القوانين

بەناوى خوداى بەخشندەو میهرەبانبەناوى گەلەوەسەرۆکایەتی هەرێمی كوردستان - عێراقبەپێی ئەو دەسەڵاتەى پێماندراوە لە بڕگەى (یەکەم)ى ماددەى (دەیەم) لە یاساى سەرۆکایەتی هەرێمی کوردستان ژمارە (1)ی ساڵی 2005ى هەموارکراو، و پاڵپشت بە یاساکاریی پەرلەمانى کوردستان لە دانیشتنی ژمارە (15)ی ئاسایی ڕۆژی 16/1/2020 کردوویەتی، بڕیارماندا بە دەرکردنی:یاساى ژمارە (2)ى ساڵى 2020 یاسای چاكسازی لە مووچە و دەرماڵە و بەخشین و ئیمتیازاتەكان و خانەنشینی لە هەرێمی كوردستان - عێراقبەشی یەكەمئامانجەكانماددەى (1):یەكەم: بەرجەستەكردنی بنەماكانی دادپەروەری و شایسستە بوون لە خەرجكردنی مووچە و دەرماڵە و بەخشین و ئیمتیازاتەكانی دیكە لە هەرێمی كوردستان، و نەهێشتنی سوودمەندبوونی نا شایستە و ڕێگرتن لە بەهەدەردانی بوودجەی گشتی.دووەم: بەدامەزراوەیكردن و یەكخستنی بەڕێوەبەرایەتی گشتی و بەڕێوبەرایەتی و فەرمانگە و یەكە جیاجیاكانی خانەنشینی لە بوارەكانی (شارستانی و سەربازی و هێزەكانی ئاسایشی ناوخۆ) لە یەك بەڕێوەبەرایەتی گشتی خانەشینی سەر بە (وەزارەتی دارایی و ئابووری) حكومەتی هەرێمی كوردستان - عێراق.سێیەم: كاراكردن و پشتیوانی كردنی دارایی سندوقی خانەنشینی، و ڕێگرتن لە هەر خەرجییەك لەسەر سندوقەكە جگە لەو مەبەستانەی لە یاسای خانەنشینی كارپێكراو ژمارە (27)ی ساڵی 2006 لە هەرێمدا، ئاماژەیان پێكراوە.چوارەم: رێكخستنەوەی خانەنشینی خاوەن وەزیفە باڵاكان و پلە تایبەتەكان لەسەر بنەمای تەمەن و ساڵانی خزمەت و بڕوانامە.بەشی دووەمرێكخستنەوەی ماف و ئیمتیازاتەكانی میراتگرانی كەسوكاری شەهیدان وئەنفالكراوان و زیندانیكراو و گیراوانی سیاسیماددەى (2):یەكەم: یەكخستنی ماف و ئیمتیازاتی كەسوكاری شەهیدان و ئەنفالكراوان و زیندانی و گیراوی سیاسی لە هەرێمی كوردستان لەبەر ڕۆشنایی یاسا بەركارەكان.دووەم: پاككردنەوە و هەڵوەشاندنەوەی ماف و ئیمتیازاتی میراتگری ئەو كەسانەی كە بەدەر لە حوكمەكانی یاسای ژمارە (9)ی ساڵی 2007ی هەمواركراو (یاسای ماف و ئیمتیازاتی كەسوكاری شەهیدان و ئەنفالكراوان) سوودمەند بوون.سێیەم: پاككردنەوە و هەڵوەشاندنەوەی ئیمتیازاتی زیندانی و گیراوی سیاسی كە بە ناوی زیندانی و گیراوی سیاسی، بە پێچەوانەی حوكمەكانی یاسای ژمارە (11)ی ساڵی 2011 (یاسای ئیمتیازاتی زیندانی كراو و گیراوی سیاسی كوردستانی) هەمواركراو سوودمەند بوون.چوارەم: لە كاتی مردنی زیندانیكراو و گیراوی سیاسی، بە یاسای خانەنشینی بەركار لە هەرێمی كوردستان مامەڵە لەگەڵ میراتگرانیان دەكرێت.پێنجەم: پێویستە لەسەر وەزارەتەكانی (دارایی و ئابووری) و (خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی) و (پەروەردە) و (تەندروستی) بە هەماهەنگی وەزارەتی (كاروباری شەهیدان و ئەنفالكراوان) ڕێنمایی دەربكەن بە مەبەستی ڕێكخستنەوەی لەئەستۆگرتنی حكومەت بۆ خەرجیی چارەسەری تەندروستی و خوێندنی (كوڕ و كچ و هاوسەری شەهید كە هاوسەرگیریی نەكردۆتەوە) لە قوتابخانە و پەیمانگا و زانكۆ حكومی و ئەهلییەكان لە ناو هەرێمدا، و دەستنیشانكردنی مەرجەكانی شایستەبوون لەبەر ڕۆشنایی بڕگەی (دووەم) لە ماددەی (7) لە یاسای ژمارە (9)ی ساڵی 2007 (یاسای ماف و ئیمتیازاتی كەسوكاری شەهید و ئەنفالكراوەكان لە هەرێمی كوردستان).بەشی سێیەمنەهێشتنی سوودمەندبوون لە جارێك زیاتر لە بودجەی گشتیماددەى (3):یەكەم:1. هەڵوەشاندنەوەی سەرجەم ئەو بەخشین و ئیمتیازاتە داراییانەی كە خەرج دەكرێن بۆ ئەو كەسانەی كە بەناوی سوودمەندی تەرخانكراوەكانی چاودێری كۆمەڵایەتی و خاوەن پێداویستی تایبەت و كەمئەندامان، بەدەر لە یاسا و ڕێنماییە كارپێكراوەكان خۆیان تۆمار كردووە، وڕاستكردنەوەی ئەو سوودمەندییە بەپێی پێوەرەكانی سوودوەرگرتن لەو بەخشین و ئیمتیازاتانە، و لەناویشیاندا ڕێژەی پەككەوتەیی بەپێی ڕاپۆرتی لیژنەی پزیشكی ڕاستێنراو.2. كەمئەندام و خاوەن پێداویستی تایبەت لە كەسانی فەرمانبەر، لەجیاتی ئەو بەخشینەی لە تەرخانكراوەكانی چاودێری كۆمەڵایەتی، دەرماڵەی (لەبری پەككەوتەیی)یان پێدەدرێت، بەڕێژەیەك لە مووچەی بنەڕەتییان، كە ئەو ڕێژەیە لەلایەن ئەنجومەنی وەزیرانەوە دەستنیشان دەكرێت بەڕەچاوكردنی ڕێژەی پەككەوتن لەلایەن لێژنەیەكی پزیشكی پسپۆڕەوە.دووەم: كار بە سەرجەم ئەو یاسا و بڕیار و پەیڕەو و ڕێنماییانە ناكرێت كە ڕێگە دەدەن بە سوودمەندبوون لە وەرگرتنی زیاتر لە یەك مووچە و بەخشین و هەر ئیمتیازێكی دارایی تر لە بودجەی گشتی لە ناو هەرێم و دەسەڵاتی فیدراڵی، بۆ سەرجەم سوودمەندان لە بوارەكانی شارستانی، سەربازی، هێزەكانی ئاسایشی ناوخۆ، سوودمەندانی تەرخانكراوەكانی چاودێری كۆمەڵایەتی و خانەنشینی بە هەموو جۆرەكانی جگە لە ئیمتیازاتە داراییەكانی میراتگرانی كەسوكاری شەهیدان و ئەنفالكراوان و زیندانی و گیراوی سیاسی و سوودمەندان بەپێی یاسای ژمارە (9)ی ساڵی 2015 (یاسای ماف و ئیمتیازاتی تاقانەكانی جینۆساید لە هەرێمی كوردستان - عێراق).سێیەم: سەرپشككردنی ئەو كەسانەی كە بڕگەی (دووەم)ی ئەم ماددەیە دەیانگرێتەوە، كە بەپێی یاسا و ڕێنماییەكان سەرەڕای مووچە سوودمەندن لە وەرگرتنی مینحە و ئیمتیازاتی دارایی تر لە بودجەی گشتی لەناو هەرێم و دەسەڵاتی ئیتیحادی، كەدەبێت تەنها لە یەكێك لەو مووچە و مینحە و ئیمتیازاتانە سوودمەندبن.چوارەم: لەكاتی گەڕانەوەى فەرمانبەری خانەنشینكراو بۆ وەزیفەی گشتی بە هەمیشەیی یان بە گرێبەست، سەرپشك دەكرێت لە وەرگرتنی مووچەی خانەنشینییەكەی یان مووچەی ئەو وەزیفەیەی كە پێی دامەزراوەتەوە، و لە هیچ حاڵەتێكدا نابێت سوودمەند بێت لە دوو مووچە.بەشی چوارەمبواری پێشمەرگە و هێزەكانی ئاسایش و پۆلیسی ناوخۆماددەى (4):یەكەم: یەكخستن و ڕێكخستنی یەكەكانی ژمێریاری لە گشت یەكەكانی هێزی پێشمەرگەی كوردستان، ڕێكخراو و ڕێكنەخراو لە چوارچێوەی هەیكەلیەتی وەزارەتی (كاروباری پێشمەرگە) لە یەك یەكەی ژمێریاری كە بەڕێوەبەرایەتی گشتی بودجە و بەرنامەكان (ژمێریاری سەربازی) سەر بە وەزارەتی (كاروباری پێشمەرگە)ی هەرێمی كوردستانە.دووەم: یەكەكانی ژمێریاری پێویستە لە ژێر وردبینی دیوانی چاودێری دارایی هەرێمی كوردستان، و (فەرمانگەی چاودێری دارایی) هاتوو لە ماددەی (3) لە یاسای ژمارە (19)ی ساڵی 2007 یاسای (وەزارەتی كاروباری پێشمەرگە لە هەرێمی كوردستان) هاوشێوەی هێزە ڕێكخراوەكانی سەر بە وەزارەتی ناوبراو بێت.سێیەم: پێویستە وەزیری كاروباری پێشمەرگە دەسەڵاتی تەواو بە پێی یاسا بەركارەكان بدات بە فەرمانگەی (چاودێری دارایی) سەر بە وەزارەتی (كاروباری پێشمەرگە) بۆ ووردبینیكردنی لیستی پێشمەرگە و دروستكردنی دۆسیەی كەسی بە پێداویستییە یاساییەكانەوە، و پێداچوونەوە بە خزمەتی پێشمەرگایەتی لە گشت یەكەكانی هێزی پێشمەرگەی كوردستان، ڕێكخراو و ڕێكنەخراو لە چوارچێوەی هەیكەلییەتی وەزارەتی (كاروباری پێشمەرگە) بە هەماهەنگی لەگەڵ بەڕێوەبەرایەتی میلاكی سەر بە بەڕێوەبەرایەتی گشتی بودجە لە وەزارەتی (دارایی و ئابووری).چوارەم: پێویستە دەستنیشانكردنی ژمارەی پاسەوانان بۆ بارەگا و دامەزراوە حزبییەكان و هەروەها پاسەوانی پارێزگاری لە خاوەن وەزیفە باڵاكان و بەرپرسانی سەربازی و ئاسایشی ناوخۆ، بە هەماهەنگی و بەپێی پەیڕەوێك ڕێكبخرێت كە لەلایەن ئەنجومەنی وەزیرانەوە دەردەچێت، و ئەوانەی زیاد دەبن لە ژمارەی دیاریكراو لەو پەیڕەوە لە چوارچێوەی میلاكی سەربازی و هێزەكانی ئاسایشی ناوخۆ بەپێی شایستەبوونی خۆیان ڕاژەیان ڕێكدەخرێتەوە.پێنجەم: گواستنەوەی گشت پاسەوانەكان بۆ سەر میلاكی هێزەكانی یەكەی پاسەوانی لە وەزارەتی (ناوخۆ) و بە هیچ جۆرێك نابێت پاسەوان لەسەر میلاكی هیچ یەكەیەكی تری سەربازی یان هێزەكانی ئاسایشی ناوخۆ بێت جگە لە یەكەی پاسەوانی سەر بە وەزارەتی ناوخۆ، و خەرجكردنی مووچەی پاسەوانی تەنها لەلایەن بەڕێوەبەرایەتی ژمێریاری وەزارەتی ناوخۆ دەبێت دوای هاوتاكردن و یەكخستنیان.شەشەم: پێداچوونەوە و رێكخستنەوەی لیستی سوودمەندانی خانەنشینی كەمئەندامانی پێشمەرگە لەبەر ڕۆشنایی یاسای ژمارە (34)ی ساڵی 2007 یاسای خانەنشینی كەمئەندامانی پێشمەرگە(زێرەڤانی) هەرێمی كوردستان - عێراق ، و هەڵوەشاندنەوەی خانەنشینی ئەو كەسانەی كە بە پێچەوانەی یاسای ناوبراو خانەنشین كراون.بەشی پێنجەمدەرماڵەكانماددەى (5):پێویستە لەسەر ئەنجومەنی وەزیران گشت دەرماڵەكان لە بەر ڕۆشنایی یاسا بەركارەكان، بە شێوەیەكی دادپەروەرانە ڕێك بخاتەوە.بەشی شەشەمرێكخستنەوەی هەژماركردنی خزمەتماددەى (6):یەكەم: پێداچوونەوە و ڕێكخستنەوەی پلە و ناونیشان و مووچەی وەزیفی سەرجەم مووچەخۆرانی هەرێم لە بوارەكانی خزمەتی (شارستانی، پێشمەرگایەتی، هێزەكانی ئاسایشی ناوخۆ) بەپێی یاسا و پەیڕەو و ڕێنماییە كارپێكراوەكان، و ڕێكخستنەویان لە چوارچێوەی وەزیفەی گشتییدا لەسەر بنەمای بڕوانامە و ساڵانی خزمەتی فیعلی و خزمەتی هەژماركراوی یاسایی، بەبێ ئەژماركردنی ئەو خزمەتەی كە بەشێوەیەكی نایاسایی بۆ مووچەخۆر ئەژماركراون.دووەم: یەكخستنی ناونیشان و پلەی وەزیفی لەگەڵ مووچەی وەزیفی بەپێی حوكمەكانی یاسای میلاكی ژمارە (25)ی ساڵی 1960ی هەمواركراوی كارپێكراو لە هەرێمدا یان هەر یاسایەكی تر كە جێگەی ئەم یاسایە دەگرێتەوە، و هەڵوەشاندنەوەی ئەو ناونیشان و پلە وەزیفییانەی كە هاودژن لەگەڵ یاسای ناوبراو.سێیەم: هەڵوەشاندنەوەی گشت پلە و مەرتەبەی زێدەكی كە بەدەر لە یاسا كارپێكراوەكان دراوە بە مووچەخۆران، چ لە ڕۆژی یەكەم دامەزراندنیان یان لە دوای دامەزراندنیان.چوارەم: هەڵوەشاندنەوەی ساڵانی خزمەتی ئەژماركراو بۆ خزمەتی وەزیفی (شارستانی یان پێشمەرگایەتی یان هێزەكانی ئاسایشی ناوخۆ) بۆ ئەو ماوانەی كە لەگەڵ ماوەی خوێندنی مووچەخۆر یەكدەگرێتەوە، جگە لە حاڵەتەكانی مۆڵەتی خوێندن، یان خوێندنی ئێواران، یان تەمەنی لەو كاتەدا لە خوار (16) شازدە ساڵی بێت، جگە لە زیندانی و راگیراوانی سیاسی.پێنجەم:1. هەر پێگەیەكی یاسایی بواری ڕاژەی گشتی پشتبەست بە بڕیاری كارگێڕی هاتوونەتەدی و لەسەر بودجەی گشتی مووچەیان وەرگرتووە، ئەوا ئەو پێگانە پارێزراو دەبن بە مەرجێك لێبڕینی خانەنشینییان بدەن پشت بەست بە بڕیاری كارگێڕی دامەزراندنیان، و پێویستە پلە و ناونیشانی وەزیفی و مووچە و شایستەی داراییان لە چوارچێوەی یاسا و پەیڕەو و ڕێنماییە بەركارەكان ڕێكبخرێتەوە و خۆیان بگونجێنن لەگەڵ ئەحكامەكانی ئەم یاسایە.2. حوكمی خاڵی (1)ی بڕگەی (پێنجەم)ی ئەم ماددەیە، تەنیا ئەو كەسانە دەگرێتەوە كە تا پەسەندكردنی ئەم یاسایە مووچەیان وەرگرتووە.بەشی حەوتەمبواری خانەشینیماددەى (7):یەكەم: یەكخستنی خانەنشینی ئەوانەی لە خوارەوە ئاماژەیان پێدراوە لە ڕووی مەرج و پێداویستییەكانی خانەنشینبوون بەهەمان مەرج و پێوەرەكانی خانەنشینی فەرمانبەران لە پلە گشتییەكانی وەزیفە لەسەر میلاكی شارستانی و سەربازی و هێزەكانی ئاسایشی ناوخۆ:(سەرۆكی هەرێم و سەرۆكی پەرلەمان و سەرۆكی ئەنجومەنی وەزیران و جێگرەكانیان و ئەندامانی پەرلەمان و وەزیرەكان و ئەوانەی بە پلەی ئەوانن و بریكارەكانی وەزارەت و ئەوانەی بە پلەی ئەوانن و ئەوانەی مووچەی بریكاری وەزارەت وەردەگرن و خاوەن پلە تایبەتەكان و بەڕێوەبەرە گشتییەكان و ئەوانەی بە پلەی بەڕێوەبەری گشتی و ئەوانەی مووچەی بەڕێوەبەری گشتی وەردەگرن و سەرۆك و ئەندامانی ئەنجومەنی پارێزگاكانی هەرێم و گشت ئەو كەسانەی كە بەپێیی خشتەی كارپێكراوی مووچە لە هەرێمی كوردستان مووچە و دەرماڵەی هەردوو پلە باڵای (أ) و (ب) وەردەگرن لەسەر میلاكی شارستانی و سەربازی و هێزەكانی ئاسایشی ناوخۆ).دووەم: مووچەی خانەنشینی هەژمار دەكرێت بۆ ئاماژەپێدراوان لە بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیە بەم شێوەیەی خوارەوە:1. ڕێژەی (15%) پانزدە لە سەدا لە كۆی گشتی دوا مووچە و دەرماڵە، ئەوەی لەكاتی خزمەتدا وەریدەگرێت.2. ڕێژەی (1.5%) یەك و نیو لە سەدا لە كۆی گشتی دوا مووچە و دەرماڵە، ئەوەی لەكاتی خزمەتدا وەریدەگرێت، دەخرێتە سەر مووچەی خانەنشینی بۆ هەر ساڵێكی خزمەت.3. دەرماڵەی ئەم بڕوانامانەی خوارەوە یان هاوشێوەیان بەم ڕێژەیە دەبێت:أ. دەرماڵەی بڕوانامەی ئامادەیی بەڕێژەی (1%)یەك لەسەدا لە كۆی گشتی دوا مووچە و دەرماڵە، ئەوەی لەكاتی خزمەتدا وەریدەگرێت، دەخرێتە سەر مووچەی خانەنشینی.