۆدەبێتەوە .شەشەم/ ڕاسپاردە و پێشنیازە پێویستیەکان لەلایەن وەزیرەوە بۆ ئەنجومەنى وەزیران بەرزدەکرێتەوە.مادده‌ی (8)ئەرکەکانى ئەنجومەن:-یەکەم/ دانانى سیاسەتى ناوخۆیى ئاو لە هەرێم.دووەم/ پەسەندکردنى پلانى بەکارهێنانى ئاو لەلایەن گشت کەرتەکانەوە.سێیەم/ بڕیاردان لەسەر پڕۆژەى سەرچاوەکانى ئاو و بەکاربردنى.چوارەم/ بڕیاردان لەسەر پلانى وەبەرهێنان لە بوارى بەڕێوەبردنى سەرچاوەکانى ئاو و پاراستنى.پێنجەم/ بڕیاردان لەسەر ستراتیژیەتى نیشتیمانى تایبەت بە کەش و هەوا و بەرزەفتکردنى کاریگەریەکانى لەسەر پاراستن و بووژاندنەوەى سەرچاوەکانى ئاو.شەشەم/ بڕیاردان لە پلانى دابەشکردنى ئاو لە نێوان کەرتە جیاجیاکان و بەکاربردنە سەرەکییەکانى ئاو.حەوتەم/ کارکردن بۆ دابینکردنى بودجەى پێویست بۆ جێبەجێکردنى پڕۆژەکانى بەنداوی گەورە و مامناوەندى و پڕۆژە هەمەجۆرەکانى ئاو.هەشتەم/ دانانى پلانى بەکارهێنانى سیستەمى ئاودێرى نوێ بۆ پەرەپێدانى بەرهەمى کشتوکاڵى، بە مەرجێک گونجاوبێت لەگەڵ سوودى ئابوورى و پشکى ئەو ئاوەى بۆ پڕۆژە کشتوکاڵییەکە تەرخانکراوە.نۆیەم/ داڕشتنى پلانى گونجاو بۆ بەرەنگاربوونەوەى ووشکەساڵى و لافاو و پیسبوونى سەرچاوەکانى ئاو، بە هەماهەنگى لەگەڵ لایەنە پەیوەندیدارەکان.بەشی چوارەمپاراستنی سەرچاوەكانی ئاومادده‌ی (9)ئەم کارانەى خوارەوە ڕێگەپێنەدراون:-یەکەم/ فڕێدانی پاشماوەی ناوچەكانی نیشتەجێبوون، پرۆژە پیشەسازی، كشتوكاڵی و بازرگانییەكان، تەقەمەنی، پاشماوەی تەندروستنی یان هەر بوارێکى تر بۆ ناو سەرچاوەکانى ئاو، تەنها لەو بارەدا نەبێت کە چارەسەرى زانستى پێویستى بۆ کرابێت.دووەم/ ئەنجامدانى گۆڕانکارى لە ڕێڕەوەى سەرچاوەکانی ئاو، بەجۆرێک ببێتە هۆى کەمکردنەوەى بڕی ئاو یان پیسبوونى ئاو یان ڕودانى لافاو.سێیەم/ بیرهەڵکەندن یان بەکارهێنانى ئاوى ژێرزەوى بەبێ مۆڵەتى وەزارەت.چوارەم/ هەر چالاکییەک بۆ کۆگاکردنى یان کەمکردنەوەى سەرچاوەکانى ئاو بەبێ موڵەتى پێشوەخت.پێنجەم/ داپۆشینى پاشماوەی بە هەر ڕێگەیەک کە دەرئەنجام کاریگەرى لەسەر جۆر و توانستی سەرچاوەکانى ئاوى سەرزەوى یان ژێرزەوى یان ژینگە دروست بکات.شەشەم/ بەکارهێنانى قڕکەر بۆ قەڵاچۆکردنى پەتا کشتوکاڵییەکان یان پەیینى کیمیایى، کە ببێتە هۆى پیسبوونى سەرچاوەکانى ئاو.حەوتەم/ دامەزراندنى هەر پرۆژەیەک یان کارگەیەک یان خانوویەکى نیشتەجێبوون لەسەر کەنارى ڕووبار و لقەکانیان، دەریاچە، کۆگاکانى ئاو، و زەوییەکانى دەوروپشتیان لە سنوورى دیاریکراو، بەبێ وەرگرتنى مۆڵەتى وەزارەت، جگە لە پڕۆژەکانى ئاو و ئاوەڕۆ.هەشتەم/ بەکارهێنانى ماددەى ژەهراوى یان کارەبا یان قڕکەر یان تەقەمەنى بۆ ڕاوى ماسی و گیاندارە ئاوییەکانى دیکە، بەجۆرێک کە ببێتەهۆى پیسبوونى سەرچاوە ئاوییەکان.نۆیەم/ فڕێدانى پاشماوەى نەوتى، لە سەرچاوەکانى ئاوى سەرزەویدا، یان لە ناو ڕێڕەوى ئاوى باران و کانیاو و کارێز و دەریاچە و گۆماوەکاندا یان لە ناو ئاوى ژێرزەوى و ناوچەکانى بووژاندنەوەدا.دەیەم/ فڕێدانى لاشەى ئاژەڵ و پەلەوەر بۆ ناو ڕێڕەوى ئاو یان ناوچەکانى بووژانەوەى ئاوى ژێرزەوى.