ب. دەرماڵەی بڕوانامەی دبلۆم بەڕێژەی (2%) دوو لەسەدا لە كۆی گشتی دوا مووچە و دەرماڵە، ئەوەی لەكاتی خزمەتدا وەریدەگرێت، دەخرێتە سەر مووچەی خانەنشینی.ج. دەرماڵەی بڕوانامەی بەكالۆریۆس بەڕێژەی (4%) چوار لە سەدا لە كۆی گشتی دوا مووچە و دەرماڵە، ئەوەی لەكاتی خزمەتدا وەریدەگرێت، دەخرێتە سەر مووچەی خانەنشینی.د. دەرماڵەی بڕوانامەی دبلۆمی باڵا و ماستەر بەڕێژەی (6%) شەش لەسەدا لە كۆی گشتی دوا مووچە و دەرماڵە، ئەوەی لەكاتی خزمەتدا وەریدەگرێت، دەخرێتە سەر مووچەی خانەنشینی.ه. دەرماڵەی بڕوانامەی دكتۆرا بەڕێژەی (8%) هەشت لەسەدا لە كۆی گشتی دوا مووچە و دەرماڵە، ئەوەی لەكاتی خزمەتدا وەریدەگرێت، دەخرێتە سەر مووچەی خانەنشینی.4. شایستەی مووچەی خانەنشین نابێت لە ڕێژەی (50%) پەنجا لەسەدا تێپەڕێت لە كۆی گشتی دوا مووچە و دەرماڵە، ئەوەی لەكاتی خزمەت وەریدەگرێت.سێیەم:1. فەرمانبەر بەو پێناسەیەی لە یاسای خانەنشینی یەكگرتووی بەركار لە هەرێمدا هاتووە (بەوانەشەوە كە لە بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیە ئاماژەیان پێدراوە) شایستەی مووچەیەكی خانەنشینی دەبن ئەگەر خزمەتی خانەنشینیان لە (15) پازدە ساڵ كەمتر نەبێت، و (45) چل و پێنج ساڵ لە تەمەنیان تەواو كردبێت، جگە لە حاڵەتەكانی مردن یان شەهیدبوون یان خانەنشینبوون بە هۆكاری تەندروستی، و ئەو حاڵەتانەی دیكەى بەدەركردن كە لە یاسای خانەنشینی بەركاردا هاتووە.2. ئەوانەی ڕاسپێردراون بە خزمەتی گشتی، كە لە بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیەی ئاماژەیان پێدراوە، و مەرجەكانی هاتوو لە بڕگەی (سێییەم / 1)ی ئەم ماددەیە نایانگرێتەوە، ئەوا شایستەی مووچەیەكی خانەنشینی دەبن بەڕەچاوكردنی هەمان پێوەرەكانی هاتوو لە بڕگەی (دووەم)ی ئەم ماددەیە، بەمەرجێك نابێت لە رێژەی (25%) بیست و پێنج لەسەدا تێپەڕێت لە كۆی گشتی دوا مووچە و دەرماڵە، ئەوەی لەكاتی خزمەتدا وەریدەگرێت، دەخرێتە سەر مووچەی خانەنشینی، تاوەكو حاڵەتەكانیان دەگونجێندرێن لەگەڵ مەرجەكانی هاتوو لە خاڵی (1)ی ئەم بڕگەیە.3.حوكمەكانی خاڵی (2)ی ئەم بڕگەیە، ئەو كەسانە ناگرێتەوە كە دوای بەركاربوونی ئەم یاسایە وەك راسپێردراو بە خزمەتی گشتی ڕادەسپێردرێن.چوارەم: ئەندام پەرلەمان بە ئارەزوومەندانە مافی دەستبەرداربوونی لە ماف و شایستە خانەنشینییەكانی وەك راسپێردراو هەیە، بە مەرجێك لە ماوەیەك كە لە (30) سی رۆژ تێپەڕنەكات لە رێكەوتی بەركاربوونی ئەم یاسایە، داواكاری پێشكەش بە دیوانی پەرلەمانی كوردستان - عێراق بكات بە مەبەستی وەرگرتنی ڕێكاری یاسایی پێویست.پێنجەم: هەژماركردنی ماوەی خزمەتی خولی پەرلەمانی، بۆ هەموو مەبەستەكانی سەرمووچە و بەرزكردنەوەی پلە و خانەنشینی بۆ ئەو پەرلەمانتارانەی بە ئارەزوومەندانە دەگەڕێنەوە بۆ سەر وەزیفەكانیان.شەشەم: حوكمەكانی ئەم ماددەیە هەموو ئەو كەسانەش دەگرێتەوە كە لە بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیە ئاماژەیان پێدراوە، و لە پێش بەركاربوونی ئەم یاسایە خانەنشین بوون، و پێویستە خۆیان بگونجێنن لەگەڵ حوكمەكانی ئەم یاسایە، بۆ ئەوانەش كە خزمەتی خانەنشینییان نەگەیشتۆتە (15) پانزە ساڵ، ئەوا تاوەكو (3) سێ ساڵ دەخرێتە سەر خزمەتەكەیان هاوشێوەی پلە وەزیفە گشتییەكان، بۆ ئەوەی بگەنە تەمەنی خانەنشینی ئیجباری بەمەرجێك بڕی خانەنشینی ئەو ماوەیە بدات.حەوتەم: ئەوانەی لە بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیە ئاماژەیان پێدراوە و پێشتر فەرمانبەری حكومەت بوون، كە بە ئارەزوومەندانە بۆ سەر وەزیفەكانیان دەگەڕێنەوە، دەست لەكاركێشانەوەیان هەڵدەوەشێتەوە و ڕاژەكەیان بۆ هەژمار دەكرێت، بۆ مەبەستی سەرمووچە و پلە بەرزكردنەوە و خانەنشینی، و لایەنی پەیوەندیدار پابەند دەبێت بە دابینكردنی پلەی وەزیفی پێویست و تەرخانكراوی دارایی پێویست بۆیان، و سەرپشك دەبن لە وەرگرتنی مووچەی خانەنشینی یان مووچەی ئەو وەزیفەیەی كە بۆی دەگەڕێتەوە.هەشتەم: جگە لە ڕاسپێردراوان بە خزمەتی گشتی هەموو ئەوانەی لە بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیە ناویان هاتووە شایستەی مووچەی خانەنشینی دەبن، بەهەمان پێوەر و مەرجەكانی هاتوو لە بڕگەكانی (دووەم و سێیەم)ی هاتوو لەم ماددەیە، بەڕێژەیەك نابێت لە (60%) شەست لەسەدا تێپەڕبكات لە كۆی گشتی دوا مووچە و دەرماڵە كە لەكاتی خزمەتدا وەریدەگرێت.نۆیەم: موچەی خانەنشینی سەرجەم دادوەر و داواكاری گشتی، نابێت لە ڕێژەی (70%) حەفتا لەسەدا تێپەڕبكات لەكۆی گشتی دوا مووچە و دەرماڵە، كە لەكاتی خزمەتدا بەپێی یاسا بەركارەكان وەریدەگرێت.ماددەى (8):گواستنەوەی گشت ئەو بەڕێوەبەرایەتی گشتی و ئەو بەرێوەبەرایەتی و فەرمانگە و هەر یەكەیەكی دیكەی كارگێڕی و دارایی كە مووچەی خانەنشینییان لێ خەرج دەكرێت (شارستانی، سەربازی، هێزەكانی ئاسایشی ناوخۆ، یەكە ڕێكنەخراوەكانی هێزەكانی پێشمەرگە)، وە گواستنەوەی گشت میلاك و موڵك و ماڵی گواستراوەی ئەو بەڕێوەبەرایەتی و یەكە كارگێڕییانە و دۆسێیە و بەراییەكانی ئەو كەسانەی ئاماژەیان پێكراوە بۆسەر بەڕێوەبەرایەتی گشتی خانەنشینی (وەزارەتی دارایی و ئابووری) حكومەتی هەرێمی كوردستان - عێراق، هەیكەلبەندییەكی تازە بۆ ئەو بەڕێوەبەرایەتییە گشتییە ئامادە دەكرێ و لەلایەن ئەنجوومەنی وەزیرانەوە پەسەند دەكرێت.ماددەى (9):هەڵوەشاندنەوەى خانەنشینى بە پلەى (وەزیر و بریكارى وەزارەت و ڕاوێژكار و بەڕێوەبەرى گشتى) و هەر پلەیەكى ترى تایبەت بۆ ئەو پێشمەرگانەى كە لە ڕێزى بزووتنەوەى ڕزگاریخوازى كوردستان بوون پێش رێكەوتی 5/3/1991، وەك رێزلێنانێك مووچەى خانەنشینییان بەو پلانە پێدراوە، لەبڕى ئەوە پێویستە لەدوای دڵنیابوون لە هەبوونی مەرج و پێداویستییەكان و وردبینیكردن و پاككردنەوەى لیستى ناوى ئەو پێشمەرگانە لەناو كەسانى ناشایستە، ئیمتیازێكى دارایى شایستەیان بۆ دابین بكرێت لەبەر ڕۆشنایی یاسای ژمارە (33)ى ساڵى 2007 یاسای (رێزلێنانی پێشمەرگە (زێڕەڤانی) هەرێمى كوردستان - عێراق)، یان یاسای ژمارە (34) ساڵى 2007 یاسای (خانەنشینی كەمئەندامانی پێشمەرگە (زێڕەڤانی) هەرێمى كوردستان - عێراق)، یان یاسای ژمارە (36) ساڵى 2007 یاسای (راژە و خانەنشینی پێشمەرگە (زێڕەڤانی) هەرێمى كوردستان - عێراق)، بەپێى تایبەتمەندی.ماددەى (10):هەڵوەشاندنەوەى مووچەى خانەنشینى سەرجەم ئەو كەسانەى كە بەشێوەیەكى نایاسایی خانەنشینكراون و راستكردنەوەی مووچەى خانەنشینى سەرجەم ئەو كەسانەی كە بە پلەى بەرزتر لە پلەى شایستەى خۆیان خانەنشین كراون، یان لەسەر بنەمای ئەژماركردنی نایاسایی ساڵانى خزمەتی وەزیفی خانەنشین كراون، و ڕاستكردنەوەی مووچەى خانەنشینییان بۆ ئەو مووچەیەى بەپێى یاسا كارپێكراوەكان شایستەى دەبن وەك لەم یاسایەدا ئاماژەى پێكراوە.بەشی هەشتەمحوكمەكانی كۆتاییماددەى (11):یەكەم: دەبێت دەسەڵاتى جێبەجێكردن و لایەنە پەیوەندیدارەكان، حوكمەكانى ئەم یاسایە جێبەجێ بكەن.دووەم: دیوانى چاودێرى دارایی هەرێمى كوردستان پابەندە بە پشكنین و وردبینیكردن و بەدواداچوونی جێبەجێكردنی ئەحكامەكانی ئەم یاسایە و یاسا پەیوەندیدارەكانی تر و ئامادەكردنی ڕاپۆرت لەبەر ڕۆشنایی یاسای دیوانی چاودێری دارایی هەرێمى كوردستان - عێراق ژمارە (2)ى ساڵى 2008.سێیەم: دەستەى دەسپاكی و داواكاری گشتى لە هەرێمى كوردستان - عێراق بەپێى تایبەتمەندی پابەندن بە وەرگرتنی ڕێكاری یاسایی پێویست بەرامبەر هەر كارمەند و بەرپرسێك كە بەربەست و ئاستەنگ بۆ جێبەجێكردنی حوكمەكانى ئەم یاسایە دروست دەكەن.ماددەى (12):یەكەم: دامەزراندن لە وەزیفەكانی (بەڕێوەبەرى گشتى و راوێژكار و سەرووتر)، لە دامەزراوە دەستوورییەكانی هەرێمى كوردستان - عێراق رادەگیرێت، مەگەر تەنها لەو كاتەى پلەى چۆڵ هەبێت.دووەم: خانەنشینكردنی فەرمانبەر بە پلەى (بەڕێوەبەرى گشتى و سەرووتر)، كە پێكهاتەى ئیدارى لە ئاستى (بەڕێوەبەرایەتی گشتى و سەرووتر) بەڕێوە نابات بەپێى حوكمەكانى برگەی (هەشتەم) لە ماددەی (7)ى ئەم یاسایە دەبێت، یان دەگوازرێتەوە بۆ شوێنێكی تر لە كاتی هەبوونی شوێنى وەزیفی بەتاڵ، كە لەگەڵ ناونیشانی وەزیفی شایستەی خۆی دەگونجێت.سێیەم: حوكمەكانی برگەی (دووەم)ى ئەم ماددەیە سەرۆكی یەكە ئیدارەكانیش (پارێزگار، قایمقام، بەڕێوەبەرى ناحییە) دەگرێتەوە، كە هیچ یەكەیەكی ئیداری بەڕێوە نابەن.چوارەم: مەرجەكانى دامەزراندن بە پلەى (بەڕێوەبەرى گشتى و بەرەوژوور) جگە لە مەرجەكانی فەرمانبەرایەتی وەزیفەى گشتی بە پەیرەوێك دەستنیشان دەكرێت كە لەلایەن ئەنجومەنی وەزیرانەوە دەردەچێت، كە تیایدا ڕەچاوی بڕوانامە و پسپۆڕى و ساڵانى خزمەت و شارەزایی و لێهاتوویی بكرێت.ماددەى (13):یەكەم:1- وەزارەتی دارایى و ئابووری لە چوارچێوەی رێكخستنەوەی بوارى بانكی لە هەرێم و بە ئەلیكترۆنكردنی خزمەتگوزارییە بانكییەكان، ئەژمێرێكى تایبەت دەكاتەوە بۆ هەر مووچەخۆر و سوودمەندێك لە بودجەى گشتى لەپێناو زامنكردن (پاراستن)ی گشت شایستە داراییەكانیان بە شایستە داراییە خەرجنەكراوەكانیشەوە.2- چۆنیەتی كردنەوەی ئەو ئەژمێرە و سوودوەرگرتنی مووچەخۆر و سوومەند لە ئەژمێرەكە بە رێنماییەكی دارایی رێكدەخرێت كە لەلایەن وەزارەتی (دارایى و ئابووری)یەوە دەردەچێت لەبەر ڕۆشنای بڕگەی (یەكەم/1)ى ئەم ماددەیە.دووەم: لەبەر رۆشنایی ئەو بڕە پارەیەی كە بە فیعلی لە خەرجییەكان دەگەڕێتەوە لە دەرئەنجامی جێبەجێكردنی ئەم یاسایە، دەبێت ئەنجومەنی وەزیران ئەولەوییەت بدات بە پێداچوونەوە بەكەمترین مووچەى خانەنشینى لە هەرێم بە ئاراستەی زیادكردن و بەڕەچاوكردنى بژێوی و گوزەرانى ئەو كەسانەى كە كەمترین مووچەى خانەنشینى وەردەگرن.سێیەم: پێویستە لەسەر وەزارەتی (دارایی و ئابووری) حكومەتی هەرێمى كوردستان - عێراق، رێكارى یاسایی پێویست بۆ وەرگرتنەوەی قەرزە بازرگانییەكان بگرێتەبەر، و پێداچوونەوە بەو موڵك و ماڵانە بكرێ وەك گەرەنتی (زامنكردن) بۆ دانەوەی ئەم قەرزانە دانراوە.ماددەى (14):یەكەم: جێبەجێكردنی حوكمەكانى ئەم یاسایە ئاسەوارى دارایی و دادوەری لێناكەوێتەوە بۆ حاڵەتەكانى پێش كەوتنەبوارى جێبەجێكردنی یاساكە لەسەر ئەو كەسانەى كە دەیانگرێتەوە.دووەم: ئەوانەی حوكمەكانى ئەم یاسایە دەیانگرێتەوە مافى ئەوەیان هەیە بەپێى حوكمەكانی یاسای بەركار تانەی یاسایی بدەن.ماددەى (15):نابێت هیچ كەسێك خانەنشین بكرێت یان هەر ئیمتیازاتێكی دیكەى دارایى لەژێر هیچ پاساو و ناونیشانێكدا پێ بدرێت ئەگەر پێشتر بەشایستەبوونی یاسایى لە تۆمارەكانی داتابەیسی سیستەمی بایۆمەتری پەیڕەوكراو لەلایەن حكومەتی هەرێمى كوردستان تۆمار نەكرابێت و بەرایی نەبێت، و مووچەی خانەنشینی بۆ میراتگری یاسایی (المستحق) خەرج ناكرێت تاوەكو تۆمار نەكرێت لە داتابەیسی سیستەمی بایۆمەتری.ماددەى (16):یەكەم: حوكمەكانی ئەم یاسایە هەموو حاڵەتەكانی پێش بەركاربوونی ئەم یاسایەش دەگرێتەوە و پێویستە خۆیان بگونجێنن لەگەڵ ئەم یاسایە.دووەم: كار بە هیچ دەقێكى یاسایى یان بڕیارێكی ناكۆك لەگەڵ حوكمەكانى ئەم یاسایەدا ناكرێت.سێیەم: یاسای خانەنشینى خاوەن وەزیفە باڵاكانی هەرێمى كوردستان - عێراق ژمارە (36)ى ساڵى 2004 هەڵدەوەشێتەوە.ماددەى (17):پێویستە لەسەر ئەنجومەنی وەزیران پەیڕەو دەربكات بۆ ئاسانكارى جێبەجێكردنی حوكمەكانى ئەم یاسایە لە ماوەیەك كە لە (60) شەست رۆژ تێپەڕ نەكات لە رۆژى دەرچواندنی ئەم یاسایە.ماددەى (18):پێویستە ئەنجومەنی وەزیران و لایەنە پەیوەندیدارەكان حوكمەكانى ئەم یاسایە جێبەجێ بكەن.ماددەى (19):ئەم یاسایە لە رۆژنامەی فەرمی (وەقایعى كوردستان) بڵاودەكرێتەوە، و لە دوای تێپەڕبوونی (90) نەوەد رۆژ لە ڕێكەوتی دەرچوونی پەیڕەوی هاتوو لە ماددەی (17)ى ئەم یاسایە دەكەوێتە بواری جێبەجێكردنەوە. د. رێواز فایق حسێن سه‌رۆكی په‌رله‌مانی كوردستان- عێراق هۆیەكانی دەرچواندنلە پێناو رێكخستنەوەی بوارى وەزیفەی گشتى و خانەنشینى لە سەرجەم بوارەكانی (شارستانی و پێشمەرگایەتى و هێزەكانی ئاسایشی ناوخۆ)، و هەروەها تەرخانكراوەكانی چاودێرى كۆمەڵایەتی، و بەرپاكردنی دادپەروەری و یەكسانی لەخەرجكردنی مووچە و دەرماڵە و بەخشین و ئیمتیازاتە داراییە گشتییەكان، و رێگرتن لە سوود وەرگرتنی ناڕەوا و نایاسایی لە تەرخانكراوەكانی بودجەى گشتی، ئەم یاسایە دەرچوێندرا....