یازدەیەم/ هەر چالاکییەک کە ببێتەهۆى پیسبوونى ئاو، یان کەنار و ڕۆخى ڕیڕەوەکانى ئاوى سروشتى، یان کاریگەرى نەرێنى لەسەر بڕو و جۆرى ئاوەکە دروست بکات.مادده‌ی (10)یەکەم/ وەزارەت، سیستەمى چاودێرى، لەسەر بڕ و جۆرى ئاو، لە سەرچاوەکانى ئاوى سروشتى دادەنێت، بۆ مسۆگەرکردنى پاراستن، زیادکردنى توانست و ڕێگرتن لە پیسبوون.دووەم/ وەزارەت پابەندە بە دانانى تۆمارێکى تایبەت بەو بیرانەى کە بەر لە دەرچوونى ئەم یاسایە بە مۆڵەت یان بێ مۆڵەت هەڵکەندراون، و ڕێکارى پێویست بۆ گونجاندنیان لەگەڵ حوکمەکانى ئەم یاسایە دەگرێتەبەر.مادده‌ی (11)یەکەم/ پێویستە بەکاربردنى ئاو لە هەرێم بەپێى ستاندارد و کواڵیتى جیهانى بێت.دووەم/ چارەسەرکردنى سەرچاوەى ئاوە پیسبووەکان و ئاوەڕۆکان بە دانانى وێستگەى چارەسەریى گونجاوى سەردەمیانە دەبێت.سێیەم/ هەر پڕۆژەیەک کە پاشماوەی لێ پەیدا ببێت، تا ئەو کاتەى ڕێنمایى وەزارەتە پەیوەندیدارەکان جێبەجێ نەکات، ڕێگە بە دامەزراندنى نادرێت.چوارەم/ ڕێگە بە دامەزراندنى هیچ پڕۆژەیەک نادرێت، ئەگەر یەکەى چارەسەرکردنى پاشماوەى نەبێت.پێنجەم/ ئەو پڕۆژانەى بوونى یاساییان هەیە و پاشماوەیان دەڕژێتە نێو سەرچاوەکانى ئاو، ماوەى (6) شەش مانگیان لە ڕێکەوتى بەرکاربوونى ئەم یاسایە پێدەدرێت، بۆ دامەزراندنى یەکەى چارەسەرکردنى پاشماوە، بە پێچەوانەوە، موڵەتى کارکردنیان لێدەسەندرێتەوە.مادده‌ی (12)یەکەم/ وەزارەت پلانى ساڵانە و مامناوەندى و درێژخایەنى کەرت و بوارە جۆراوجۆرەکان لە بەکاربردنى ئاودا پەسەند دەکات، بۆ هێنانەدى هاوسەنگى ساڵانەی ئاو و دادپەروەریى لە دابەشکردنیدا.دووەم/ وەزارەت پلان بۆ ڕێگرتن لە ڕۆچوونى زەوى، سێڵاو، لافاو، چاککردنى ڕێڕەوى شیو و کەناڵە گشتییەکان و کەناری ڕووبارەکان، و چاودێرى هاتنى سێڵاو و لافاو و بەکارهێنانى ئاوى پڕۆژەکانى ئاودێرى دادەنێت، بەجۆرێک گەرەنتى پاراستنى ئاو لە بەفیڕۆدان و پیسبوون، بکات.مادده‌ی (13)یەکەم/ سندوقێک بەناوى (سندوقى پاراستن و بووژاندنەوەى سەرچاوەکانى ئاو لە هەرێم)، بەپێى حوکمەکانى ئەم یاسایە، دادەمەزرێت.دووەم/ سندوق ئەنجومەنێکى کارگێرى بۆ بەڕێوەبردنى کارەکانى دەبێت، و بە پەیڕەوێک لەلایەن ئەنجومەنى وەزیرانەوە، پێکدەهێنرێت.مادده‌ی (14)یەکەم/ داهاتى سندوق لەم سەرچاوانەى خوارەوە پێکدێت:-هەر کۆمەک و یارمەتیەک، کە بەپێی یاسا پێشکەش بە سندوق دەکرێت.دووەم/ داهاتى سندوق بۆ مەبەستى پاراستن و بووژاندنەوەی سەرچاوەکانى ئاو و ڕێگەگرتن لە پیسبوونى، بەکاردێت.سێیەم/ شێوازى خەرجکردنى داهاتى سندوق بە پەیڕەوێك ڕێکدەخرێت کە لەلایەن ئەنجومەنى وەزیرانەوە، دەردەچێتمادده‌ی (15)دەزگاى ئاسایش و پۆلیسى پاراستنى دارستان و ژینگە، ئەرکى پاراستنى سەرچاوەکانى ئاو لە ئەستۆ دەگرن.مادده‌ی (16)یەکەم/گشت پڕۆژەکانى بەکاربردنی سەرچاوەکانى ئاو، بەپێى یاسا بەرکارەکانى هەرێم، دواى لارینەبوونى لایەنە پەیوەندیدارەکان لەلایەن وەزارەتەوە ڕێپێدانیان بۆ دەکرێت.گشت پڕۆژەکانى وەبەرهێنان، بەپێى یاسا بەرکارەکانى هەرێم، دواى لارینەبوونى لایەنە پەیوەندیدارەکان لەلایەن وەزارەتەوە ڕێپێدانی بەكاربردنیان بۆ دەکرێت.دووەم/ پێویستە لەسەر سوودمەندانى ئاوى سەرزەوى و ژێرزەوى، کە بێ مۆڵەتن، لە کەرتەکانى کشتوکاڵ و پیشەسازى و بازرگانى و گەشتوگوزار، داواکاریى مافی سوودمەندبوون لە ئاو پێشکەش بکەن، و لە ماوەى (6) شەش مانگ لە ڕێکەوتى بەرکاربوونى ئەم یاسایە، مۆڵەت لە وەزارەت وەربگرن، بەپێچەوانەوە، سوودمەند بە سەرپێچیکار لە حوکمەکانى ئەم یاسایە هەژمار دەکرێت.سێیەم/ هەر زێدەڕۆییەک لەلایەن سوودمەندى ئاو، زیاد لەو بڕە ئاوەى رێپێدراوە، بە سەرپێچى هەژمار دەکرێت، و سەرپێچیکار بەپێى حوکمەکانى ئەم یاسایە سزا دەدرێت.چوارەم/ وەزارەت دەتوانێت پێداچوونەوە بە موڵەتەکان و بە بڕى ئاوى سەرزەوى و ژێرزەوى موڵەتپێدراودا، لەبەر ڕۆشنایى پڕۆسەی بووژاندنەوەى سەرچاوەکانى ئاودا، بکاتمادده‌ی (17)وەزیر دەتوانێت، بیرهەڵکەندن یان بەکارهێنانى بیر، لە هەندێک ناوچە قەدەغە بکات، بەپێى ڕاپۆرتى ئەنجومەن، بە مەرجێک مەترسى دابەزینى بڕ و ئاست و جۆرى ئاوى ژێرزەوى هەبێت، بەپێى حوکمەکانى ئەم یاسایە و یاسا بەرکارەکانى هەرێم، قەرەبووى خاوەن بیر دەکرێتەوە بەو زیانەى کە لە ئەنجامى ئەو بڕیارە پێیدەکەوێت.مادده‌ی (18)پێویستە وەزارەت، ئەم ڕێوشوێنانەى خوارەوە، بۆ ڕێکخستنى ناوچەى باراناوى، کە دەبێتە هۆى ڕوودانى سێڵاو و لافاو لەو ناوچەیەى پێیدا دەڕوات، بگرێتە بەر:-یەکەم/ پاراستنى خاک و بەرگى ڕووەکى بە ڕێگاى گونجاو، و چاندنى ئەو ڕووەکانەى خۆڵ جێگیر دەکەن، بۆ پاراستنى ناوچەکە لە داماڵین و ڕۆچوون.دووەم/ ڕێکخستن و نۆژەنکردنەوە لە ڕێڕەوى شیوەکان و دروستکردنى پرۆژەى پێویست بۆ پاراستنى خاک.سێیەم/ قەدەغەکردنى فراوانکارى لە پەیداکردنى زەوى کشتوکاڵى یان دامەزراندنى پڕۆژەى شارستانى یان پیشەسازى لەسەر ڕێرەوى شیوەکان، کەنار ڕووبارەکان، بەنداو و کۆگاکانى ئاو، ئەگەر کاریگەرى نەرێنى لەسەر سەرچاوەکانى ئاو هەبوو.بەشی پێنجەمحوكمە سزاییەكانمادده‌ی (19) هەر کەسێک، سەرپێچى حوکمەکانى ئەم یاسایە، جگە لە حوکمى ماددەى (9)ى ئەم یاسایە بکات، بە بەندکردن بۆ ماوەیەک لە (3) سێ مانگ زیاتر نەبێت یان بە پێبژاردنێک کە لە (7,000,000) حەوت ملیۆن دینار کەمتر نەبێت و لە (10,000,000) دە ملیۆن دینار زیاتر نەبێت یان بە هەردووکیان، سزادەدرێتمادده‌ی (20)یەکەم/ هەر کەسێک، سەرپێچى حوکمەکانى ماددەى (9)ى ئەم یاسایە بکات، بە بەندکردن بۆ ماوەیەک لە (6) شەش مانگ کەمتر نەبێت و بە پێبژاردنێك کە لە (7,000,000) حەوت ملیۆن دینار کەمتر نەبیت و لە ( 10,000,000) دە ملیۆن دینار زیاتر نەبێت، سزا دەدرێت، و لابردنى سەرپێچیەکە و گەڕاندنەوەی ماددە یان پاشماوەکان بۆ شوێنى پێشوویان یان لەناوبردنیان لە ئەستوی سەرپێچیکار دەبێت.دووەم/ لە حاڵەتى دووبارەکردنى ئەو سەرپێچییەى کە لە بڕگەى (یەکەم)ى ئەم ماددەیەدا هاتووە، بە بەندکردن بۆ ماوەیەک کە لە (1) یەک ساڵ کەمتر نەبێت و بە پێبژاردنێک کە لە (10,000,000) دە ملیۆن دینار کەمتر نەبیت و لە (15,000,000) پازدە ملیۆن دینار زیاتر نەبێت، سزا دەدرێت، و لابردنى سەرپێچیەکە لە ئەستۆى سەرپێچیکار دەبێت.