یاسای بوودجه‌ی هه‌رێمی كوردستانی عێراقبه‌ ناوی خوای به‌خشنده‌و میهره‌بانبه‌ ناوی گه‌لئه‌نجومه‌نی نیشتمانی كوردستانی عێراقژماره‌ بڕیار: 4مێژووی بڕیار: 19/3/1997بڕیاربه‌ پێی حوكمه‌كانی بڕگه‌كانی‌ (1 و 5)ی مادده‌ی (56)ی یاسای ژماره‌ (1)ی ساڵی 1992 و له‌سه‌ر داوای وه‌زیری دارایی و ئابووری و ره‌زامه‌ندی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران له‌سه‌ری، ئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی كوردستانی عێراق له‌ دانیشتنی رۆژی 19/3/1997 دا ئه‌م یاسایه‌ی خواره‌وه‌ی ده‌ركرد.یاسای ژماره‌ (1) ساڵی 1997 یاسای بودجه‌ی هه‌رێمی كوردستان-عێراقمادده‌ی یه‌كه‌م:أ- ئه‌م خه‌رجییه‌ به‌رده‌وامانه‌ی خواره‌وه‌ بۆ ئه‌نجومه‌نی نیشتمانی كوردستانی عێراق و وه‌زاره‌ته‌كان و كارگێرییه‌كانی هه‌رێم بۆ ساڵی 1997 ته‌رخان ده‌كرێن كه‌ئه‌م گوژمه‌ پارانه‌ن. (717،800، 2،285) دینار و (170) هه‌زار دۆلاری ئه‌مریكی.ب-ئه‌م پارانه‌ی خواره‌وه‌ بۆ بووجه‌ی فه‌رمانگه‌و كۆمپانیای كه‌ خۆیان به‌رێوه‌ده‌به‌ن بۆ ساڵی 1997 ته‌رخان ده‌كرێن كه‌ (549،768،800) دیناره‌.ج-بۆ بودجه‌ی نه‌خشه‌كێشانی گشتی ساڵی 1997 گوژمه‌ پاره‌ی (684،160،000) دینار ته‌رخان ده‌كرێ.مادده‌ی دووه‌م:داهاتی هه‌رێمی كوردستان بۆ ساڵی 1997، (1،636،017،492) دینار ده‌خه‌مڵێنرێ.مادده‌ی سێ یه‌م:وه‌زاره‌تی دارایی و ئابووری هه‌رێمی كوردستان، به‌پێی ئه‌و داهاته‌ داراییه‌ی دێته‌ ده‌ستی پاره‌ی ژمێریاری وه‌زاره‌ته‌كان و هه‌موو كارگێرییه‌كان دابین ده‌كات. مادده‌ی چواره‌م:سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی نیشتمانی كوردستانی عێراق بۆی هه‌یه‌ گوێزانه‌وه‌ له‌ناو بودجه‌ی تایبه‌تی ئه‌نجومه‌ندا بكات.مادده‌ی پێنجه‌م:ده‌سه‌ڵات به‌ وه‌زیری دارایی و ئابووری ده‌درێ تا گوێزانه‌وه‌ له‌ نێوان ته‌رخان كراوی یه‌ك ده‌روازه‌ بكات، جگه‌ له‌ فه‌سڵی مووچه‌، ئه‌ویش ده‌شێ بۆی بگوێزێته‌وه‌، به‌ڵام ناشێ لێی بگوێزرێته‌وه‌.مادده‌ی شه‌شه‌م:وه‌زیری دارایی و ئابووری بۆی هه‌یه‌ گوێزانه‌وه‌ له‌ نێوان ته‌رخان كراوی ده‌روازه‌كانی بكات، به‌ مه‌به‌ستی پاشه‌كه‌وت كردنی توانای خه‌رج كردن بۆ ئه‌و به‌رێوه‌به‌رایه‌تیانه‌ی كه‌ بڕیاری لێكردنه‌وه‌یان له‌ وه‌زاره‌تێك و لكاندنیان به‌ وه‌زاره‌تێكی دیكه‌وه‌ ده‌درێ.مادده‌ی حه‌وته‌م:ده‌سه‌ڵات به‌ وه‌زیری دارایی و ئابووری ده‌درێ كه‌ له‌ ته‌رخان كراوی گشتی په‌سه‌ند كراوی ساڵی 1997 به‌ رێژه‌ی (1%) له‌ كۆی گشتی ئه‌و ته‌رخانكراوه‌ بخاته‌ سه‌ر كۆی گشتی ته‌رخان كراوی په‌سه‌ند كراو له‌ بودجه‌ بۆ ئه‌م مه‌به‌ستانه‌ی خواره‌وه‌:1-ته‌رخانكردنی پاره‌ی پێویست بۆ بودجه‌ی ئه‌و به‌رێوه‌به‌رایه‌تییانه‌ی كه‌ له‌و ساڵه‌دا‌ دروست ده‌كرێن.2-ته‌رخانكراوی نوێ بخرێته‌ سه‌ر بودجه‌ی وه‌زاره‌ت و كارگێرییه‌كان بۆ ئه‌و باره‌ كتوپریانه‌ی كه‌ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران بڕیاری له‌سه‌ر ده‌دات.مادده‌ی هه‌شته‌م:وه‌زاره‌تی دارایی و ئابووری یه‌كه‌كانی (مفردات) میلاكه‌كانی هه‌موو وه‌زاره‌ته‌كانی هه‌رێمی كوردستانی عێراق بۆ ساڵی 1997 ئاماده‌ ده‌كات و به‌ پێی پاره‌ی مووچه‌ی په‌سه‌ند كراو له‌ بودجه‌دا په‌سه‌ندی ده‌كات.مادده‌ی نۆیه‌م:پێویسته‌ له‌سه‌ر وه‌زاره‌تی دارایی و ئابووری رێنمایی پێویست بۆ دانانی راده‌ی ده‌سه‌ڵاتی خه‌رج كردن بۆ به‌رێوه‌به‌رایه‌تییه‌ حكومه‌تییه‌كان ده‌ربكات له‌ ماوه‌یه‌كدا كه‌ له‌ دوو هه‌فته‌ له‌ مێژووی ده‌رچوونی ئه‌م یاسایه‌ تێپه‌ر نه‌كات.مادده‌ی ده‌یه‌م:وه‌زیری دارایی و ئابووری بۆی هه‌یه‌ رێنمایی پێویست بۆ بۆ ئاسان كردنی جێبه‌جێ كردنی ئه‌م یاسایه‌ ده‌ربچوێنێ.مادده‌ی یازده‌یه‌م:ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژنامه‌ی ره‌سمیدا بڵاو ده‌كرێته‌وه‌ و له‌ رۆژی (1/1/1997)ه‌وه‌ جێبه‌جێ ده‌كرێ. جوهر نامق سالم سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی نیشتمانی كوردستان- عێراق...

یاسای یه‌كه‌مین گۆڕینی یاسای (16) ی ساڵی 1992به‌ناوی خوای به‌خشنده‌ و میهره‌بانبه‌ناوی گه‌له‌وه‌ئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی كوردستانی عێراقژماره‌ی بڕیار: 7مێژووی بڕیار:31/3/1994بڕیاربه‌ پێی حوكمی بڕگه‌ (1) له‌ مادده‌ (56)ی یاسای ژماره‌ (1) ساڵی 1992 وله‌سه‌ر پێشنیازی ژماره‌ی یاسایی له‌ ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌ن، ئه‌نجوومه‌نی نیشتمانیی كوردستانی عێراق له‌ دانیشتنی ڕۆژی 20/3/1994 دا بڕیاری ده‌ركردنی ئه‌م یاسایه‌ی دا:یاسای ژماره‌ (1)ی ساڵی 1994 یاسای یه‌كه‌مین گۆڕینی یاسای ژماره‌ (16)ی ساڵی 1992مادده‌ی یه‌كه‌م:ئه‌م بڕگه‌ی خواره‌وه‌ ده‌خرێته‌ سه‌ر مادده‌ی دووه‌می یاسای ژماره‌ (16)ی ساڵی 1992 و ده‌بێته‌ بڕگه‌ (8)ی:8/ ئه‌گه‌ر ماڵه‌ ده‌ست به‌سه‌رداگیراوه‌ كه‌ كه‌لاوه‌یه‌كی به‌تاڵ بووبێ و به‌هۆی شووره‌ بونه‌ كردنییه‌وه‌ ده‌ستی به‌سه‌ردا گیرابێ وخاوه‌نه‌كه‌ی چووبێته‌ پاڵ بزوتنه‌وه‌ی رزگاریخوازی كورد یا به‌و هۆیه‌وه‌ گیرابێ له‌ ماوه‌ی جێ به‌جێ بوونی بڕیاری (ئه‌نجومه‌نی سه‌ركردایه‌تی شۆرش)ی ژماره‌(1223)ی ڕۆژی 13/11/1981 چاره‌سه‌ركردنی ئه‌نجامه‌كانی ئه‌و بڕیاره‌ی سه‌ره‌وه‌ به‌م جۆره‌ ده‌بێ:أ/ئه‌گه‌ر كه‌لاوه‌كه‌ تا كاتی ده‌رچوونی ئه‌م یاسایه‌ هێشتا هه‌ر به‌تاڵ بوو ده‌درێته‌وه‌ به‌ خاوه‌نه‌ ئه‌سڵه‌ییه‌كه‌ی و به‌ناوییه‌وه‌ تۆمار ده‌كرێ وهه‌ر كریارێكیش مافی گه‌رانه‌وه‌ی بۆ سه‌ر ئه‌وه‌ی پێش خۆی هه‌یه‌ به‌و پاره‌یه‌ی له‌بری نرخه‌كه‌یدا داوێتێ.ب/ئه‌گه‌ر كریاری یه‌كه‌می موڵكه‌ ده‌ست به‌سه‌رداگیراوه‌كه‌ خانووبه‌ره‌ی له‌سه‌ر بیناكرد بوو به‌ پێی تۆماری موڵكداریی خاوه‌نه‌ ئه‌سڵییه‌كه‌ سه‌رپشك ده‌كرێ له‌ نێوان هه‌ڵگرتنه‌وه‌ی خانووبه‌ره‌كه‌ به‌ نرخه‌كه‌ی یا فرۆشتنی زه‌وییه‌كه‌ به‌ خاوه‌نی خانووبه‌ره‌كه‌ به‌ نرخی كاتی ده‌رچوونی ئه‌م یاسایه‌.ج/ئه‌گه‌ر كه‌لاوه‌كه‌ خانووبه‌ره‌ی له‌سه‌ر كرابێ و به‌ پێی تۆماری موڵكداریی خاوه‌ندێتیه‌كه‌ی له‌ده‌ست كریاری یه‌كه‌مدا نه‌مابێ، دواكریار ده‌بێ نرخی كه‌لاوه‌كه‌ به‌ پێی كاتی ده‌رچوونی ئه‌م یاسایه‌ بدا به‌ خاوه‌نه‌ ئه‌سڵییه‌كه‌ وهه‌ر كریارێكیش بۆی هه‌یه‌ بگه‌رێته‌وه‌ سه‌ر پێش خۆی به‌و پاره‌ زیاده‌یه‌ی ده‌یدا.د/حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ گشت ئه‌و كێشانه‌ ده‌گرێته‌وه‌ كه‌ تایبه‌تن به‌ ده‌ست به‌سه‌رداگرتنی كه‌لاوه‌ به‌هۆی شووره‌ بونه‌كردنییه‌وه‌ و كه‌ له‌وه‌و به‌ر له‌لایه‌ن ئه‌و لیژنانه‌وه‌ی به‌ پێی مادده‌ی نۆیه‌می یاسای ژماره‌ (16)ی ساڵی 1992 پێكهاتبوون بڕیاریان تیادا ده‌رچووه‌، ئیتر سا گه‌یشتبنه‌ پله‌ی بنبڕ یا نه‌گه‌یشتبن.مادده‌ی دووه‌م:ئه‌م یاسایه‌ له‌رۆژی بڵاوكردنه‌وه‌یه‌وه‌ له‌ رۆژنامه‌ی ره‌سمیدا جێ به‌جێ ده‌كرێ. جوهر نامق سالمسه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی كوردستانی عێراق...

یاسای بوجه‌ی ساڵی (2001)ی هه‌رێمی كوردستانی عێراقبه‌ ناوی خوای گەورەو میهره‌بانبه‌ ناوی گه‌لەوەئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی كوردستانی عێراقژماره‌ ده‌رهێنان: 1رۆژی ده‌رهێنان: 9/1/2001 پشت به‌ حوكمه‌كانی بڕگه‌ی (1)ی له‌ مادده‌ی (56) و مادده‌ی (53) له‌ یاسای ژماره‌ (1)ی هه‌مواركراوی ساڵی (1992) و له‌سه‌ر داواكاری وه‌زیری دارایی و ئابووری و ئه‌و یاساكارییه‌ش كه‌ ئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی كوردستانی عێراق له‌ دانیشتنی نائاسایی ژماره‌ (3)ی رۆژی(٩/١/ ٢٠٠١)دا ئەنجامی داوەو,بە پێی ئەو دەسەڵاتەش کە بڕگە (٣)ی یاسای ژماره‌ (10) ی ساڵی 1997 پێمانی داوه‌، بڕیاری ده‌رهێنانی ئه‌م یاسایه‌مان دا :یاسای ژماره‌ (1)ی ساڵی 2001 یاسای بوجه‌ی ساڵی (2001)ی هه‌رێمی كوردستانی عێراقمادده‌ی یه‌كه‌م:بۆ خه‌رجی ئەنجومەنى نیشتمانیی كوردستانی عێراق و وه‌زاره‌ته‌كان و ئیداره‌کانی هه‌رێم بۆ ساڵی (2001) كۆی (272325000 2) دینار و (180000) دۆلاری ئه‌مریكی داده‌نرێبۆ ئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی كوردستانی عێراق كۆی (251000 38) دینار و (180000) دۆلاری ئه‌مریكی.بۆ وه‌زاره‌ته‌كان و ئیداره‌كانی هەرێم كۆی (234074000 2) دینار.بۆ بوجه‌ی ساڵی (2001)ی كارگه‌ و سه‌نعه‌تگاو دایه‌ره‌و شیركه‌ت و بانكی بازرگانی و بانكه‌ پسپۆره‌ خۆماڵداره‌كان (ذات التمویل الذاتی) كۆی (754000 356) دینار داده‌نرێ:بۆ كارگه‌ و سه‌نعه‌تگاو دایه‌ره‌و شیركه‌ته‌كان كۆی (705000 336) دینار.بۆ شیركه‌ته‌ بازرگانییه‌كان كۆی (20049000) دینار.بۆ بوجه‌ی پلانی (الخطة) ساڵی (2001) كۆی (597900000) دینار داده‌نرێ.بۆ ئه‌و ناوچانه‌ی کە ئێستا كه‌وتوونه‌ته‌ ده‌ره‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاتی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستانی عێراقه‌وه‌، هه‌مان ئه‌و ته‌خصیصاته‌ ئیعتیماد ده‌كرێن كه‌ له‌ بووجه‌ی ساڵی (1997)ی هه‌رێمدا ته‌سدیق كراوه‌.مادده‌ی دووه‌م:كۆی داهاتی ساڵی (2001)ی هه‌رێمی كوردستانی عێراق به‌ (492411870 1) دینار ده‌خه‌ملێنرێ.مادده‌ی سێیه‌م:وه‌زاره‌تی دارایی و ئابووری هه‌رێمی كوردستانی عێراق به‌ پێی داهاتی دارایی به‌رده‌ست (المتاحه‌) پاره‌داركردنی حساباتی وه‌زاره‌ته‌كان و ئیداره‌كان ده‌گرێته‌ ده‌ست. مادده‌ی چواره‌م:سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی كوردستانی عێراق بۆی هه‌یه‌ له‌ ناو بوجه‌ی تایبه‌تی ئه‌نجومه‌ندا موناقه‌له‌ بكات.مادده‌ی پێنجه‌م:ده‌سه‌ڵات به‌ وه‌زیری دارایی-و ئابووری ده‌درێ كه‌ له‌ نێوان ئیعتماده‌كانی هه‌مان ده‌روازه‌دا موناقه‌له‌ بكات، ته‌نیا به‌شی مووچه‌ نه‌بێت كه‌ ده‌شێ بۆی نه‌قل بكرێ و ناشێ لێی نه‌قل بكرێ.مادده‌ی شه‌شه‌م:وه‌زیری دارایی و ئابووری بۆ مه‌به‌ستی فه‌راهه‌مكردنی ئه‌رك و مه‌سره‌ف بۆ ئه‌و ئیدارانه‌ی كه‌ به‌ بڕیار له‌ وه‌زاره‌تێ دابڕ ده‌كرێن و ده‌درێنه‌ وه‌زاره‌تێكی دی، بۆی هه‌یه‌ موناقه‌له‌ له‌ نێوان ئیعتیماداتی ده‌روازه‌كانی بوجه‌دا بكات.مادده‌ی حه‌وته‌م:ده‌سه‌ڵات به‌ وه‌زیری دارایی و ئابووری ده‌درێ كه‌ بووجه‌ی ته‌سدیقكراوی ساڵی (2001) به‌ رێژه‌ی (1%)ی كۆی ئیعتماده‌ ته‌سدیقكراوه‌كانی بووجه‌ زیاد بكات:ئیعتمادكردنی ئه‌و بڕه‌ پارانه‌ی كه‌ بۆ بووجه‌ی ئیداره‌ تازه‌ دانراوه‌كانی ئه‌و ساڵه‌ پێویستن.زیادكردنی ئیعتماداتی نوێ بۆ بووجه‌ی وه‌زاره‌ت و ئیداره‌كان له‌ كات و حاڵه‌تی ناكاودا كه‌ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران بڕیاری له‌سه‌ر ده‌دات.مادده‌ی هه‌شته‌م:وه‌زاره‌تی دارایی و ئابووری، له‌به‌ر رۆشنایی كۆی هه‌موو ئه‌و مووچانه‌ی له‌ بووجه‌دا ته‌سدیق كراوه‌، ته‌یارو ئاماده‌كردنی یه‌كه‌كانی میلاكی هه‌موو وه‌زاره‌ته‌كانی هه‌رێمی كوردستانی عێراق، هی ساڵی (2001)و ته‌سدیقكردنیشیان ده‌گرێته‌ ده‌ست خۆی.مادده‌ی نۆیه‌م:ده‌سه‌ڵات به‌ وه‌زیری ئابووری و دارایی ده‌درێ له‌ ماوه‌ی دوو هه‌فته‌دا كه‌ له‌ رۆژی ده‌رهێنانی ئه‌م یاسایه‌وه‌ ده‌ست پێ ده‌كا، رێنمایی پێویست بۆ دیار كردنی ده‌سه‌ڵاتی سه‌رف كردن بۆ ئیداره‌ حكومییه‌كانی ده‌ربكات.مادده‌ی ده‌یه‌م:وه‌زاره‌تی دارایی و ئابووری بۆی هه‌یه‌ ، بۆ سانا كردنی و به‌كارخستنی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ رێنمایی پێویست ده‌ربێنێ.مادده‌ی یازده‌هه‌م:ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی (1/1/2001) ه‌وه‌ ده‌خرێته‌ كارو له‌ وه‌قایعی كوردستانیشدا بڵاو ده‌كرێته‌وه‌. د. رۆژ نوری شاوه‌یس سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی نیشتمانی كوردستانی عێراق...