سێیەم/ سزاکانى هاتوو لەم یاسایەدا، ڕێگرنابن لە سەپاندنى هەر سزایەکى توندتر کە لە یاسا بەرکارەکاندا هاتبێت.بەشی شەشەمحوكمە كۆتاییەكانمادده‌ی (21)وەزیر ڕێنمایی پێویست بۆ ئاسان جێبەجێکردنى حوکمەکانى ئەم یاسایە دەردەکات.مادده‌ی (22)کار بە دەقى هیچ یاسا یان بڕیارێک ناکرێت کە لەگەڵ حوکمەکانى ئەم یاسایەدا ناکۆک بێت.مادده‌ی (23)پێویستە ئەنجومەنى وەزیران و لایەنە پەیوەندیدارەکان حوکمەکانى ئەم یاسایە جێبەجێ بکەن.مادده‌ی (24)ئەم یاسایە لە دواى تێپەڕبوونى (60) شەست ڕۆژ لە ڕێکەوتى بڵاوکردنەوەى لە ڕۆژنامەى فەرمى (وەقایعى کوردستان)دا، جێبەجێ دەکرێت. د.رێواز فایق حسێن سەرۆکی پەرلەمانی کوردستانهۆیه‌كانی ده‌رچوواندنلە پێناو دابینکردنى ئاسایشى ئاو لە هەرێم، و لەبەر گرنگى ئاو لە ژیانى مرۆڤ و کاریگەرى لەسەر واقیعى کۆمەڵایەتى و ئابوورى و سیاسی وەکو سامانێکى نیشتیمانى و بۆ ڕێگرتن لە خراپ بەکارهێنانى، و دەستەبەرى بەردەوامبوونى سەرچاوەکانى ئاو، و دابەشکردنى بەشێوەیەکى دادپەروەرانە و بووژاندنەوە و پاراستنى، ئەم یاسایە دەرچووێندرا....

به‌ناوی خودای به‌خشنده‌و میهره‌بانبه‌ناوی گه‌له‌وه‌په‌رله‌مانی كوردستان ـ عێراقژماره‌ی ده‌رچوون: 9مێژووی ده‌رچوون: 7/7/2018 پشت به‌ حوكمی بڕگه‌ی (1) له‌ مادده‌ی (56)ی یاسای ژماره‌ (1)ی ساڵی 1992ی هه‌مواركراو و، له‌سه‌ر داوای ژماره‌ی یاسایی ئه‌ندامانی په‌رله‌مان، و له‌سه‌ر ئه‌و یاساكارییه‌ش كه‌ په‌رله‌مان له‌ دانیشتی ئاسایی ژماره‌ (1)ی رۆژی 26/6/2018 ئه‌نجامیداوه‌ و، به‌پێی ئه‌و ده‌سه‌ڵاته‌ش كه‌ له‌ بڕگه‌ی (سێیه‌م)ی (مادده‌ی یه‌كه‌م) له‌ یاسای ژماره‌ (2)ی ساڵی 2017 به‌ده‌سه‌ڵاتی سه‌رۆكایه‌تی په‌رله‌مان دراوه‌، بڕیاری ده‌ركردنی ئه‌م یاسایه‌ی دا:یاسای ژماره‌ (5)ی ساڵی 2018 یاسای به‌ركاركردنی یاسای هه‌مواری بیسته‌می یاسای میلاكات ژماره‌ (25)ی ساڵی 1960ی هه‌مواركراو له‌ هه‌رێمی كوردستان ـ عێراقمادده‌ی (1):هه‌مواری بیسته‌می یاسای میلاكات ژماره‌ (25)ی ساڵی 1960ی هه‌مواركراو، له‌ هه‌رێمی كوردستان ـ عێراق به‌ركارده‌كرێت و كار به‌ حوكمه‌كانی ده‌كرێت.مادده‌ی (2):پێویسته‌ له‌سه‌ر ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران و لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌جێ بكه‌ن.مادده‌ی (3):كار به‌ هیچ ده‌قێكی یاسایی یان بڕیارێكی ناكۆك له‌گه‌ڵ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌دا ناكرێت.مادده‌ی (4):ئه‌م یاسایه‌ له‌ ڕۆژی بڵاوبوونه‌وه‌ی له‌ رۆژنامه‌ی فه‌رمی (وه‌قایعی كوردستان)دا جێبه‌جێ ده‌كرێت.بێگەرد دڵشاد شکرللە جعفر ابراهیم ئیمینکی یوسف محمد صادق سکرتێری پەرلەمانی جێگری سەرۆکی پەرلەمانی سەرۆکی پەرلەمانی کوردستان-عێراق کوردستان-عێراق کوردستان-عێراقهۆیه‌كانی ده‌رچواندنبه‌مه‌به‌ستی دیاریكردنی ناونیشانی وه‌زیفی و، له‌پێناو جێبه‌جێكردنی یاساكه‌ له‌هه‌رێمدا، ئه‌م یاسایه‌ ده‌رچوێندرا....

به‌ناوی خودای به‌خشنده و میهره‌بانبه‌ناوی گه‌له‌وه‌سەرۆکایەتی هەرێمی كوردستان - عێراقبەپێی ئەو دەسەڵاتەى پێماندراوە لە بڕگەى (یەکەم)ى ماددەى (دەیەم) لە یاساى سەرۆکایەتی هەرێمی کوردستان ژمارە (1)ی سالی 2005ى هەموارکراو، و پاڵپشت بە یاساکاریی پەرلەمانى کوردستان لە دانیشتنی ژمارە (7)ی ئاسایی ڕۆژی 29/9/2021 کراوە، بڕیارماندا بە دەرکردنی:یاسای ژماره‌ (5)ی ساڵی 2020یاسای له‌ئه‌ستۆكردن له‌ هه‌رێمی كوردستان - عێراقمادده‌ی (1)بۆ مه‌به‌ستی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌، ئه‌م زاراوه‌ و ده‌سته‌واژانه‌ی خواره‌وه‌ ماناكانی به‌رامبه‌ریان ده‌گه‌یه‌نن:یه‌كه‌م: هه‌رێم: هه‌رێمی كوردستان - عێراق.دووه‌م: سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران: سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانی هه‌رێمی كوردستان - عێراق.سێیه‌م: وه‌زیری تایبه‌تمه‌ند: وه‌زیری ئه‌و وه‌زاره‌ته‌یه‌ كه‌ كه‌سی له‌ئه‌ستۆكراو تیایدا زیانی به‌ موڵك و ماڵی ده‌وڵه‌ت گه‌یاندوه‌.چواره‌م: سه‌رۆكی لایه‌نی نه‌به‌ستراو به‌ وه‌زاره‌ت: سه‌رۆكی ئه‌و لایه‌نی نه‌به‌ستراوه‌یه‌ به‌ وه‌زاره‌ت كه‌ كه‌سی له‌ئه‌ستۆكراو تیایدا زیانی به‌ موڵك و ماڵی ده‌وڵه‌ت گه‌یاندوه‌.پێنجه‌م: پارێزگاری تایبه‌تمه‌ند: پارێزگاری ئه‌و پارێزگایه‌یه‌ كه‌ كه‌سی له‌ئه‌ستۆكراو تیایدا له‌ سنوری دیوانی پارێزگا و یه‌كه‌ كارگێڕیه‌كانیدا زیانی به‌ موڵك و ماڵی ده‌وڵه‌ت گه‌یاندوه‌.شه‌شه‌م: ده‌سه‌ڵاتی تایبه‌تمه‌ند: هه‌ریه‌كه‌ له‌ وه‌زیری تایبه‌تمه‌ند، سه‌رۆكی لایه‌نی نه‌به‌ستراو به‌ وه‌زاره‌ت، پارێزگار ده‌گرێته‌وه‌.حه‌وته‌م: موڵك و ماڵی ده‌وڵه‌ت: سه‌رجه‌م موڵك و ماڵی گشتی و تایبه‌تی، گوازراوه‌ و نه‌ گوازراوه‌ ده‌گرێته‌وه‌، كه‌ خاوه‌ندارێتی ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ده‌وڵه‌ت یان كه‌سه‌ مه‌عنه‌وییه‌ گشتییه‌كان، كه‌ ته‌رخانكرابێت به‌شێوه‌یه‌كی ڕاسته‌وخۆ بۆ سوودی گشتی یان بۆ داموده‌زگایه‌كی گشتی به‌شێوه‌ی كرداری یان به‌پێی یاسا.هه‌شته‌م: فه‌رمانبه‌ر: هه‌ر كه‌سێك كه‌ وه‌زیفه‌یه‌كی له‌سه‌ر میلاكی دامه‌زراوه‌ ده‌ستورییه‌كانی هه‌رێم پێسپێردرابێت، به‌شێوه‌ی هه‌میشه‌یی یان گرێبه‌ست.نۆیه‌م: ڕاسپێردراو به‌ڕاژه‌ی گشتی: هه‌ر كه‌سێك ئه‌ركێكی له‌ خزمه‌تی دامه‌زراوه‌ ده‌ستورییه‌كانی هه‌رێم پێسپێردرابێت بۆ ماوه‌یه‌كی دیاریكراو.ده‌یه‌م: لیژنه‌ی لێكۆڵینه‌وه‌: ئه‌و لیژنانه‌ن كه‌ به‌پێی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ بۆ مه‌به‌ستی لێكۆڵینه‌وه‌ له‌و زیانانه‌ی به‌ موڵك و ماڵی ده‌وڵه‌ت ده‌كه‌وێت، پێكدێن.یازده‌یه‌م: له‌ئه‌ستۆكردن: گه‌ڕاندنه‌وه‌ و پێبژاردنی ئه‌و زیانانه‌یه‌ كه‌ له‌لایه‌ن فه‌رمانبه‌ر یان كه‌سانی ڕاسپێردراو به‌ڕاژه‌ی گشتی به‌ر موڵك و ماڵی ده‌وڵه‌ت ده‌كه‌وێت.مادده‌ی (2)فه‌رمانبه‌ر یان ڕاسپێردراو به‌ڕاژه‌ی گشتی، به‌های ئه‌و زیانانه‌ی ده‌خرێته‌ ئه‌ستۆ كه‌ به‌ر ماڵ و موڵكی ده‌وڵه‌ت كه‌وتوون، به‌هۆی هه‌ڵه‌ی به ‌ئه‌نقه‌ست، یان كه‌مته‌رخه‌می، یان پشتگوێخستن یاخود سه‌رپێچیكردنی یاسا و بڕیار و پێڕه‌و و ڕێنماییه‌ به‌ركاره‌كان.