به‌ناوی خودای به‌خشنده‌و میهره‌بانبه‌ناوی گه‌له‌وه‌په‌رله‌مانی كوردستان ـ عێراقبه‌پێی برگه‌ی (1 و 5) له‌ مادده‌ی (56)ی یاسای ژماره‌ (1)ی ساڵی 1992 ی هه‌مواركراو، و له‌سه‌ر داوای ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانی هه‌رێم، په‌رله‌مانی كوردستان ـ عێراق له‌دانیشتی ئاسایی ژماره‌ (4)ی رۆژی 13/4/2010 بڕیاری ده‌رچوواندنی ئه‌م یاسایه‌ی دا: یاسای ژماره‌ (1)ی ساڵی 2010 یاسای بودجه‌ی هه‌رێمی كوردستان ـ عێراق بۆ ساڵی 2010مادده‌ی یه‌كه‌م: بۆ خه‌رجیه‌كانی ساڵی دارایی 2010 گوژمه‌ پاریه‌ك داده‌نرێ كه‌ بڕه‌كه‌ی 11،432،176،000 (یازه‌ هه‌زار و چوارسه‌د و سی و دوو ملیار و سه‌دو حه‌فتا و شه‌ش ملیۆن) دیناره‌ به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ دابه‌ش ده‌كرێ: یه‌كه‌م: گوژمه‌ی 3،543،074 (سێ هه‌زار و پێنج سه‌د و چل و سێ ملیار و حه‌فتا و چوار ملیۆن دینار) بۆ خه‌رجییه‌كان پڕۆژه‌ سه‌رمایه‌داریه‌كان.دووه‌م: گوژمه‌ی 7،889،102 (حه‌وت هه‌زار و هه‌شت سه‌د و هه‌شتا و نۆ ملیار و سه‌د و دوو ملیۆن دینار) بۆ خه‌رجییه‌كانی به‌كارخستن.سێیه‌م: گوژمه‌ی 72،741،000 (حه‌فتا و دوو ملیار و حه‌وت سه‌د و چل و یه‌ك ملیۆن دینار) بۆ خه‌رجییه‌كانی په‌رله‌مان.چواره‌م: گوژمه‌ی 39،814،000 (سی و نۆ ملیار و هه‌شت سه‌د و چوارده‌ ملیۆن دینار) بۆ خه‌رجییه‌كانی ئه‌نجومه‌نی دادوه‌ری.پێنجه‌م: كورت هێنانی بودجه‌ به‌ ته‌نها 835،000،000 (هه‌شت سه‌دو سی و پێنج ملیار دینار)ـه‌ ئه‌م كورتهێنانه‌ له‌و پاره‌یه‌ پڕده‌كرێته‌وه‌ كه‌ بۆ وه‌زاره‌تی پێشمه‌رگه‌ له‌ بودجه‌ی به‌كارخستنی فیدراڵی بۆ پاسه‌وانی هه‌رێم له‌ ته‌رخان كراوه‌كانی وه‌زاره‌تی به‌رگری عیراقی فیدراڵ دانراوه‌، ئه‌مه‌ش به‌پێی یاساكانی بودجه‌ی فیدراڵی بۆ ساڵه‌كانی 2007، 2008، 2009 ده‌بێ.مادده‌ی دووه‌م:داهاتی بودجه‌ی ساڵی دارایی 2010 به‌ گوژمه‌ی ته‌نیا 348،679،000 ته‌نها (سێ سه‌د و چل و هه‌شت ملیار و شه‌ش سه‌د وحه‌فتا و نۆ ملیۆن دینار) ده‌خه‌مڵێندرێ.مادده‌ی سێیه‌م:وه‌زاره‌تی دارایی و ئابووری هه‌رێمی كوردستان ـ عێراق دارایی وه‌زاره‌ته‌كان و كارگێڕیه‌كان به‌پێی داهاتی ده‌ستكه‌وتووی دارایی له‌ ئه‌ستۆ ده‌گرێت.مادده‌ی چواره‌م:یه‌كه‌م: خه‌رج كردن له‌ ئیعتیماداتی (پشتیوانه‌)ی ژمێریاری سه‌ره‌كی (به‌خشین، باربوو، خه‌رجی پڕۆژه‌كانی سه‌رمایه‌داری) له‌ بودجه‌ی گشتی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان ته‌نیا له‌ ده‌ستی وه‌زاره‌تی دارایی و ئابووری ده‌بێ و وه‌زیری دارایی و ئابووریش بۆی هه‌یه‌ ده‌سه‌ڵاتی خه‌رج كردن راسته‌وخۆ له‌سه‌ر هه‌ندێ ئاستی ژمێریاریی سه‌ره‌كی به‌ وه‌زیره‌كان و سه‌رۆكی ئه‌و لایه‌نانه‌ بدات كه‌ به‌ وه‌زاره‌ته‌وه‌ نه‌لكاون.دووه‌م: رێژه‌ی 5% له‌و باربووه‌ (اعانات) ده‌بڕدرێ كه‌ له‌ به‌شی (اعانات)دا هاتووه‌ و بۆ حیسابی تایبه‌ت به‌ كه‌ركووك و ناوچه‌ ناكۆكی له‌سه‌ره‌كان ده‌گوازرێته‌وه‌.سێیه‌م: رێژه‌ی 5% له‌و به‌خشینه‌ (المنح) ده‌بڕدرێ كه‌ له‌به‌شی (المنح)دا هاتووه‌ و بۆ چاره‌سه‌ركردنی ئه‌و زیاده‌یه‌ ده‌گوازرێته‌وه‌ كه‌ له‌ مووچه‌ی خاوه‌ن پێداویستییه‌ تایبه‌ته‌كاندا روویداوه‌.مادده‌ی پێنجه‌م: یه‌كه‌م: سه‌رۆكی په‌رله‌مانی كوردستان - عێراق بۆی هه‌یه‌ گواستنه‌وه‌ له‌ناو بودجه‌ی تایبه‌ت به‌ په‌رله‌ماندا بكات.دووه‌م: سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی دادوه‌ریی بۆی هه‌یه‌ گواستنه‌وه‌ له‌ناو بودجه‌ی تایبه‌ت به‌ ئه‌نجومه‌نی دادوه‌رییدا بكات.سێیه‌م: وه‌زیری دارایی و ئابووری بۆی هه‌یه‌ به‌هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵ وه‌زاره‌تی پلاندانان و وه‌زاره‌تی به‌رپرس گواستنه‌وه‌ی پێویست له‌چوارچێوه‌ی بودجه‌ی وه‌به‌رهێنانی په‌سندكراوی پڕۆژه‌كانی وه‌به‌رهێناندا ئه‌نجام بدات.مادده‌ی شه‌شه‌م:یه‌كه‌م: وه‌زیری دارایی و ئابووری بۆی هه‌یه‌ گواستنه‌وه‌ له‌ نێوان پشتوانه‌ی یه‌ك ده‌روازه‌ بكات به‌ده‌ر له‌ به‌شی مووچه‌ كه‌ ده‌شێ بۆی بگوێزرێنه‌وه‌ و نابێ لێی بگوازرێته‌وه‌.دووه‌م: وه‌زیری دارایی و ئابووری بۆی هه‌یه‌ گواستنه‌وه‌ له‌ نێوان پشتیوانه‌ی ده‌روازه‌كانی بودجه‌دا بكات له‌ پێناوی فه‌راهه‌مكردنی تواناكانی خه‌رج كردن بۆ ئه‌و كارگێڕیانه‌ی كه‌ بڕیار ده‌درێ له‌ وه‌زاره‌تێك بكرێنه‌وه‌ و به‌ وه‌زاره‌تێكی دیكه‌وه‌ بلكێندرێن و وه‌زیری تایبه‌تمه‌ندیش بۆی هه‌یه‌ گواستنه‌وه‌ له‌ناو یه‌ك به‌ش و یه‌ك یه‌كه‌ی خه‌رجكردندا بكات.سێیه‌م: ناشێ گواستنه‌وه‌ له‌ ته‌رخان كراوه‌كانی گه‌شه‌سه‌ندن له‌نێوان پارێزگاكاندا بكرێت. مادده‌ی حه‌وته‌م: هه‌موو وه‌زاره‌ت و فه‌رمانگه‌كانی ده‌وڵه‌ت ژمێریاری مانگانه‌ی خۆیان (موازین المراجعه‌) له‌ماوه‌یه‌ك پێشكه‌ش به‌ وه‌زاره‌تی دارایی و ئابووری ـ به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی ژمێریاری ده‌كه‌ن كه‌ (10) رۆژ له‌ كۆتایی هه‌ر مانگێك تێپه‌ڕ نه‌كات.مادده‌ی هه‌شته‌م : وه‌زاره‌تی دارایی و ئابووری به‌ هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵ وه‌زاره‌ته‌كانی تر ئاماده‌كردنی تاكه‌كانی میلاكاتی هه‌موو وه‌زاره‌ته‌كانی هه‌رێمی كوردستان–عێراق بۆ ساڵی دارایی 2010 ده‌گرێته‌ ئه‌ستۆ و په‌سندی ده‌كات و ئه‌مه‌ش له‌به‌ر ڕۆشنایی تێچووی مووچه‌كانی په‌سه‌ندكراوی نێو بودجه‌دا ده‌بێ. مادده‌ی نۆیه‌م: نابێ گرێبه‌ستی كاركردن له‌ فه‌رمانگه‌كانی هه‌رێمدا به‌بێ ره‌زامه‌ندی وه‌زاره‌تی دارایی و ئابووری ئه‌نجام بدرێ. مادده‌ی ده‌یه‌م : یه‌كه‌م: وه‌زیری تایبه‌تمه‌ند ده‌سه‌ڵاتی خه‌رج كردنی هه‌یه‌ كه‌ له‌ (250) (دوو سه‌د و په‌نجا ملیۆن دینار) زیاتر نه‌بێ بۆ هه‌ر حاڵه‌تێك و بۆی هه‌یه‌ ده‌سه‌ڵات بدات به‌ سه‌رۆكی فه‌رمانگه‌كانی سه‌ر به‌ وه‌زاره‌ته‌كه‌ی به‌ خه‌رج كردنی پاره‌یه‌ك كه‌ له‌ (100) (سه‌د ملیۆن دینار) زیاتر نه‌بێ .دووه‌م: سه‌رۆكی ئه‌و ده‌ستانه‌ی كه‌ به‌ وه‌زاره‌ته‌وه‌ نه‌لكاون ده‌سه‌ڵاتی خه‌رج كردنی گوژمه‌ پاره‌یه‌كیان هه‌یه‌ كه‌ له‌ (150) (سه‌د و به‌نجا ملیۆن دینار) زیاتر نه‌بێ بۆ هه‌ر حاڵه‌تێك.سێیه‌م: له‌ (یه‌كه‌م) و (دووه‌م) دا ڕه‌چاوی ئه‌مانه‌ی خواره‌وه‌ ده‌كرێ :ده‌بێ خه‌رجكردنه‌كه‌ به‌پێی پشتیوانه‌ی په‌سه‌ندكراوه‌كانی بودجه‌ی گشتی ساڵانه‌ و بۆ ئه‌و مه‌به‌ستانه‌ بێت كه‌ بۆی دیاری كراوه‌.پشت به‌ پشتیوانه‌ی ته‌رخان كراو له‌ بودجه‌ی گشتی ببه‌سترێ و نابێ پابه‌ند به‌ خه‌رج كردنێك بێ كه‌ له‌ ته‌رخان كراوی بودجه‌ زیاتر بێ.مادده‌ی یازده‌م: له‌سه‌ر وه‌زیری دارایی و ئابوورییه‌ ته‌رخانكراوی گوژمه‌كانی داهاتی مانگانه‌ كه‌ وه‌زاره‌تی ته‌ندروستی به‌ده‌ستی ده‌هێنێ بۆ هه‌موو فه‌رمانگه‌كانی بیخاته‌ سه‌ر بودجه‌ی وه‌زاره‌تی ته‌ندروستی بۆ مه‌به‌ستی كڕینی ده‌رمان و دابین كردنی خه‌رجییه‌كانی چاككردنه‌وه‌ (الصیانه‌) به‌ هه‌موو جۆره‌كانیه‌وه‌ و راهێنانی كارمه‌ندانی و به‌پێی داواكاری وه‌زاره‌تی ته‌ندروستی كه‌ خشته‌ی داهاته‌ راسته‌قینه‌ وه‌ دیهاتووه‌كانی پێوه‌ لكابێ.مادده‌ی دوانزده‌م: گوژمه‌ی پاره‌ی پیتاك ( التبرعات) كه‌ به‌ وه‌زاره‌ته‌كان و ئه‌و فه‌رمانگانه‌ ده‌به‌خشرێت كه‌ به‌ وه‌زاره‌ته‌وه‌ نه‌لكاون پاش په‌سند كردنی له‌لایه‌ن وه‌زیری داراییه‌وه‌،به‌ داهاتی یه‌كجاره‌كی بۆ گه‌نجینه‌ تۆمار ده‌كرێن، به‌مه‌رجێ وه‌زیری دارایی و ئابووری له‌ چوارچێوه‌ی پشتیوانه‌ی وه‌زاره‌ت یان لایه‌نه‌ نه‌لكاوه‌كان به‌ وه‌زاره‌ت ته‌رخانی بكات بۆ ئه‌وه‌ی بۆ ئه‌و مه‌به‌ستانه‌ خه‌رج بكرێ كه‌ له‌پێناویدا به‌خشراوه‌ .مادده‌ی سیانزده‌هه‌م:پاداشتی فه‌رمانبه‌ران نابێ ساڵانه‌ له‌دوو ملیون دینار زیاتربَی بۆ كه‌سێك و له‌ناو ته‌رخانكراوی بڕیاری له‌سه‌ردراوی بودجه‌ی تایبه‌تمه‌ندبێ و ئه‌مه‌ش به‌ پێی ڕێنمایی وا ده‌بێ كه‌ وه‌زاره‌تی دارایی وئابووری ده‌ری ده‌كات.مادده‌ی چوارده‌م: سه‌رۆكی فه‌رمانگه‌ی یه‌كه‌ی خه‌رج كردن كه‌ له‌پێشكه‌ش كردنی ژمێریاری كۆتایی ساڵی 2009ی فه‌رمانگه‌كه‌ی پاش جێبه‌جێكردنی ئه‌م یاسایه‌ دوا ده‌كه‌وێ به‌پێی رێكاره‌ یاسایی و رێنماییه‌ كارپێكراوه‌كان ره‌وانه‌ی لێكۆڵینه‌وه‌ ده‌كرێ.مادده‌ی پانزده‌هه‌م: گوژمه‌ی (120) ملیار دینار ته‌رخان ده‌كرێ بۆ سندوقی پرۆژه‌ی گه‌شه‌پێكردن و په‌ره‌پێدانی توانا مرۆییه‌كانی كوردستان له‌ حیسابی تایبه‌تی بۆ ئاماده‌كرنی كادیری پسپۆر له‌و بواره‌ جیاجیانه‌ی كه‌ هه‌رێم پێویستی پێی ده‌بێ. ئه‌مه‌ش له‌رێگه‌ی زه‌مالات و به‌عپات و توێژینه‌وه‌ و خولی راهێنانه‌وه‌ ده‌بێ كه‌ له‌ ژێر چاودێری ده‌سته‌یه‌كی باڵا به‌سه‌رۆكایه‌تی سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران و جێگیره‌كه‌ی و وه‌زیره‌كانی (په‌روه‌رده‌، فێركردنی باڵا و توێژینه‌وه‌ی زانستی، پلاندان) ده‌بێ و به‌پێی په‌یره‌وێك جێبه‌جێ ده‌كرێ كه‌ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران ده‌ری ده‌چوێنێ. مادده‌ی شازده‌م:یه‌كه‌م: مووچه‌ی كه‌س وكاری شه‌هیدان وقوربانیانی ئه‌نفال وچه‌كی كیمایی به‌م پێیه‌ زیاد ده‌كرێ:أ- كه‌س وكاری شه‌ هیدان به‌ ڕێژه‌ی (25%، 15%) به‌پێی ئه‌م رێژانه‌ی خواره‌وه‌:1- له‌ (400) هه‌زار دینار بۆ (600) هه‌زار دینار 25% .2- له‌ (700) هه‌زار دینار بۆ (1،032) ملیۆن دینار 15% .ب/ كه‌س وكاری شه‌هیدی (هاووڵاتی) به‌گوژمه‌یه‌كی بڕاوه‌ كه‌ (50) هه‌زار دیناره‌.ج/ خێزانی شه‌هیده‌ ئه‌نفال كراوه‌كان به‌رێژه‌ی 50% .دووه‌م:أ- خاوه‌ن پێداویستی تایبه‌ت له‌ (30) هه‌زاردیناره‌وه‌ بۆ (100) هه‌زار دینار.ب- خاوه‌ن پێداویستی تایبه‌ت له‌ (50) هه‌زاردیناره‌وه‌ بۆ (150) هه‌زار دینار.ج- ئه‌و زیادانه‌ی كه‌ له‌م مادده‌یه‌دا هاتووه‌ له‌ 1/1/2010 جێبه‌جێ ده‌كرێن.مادده‌ی حه‌ڤده‌هه‌م: بڕی (150) سه‌د و په‌نجا ملیار دینار بۆ هه‌ڵمه‌تی دروست كردنی قوتابخانه‌ له‌ هه‌رێم ته‌رخان ده‌كرێ و ده‌سته‌یه‌ك له‌ وه‌زاره‌تی دارایی و ئابووری و په‌روه‌رده‌ و پلاندانان پێكدهێندرێ بۆ سه‌رپه‌رشتی كردنی ئه‌مه‌ش به‌پێی ئه‌و نه‌خشه‌یه‌ ده‌بێ كه‌ وه‌زاره‌تی په‌روه‌رده‌ له‌ بودجه‌ی خه‌رجیه‌كانی وه‌به‌رهێناندا دایناوه‌.مادده‌ی هه‌ژده‌م: گوژمه‌ی (90) نه‌وه‌د ملیار دینار بۆ پشتگیری حزبه‌كان و پڕۆژه‌ی رێكخراوه‌كان ته‌رخان ده‌كرێ و له‌م ته‌رخان كراوه‌ش به‌رێكارێكی كاتی خه‌رج ده‌كرێت تا ئه‌و كاته‌ی پاره‌ وه‌رگیراوه‌كان له‌لایه‌ن حزب و ڕێكخراوه‌كانه‌وه‌ به‌پێی یاسای پشتگیری حزبه‌كان له‌ دوای په‌سندكردنی له‌لایه‌ن په‌رله‌مانی كوردستانه‌وه‌ یه‌كلاده‌كرێته‌وه‌.مادده‌ی نۆزده‌هه‌م:وه‌زاره‌تی دارایی و ئابووری به‌مانه‌ی خواره‌وه‌ پابه‌نده‌:یه‌كه‌م: بڕی (200) دوو سه‌د ملیار دینار ته‌رخان ده‌كرێ بۆ ئه‌وه‌ی درێژه‌ به‌ پڕۆژه‌كانی سندوقی نیشته‌جێكردن بدرێت.دووه‌م: بڕی (90) نه‌وه‌د ملیار دینار بۆ پشتگیری كردنی قه‌رزی خانووبه‌ره‌ی هاووڵاتیانی هه‌رێم ته‌رخان ده‌كرێ و زیادكردنی بڕی قه‌رزه‌كه‌ش بۆ (15) (پانزده‌ ملیۆن دینار) بۆ پارێزگا و قه‌زا و ناحیه‌ و گونده‌كان و به‌رده‌وامبوونی وه‌زاره‌ت له‌ دابین كردنی قه‌رزی خانووبه‌ره‌ بۆ هاووڵاتیان به‌پێی مه‌رج و رێنماییه‌ ره‌چاوكراوه‌كان.سێیه‌م: ته‌رخان كردنی بڕی (30) (سی ملیار دینار) بۆ پشتگیری پڕۆژه‌كانی بانكی پیشه‌سازی.چواره‌م: ته‌رخانكردنی بڕی (50) (په‌نجا ملیار دینار) بۆ پشتگیری پڕۆژه‌كانی كه‌رتی كشتوكاڵی له‌ رێگای بانكی كشتوكاڵییه‌وه‌.