مادده‌ی (3)یه‌كه‌م: پێویسته‌ ده‌سه‌ڵاتی تایبه‌تمه‌ند یان ئه‌وه‌ی هه‌ر كامیان ڕایده‌سپێرێت، لیژنه‌ی لێكۆڵینه‌وه‌ له‌ سه‌رۆكێك كه‌ پله‌ی وه‌زیفی له‌ به‌ڕێوه‌به‌ر كه‌متر نه‌بێت و دوو ئه‌ندام له‌ فه‌رمانبه‌رانی خاوه‌ن شاره‌زایی و پسپۆڕیی پێكبهێنێت، به‌و مه‌رجه‌ی یه‌كێكیان خاوه‌ن بڕوانامه‌ی به‌رایی زانكۆیی بێت له‌ یاسادا.دووه‌م: نابێت كه‌سێك ببێته سه‌رۆك‌ یان ئه‌ندامی لیژنه‌ی لێكۆڵینه‌وه‌ كه‌ په‌یوه‌ندی هاوسه‌رگیری یان خزمایه‌تی تا پله‌ی چواری له‌گه‌ڵ داواكراو بۆ مه‌به‌ستی له‌ئه‌ستۆكردن هه‌بێت.سێیه‌م: ئه‌گه‌ر زیاتر له‌ دۆسییه‌یه‌كی تایبه‌ت به‌ له‌ئه‌ستۆكردن هه‌بوو، ده‌كرێت بۆ خێراكردنی پرۆسه‌ی تێڕوانینیان، ده‌سه‌ڵاتی تایبه‌تمه‌ند زیاتر له‌ یه‌ك لیژنه‌ی لێكۆڵینه‌وه‌ پێكبهێنێت.مادده‌ی (4)ئه‌و فه‌رمانگه‌ په‌یوه‌ندیداره‌ی كه‌ تیایدا زیان گه‌یاندن به‌ موڵك و ماڵی ده‌وڵه‌ت كه‌وتووه‌، له‌ ماوه‌یه‌ك كه‌ له‌ (7) حه‌وت ڕۆژ له‌ ڕێكه‌وتی زانینی ڕووداوه‌كه‌ تێپه‌ڕنه‌كات، ده‌سه‌ڵاتی تایبه‌تمه‌ند ئاگادار ده‌كاته‌وه‌.مادده‌ی (5)یه‌كه‌م: لیژنه‌ی لێكۆڵینه‌وه‌ له‌ ڕێگه‌ی فه‌رمانگه‌ی په‌یوه‌ندیداره‌وه‌، فه‌رمانبه‌ر یان ڕاسپێردراو به‌ڕاژه‌ی گشتی، به‌شێوه‌ی نووسراو، به‌ مه‌به‌ستی ئاماده‌بوون له‌كات و شوێنی دیاریكراو له‌به‌رده‌م لێژنه‌كه‌دا ئاگادارده‌كاته‌وه‌، و بۆ هه‌ر ڕێكارێكی تری پێویست سه‌باره‌ت به‌ پێڕاگه‌یاندن و ئاماده‌بوون ڕێسا گشتییه‌كانی ناو یاسا به‌ركاره‌كانی هه‌رێم جێبه‌جێده‌كرێن.دووه‌م: لێكۆڵینه‌وه‌ به‌شێوه‌ی نووسین ده‌بێت، و لیژنه‌كه‌ وته‌كانی كه‌سی داواكراو به‌ له‌ئه‌ستۆكردن و گه‌واهیده‌ره‌كان تۆمار ده‌كات، و ده‌توانێت بڕوانێته‌ ئه‌و په‌ڕاو و به‌ڵگه‌نامه‌ و زانیارییانه‌ كه‌ بۆ لێكۆڵینه‌وه‌ به‌ پێویستیان ده‌زانێت.سێیه‌م: ئاماده‌نه‌بوونی كه‌سی داواكاراو به‌ له‌ئه‌ستۆكردن، سه‌ره‌ڕای پێڕاگه‌یاندنی، ڕێگرنابێت له‌به‌رده‌م كاری لیژنه‌ی لێكۆڵینه‌وه‌ و پێویسته‌ له‌سه‌ر گرتنه‌به‌ری ڕێكاره‌كانی به‌رده‌وام بێت.چواره‌م: لیژنه‌ی لێكۆڵینه‌وه‌ ده‌توانێت پشت به‌ كه‌سانی شاره‌زا و تایبه‌تمه‌ند ببه‌ستێت، به‌بێ ئه‌وه‌ی مافی ده‌نگدانیان هه‌بێت.مادده‌ی (6)لیژنه‌ی لێكۆڵینه‌وه‌ ڕاسپارده‌ی خۆی به‌ له‌ئه‌ستۆكردن یان له‌ئه‌ستۆنه‌كردن و هۆكاره‌كانی، ئاڕاسته‌ی ده‌سه‌ڵاتی تایبه‌تمه‌ند ده‌كات، و ده‌بێت كۆنوسی كۆتایی لیژنه‌كه‌ ئامانه‌ی خواره‌وه‌ له‌خۆبگڕێت‌:یه‌كه‌م: دیاریكردنی قه‌باره‌ی ئه‌و زیانانه‌ی به‌ر ماڵ و موڵكی ده‌وڵه‌ت كه‌وتوون به‌شێوه‌یه‌كی ورد و ڕوون.دووه‌م: دیاریكردنی ڕاده‌ی گه‌وره‌یی ئه‌و هه‌ڵه‌ یان سه‌رپێچی یان كه‌مته‌رخه‌می یان پشتگوێخستنه‌ی ئه‌نجامدراوه‌ و بووه‌ته‌ هۆكاری زیانگه‌یاندن به‌ ماڵ و موڵكی ده‌وڵه‌ت، به‌ ئه‌نقه‌ست بووبێت یان نا، هه‌ڵه‌یه‌كی مرۆیی ویستراو بووبێت یان نه‌ویستراو.سێیه‌م: دیاریكردنی كه‌سی له‌ئه‌ستۆكراو، هه‌روه‌ها ئه‌وانه‌ی به‌شداربوون له‌گه‌ڵیدا و ڕێژه‌ی به‌رپرسیارێتی هه‌ریه‌ك له‌ به‌شداربووان له‌ هێنانه‌كایه‌ی‌ زیانه‌كه‌.