پێنجه‌م: ته‌رخانكردنی بڕی (50) (په‌نجا ملیار دینار) بۆ پشتگیری به‌رنامه‌ی وه‌به‌رهێنانی وه‌زاره‌تی كشتوكاڵ و داهاته‌ ئاوییه‌كان.شه‌شه‌م: ته‌رخان كردنی بڕی (10) (ده‌ ملیار دینار) بۆ دروست كردنی دامه‌زراوه‌كانی وه‌رزشی له‌ هه‌رێمدا.مادده‌ی بیسته‌م: له‌ حاڵه‌تی روودانی گۆڕینێك له‌به‌شی بودجه‌ی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان ئه‌وا ده‌سه‌ڵات به‌ وه‌زیری دارایی وئابووری ده‌درێ كه‌: یه‌كه‌م: كه‌م كردنه‌وه‌ی سه‌ركۆی بودجه‌ به‌هه‌مان رێژه‌ بۆ یه‌كلاكردنه‌وه‌ی كورتهێنانه‌كه‌. دووه‌م: ئه‌گه‌ر له‌ بودجه‌دا زیاده‌ روویدا ئه‌وا ره‌زامه‌ندی په‌رله‌مان به‌ چۆنیه‌تی خه‌رج كردنی وه‌رده‌گیرێ.مادده‌ی بیست و یه‌كه‌م:یه‌كه‌م: وه‌زاره‌تی دارایی وئابووری به‌ هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵ وه‌زاره‌تی سامانه‌ سروشتیه‌كان ئه‌و داهاتانه‌ وه‌رده‌گرێ كه‌ راسته‌وخۆ له‌ فرۆشتنی نه‌وتی خاوی هه‌رێم و فرۆشتنی پێكهاته‌كانی نه‌وته‌وه‌ (مبیعات مشتقات النفگ) وه‌دی دێن، ئه‌مه‌ش به‌پێی ده‌ستوری عێراق و یاسای نه‌وت و غازی هه‌رێمی كوردستان و ده‌خرێنه‌ سه‌ر داهاته‌ وه‌دی هاتووه‌كان و په‌رله‌مانی پێ ئاگادار ده‌كرێته‌وه‌ تا پێش ره‌فتار له‌سه‌ر كردنی (التصرف بها) په‌سندی بكات.دووه‌م: كۆی پاره‌ی به‌خشینه‌كان (المنح) به‌وانه‌شه‌وه‌ كه‌ له‌ گرێبه‌سته‌كانی نه‌وت و غازی هه‌رێمه‌وه‌ به‌ده‌ست هاتوون له‌ حیسابێكی تایبه‌ت له‌ وه‌زاره‌تی دارایی و ئابووری داده‌نرێ و ئه‌م پاره‌یه‌ له‌لایه‌ن ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانه‌وه‌ بۆ ئه‌و پڕۆژانه‌ ته‌رخان ده‌كرێت كه‌ به‌گوێره‌ی گرێبه‌سته‌كانی نه‌وت و غاز ته‌رخان كراون، ئه‌مه‌ به‌چاو گرێبه‌سته‌كانی نه‌وت و غازه‌وه‌، هه‌روه‌ها پڕۆژه‌كانی ژێرخانیش له‌ هه‌رێم، به‌مه‌رجێ پێش ره‌فتار كردن پێیه‌وه‌ له‌لایه‌ن په‌رله‌مانی كوردستانه‌وه‌ په‌سندكرابێ.مادده‌ی بیست و دووه‌م:له‌سه‌ر ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانه‌ ده‌رخسته‌یه‌ك به‌ حیساباتی ئه‌و به‌خشینانه‌ (المنح) پێشكه‌ش بكات كه‌ پێشكه‌ش به‌ حكومه‌تی هه‌رێم كراون له‌گه‌ڵ ده‌رخستنی لایه‌نی خه‌رج كردنی بۆ ئه‌و پڕۆژانه‌ی بۆی ته‌رخان كراوه‌ تا په‌رله‌مان په‌سندی بكات.مادده‌ی بیست و سێیه‌م:ئه‌و خه‌رجییه‌ ته‌رخان كراوانه‌ ده‌بڕدرێن كه‌ بۆ دروست كردن و نۆژه‌ن كردنه‌وه‌ی بینایه‌ی تایبه‌ت به‌ حزبه‌كان و پڕۆژه‌ دووباره‌ بووه‌كان ته‌رخان كراون و بۆ حیسابی پڕۆژه‌ خزمه‌تگوزارییه‌كان له‌ پارێزگاكان ده‌گوازرێنه‌وه‌ و له‌ دابه‌ش كردنه‌كه‌شیدا ده‌بێ دادپه‌روه‌ری ره‌چاو بكرێ.مادده‌ی بیست و چواره‌م:یه‌كه‌م: له‌سه‌ر وه‌زاره‌تی دارایی و ئابووری هه‌رێمه‌ یه‌كسانی له‌نێوان مووچه‌ی فه‌رمانبه‌رانی هه‌رێم و مووچه‌ی هاوشێوه‌كانیان له‌ فه‌رمانبه‌رانی حكومه‌تی فیدراڵ به‌دی بهێنێ.دووه‌م: به‌دیهێنانی یه‌كسانی له‌نێوان مووچه‌ی خانه‌نشینانی هه‌رێم و مووچه‌ی خانه‌نشینانی حكومه‌تی فیدراڵدا.سێیه‌م: به‌دیهێنانی یه‌كسانی له‌نێوان مووچه‌ی هێزه‌كانی پێشمه‌رگه‌ و ئاسایش و پۆلیس له‌ هه‌رێم له‌گه‌ڵ مووچه‌ی هاوشێوه‌كانیان له‌حكومه‌تی فیدراڵدا.مادده‌ی بیست و پێنجه‌م:هه‌موو وه‌زاره‌ت و ئه‌و فه‌رمانگانه‌ی كه‌ به‌وه‌زاره‌ته‌وه‌ نه‌لكاون پابه‌ند ده‌بن به‌ دابه‌ش كردنی خه‌رجییه‌كانی كاركردن (التشغیلیه‌) و وه‌به‌رهێنان له‌ پارێزگاكانی هه‌رێم، ئه‌مه‌ش به‌پێی چڕی دانیشتوانی هه‌ر پارێزگایه‌ك و ئه‌و ناوچانه‌ ده‌بێ كه‌ زیانی زیاتر یان به‌ركه‌وتووه‌، پاش ده‌ركردنی خه‌رجییه‌كانی ناو وه‌زاره‌ت.مادده‌ی بیست و شه‌شه‌م:له‌سه‌ر وه‌زاره‌تی دارایی و ئابوورییه‌ راپۆرتی خولی هه‌ر شه‌ش مانگی ساڵ له‌سه‌ر دۆخی دارایی هه‌رێمی كوردستان ـ عێراق پێشكه‌ش بكات و به‌پێی یاساش حیساباتی كۆتایی پێشكه‌ش بكات.مادده‌ی بیست و حه‌وته‌م:له‌سه‌ر ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانه‌ ئه‌وله‌ویه‌ت له‌ جێبه‌جێكردنی پڕۆژه‌ خزمه‌تگوزارییه‌كان به‌و ناوچانه‌ بدات كه‌ تووشی هه‌ڵمه‌ته‌كانی ئه‌نفال و چه‌كی كیمیاوی و راگواستن و كرده‌وه‌ سه‌ربازییه‌كان بوون و ئه‌وانه‌ی كه‌ پێویستی زیاتریان به‌ خزمه‌تگوزاری هه‌یه‌.مادده‌ی بیست و هه‌شته‌م:له‌سه‌ر ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانه‌ پاشكۆیه‌ك به‌ پڕۆژه‌ به‌رده‌وامه‌كان پێشكه‌ش بكات و ماوه‌ و بڕی پاره‌ی ته‌رخان كارو و شوێن و رۆژی ده‌ست به‌كاربوون و ته‌واو بوونی پڕۆژه‌كه‌ دیاری بكات و په‌رله‌مانی لێ ئاگادار بكاته‌وه‌.مادده‌ی بیست و نۆیه‌م:یه‌كخستنی بودجه‌ی هه‌موو ئه‌و ده‌زگایانه‌ی كه‌ یه‌كیان نه‌گرتۆته‌وه‌ له‌ماوه‌یه‌ك كه‌ له‌شه‌ش مانگ تێنه‌په‌ڕێت.مادده‌ی سییه‌م: مووچه‌ی هه‌موو ئه‌و فه‌رمانبه‌رانه‌ خه‌رج ده‌كرێ كه‌ به‌سزای سیاسی سزادراون. ئه‌مه‌ش پاش سه‌لماندنی راستی قسه‌كانیان.مادده‌ی سی و یه‌كه‌م:له‌سه‌ر وه‌زیری دارایی و ئابوورییه‌ رێنمایی پێویست بۆ ئاسانكردنی جێبه‌جێ كردنی ئه‌م یاسایه‌ ده‌ربچوێنێ، بۆ ئه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاتی خه‌رج كردنی داهاته‌كانی حكومه‌ت به‌ماوه‌یه‌ك دیاری بكرێ كه‌ له‌ پانزده‌ رۆژ له‌ رۆژی جێبه‌جێكردنی ئه‌م یاسایه‌ تێپه‌ر نه‌بێ.مادده‌ی سی و دووه‌م: كار به‌هیچ ده‌قێك ناكرێ گه‌ر له‌گه‌ڵ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌دا ناكۆك بێ.مادده‌ی سی و سێیه‌م:پێویسته‌ له‌سه‌ر ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران ولایه‌نه‌ په‌یوه‌نداره‌كان حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌حێ بكه‌ن.مادده‌ی سی و چواره‌م:ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژنامه‌ی فه‌رمی (وه‌قائیعی كوردستان)دا بڵاوده‌كرێته‌وه‌ و له‌ 1/1/2010 وه‌ جێبه‌جێ ده‌كرێ. محمد قادر عبدالله (د. كه‌مال كه‌ركووكی) سه‌رۆكی په‌رله‌مانی كوردستان ـ عێراق...

به‌ناوی خودای به‌خشنده‌و میهره‌بان به‌ناوی گه‌له‌وه‌په‌رله‌مانی كوردستان - عێراقپاڵپشت به‌ حوكمه‌كانی بڕگه‌ی یه‌كه‌می مادده‌ (121)ی ده‌ستووری هه‌میشه‌یی عێراق و بڕگه‌ی یه‌كه‌می مادده‌ (56)ی یاسای په‌رله‌مانی كوردستانی ژماره‌ (1)ی ساڵی 1992ی هه‌مواركراو، و له‌ سه‌ر بنچینه‌ی ئه‌وه‌ی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانی هه‌رێمی كوردستان – عێراق پێشكه‌شی كردووه‌، په‌رله‌مانی كوردستان – عێراق، له‌ دانیشتنی ئاسایی ژماره‌ (49)ی خۆیدا كه‌ له‌ رێكه‌وتی 15/2/2013 گرێدراوه‌، بڕیاری ده‌رچوواندنی ئه‌م یاسایه‌ی دا:یاسای ژماره‌ (1)ی ساڵی 2013 یاسای بودجه‌ی گشتی هه‌رێمی كوردستان – عێراق بۆ ساڵی دارایی 2013به‌شی یه‌كه‌م(داهاته‌كان)مادده‌ی یه‌كه‌م: داهاته‌كانی بودجه‌ی ساڵی دارایی 2013ی هه‌رێمی كوردستان – عێراق، به‌ بڕی (15.257.849.000.000) پازده‌ تریلیۆن و دوو سه‌دو په‌نجاو حه‌فت ملیارو هه‌شت سه‌دو چل و نۆ ملیۆن دینار ده‌خه‌مڵێنرێت به‌گوێره‌ی ئه‌وه‌ی له‌ خواره‌وه‌ ڕوون كراوه‌ته‌وه‌:یه‌كه‌م: به‌شی هه‌رێم به‌گوێره‌ی یاسای بودجه‌ی گشتیی ئیتیحادیی كۆماری عێراق بۆ ساڵی دارایی 2013 كه‌ ده‌گاته‌ (14.406.735.000.000) چوارده‌ تریلیۆن و چوار سه‌دو شه‌ش ملیارو حه‌فت سه‌دو سی و پێنج ملیۆن دینار.دووه‌م: داهاتی خۆماڵی كه‌ ده‌گاته‌ (651.114.000.000) شه‌ش سه‌دو په‌نجاو یه‌ك ملیارو سه‌دو چوارده‌ ملیۆن دینار.سێیه‌م: بڕه‌ پاره‌ی پترۆدۆلاری ئه‌وه‌ی له‌ناوخۆ به‌كارهێنراوه‌ له‌ نه‌وتی خاوی به‌رهه‌مهێنراوی هه‌رێم وپاڵاوته‌كراوی پاڵاوگه‌كانی هه‌رێم و به‌رهه‌مهێنراوی گازی سروشتی هه‌رێم، وه‌ك ئه‌وه‌ی له‌ خواره‌وه‌ دێت:1. (80.000.000.000) هه‌شتا ملیار دینار بۆ ساڵی دارایی 2013.2. (120.000.000.000) سه‌دو بیست ملیار دینار بۆ شایسته‌كانی هه‌رێم له‌ پترۆدۆلار بۆ ساڵه‌ داراییه‌كانی نێوان ساڵی 2010 تاوه‌كو ساڵی 2012.مادده‌ی دووه‌م: یه‌كه‌م: گشت داهاته‌كانی ئه‌و فه‌رمانگانه‌ی له‌ ناوه‌نده‌وه‌ ته‌مویل ده‌كرێن وه‌ك داهاتێكی كۆتایی بۆ گه‌نجینه‌ی گشتی تۆمار ده‌كرێن و له‌ بودجه‌كانی پێداچوونه‌وه‌ی مانگانه‌ به‌دیار ده‌خرێن.دووه‌م: به‌ده‌ر له‌ حوكمی بڕگه‌ی (یه‌كه‌م)ی سه‌ره‌وه‌، پێویسته‌ له‌ سه‌ر وه‌زیری دارایی و ئابوری:1. ئه‌و بڕه‌ پاره‌ی داهاتی مانگانه‌ی وه‌زاره‌تی ته‌ندروستی، به‌ سه‌رجه‌م فه‌رمانگه‌كانیه‌وه‌، ده‌سته‌به‌ری ده‌كات، بخاته‌ سه‌ر بودجه‌ی ئه‌م وه‌زاره‌ته‌ به‌مه‌به‌ستی كڕینی ده‌رمان و ئامێرو پێڕاگه‌یشتنی خه‌رجیه‌كانی چاككردنه‌وه‌ به‌ هه‌موو جۆره‌كانیه‌وه‌و به‌گوێره‌ی داواكاری وه‌زاره‌ت به‌هاوپێچی خشته‌ی داهاته‌ ڕاسته‌قینه‌ ده‌سته‌به‌ركراوه‌كان و ئه‌و رێگایانه‌ی كه‌وا بڕیاردراوه‌ بۆ خه‌رجكردنیان.2. ئه‌و بڕه‌ پاره‌ی داهاتی مانگانه‌ی وه‌زاره‌تی كاره‌با، به‌ سه‌رجه‌م فه‌رمانگه‌كانیه‌وه‌، ده‌سته‌به‌ری ده‌كات، بخاته‌ سه‌ر بودجه‌ی ئه‌م وه‌زاره‌ته‌ به‌مه‌به‌ستی (چاككردن و پێشخستن و جێبه‌جێكردنی پرۆژه‌كانی ووزه‌ی كاره‌با)و به‌گوێره‌ی داواكاری وه‌زاره‌ت به‌هاوپێچی خشته‌ی داهاته‌ ڕاسته‌قینه‌ ده‌سته‌به‌ركراوه‌كان و ئه‌و رێگایانه‌ی كه‌وا بڕیاردراوه‌ بۆ خه‌رجكردنیان.3. رێژه‌ی 50%ی كۆی گشتی داهاتی ڕسوماتی مۆڵه‌تدان و، ڕسوماتی تۆماركردن و، ئه‌و غه‌رامانه‌ی كه‌وا وه‌زاره‌تی ناوخۆ وه‌ریانده‌گرێت، بخاته‌ سه‌ر بودجه‌ی ئه‌م وه‌زاره‌ته‌ به‌مه‌به‌ستی به‌كارهێنان و خه‌رجكردنی له‌ پێناو سه‌لامه‌تیی هاتوچۆ، ئه‌ویش به‌گوێره‌ی مادده‌ (11)ی یاسای هاتوچۆی ئیتیحادی ژماره‌ (86)ی ساڵی 2004ی پیاده‌كراو له‌ هه‌رێمی كوردستان – عێراق به‌ یاسای ژماره‌ (36)ی ساڵی 2007.4. ڕه‌چاوكردنی مادده‌ی چل و دووی یاسای به‌ڕێوه‌بردنی شاره‌وانییه‌كانی هه‌رێمی كوردستانی ژماره‌ (6)ی ساڵی 1993ی هه‌مواركراو و ئه‌و ده‌سه‌ڵاته‌ی به‌گوێره‌ی بڕگه‌ی چواره‌می مادده‌ حه‌ڤده‌می ئه‌م یاسایه‌، به‌ وه‌زیری شاره‌وانی و گه‌شت و گوزار دراوه‌.مادده‌ی سێیه‌م: ئه‌و بڕه‌ كۆمه‌كانه‌ی پێشكه‌ش ده‌كرێن به‌ وه‌زاره‌ته‌كان و ئه‌و فه‌رمانگانه‌ی گرێنه‌دراون به‌ وه‌زاره‌ت له‌ پاش قبوڵكردنیان له‌لایه‌ن وه‌زیری دارایی و ئابووریه‌وه‌، وه‌ك داهاتی كۆتایی بۆ گه‌نجینه‌ تۆمار ده‌كرێن، به‌ مه‌رجێك وه‌زیری دارایی و ئابووری له‌چوارچێوه‌ی بودجه‌ی وه‌زاره‌ت یان لایه‌نی گرێنه‌دراو به‌ وه‌زاره‌ت ته‌رخان بكاته‌وه‌ بۆ ئه‌و مه‌به‌ستانه‌ی له‌پێناویدا به‌خشراون.مادده‌ی چواره‌م: وه‌زاره‌تی دارایی و ئابوری هه‌رێمی كوردستان–عێراق ئه‌ركی دابینكردنی پاره‌ی وه‌زاره‌ت و ئیداره‌كان ده‌گرێته‌ ئه‌ستۆ به‌گوێره‌ی داهاتی دارایی به‌رده‌ست و به‌پێی یاسا و سیسته‌م و رێنماییه‌ كارپێكراوه‌كان.به‌شی دووه‌م(خه‌رجی و كورتهێنان)مادده‌ی پێنجه‌م: یه‌كه‌م: خه‌رجیه‌كان:بۆ خه‌رجیه‌كانی ساڵی دارایی 2013 گوژمه‌یه‌ك به‌بڕی (16.942.749.000.000) شازده‌ تریلیۆن و نۆ سه‌دو چل و دوو ملیار و حه‌وت سه‌دو چل و نۆ ملیۆن دینار داده‌نرێت و به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ دابه‌ش ده‌كرێت:1. گوژمه‌یه‌ك به‌ بڕی (11.608.958.000.000) یازده‌ تریلیۆن و شه‌ش سه‌دو هه‌شت ملیارو نۆ سه‌دو په‌نجاو هه‌شت ملیۆن دینار بۆ خه‌رجیه‌كانی به‌گه‌ڕخستن (تشغیلی) و، به‌م شێوه‌یه‌ دابه‌ش ده‌كرێت: أ- گوژمه‌یه‌ك به‌بڕی (11.507.171.000.000) یازده‌ تریلیۆن و پێنج سه‌دو حه‌وت ملیارو سه‌دو حه‌فتاو یه‌ك ملیۆن دینار بۆ خه‌رجیه‌كانی به‌گه‌ڕخستنی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان.ب- گوژمه‌یه‌ك به‌بڕی (55.000.000.000) په‌نجاو پێنج ملیار دینار بۆ خه‌رجیه‌كانی په‌رله‌مانی هه‌رێمی كوردستان.ج- گوژمه‌یه‌ك به‌بڕی (46.787.000.000) چل و شه‌ش ملیارو حه‌وت سه‌دو هه‌شتاو حه‌وت ملیۆن دینار بۆ خه‌رجیه‌كانی ئه‌نجومه‌نی دادوه‌ریی.2. گوژمه‌یه‌ك به‌بڕی (5.333.791.000،000) پێنج تریلیۆن و سێ سه‌دو سی و سێ ملیارو حه‌وت سه‌دو نه‌وه‌ت و یه‌ك ملیۆن دینار بۆ خه‌رجیه‌كانی وه‌به‌رهێنان و، به‌م شێوه‌یه‌ دابه‌ش ده‌كرێت:أ- گوژمه‌یه‌ك به‌بڕی (4.419.492.600.000) چوار تریلیۆن و چوار سه‌دو نۆزده‌ ملیارو چوار سه‌دو نه‌وه‌ت و دوو ملیۆن و شه‌ش سه‌د هه‌زار دینار بۆ خه‌رجی پرۆژه‌كانی وه‌به‌رهێنان.ب- گوژمه‌یه‌ك به‌بڕی (914.298.400.000) نۆ سه‌دو چوارده‌ ملیارو دوو سه‌دو نه‌وه‌ت و هه‌شت ملیۆن و چوار سه‌د هه‌زار دینار بۆ ئاوه‌دانكردنه‌وه‌و گه‌شه‌پێدانی پرۆژه‌كانی پارێزگاو قه‌زاو ناحیه‌كان، وه‌ پێویسته‌ له‌ سه‌ر پارێزگار پلانی ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ی پارێزگاو ئه‌و قه‌زاو ناحیانه‌ی سه‌ر به‌ پارێزگاكه‌ن و كه‌ له‌ لایه‌ن ئه‌نجومه‌نی پارێزگاوه‌ په‌سه‌ندكرابێ، پێشكه‌شی وه‌زاره‌تی پلاندانان بكات به‌مه‌به‌ستی لێكۆڵینه‌وه‌و په‌سه‌ندكردنی، به‌مه‌رجێك ڕه‌چاوی ئه‌و ناوچانه‌ بكرێت كه‌ زیاتر زیانیان پێكه‌وتووه‌ له‌ ناو پارێزگاو له‌گه‌ڵ ژماره‌ی دانیشتووه‌كانی، و گوژمه‌یه‌ك به‌بڕی (150.000.000.000) سه‌دو په‌نجا ملیار دینار، له‌ ته‌رخانكراوه‌كانی گه‌شه‌پێدانی پارێزگاكان، بۆ كۆمه‌ك و چاككردنی پرۆژه‌كانی كاره‌با ته‌رخان ده‌كرێت و به‌شی هه‌ر پارێزگایه‌ك به‌گوێره‌ی چڕی دانیشتووانی دیاری ده‌كرێت، و 5% له‌ به‌شی هه‌ر پارێزگایه‌ك بۆ كۆمه‌كی پرۆژه‌ كشتوكاڵیه‌كانی پارێزگاكان. دووه‌م: كورتهێنان:كورتهێنانی نه‌خشه‌ بۆ درێژراو به‌ بڕی (1.684.900.000.000) یه‌ك تریلیۆن و شه‌ش سه‌دو هه‌شتاو چوار ملیارو نۆ سه‌د ملیۆن دینار ده‌خه‌مڵێنرێت و ئه‌م كورتهێنانه‌ به‌مانه‌ی خواره‌وه‌ داده‌پۆشرێت:1. گوژمه‌ی ته‌رخانكراو بۆ وه‌زاره‌تی پێشمه‌رگه‌ له‌ بودجه‌ی به‌گه‌ڕخستنی ئیتیحادی بۆ پاسه‌وانانی هه‌رێم له‌ نێو ته‌رخانكراوه‌كانی وه‌زاره‌تی به‌رگری ئیتیحادی به‌گوێره‌ی یاساكانی بودجه‌ی ئیتیحادی بۆ ساڵه‌ داراییه‌كانی (2007 تاوه‌كو 2012)، یان هه‌ر ئیستحقاقێكی تری حكومه‌تی هه‌رێم له‌ بودجه‌ی ئیتیحادی.2. رێنوێنیكردنی خه‌رجی و زیادكردنی كۆكردنه‌وه‌ی داهاته‌كان.سێیه‌م:پێویسته‌ له‌ سه‌ر وه‌زاره‌تی دارایی و ئابوریی هه‌رێم ئه‌م گوژمه‌ پارانه‌ی له‌ خواره‌وه‌ دیاری كراون، ببڕێت له‌ كۆی گشتیی ته‌رخانكراوه‌كانی بودجه‌ی به‌گه‌ڕخستنی (جگه‌ له‌ قه‌ره‌بووی فه‌رمانبه‌ران) سه‌رۆكایه‌تی هه‌رێم، په‌رله‌مان، سه‌رۆكایه‌تی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران، ئه‌نجومه‌نی دادوه‌ری، ئه‌نجومه‌نی ئاسایش و ده‌زگای ئاسایشی هه‌رێم، یه‌ده‌گی وه‌زاره‌تی دارایی و ئابوری، و گوژمه‌ پاره‌كان به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ دابه‌ش ده‌كرێن:1- ته‌رخانكردنی گوژمه‌یه‌ك به‌ بڕی (20) بیست ملیار دینار بۆ وه‌زاره‌تی رۆشنبیری و لاوان بۆ جێبه‌جێكردنی پێداویستیه‌كانی ژێرخانیی رۆشنبیریی به‌گوێره‌ی بڕیاری ژماره‌ (14)ی ساڵی 2012ی تایبه‌ت به‌ ناساندنی شاری سلێمانی به‌ پایته‌ختی رۆشنبیریی هه‌رێم.2- ته‌رخانكردنی گوژمه‌یه‌ك به‌ بڕی (10) ده‌ ملیار دینار بۆ سندوقی كۆمه‌ككردنی تووشبووانی شێرپه‌نجه‌، كه‌ به‌پێی یاسای ژماره‌ (11)ی ساڵی 2012 دامه‌زراوه‌.3- گۆژمه‌یه‌ك به‌ بڕی (40) چل ملیار دینار ده‌خرێته‌ سه‌ر ته‌رخانكراوه‌كانی وه‌زاره‌تی پێشمه‌رگه‌ به‌ مه‌به‌ستی دابه‌شكردنی وه‌ك به‌خشینێك به‌سه‌ر تاكه‌كانی هێزی پێشمه‌رگه‌ ئه‌وانه‌ی مووچه‌یان له‌ (600.000) شه‌ش سه‌د هه‌زار دینار، كه‌متره‌.4- گوژمه‌یه‌ك به‌ بڕی (10) ده‌ ملیار دینار ده‌خرێته‌ سه‌ر ته‌رخانكراوه‌كانی وه‌زاره‌تی شه‌هیدان و ئه‌نفالكراوان به‌ مه‌به‌ستی دروستكردنی یه‌كه‌ی نیشته‌جێبوون بۆ كه‌سوكاری شه‌هیدان.5- گوژمه‌یه‌ك به‌ بڕی (10) ده‌ ملیار دینار ده‌خرێته‌ سه‌ر ته‌رخانكراوه‌كانی وه‌زاره‌تی شه‌هیدان و ئه‌نفالكراوان به‌ مه‌به‌ستی دابه‌شكردنی وه‌ك به‌خشینێك به‌سه‌ر كه‌سوكاری شه‌هیدان ئه‌وانه‌ی مووچه‌یان له‌ (600.000) شه‌ش سه‌د هه‌زار دینار، كه‌متره‌.6- گوژمه‌یه‌ك به‌ بڕی (5) پێنج ملیار دینار ده‌خرێته‌ سه‌ر ته‌رخانكراوه‌كانی وه‌زاره‌تی كارو كاروباری كۆمه‌ڵایه‌تی بۆ هاوكاریكردنی خاوه‌ن پێداویستیه‌ تایبه‌ته‌كان ئه‌وانه‌ی پله‌ی كه‌مئه‌ندامیان له‌ 49% زیاتره‌.7- گوژمه‌یه‌ك به‌ بڕی (5) پێنج ملیار دینار ده‌خرێته‌ سه‌ر ته‌رخانكراوه‌كانی وه‌زاره‌تی په‌روه‌رده‌ بۆ دووباره‌ نۆژه‌نكردنه‌وه‌و چاككردنی قوتابخانه‌ زیان پێكه‌وتووه‌كان.8- گوژمه‌یه‌ك به‌ بڕی (3) سێ ملیار دینار ده‌خرێته‌ سه‌ر ته‌رخانكراوه‌كانی ده‌سته‌ی سه‌ربه‌خۆی مافه‌كانی مرۆڤ،.9- گوژمه‌یه‌ك به‌ بڕی (2) دوو ملیار دینار ده‌خرێته‌ سه‌ر ته‌رخانكراوه‌كانی ده‌سته‌ی پاراستنی ژینگه‌.10- گوژمه‌یه‌ك به‌ بڕی (1) یه‌ك ملیار دینار ده‌خرێته‌ سه‌ر ته‌رخانكراوه‌كانی ئه‌نجومه‌نی باڵای خانمان.مادده‌ی شه‌شه‌م: پێویسته‌ له‌سه‌ر حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان گوژمه‌ی (120.000.000.000) سه‌دو بیست ملیار دینار بۆ به‌رده‌وامبوون له‌ جێبه‌جێكردنی پرۆژه‌كانی گه‌شه‌پێدان و په‌ره‌پێدانی توانسته‌ مرۆییه‌كانی كوردستان، ته‌رخان بكات، له‌ پێناو ئاماده‌كردنی كارمه‌ندی پسپۆڕ له‌و بواره‌ جۆراوجۆرانه‌ی كه‌وا هه‌رێم پێویستی پێیانه‌ له‌ رێگه‌ی زه‌ماله‌و نێرده‌و توێژینه‌وه‌و خوله‌ راهێنانییه‌كان له‌ ژێر سه‌رپه‌رشتی ده‌سته‌ی باڵای پێكهاتوو به‌ سه‌رۆكایه‌تی سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران و جێگره‌كه‌ی و وه‌زیره‌كانی (په‌روه‌رده‌، خوێندنی باڵاو توێژینه‌وه‌ی زانستی، پلاندانان) به‌پێی ئه‌و پێڕه‌وه‌ی له‌ لایه‌ن ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانه‌وه‌ په‌سه‌ندكراوه‌، له‌گه‌ڵ ڕه‌چاوكردنی حوكمه‌كانی مادده‌ی (حه‌وته‌م/دووه‌م/5) له‌ یاسای ماف و ئیمتیازاتی كه‌سوكاری شه‌هیدان و ئه‌نفالكراوانی ژماره‌ (9)ی ساڵی 2007 به‌ دابینكردنی ژماره‌یه‌ك كورسی خوێندن بۆ منداڵی شه‌هیدان كه‌ خاوه‌ن توانای زانستین، به‌ هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵ وه‌زاره‌تی خوێندنی باڵاو توێژینه‌وه‌ی زانستیی هه‌رێم.مادده‌ حه‌وته‌م: حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان پابه‌ند ده‌بێت به‌:-یه‌كه‌م: به‌رده‌وامبوون له‌ هه‌ڵمه‌تی نیشتیمانیی دروستكردنی قوتابخانه‌.دووه‌م: به‌رده‌وامبوون له‌ پشتگیریكردنی سندوقی نیشته‌جێكردنی دانیشتووانی كه‌م ده‌رامه‌ت له‌ وه‌زاره‌تی ئاوه‌دانكردنه‌وه‌و نیشته‌جێكردن به‌ مه‌به‌ستی به‌رده‌وام بوون له‌ دروستكردنی یه‌كه‌كانی نیشته‌جێبوون به‌پێی یاسای دابینكردنی خانووی نیشته‌جێبوون بۆ دانیشتوانی هه‌رێمی كوردستانی ژماره‌ (7)ی ساڵی 2008ی هه‌مواركراو به‌ یاسای ژماره‌ (16)ی ساڵی 2011.مادده‌ی هه‌شته‌م: یه‌كه‌م: گوژمه‌یه‌ك به‌بڕی (185.000.000.000) سه‌دو هه‌شتاو پێنج ملیار دینار ته‌رخان ده‌كرێت بۆ پشتگیریكردنی حیزبه‌كان، وه‌ خه‌رجكردن له‌م ته‌رخانكراوه‌ له‌ لایه‌ن ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانه‌وه‌ به‌پێی رێكاریی كاتیی ده‌بێت، به‌مه‌رجێك ئه‌و بڕه‌ پارانه‌ی وه‌ك پێشینه‌ له‌ لایه‌ن حیزبه‌كانه‌وه‌ له‌ هه‌ردوو ساڵی (2011، 2012)دا وه‌رگیراون تسویه‌ بكرێن، تاوه‌كو ده‌ركردنی یاسای پشتگیریی دارایی حیزبه‌كان.دووه‌م: گوژمه‌یه‌ك به‌بڕی (15.000.000.000) پازده‌ ملیار دینار بۆ رێكخراوه‌ ناحكومیه‌كان ته‌رخان ده‌كرێت به‌پێی یاسای رێكخراوه‌ ناحكومیه‌كانی ژماره‌ (1)ی ساڵی 2011.مادده‌ی نۆیه‌م: یه‌كه‌م: وه‌زاره‌تی دارایی و ئابوری پابه‌ند ده‌بێت به‌ به‌رده‌وامبوون له‌ دابینكردنی قه‌رزی خانووبه‌ره‌و، كشتوكاڵیی و، پیشه‌سازیی و، گه‌شت وگوزارییء، پرۆژه‌ بچووكه‌كانء، ته‌مویلكردنی سندوقی نیشته‌جێكردن/ ده‌سته‌ی وه‌به‌رهێنان به‌گوژمه‌یه‌ك كه‌ بڕه‌كه‌ی (600.000.000.000) شه‌ش سه‌د ملیار دیناره‌و به‌گوێره‌ی ئه‌و ستانده‌رو رێنماییانه‌ی وه‌زاره‌تی دارایی و ئابوریی به‌ هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵ وه‌زاره‌ته‌ په‌یوه‌نداره‌كان، ده‌ریان ده‌كات.دووه‌م: قه‌رزی خانووبه‌ره‌ به‌ بڕی (25.000.000) بیست و پێنج ملیۆن دینار بۆ هاوڵاتیانی ناوه‌ندی ئه‌و قه‌زاو ناحیانه‌ی له‌ ساته‌وه‌ختی ڕاگواستنی زۆره‌ملێ له‌ لایه‌ن رژێمی له‌ناوچوو وێرانكراون، دیاری ده‌كرێت.مادده‌ی ده‌یه‌م: یه‌كه‌م: به‌رده‌وامبوون له‌ دابینكردنی پێشینه‌ی هاوسه‌رگیریی به‌ بڕی (5.000.000) پێنج ملیۆن دینار.دووه‌م: بڕه‌ پاره‌ی سه‌رفكراو وه‌ك پێشینه‌ی هاوسه‌رگیریی بۆ منداڵانی شه‌هیدو ئه‌نفالكراوان، وه‌ك به‌خشینێك كه‌ ناگه‌ڕێته‌وه‌، هه‌ژمار ده‌كرێت.مادده‌ی یازده‌م: گوژمه‌یه‌ك به‌بڕی (50.000.000.000) په‌نجا ملیار دینار بۆ پرسی كۆچكردن و كۆچپێكراوان ته‌رخان ده‌كرێت.مادده‌ی دوازده‌م: سه‌رباری ته‌رخانكراوه‌كانی بودجه‌ی وه‌به‌رهێنانی ناوچه‌ كوردستانیه‌كانی ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێم، گوژمه‌یه‌ك به‌بڕی (50.000.000.000) په‌نجا ملیار دینار بۆ ئه‌م ناوچانه‌ ته‌رخان ده‌كرێت.مادده‌ی سێزده‌م: گوژمه‌یه‌ك به‌بڕی (65.000.000.000) شه‌ست و پێنج ملیار دینار وه‌ك كۆمه‌كی كشتوكاڵیی ته‌رخان ده‌كرێت و وه‌زیری كشتوكاڵ و سه‌رچاوه‌ ئاوییه‌كان ده‌سه‌ڵاتی سه‌رفكردنی بڕه‌ پاره‌ ته‌رخانكراوه‌كانی ده‌بێت به‌ مه‌به‌ستی پڕكردنه‌وه‌ی پێداویستیه‌كانی هه‌رێم به‌مه‌رجێك بۆ مه‌به‌ستی تر لێكگواستنه‌وه‌ی (مناقله‌) تیادا نه‌كرێت. به‌شی سێیه‌م(ده‌سه‌ڵاته‌كان)مادده‌ی چوارده‌م: یه‌كه‌م: سه‌رفكردن له‌ پاره‌دانراوه‌كانی (اعتمادات) ژمێره‌ سه‌ره‌كیه‌كان (مووچه‌، كه‌لوپه‌ل و خزمه‌تگوزاری، چاككردنه‌وه‌، كۆمه‌ك، به‌خشین، خه‌رجی تر، خه‌رجیه‌كانی وه‌به‌رهێنان) له‌ نێو بودجه‌ی هه‌رێمی كوردستان – عێراق له‌ لایه‌ن وه‌زاره‌تی دارایی و ئابورییه‌وه‌ ئه‌نجام ده‌درێت.دووه‌م: ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران بۆی هه‌یه‌ وه‌زیرو سه‌رۆكی ئه‌و لایه‌نانه‌ی گرێنه‌دراون به‌ وه‌زاره‌ت، رابسپێرێت، و وه‌زیریش بۆی هه‌یه‌ پارێزگارو بریكاری وه‌زاره‌ت و به‌رێوه‌به‌ره‌ گشتیه‌كان رابسپێرێت به‌ ده‌سه‌ڵاتی سه‌رفكردنی ڕاسته‌وخۆ له‌ به‌ر رۆشنایی ئه‌و ته‌رخانكراوانه‌ی له‌ نێو بودجه‌ی ساڵانه‌یان متمانه‌ی پێدراوه‌.مادده‌ی پازده‌م: یه‌كه‌م: سه‌رۆكی په‌رله‌مانی كوردستان - عێراق بۆی هه‌یه‌ لێكگواستنه‌وه‌ (مناقله‌) له‌ نێو پاره‌دانراوه‌كانی ته‌رخانكراو بۆ په‌رله‌مان، ئه‌نجام بدات.دووه‌م: سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی دادوه‌ریی هه‌رێم بۆی هه‌یه‌ لێكگواستنه‌وه‌ له‌ نێو پاره‌دانراوه‌كانی ته‌رخانكراو بۆ ئه‌نجومه‌نی دادوه‌ریی، ئه‌نجام بدات.سێیه‌م: وه‌زیری پلاندانان، له‌ سه‌ر داواكاری وه‌زاره‌تی په‌یوه‌ندار، بۆی هه‌یه‌ لێكگواستنه‌وه‌ی پێویست بۆ پرۆژه‌كانی وه‌به‌رهێنان له‌ نێو بودجه‌ی وه‌به‌رهێنانی هه‌مان وه‌زاره‌ت و له‌ سنووری یه‌ك پارێزگادا، ئه‌نجام بدات و وه‌زاره‌تی دارایی و ئابوری لێ ئاگادار بكاته‌وه‌.