چوره‌م: دیاریكردنی په‌یوه‌ندی هۆكاری نێوان زیانه‌كه‌ و هه‌ڵه‌ یان كه‌مته‌رخه‌می یان پشتگوێخستن یاخود سه‌رپێچییه‌كه‌.پێنجه‌م: دیاریكردنی به‌های زیانه‌كه‌ به‌ نرخی ڕۆژی ئاڕاسته‌كردنی ڕاسپارده‌ی لیژنه‌كه‌، له‌گه‌ڵ بڕی پێبژاردنی له‌ئه‌ستۆكراو.مادده‌ی (7)ده‌سه‌ڵاتی تایبه‌تمه‌ند له‌سه‌ر بنه‌مای ڕاسپارده‌كانی لیژنه‌ی لێكۆڵینه‌وه‌ بڕیاری له‌ئه‌ستۆكردن یان له‌ئه‌ستۆنه‌كردن ده‌دات، له‌ ماوه‌ی (7) حه‌وت ڕۆژ له‌ ڕێكه‌وتی وه‌رگرتنی ڕاسپارده‌كان.مادده‌ی (8)بڕی پێبژاردنی له‌ئه‌ستۆكراو به‌ یه‌كجار ده‌درێت، و وه‌زیری تایبه‌تمه‌ند یان سه‌رۆكی لایه‌نی نه‌به‌ستراو به‌ وه‌زاره‌ت ده‌توانێت بكاته‌ قیست بۆ ماوه‌یه‌ك له‌ (5) پێنج ساڵ زیاتر نه‌بێت، به‌رامبه‌ر به‌ ده‌سته‌به‌رێكی كه‌سی یان خانووبه‌ره‌یی گه‌ره‌نتیكار، و له‌م باره‌یه‌ش نیشانه‌ی گلدانه‌وه‌ به‌ حوكمی ڕه‌هن له‌سه‌ر خانووبه‌ره‌كه‌ له‌ فه‌رمانگه‌ی تۆماركردنی خانووبه‌ره‌ی تایبه‌تمه‌ند، داده‌نرێت.مادده‌ی (9)یه‌كه‌م: حوكمه‌كانی یاسای وه‌رگرتنه‌وه‌ی قه‌رزه‌ حكومییه‌كانی كارپێكراو له‌ هه‌رێم، له‌سه‌ر كه‌سی له‌ئه‌ستۆكراو پیاده‌ ده‌كرێت، ئه‌گه‌ر پابه‌ندنه‌بوو به‌ دانه‌وه‌ی بڕی پێبژاردنی له‌ئه‌ستۆكراو، یان له‌ ماوه‌ی (30) سی ڕۆژ له‌ ڕێكه‌وتی شایسته‌بوونی قیسته‌كانی نه‌دایه‌وه‌، بڕیاری به‌قیستكردنه‌كه‌ش به‌ هه‌ڵوه‌شاوه‌ داده‌نرێت و ئه‌و قیستانه‌ی ماونه‌ته‌وه‌ له‌ئه‌ستۆی به ‌یه‌كجاری لێی وه‌رده‌گیرێته‌وه‌.دووه‌م: ئه‌گه‌ر نه‌كرا بڕی پێبژاردنی له‌ئه‌ستۆكراو به‌پێی یاسای وه‌رگرتنه‌وه‌ی قه‌رزه‌ حكومییه‌كان وه‌ربگیرێت، ئه‌وا مووچه‌ی كه‌سی له‌ئه‌ستۆكراو به‌پێی ئه‌و ڕێژانه‌ی كه‌ له‌ یاسای جێبه‌جێكردنی كارپێكراو له‌ هه‌رێم دیاریكراوه‌ گلده‌درێته‌وه‌، و ئه‌مه‌ش ڕێگرنابێت له‌ گرتنه‌به‌ری ڕێكاره‌كانی هاتوو له‌ یاسای وه‌رگرتنه‌وه‌ی قه‌رزه‌ حكومییه‌كانی كارپێكراو له‌ هه‌رێم له‌سه‌ر هه‌ر مایه‌یه‌ك كه‌ له‌ئه‌ستۆكراو له‌ داهاتوودا ده‌بێته‌ خاوه‌نی.مادده‌ی (10)یه‌كه‌م: گواستنه‌وه‌ و كۆتایهاتنی ڕاژه‌ی فه‌رمانبه‌ر یان ڕاسپێردراو به‌ڕاژه‌ی گشتی به‌هه‌ر هۆكارێك ڕێگرنابێت له‌ گرتنه‌به‌ری ڕێوشوێنی له‌ئه‌ستۆكردن به‌پێی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌.دووه‌م: له‌ حاڵه‌تی مردنی له‌ئه‌ستۆكراو، بڕی پێبژاردن ده‌گوازرێته‌وه‌ بۆ سه‌ر ئه‌و ماڵ و موڵكه‌ی كه‌ له‌دوای مردنی لێی به‌جێده‌مێنێت.مادده‌ی (11)یه‌كه‌م: كه‌سی له‌ئه‌ستۆكراو ده‌توانێت له‌ ماوه‌ی (15) پازده‌ ڕۆژ له‌ ڕێكه‌وتی پێڕاگه‌یاندنی یان ئه‌ژماركردنی به‌ پێڕاگه‌یه‌نراو، ڕاسته‌وخۆ له‌به‌رده‌م ده‌سه‌ڵاتی تایبه‌تمه‌ند یان له‌ ڕێگه‌ی فه‌رمانگه‌كه‌یه‌وه‌ دادخوازی به‌رامبه‌ر به‌ بڕیاری له‌ئه‌ستۆكردنه‌كه‌ی پێشكه‌ش بكات.دووه‌م: پێویسته‌ ده‌سه‌ڵاتی تایبه‌تمه‌ند له‌ ماوه‌ی (15) پازده‌ ڕۆژ له‌ ڕێكه‌وتی وه‌رگرتنی، بڕوانێته‌ دادخوازییه‌كه‌.