چواره‌م: وه‌زیری دارایی و ئابوری و به‌هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵ وه‌زاره‌تی پلاندانان و وه‌زاره‌ته‌ په‌یوه‌نداره‌كان، بۆی هه‌یه‌ لێكگواستنه‌وه‌ی پێویست بۆ پرۆژه‌كانی وه‌به‌رهێنان له‌ نێوان وه‌زاره‌ته‌كان و له‌ سنووری یه‌ك پارێزگا یان یه‌ك قه‌زاو له‌ نێو بودجه‌ی وه‌به‌رهێنانی په‌سه‌نكراودا، ئه‌نجام بدات.پێنجه‌م: وه‌زیری شاره‌وانی و گه‌شت و گوزار سه‌رپشك ده‌كرێت به‌ ئه‌نجامدانی لێكگواستنه‌وه‌ له‌ نێوان داهاته‌ خۆیه‌تیه‌كانی بودجه‌ی دامه‌زراوه‌كانی شاره‌وانی له‌ نێو یه‌ك پارێزگاداو ئه‌نجامدانی لێكگواستنه‌وه‌ له‌ نێو ژمێره‌ی كه‌لوپه‌ل و خزمه‌تگوزاری و چاككردن بۆ هه‌ر دامه‌زراوێكی شاره‌وانیی.شه‌شه‌م: هه‌ردوو وه‌زیری ئاوه‌دانكردنه‌وه‌و ونیشته‌جێكردن و شاره‌وانی و گه‌شت و گوزار بۆیان هه‌یه‌ لێكگواستنه‌وه‌ی پێویست بۆ ئه‌و پرۆژانه‌ی تایبه‌تن به‌ وه‌زاره‌ت له‌ نێو بودجه‌داو له‌ سنووری یه‌ك پارێزگا یان یه‌ك قه‌زادا، ئه‌نجام بده‌ن و هه‌ردوو وه‌زاره‌تی دارایی و ئابوری پلاندانانی لێی ئاگادار بكه‌نه‌وه‌.مادده‌ی شازده‌م: یه‌كه‌م: وه‌زیری دارایی و ئابوری ده‌سه‌ڵاتی هه‌یه‌ لێكگواستنه‌وه‌ له‌ نێوان پاردانراوه‌كانی (اعتمادات) یه‌ك ده‌روازه‌ ئه‌نجام بدات، جگه‌ له‌ به‌شی (فصل) مووچه‌، چونكه‌ ده‌كرێت بۆی بگواسترێته‌وه‌و ناكرێت لێی بگواسترێته‌وه‌.دووه‌م: وه‌زیری دارایی و ئابوری بۆی هه‌یه‌ لێكگواستنه‌وه‌ له‌ نێوان پاره‌دانراوه‌كانی (اعتمادات) ده‌روازه‌كانی بودجه‌ ئه‌نجام بدات به‌مه‌به‌ستی دابینكردنی توانای سه‌رفكردن بۆ ئه‌و كارگێڕییانه‌ی بڕیار ده‌درێت له‌ وه‌زاره‌تێك جیابكرێنه‌وه‌و بخرێنه‌ سه‌ر وه‌زاره‌تێكی ترو وه‌زیری تایبه‌تمه‌ند بۆی هه‌یه‌ لێكگواستنه‌وه‌ له‌ نێو یه‌ك به‌ش(قسم)دا و یه‌ك یه‌كه‌ی سه‌رفكردن، ئه‌نجام بدات.سێیه‌م: ناكرێت هیچ لێكگواستنه‌وه‌یه‌ك له‌ نێوان پارێزگاكاندا له‌ نێو ته‌رخانكراوه‌كانی (پرۆژه‌كانی ئاوه‌دانكردنه‌وه‌و گه‌شه‌پێدانی هه‌رێم و پارێزگاكان) ئه‌نجام بدرێت.چواره‌م: ناكرێت لێكگواستنه‌وه‌ له‌ ته‌رخانكراوه‌كانی خه‌رجی پرۆژه‌كانی وه‌به‌رهێنان، واته‌ ته‌رخانكراوه‌كانی (بودجه‌ی وه‌به‌رهێنان)، بۆ ته‌رخانكراوه‌كانی خه‌رجی به‌گه‌ڕخستن، واته‌ ته‌رخانكراوه‌كانی (بودجه‌ی ڕه‌وه‌ن)، ئه‌نجام بدرێت.پێنجه‌م: ئه‌و پاره‌دانراوانه‌ی (اعتمادات) له‌م یاسایه‌دا په‌سه‌ندكراون تاوه‌كو 31ی كانونی یه‌كه‌می ساڵی دارایی (2013) به‌كارده‌هێنرێن و داهاته‌ ده‌سته‌به‌ركراوه‌كان تاوه‌كو 31/12/2013 تۆمار ده‌كرێن. به‌ڵام ئه‌و داهاتانه‌ی له‌ دوای كۆتایی ساڵی دارایی (2013)ه‌وه‌ وه‌رده‌گیرێن، ئه‌وا وه‌ك داهاتێك بۆ بودجه‌ی ساڵی دارایی 2014 تۆمار ده‌كرێن.مادده‌ی حه‌ڤده‌م: یه‌كه‌م: وه‌زیری تایبه‌تمه‌ند ده‌سه‌ڵاتی سه‌رفكردنی هه‌یه‌ به‌ بڕێك له‌ (350.000.000) سێ سه‌دو په‌نجا ملیۆن دینار زیاتر نه‌بێت بۆ هه‌ر حاڵه‌تێك و، بۆی هه‌یه‌ سه‌رۆكی ئه‌و فه‌رمانگانه‌ی سه‌ر به‌ وه‌زاره‌ته‌كه‌ی ئه‌ون رابسپێرێت به‌ سه‌رفكردنی بڕێك له‌ (250.000.000) دوو سه‌دو په‌نجا ملیۆن دینار زیاتر نه‌بێت.دووه‌م: سه‌رۆكی ئه‌و ده‌ستانه‌ی به‌ وه‌زاره‌ت نه‌لكاون ده‌سه‌ڵاتی سه‌رفكردنی بڕێكیان هه‌یه‌ له‌ (300.000.000) سێ سه‌د ملیۆن دینار زیاتر نه‌بێت، بۆ هه‌ر حاڵه‌تێك.سێیه‌م: له‌ (یه‌كه‌م) و (دووه‌م)ی سه‌ره‌وه‌ ئه‌مانه‌ی خواره‌وه‌ ڕه‌چاو ده‌كرێن:1. سه‌رفكردنه‌كه‌ به‌پێی ئه‌و پاره‌دانراوه‌ (اعتمادات) په‌سه‌ندكراوانه‌ی بودجه‌ی گشتیی ساڵانه‌و بۆ ئه‌و مه‌به‌ستانه‌ بێت كه‌وا بۆیان دیاری كراوه‌.2. پابه‌ندبوون به‌و پاره‌دانراوانه‌ی (اعتمادات) له‌ بودجه‌ی گشتی ته‌رخان كراون و رێگه‌ نادرێت به‌ چوونه‌ نێو پابه‌ندیی دارایی زیاتر له‌وه‌ی له‌ بودجه‌ی ساڵانه‌ بۆی ته‌رخان كراوه‌.چواره‌م: وه‌زیری شاره‌وانی و گه‌شت و گوزار ده‌سه‌ڵاتی سه‌رفكردنی ڕاسته‌وخۆی هه‌یه‌ له‌ بڕه‌ پاره‌ی داهاتی شاره‌وانی.پێنجه‌م: وه‌زیره‌كانی ته‌ندروستی و كاره‌باو ناوه‌خۆو له‌ نێو ئه‌و رێژانه‌ی كه‌ له‌ بڕگه‌ی دووه‌م/3ی مادده‌ی دووه‌م بۆیان دیاری كراوه‌، ده‌سه‌ڵاتی سه‌رفكردنی ڕاسته‌وخۆیان هه‌یه‌ له‌ بڕه‌ پاره‌ی داهاتی كه‌ له‌لایاندا ده‌سته‌به‌ركراوه‌.مادده‌ی هه‌ژده‌م: پێویسته‌ كۆی گشتی پاداشتی نه‌ختینه‌یی و شته‌كییانه‌ی ساڵانه‌ ده‌درێت به‌ فه‌رمانبه‌ران بۆ یه‌ك كه‌س و بۆ هه‌مان كار، له‌ نێو ته‌رخانكراوه‌ بڕیاردراوه‌كانی بودجه‌ی تایبه‌تمه‌ند، له‌ دوو ملیۆن دینار زیاتر نه‌بێت له‌ حاڵه‌تی هه‌ڵسانیان به‌ ڕه‌نجدانی ڕاده‌به‌ده‌ر له‌ كاتی راپه‌ڕاندنی ئه‌ركه‌كانی فه‌رمانبه‌رێتی كه‌ له‌ ئه‌ستۆیان دایه‌، ئه‌و پاداشتانه‌ی ده‌به‌خشرێنه‌ كارمه‌ندانی پرۆژه‌ی وه‌به‌رهێنان له‌ رێژه‌ی به‌دواداچوون و سه‌رپه‌رشتیكردن و پاداشتی ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌نه‌كانی شاره‌وانی كه‌ مانگانه‌ بۆیان سه‌رف ده‌كرێت، به‌ده‌ر ده‌خرێن. و به‌پێی رێنمایێك كه‌ وه‌زاره‌تی دارایی و ئابوری ده‌ریده‌كات.به‌شی چواره‌م(میلاكات)مادده‌ی نۆزده‌م: یه‌كه‌م: پێویسته‌ له‌ سه‌ر وه‌زاره‌تی دارایی و ئابوری به‌ هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵ وه‌زاره‌ته‌كانی تر وورده‌كاریی میلاكاتی ده‌سته‌كانی هه‌رێم بۆ ساڵی دارایی 2013 ئاماده‌ بكات و له‌به‌ر رۆشنایی تێچوونی مووچه‌ په‌سه‌ندكراوه‌كانی هه‌رێم، كه‌ ده‌گاته‌ (15.000) پازده‌ هه‌زار پله‌ی فه‌رمانبه‌رێتی تازه‌ بۆ ساڵی 2013.دووه‌م: پێویسته‌ له‌ سه‌ر ده‌سته‌و وه‌زاره‌ت و ئه‌و لایه‌نانه‌ی گرێنه‌دراون به‌ وه‌زاره‌ت ژماره‌ی پله‌ فه‌رمانبه‌رێتیه‌ تازه‌كانی نێو میلاكی ساڵی 2013 دابه‌ش بكه‌نه‌ سه‌ر میلاكی دامه‌زراوه‌كانی هه‌رێم و پارێزگاكان به‌گوێره‌ی رێنمایی ده‌ركراو له‌ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانه‌وه‌.سێیه‌م: پێویسته‌ له‌ سه‌ر وه‌زاره‌ت و ئه‌و لایه‌نانه‌ی گرێنه‌دراون به‌ وه‌زاره‌ت ئه‌و پله‌ فه‌رمانبه‌رێتیه‌ تازانه‌ی نێو میلاكی 2013 ڕابگه‌یێنێت بۆئه‌وه‌ی میكانیزمی دامه‌زراندن و مه‌رجه‌كانی یه‌كخراو بن و له‌یه‌ك كاتدا ڕاگه‌یاندرابن تاوه‌كو پێكهێنانی ئه‌نجومه‌نی خزمه‌تی گشتی له‌ هه‌رێمدا.چواره‌م: وه‌زاره‌ت و ئه‌و لایه‌نانه‌ی گرێنه‌دراون به‌ وه‌زاه‌ت پابه‌ند ده‌بێت به‌ ئاماده‌كردنی چه‌ند نه‌خشه‌یه‌ك كه‌وا ژماره‌ی فه‌رمانبه‌رو ناوو ناونیشان و پله‌ فه‌رمانبه‌رێتیی ئه‌وانه‌ی به‌گوێره‌ی ئه‌و رێژانه‌ی له‌ سه‌ره‌وه‌ ئاماژه‌یان بۆ كراوه‌ دامه‌زراون له‌گه‌ڵ فه‌رمانی تایبه‌ت به‌ دامه‌زراندن له‌ خۆبگرێت و پێشكه‌شی بكات به‌ وه‌زاره‌تی دارایی و ئابوری.پێنجه‌م: نابێ به‌بێ ڕه‌زامه‌ندی وه‌زاره‌تی دارایی و ئابوری گرێبه‌ستی كاركردن له‌ فه‌رمانگه‌كانی هه‌رێمدا ببه‌سترێت، وه‌ ئه‌وله‌ویه‌ت له‌ دامه‌زراندن ده‌درێته‌ گرێبه‌سته‌ به‌ركاره‌كان و ماوه‌ی گرێبه‌سته‌كه‌ بۆ مه‌به‌ستی خانه‌نشینی به‌ خزمه‌ت هه‌ژمار ده‌كرێت، و وه‌زیری دارایی و ئابوری بۆی هه‌یه‌ ئه‌م ده‌سه‌ڵاته‌ به‌گوێره‌ی پێویست به‌ وه‌زیرو سه‌رۆكی لایه‌نی گرێنه‌دراون به‌ وه‌زاره‌ت، رابسپێرێت.شه‌شه‌م: وه‌زاره‌تی دارایی و ئابوری به‌ هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵ وه‌زاره‌ته‌ په‌یوه‌نداره‌كان راده‌سپێردرێت به‌ دامه‌زراندنی ئه‌و گرێبه‌ستكارانه‌ی كه‌وا زیاتر له‌ سێ ساڵ به‌سه‌ر گرێبه‌ستی دامه‌زراندنیان تێپه‌ڕی كردووه‌، له‌ سه‌ر میلاكی هه‌میشه‌یی و به‌ هه‌مان ژماره‌و هه‌مان پسپۆڕی ئه‌وانه‌ی ڕه‌وانه‌ی خانه‌نشینی كراون بۆ ساڵی دارایی 2013 و به‌پێی رێنمایێك كه‌ وه‌زاره‌تی دارایی و ئابوری ده‌ریده‌كات.مادده‌ی بیسته‌م: به‌ مه‌به‌ستی هاندانی گواستنه‌وه‌ی فه‌رمانبه‌ران له‌ كه‌رتی گشتی بۆ كه‌رتی تایبه‌ت (و رێنوێنیكردنی میلاكی حكومی):-یه‌كه‌م: له‌ حاڵه‌تی ڕه‌زامه‌ندی فه‌رمانبه‌ر له‌سه‌ر ده‌ست هه‌ڵگرتن له‌ فه‌رمانبه‌رێتیه‌كه‌ی و گواستنه‌وه‌ی بۆ كه‌رتی تایبه‌ت، ئه‌وا ئه‌و فه‌رمانگه‌یه‌ی لێی گواستراوه‌ته‌وه‌ به‌رده‌وام ده‌بێت له‌ سه‌رفكردنی نیوه‌ی مووچه‌كه‌ی بۆ ماوه‌ی (5) ساڵ سه‌رباری داهاته‌كه‌ی له‌ كاره‌ نوێیه‌كه‌.دووه‌م: سه‌رجه‌م مافه‌ خانه‌نشینیه‌كانی فه‌رمانبه‌ر ده‌گواسترێته‌وه‌ بۆ بیمه‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كه‌ی له‌ كه‌رتی تایبه‌تدا به‌پێی حوكمه‌كانی یاسای خانه‌نشینی و بیمه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تی و هه‌مواركراوه‌ كارپێكراوه‌كانی له‌ هه‌رێمدا.سێیه‌م: پێویسته‌ له‌ سه‌ر وه‌زاره‌تی دارایی و ئابوری رێنمایی پێویست بۆ ئاسان جێبه‌جێكردنی حوكمه‌كانی ئه‌م مادده‌یه‌و دیاریكردنی ستانده‌رو مه‌رجه‌كانی ده‌ربكات.به‌شی پێنجه‌م(حوكمه‌ كۆتاییه‌كان)مادده‌ی بیست و یه‌كه‌م: پێویسته‌ له‌ سه‌ر حكومه‌تی هه‌رێم یه‌كسانی ده‌سته‌به‌ر بكات له‌ نێوان مووچه‌و ده‌رماڵه‌ی كارمه‌ندانی له‌ هه‌رێمدا له‌گه‌ڵ مووچه‌و ده‌رماڵه‌ی هاوشانه‌كانیان له‌ كارمه‌ندانی حكومه‌تی ناوه‌ندیی به‌پێی یاسا به‌ركاره‌كانی هه‌رێم به‌ مه‌رجێك ئه‌مه‌ نه‌بێته‌ هۆی كه‌مكردنه‌وه‌ی مووچه‌و ده‌رماڵه‌ی هه‌ر یه‌كێكیان و ئه‌وانه‌ی حوكمه‌كانی مادده‌ی (37)ی ئه‌م یاسایه‌ ده‌یانگرێته‌وه‌ به‌ده‌رده‌كرێن.مادده‌ی بیست و دووه‌م: پێویسته‌ له‌ سه‌ر حكومه‌تی هه‌رێم یه‌كسانی ده‌سته‌به‌ر بكات له‌ نێوان مووچه‌ی خانه‌نشینان له‌ هه‌رێمدا له‌گه‌ڵ مووچه‌ی هاوشانه‌كانیان له‌ خانه‌نشینه‌كانی حكومه‌تی ناوه‌ندیی به‌ مه‌رجێك نه‌بێته‌ هۆی كه‌مكردنه‌وه‌ی مووچه‌كانیان به‌پێی یاسا به‌ركاره‌كانی هه‌رێم.مادده‌ی بیست و سێیه‌م: پێویسته‌ له‌ سه‌ر حكومه‌تی هه‌رێم كار بكات بۆ دابینكردنی بڕه‌ پاره‌ی پێویست (سیوله‌ نقدیه‌) له‌ لایه‌ن به‌نكه‌ حكومیه‌كانه‌وه‌ بۆ مسۆگه‌ركردنی سه‌رفكردنی مووچه‌ی فه‌رمانبه‌رو خانه‌نشینان له‌ كاته‌ دیاریكراوه‌كانیاندا.مادده‌ی بیست و چواره‌م: پێویسته‌ له‌ سه‌ر حكومه‌تی هه‌رێم دووباره‌ چاو بخشێنێته‌وه‌ به‌و بڕیارو رێنماییانه‌ی تایبه‌تن به‌ تۆڕی چاودێریی كۆمه‌ڵایه‌تی و بیمه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تی به‌ مه‌به‌ستی كه‌مكردنه‌وه‌ی رێژه‌ی بێكاری و هه‌ژاریی.مادده‌ی بیست و پێنجه‌م: پێویسته‌ له‌ سه‌ر حكومه‌تی هه‌رێم یه‌كسانی ده‌سته‌به‌ر بكات له‌ نێوان مووچه‌و ده‌رماڵه‌كانی هێزی پێشمه‌رگه‌ له‌گه‌ڵ هاوشانه‌كانیان له‌ هێزه‌ چه‌كداره‌كانی عێراقیی ناوه‌ندیی و قه‌ره‌بووكردنه‌وه‌یان له‌ دوای وه‌رگرتنی سه‌رجه‌م شایسته‌ داراییه‌كانی حكومه‌تی هه‌رێم له‌ لای حكومه‌تی ناوه‌ندیی به‌پێی یاساكانی بودجه‌ی گشتی ساڵه‌كانی (2007-2013).مادده‌ی بیست وشه‌شه‌م: پێویسته‌ له‌ ماوه‌ی خولی گرێدراوی دووه‌می خولی هه‌ڵبژاردنیی سێیه‌مه‌ی په‌رله‌ماندا:یه‌كه‌م: سه‌رۆكی دیوانی چاودێریی دارایی هه‌رێم دابمه‌زرێت به‌پێی ئه‌و میكانیزمه‌ی له‌ یاسای ژماره‌ (2)ی ساڵی 2008 ده‌قی له‌ سه‌ر كراوه‌.دووه‌م: پێكهێنانی ده‌سته‌ی ده‌سپاكیی هه‌رێم به‌پێی یاسای ده‌سته‌ی ده‌سپاكیی ژماره‌ (3)ی ساڵی 2011.مادده‌ی بیست و حه‌وته‌م: پێویسته‌ له‌ سه‌ر حكومه‌تی هه‌رێم ئه‌نجومه‌نی راژه‌ی گشتیی هه‌رێم به‌پێی یاسای ژماره‌ (7)ی ساڵی 2011، پێكبهێنێت.مادده‌ی بیست و هه‌شته‌م: پێویسته‌ له‌ سه‌ر حكومه‌تی هه‌رێم پرۆژه‌یه‌ك پێشكه‌ش بكات به‌ هه‌مواركردنی یاسای ماف و ئیمتیازاتی كه‌سوكاری شه‌هیدان و ئه‌نفالكراوان ژماره‌ (9)ی ساڵی 2007 به‌شێوه‌یه‌ك كه‌ له‌گه‌ڵ خه‌بات و قوربانیه‌كانیاندا بگونجێت.