سێیه‌م: ئه‌گه‌ر ده‌سه‌ڵاتی تایبه‌تمه‌ند دادخوازییه‌كه‌ی ڕه‌تكرده‌وه‌ یان له‌و ماوه‌یه‌ی له‌ بڕگه‌ی (دووه‌م)ی ئه‌م مادده‌یه‌دا هاتووه‌ وه‌ڵامی دادخوازیه‌كه‌ی نه‌دایه‌وه‌، كه‌سی له‌ئه‌ستۆكراو له‌ ماوه‌ی (30) سی ڕۆژ له‌ ڕێكه‌وتی پێڕاگه‌یاندنی یان ئه‌ژماركردنی به‌ پێڕاگه‌یانراو به‌ ده‌رئه‌نجامی دادخوازیه‌كه‌، مافی تانه‌دانی له‌ بڕیاری ده‌سه‌ڵاتی تایبه‌تمه‌ند له‌به‌رده‌م دادگای كارگێڕی هه‌یه‌ به‌پێی حوكمه‌كانی یاسای ژماره‌ (14)ی ساڵی 2008 (یاسای ئه‌نجومه‌نی شوورا له‌ هه‌رێمی كوردستان - عێراق).مادده‌ی (12)سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران به‌ وه‌زیری تایبه‌تمه‌ند داده‌ندرێت ئه‌گه‌ر كه‌سی له‌ئه‌ستۆكراو وه‌زیر یان ئه‌وانه‌ی پله‌ی وه‌زیریان هه‌یه‌، یاخود سه‌رۆكی ئه‌و لایه‌نه‌ نه‌به‌ستراوانه‌ به ‌وه‌زاره‌ت بێت كه‌ به‌ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران په‌یوه‌ستن.مادده‌ی (13)یه‌كه‌م: ئه‌و لیژنانه‌ی به‌پێی حوكه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ پێكده‌هێنرێن نابنه‌ جێگره‌وه‌ بۆ ئه‌و لیژنانه‌ی حوكمه‌كانی یاسای به‌رزه‌فه‌تكردنی فه‌رمانبه‌رانی ده‌وڵه‌ت و كه‌رتی گشتی ژماره‌ (14)ی ساڵی 1991ی به‌ركار له‌ هه‌رێم ده‌یانگرێته‌وه‌.دووه‌م: له‌ئه‌ستۆكردنی فه‌رمانبه‌ر یان ڕاسپێردراو به‌ڕاژه‌ی گشتی به‌پێی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌، ده‌سه‌ڵاتی تایبه‌تمه‌ند پابه‌ند ده‌كات به‌ گرتنه‌به‌ری ڕێكاری یاسایی و ڕه‌وانه‌كردنی دۆسیه‌كه‌ی بۆ دادگا ئه‌گه‌ر ئه‌و كرده‌وه‌یه‌ی ئه‌نجامی داوه‌ به‌پێی یاسای سزادانی به‌ركار یان هه‌ر یاسایه‌كی تر كه‌ ڕه‌گه‌زی تاوانكاری تێدابوو.مادده‌ی (14)ئه‌م یاسایه‌ له‌سه‌ر گشت ئه‌و دۆسیانه‌ی كه‌ به‌پێی یاسا به‌ركاره‌كان له‌ژێر لێكۆڵینه‌وه‌دان و بڕیاری له‌ئه‌ستۆكردنیان بۆ ده‌رنه‌چووه‌، و ئه‌وانه‌شی كه‌ تا ئێستا دۆسیه‌ی لێكۆڵینه‌وه‌یان بۆ نه‌كراوه‌ته‌وه‌ پیاده‌ ده‌كرێت.مادده‌ی (15)وه‌زیری دارایی و ئابوری ڕێنمایی پێویست بۆ جێبه‌جێكردنی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ده‌رده‌كات.مادده‌ی (16)كار به ‌هیچ ده‌قێكی یاسایی یان بڕیارێك ناكرێت كه‌ له‌گه‌ڵ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌دا ناكۆك بێت.مادده‌ی (17)له‌سه‌ر لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان پێویسته‌ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌جێ بكه‌ن.مادده‌ی (18)ئه‌م یاسایه‌ له‌ ڕێكه‌وتی بڵاوكردنه‌وه‌ی له‌ ڕۆژنامه‌ی فه‌رمی (وه‌قایعی كوردستان)دا جێبه‌جێ ده‌كرێت. د. رێواز فایق حسێن سه‌رۆكی په‌رله‌مانی كوردستان- عێراق هۆیه‌كانی ده‌رچواندنله‌ پێناو پارێزگاریكردن له‌ موڵك و ماڵی گشتی ده‌وڵه‌ت له‌لایه‌ن فه‌رمانبه‌ران و ڕاسپێردراوان به‌ڕاژه‌ی گشتی، له‌ ڕێگه‌ی چاوپۆشینه‌كردن له‌گه‌ڵ حاڵه‌ته‌كانی پشتگوێخستن و كه‌مته‌رخه‌می یان به‌ ئه‌نقه‌ست زیان گه‌یاندن به‌ موڵك و ماڵی ده‌وڵه‌ت یان سه‌رپێچیكردنی یاسا و بڕیار و پێڕه‌و و ڕێنماییه‌ به‌ركاره‌كان، ئه‌م یاسایه‌ ده‌رچوێندرا....