مادده‌ی بیست و نۆیه‌م: پێویسته‌ له‌ سه‌ر حكومه‌تی هه‌رێم ده‌رماڵه‌یه‌ك به‌ رێژه‌ی 20%ی مووچه‌ی بنه‌ڕه‌تی زانایانیی ئایینی (پێشنوێژو ووتارخوێن) له‌ وه‌زاره‌تی ئه‌وقاف و كاروباری ئایینی، ببه‌خشێت.مادده‌ی سییه‌م: پێویسته‌ له‌ سه‌ر حكومه‌تی هه‌رێم له‌ حاڵه‌تی ڕوودانی گۆڕانكاری له‌ به‌شه‌ بودجه‌ی هه‌رێم بۆ ساڵی 2013، ئاگاداری په‌رله‌مانی كوردستان بكاته‌وه‌و بیخاته‌ به‌رده‌می بۆ په‌سه‌ندكردن.مادده‌ی سی و یه‌كه‌م: له‌ دوای ده‌رچوواندنی ئه‌م یاسایه‌ له‌ هه‌رێمی كوردستان – عێراقدا، ناكرێت داوای وه‌رگرتنی هیچ ته‌رخانكردنێكی زیاتر له‌ وه‌زاره‌تی دارایی و ئابوری بكرێت.مادده‌ی سی و دووه‌م: پێویسته‌ له‌سه‌ر وه‌زاره‌ت و فه‌رمانگه‌كانی هه‌رێم سه‌رجه‌م ژمێره‌ مانگانه‌ییه‌كانیان (بودجه‌كانی پێداچوونه‌وه‌) له‌ ماوه‌یه‌ك له‌ (10) رۆژ له‌ كۆتایی هه‌ر مانگێك تێپه‌رنه‌كات، پێشكه‌ش به‌ وه‌زاره‌تی دارایی و ئابوری/ به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی ژمێركاریی گشتی، بكه‌ن.مادده‌ی سی وسێیه‌م: سه‌رۆكی فه‌رمانگه‌ی یه‌كه‌ی خه‌رجییه‌كان كه‌ له‌ ماوه‌ی دیاریكراودا له‌ پێشكه‌شكردنی ژمێره‌ كۆتاییه‌كانی ساڵی 2012ی فه‌رمانگه‌كه‌ی دواده‌كه‌وێت، به‌پێی رێكاره‌ یاسایی و رێنماییه‌ به‌ركاره‌كان، ڕه‌وانه‌ی لێكۆڵینه‌وه‌ ده‌كرێت.مادده‌ی سی و چواره‌م: یه‌كه‌م: پێویسته‌ له‌ سه‌ر گشت وه‌زاره‌ت و فه‌رمانگه‌ی گرێنه‌دراون به‌ وه‌زاره‌ت خه‌رجیه‌كانی به‌گه‌ڕخستن و وه‌به‌رهێنان به‌سه‌ر پارێزگاكانی هه‌رێمدا دابه‌ش بكه‌ن له‌گه‌ڵ ڕه‌چاوكردنی چڕی دانیشتووانی هه‌ر پارێزگایه‌ك و ئه‌و ناوچانه‌ی زیاتر زیانیان به‌ركه‌وتووه‌ له‌ دوای دورخستنه‌وه‌ی خه‌رجیه‌كانی ناوه‌ندیی وه‌زاره‌ت.دووه‌م: پێویسته‌ له‌ سه‌ر سه‌رجه‌م پارێزگاكان هه‌ماهه‌نگی بكه‌ن له‌گه‌ڵ وه‌زاره‌ت و لایه‌نی گرێنه‌دراون به‌ وه‌زاره‌ت بۆ جه‌ختكردن له‌ جێبه‌جێكردنی بڕگه‌ی (یه‌كه‌م)ی ئه‌م مادده‌یه‌ له‌ رێكه‌وتی جێبه‌جێكردنی كرداره‌كیی بودجه‌دا.سێیه‌م: پێویسته‌ له‌ سه‌ر دیوانی چاودێریی دارایی هه‌رێم داوا بكات له‌و ده‌سته‌ چاودێرییانه‌ی پێیه‌وه‌ لكاون و له‌ پارێزگاكانی هه‌رێم بوونیان هه‌یه‌ دڵنیابن له‌ جێبه‌جێكردنی بڕگه‌ی (یه‌كه‌م)ی سه‌ره‌وه‌ی ئه‌م مادده‌یه‌ له‌ رێكه‌وتی جێبه‌جێكردنی كرداره‌كیی بودجه‌دا.مادده‌ی سی و پێنجه‌م: پارێزگا بۆی هه‌یه‌، به‌ گوێره‌ی پسپۆری، داوا له‌ هه‌ر وه‌زاره‌تێك بكات به‌ جێبه‌جێكردنی ئه‌و پڕۆژانه‌ی، له‌ سه‌ر ژمێره‌ ته‌رخانكراوه‌كانی پرۆژه‌كانی ئاوه‌دانكردنه‌وه‌و گه‌شه‌پێدانی هه‌رێم و پارێزگاكان، بۆ پارێزگاكه‌ ته‌رخانكراون.مادده‌ی سی و شه‌شه‌م: یه‌كه‌م: سه‌رجه‌م كه‌لوپه‌ل و كاڵا هاورده‌كانی فه‌رمانگه‌كانی هه‌رێم و كه‌رتی گشتی له‌ رسوماتی گومرگیی ده‌بوردرێن، به‌ مه‌رجێك به‌ ناوی ئه‌وان بۆ به‌كارهێنانی ئه‌وان هاورده‌ بكرێن.دووه‌م: لێبوردنی سه‌ره‌وه‌ كه‌لوپه‌ل و كاڵا هاورده‌كانی فه‌رمانگه‌كانی هه‌رێم و كه‌رتی گشتی كه‌ له‌ لایه‌ن حكومه‌ت یان دامه‌زراوه‌ به‌خشینه‌ره‌كانه‌وه‌ دێن، له‌خۆ ده‌گرێت. مادده‌ی سی و حه‌وته‌م: به‌رده‌وامبوون له‌ سه‌ر بڕینی 10%ی مووچه‌ی سه‌رۆكی هه‌رێم و جێگره‌كه‌ی و سه‌رۆكی په‌رله‌مان و جێگره‌كه‌ی و سكرتێرو ئه‌ندامانی په‌رله‌مان و سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران و جێگره‌كه‌ی و وه‌زیرو ئه‌وانه‌ی به‌ پله‌ی وه‌زیرن و ئه‌وه‌ی مووچه‌ی وه‌زیرو بریكاری وه‌زاره‌ت وه‌رده‌گرێت و ئه‌وانه‌ی به‌ پله‌ی ئه‌ون و ئه‌وه‌ی مووچه‌ی بریكاری وه‌زاره‌ت وه‌رده‌گرێت و راوێژكارو خاوه‌ن پله‌ تایبه‌ته‌كان و دادوه‌رو ئه‌ندامانی داواكاریی گشتیی، به‌مه‌به‌ستی پشتگیریكردنی سندوقی كۆمه‌كی تووشبوانی شێرپه‌نجه‌ به‌گوێری یاسای سندوقی كۆمه‌كی تووشبوانی شێرپه‌نجه‌ له‌ هه‌رێمی كوردستان – عێراق ژماره‌ (11)ی ساڵی 2012.مادده‌ی سی و هه‌شته‌م: پێویسته‌ له‌ سه‌ر وه‌زاره‌ت و لایه‌نی گرێنه‌دراون به‌ وه‌زاره‌ت كه‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ی عێراق نێرده‌ یان زه‌ماله‌ یان مۆڵه‌تی خوێندنیان هه‌یه‌ پابه‌ندبن به‌ دابه‌شكردنی به‌شه‌ كورسی ته‌رخانكراو بۆیان، به‌گوێره‌ی رێژه‌ی دانیشتوان و پسپۆری بۆ هه‌ر پارێزگایه‌ك.مادده‌ی سی و نۆیه‌م: حكومه‌تی هه‌رێم پابه‌ند ده‌بێت به‌:-یه‌كه‌م: جێبه‌جێكردنی پرۆژه‌كان به‌پێی ئه‌و پلانه‌ی له‌ بودجه‌ی وه‌به‌رهێنان ڕاگه‌یێندراوه‌ له‌ لایه‌ن وه‌زاره‌ته‌كان و به‌گوێره‌ی پسپۆڕییه‌كانیان، و ناكرێت هیچ وه‌زاره‌تێك پرۆژه‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ی پسپۆریی خۆی جێبه‌جێ بكات.دووه‌م: پێویسته‌ له‌ سه‌ر وه‌زاره‌تی پلاندانان ڕاپۆرتی به‌دواداچوونی وه‌رزیی یان هه‌ر چوار مانگ جارێك پێشكه‌ش به‌ په‌رله‌مانی كوردستان بكات.مادده‌ی چله‌م: پێویسته‌ له‌ سه‌ر حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان رێگه‌ی یاسایی بۆ وه‌رگرتنی گشت مسته‌حه‌قاته‌كانی حكومه‌تی هه‌رێم له‌ لای حكومه‌تی ئیتیحادیه‌وه‌، به‌گوێری حوكمه‌كانی ده‌ستوور، بگرێته‌به‌ر.مادده‌ی چل و یه‌كه‌م: مامه‌ڵه‌كردن له‌گه‌ڵ داهاته‌ وه‌ده‌ستهاتووه‌كانی پرۆسه‌ نه‌وتیه‌ تایبه‌ته‌كانی كێڵگه‌ نه‌وتیه‌كان به‌گوێره‌ی حوكمه‌كانی ده‌ستووری عێراق و مادده‌ (15)ی یاسای نه‌وت و گازی هه‌رێم ئه‌نجام ده‌درێت، تاوه‌كو ده‌ركردنی یاسای سندوقی كوردستان بۆ داهاته‌ نه‌وتیه‌كان.مادده‌ی چل و دووه‌م: پێویسته‌ له‌ سه‌ر ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران پێڕه‌وو رێنمایی ئاسانكار بۆ پیاده‌كردنی پره‌نسیپی لامه‌ركه‌زی له‌ كاتی مایه‌پێدانی (تمویل)ی وه‌زاره‌ته‌كان به‌پێی ئه‌و ده‌سه‌ڵاتانه‌ی له‌م یاسایه‌دا هاتوون، ده‌ربكات.مادده‌ی چل و سێیه‌م: پێویسته‌ له‌ سه‌ر وه‌زیری دارایی و ئابوری به‌ هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵ وه‌زیری پلاندانان، له‌ ماوه‌یه‌ك له‌ (15) پازده‌ رۆژ له‌ رێكه‌وتی بڵاوكردنه‌وه‌ی ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژنامه‌ی فه‌رمییدا تێپه‌ڕنه‌كات، رێنمایی پێویست بۆ ئاسان جێبه‌جێكردنی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌و، دیاریكردنی ده‌سه‌ڵاته‌كانی سه‌رفكردن بۆ كارگێڕییه‌ حكومیه‌كان، ده‌ربكات.مادده‌ی چل و چواره‌م: كار به‌ هیچ بڕیارێكی ناكۆك له‌گه‌لأ ئه‌م یاسایه‌ ناكرێت و گه‌نجینه‌ هیچ بارگرانیێكی دارایی ئه‌م بڕیاره‌ له‌ ئه‌ستۆ ناگرێت.مادده‌ی چل و پێنجه‌م: پێویسته‌ له‌ سه‌ر ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران و لایه‌نه‌ په‌یوه‌نداره‌كان حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌جێ بكه‌ن.مادده‌ی چل و شه‌شه‌م: ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژنامه‌ی فه‌رمی (وه‌قایعی كوردستان)دا بڵاوده‌كرێته‌وه‌و له‌ رێكه‌وتی 1/1/2013ه‌وه‌ جێبه‌جێده‌كرێت. د.محمد حسن سورە جێگری سەرۆکی پەرلەمانی کوردستان - ‌عێراقهۆیه‌ پێویستكاره‌كانله‌پێناو بڕیاردانی بودجه‌ی هه‌رێمی كوردستان – عێراق بۆ ساڵی دارایی 2013، ئه‌م یاسایه‌ ده‌رچووێندرا....

به‌ناوی خودای به‌خشنده و میهره‌بانبه‌ناوی گه‌له‌وه‌په‌رله‌مانی كوردستان-عیراقپشت به‌ حوكمی بڕگه‌ی (1)ی‌ مادده‌ی (56) لە یاسای ژماره‌ (1)ی ساڵی 1992ی هه‌مواركراو و بڕگەی (یەكەم)ی ماددەی (77) لە پەیڕەوی ناوخۆی پەرلەمانی كوردستان ـ عێراق، له‌سه‌ر داوای ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران، په‌رله‌مانی كوردستان له‌ دانیشتنی نائاسایی ژماره‌ (1)ی ڕۆژی 6/1/2021 ئەم یاسایه‌ی په‌سه‌ند كرد:یاسای ژماره‌ (1)ی ساڵی 2021 یاسای فرۆشتن و بەكرێدانی موڵك و ماڵی دەوڵەت لە هەرێمی كوردستان-عێراقدەروازەی یەكەمپرنسیپە گشتییەكانمادده‌ی (1) بۆ مه‌به‌ستی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌، ئه‌م زاراوه‌ و ده‌سته‌واژانه‌ی خواره‌وه‌ ماناكانی به‌رامبه‌ریان ده‌گه‌یه‌نن:-یه‌كه‌م/ هه‌رێم: هه‌رێمی كوردستان ـ عێراق. دووه‌م/ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران: ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانی هه‌رێم.سێیه‌م/ دەسەڵاتی تایبه‌تمه‌ند: هەر یەكە لە وەزیر یان سەرۆكی لایەنی نەبەستراوە بە وەزارەت یان هەر كەسێك كە ڕێیپێدەدەن بە مەرجێك پلەی وەزیفی لە بەڕێوەبەری گشتی كەمتر نەبێت، دەگرێتەوە.چوارەم/ موڵك و ماڵی دەوڵەت: موڵك و ماڵی كەرتی گشتی لە هەرێم دەگرێتەوە.مادده‌ی (2) حوكمەكانی ئەم یاسایە بەسەر موڵك و ماڵی گوازراوە و نەگوازراوەی دەوڵەت، لە كاتی فرۆشتن یان بەكرێدان جێبەجێ دەكرێت، ئەگەر دەقێكی یاسایی پێچەوانە نەبێت.مادده‌ی (3)یه‌كه‌م: موڵك و ماڵی دەوڵەت تەنها بە بڕیاری دەسەڵاتی تایبەتمەند، لەكاتی هاتنەدی بەرژەوەندی گشتی دەفرۆشرێت یان بەكرێ دەدرێت، بە مەرجێك لە بڕیارەكەدا جۆر و خەسڵەت و بڕی ئەو موڵك و ماڵە دیاری بكرێت كە بۆ فرۆشتن یان بە كرێدان دادەنرێت.دووه‌م: فرۆشتن یان بەكرێدانی موڵك و ماڵی دەوڵەت، لە ڕێگەی زیادكردنی ئاشكرا، و بەپێی ئەو ڕێكارانەی لەم یاسایەدا دەقنووسكراون ئەنجامدەدرێت، ئەگەر دەقێكی یاسایی پێچەوانە نەبێت.مادده‌ی (4)یەكەم: ڕێكارە یاساییەكانی لیژنەی خەمڵاندن، هەواڵە، فرۆشتن، بەكرێدان، وەرگرتنی بڕی بەرامبەری فرۆشتن و بەكرێدان و بەقیستكردن، تەنها لەلایەن دەسەڵاتی تایبەتمەند، لە ماوەیەك كە لە (15) پازدە ڕۆژ لە ڕێكەوتی گەیشتنی كۆنووس تێپەڕنەكات، بڕیاری كۆتاییان لەبارەوە دەدرێت، و بەبنبڕ دادەنرێن.دووەم: ڕێژەی یاسایی خەمڵاندن، فرۆشتن یان بەكرێدان بە ئامادەبوونی گشت ئەندامەكانی دروست دەبێت، بڕیارەكانیشیان لە ئەگەری ڕێكنەكەوتن بە زۆرینە دەردەچن، و ئەو ئەندامەی ڕایەكی جیاوازی هەیە دەبێت ڕایەكەی لە كۆنووس جێگیر بكرێت.مادده‌ی (5)فرۆشتن یان بەكرێدانی موڵك و ماڵی دەوڵەت لە ڕێگەی زیاكردنی ئاشكرا، بۆ ئەو فەرمانبەرانەی بەشداربوون لە بڕیاری فرۆشتن یان بەكرێدان و ئەندامانی هەردوو لێژنەی خەمڵاندن و فرۆشتن یان بەكرێدان قەدەغەیە، ئەم حوكمەش هاوسەر و پەیوەندی خزمایەتی تا پلەی چوارەم دەگرێتەوە.مادده‌ی (6)فرۆشتنی موڵك و ماڵە نەگوازراوەكانی دەوڵەت تەنها بۆ هاونیشتیمانیان ڕێپێدراوە، لەگەڵ ڕەچاوكردنی حوكمەكانی یاسای وەبەرهێنانی بەركار لە هەرێم.دەروازەی دووەمفرۆشتن یان بەكرێدانی موڵك و ماڵە نەگوازراوەكانی دەوڵەت بەزیادكردنی ئاشكرابەشی یەكەملیژنەكانی خەمڵاندن، فرۆشتن یان بەكرێدانمادده‌ی (7)فرۆشتن یان بەكرێدانی موڵك و ماڵە نەگوازراوەكانی دەوڵەت لە ڕێگەی ئەو لیژنانەوە ئەنجام دەدرێت كە بە بڕیاری دەسەڵاتی تایبەتمەند پێكدەهێنرێت.مادده‌ی (8)یه‌كه‌م: لیژنەی خەمڵاندن لە ژمارەیەك فەرمانبەری شارەزا پێكدەهێنرێت كە ژمارەیان لە (3) سێ كەس كەمتر نەبێت و پلەی وەزیفی هیچ كامیان لە پلە پێنچ كەمتر نەبێت.دووەم: فەرمانبەرێك لە فەرمانگەی تۆماركردنی خانووبەرە و فەرمانبەرێكی ژمێركاریی لە فەرمانبەرانی وەزارەتی دارایی و ئابووری هاوەڵی ئەو لیژنەیە دەكەن كە لە بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیە دا دەقنووسكراوە.سێیەم: لیژنە دەتوانێت پشت بە كەسانی شارەزا و تایبەتمەند ببەستێت.مادده‌ی (9)یه‌كه‌م: لیژنەی پێكهاتوو بە پێی ماددەی (8)ی ئەم یاسایە، ئەم ئەركانە ئەنجام دەدات:-دەرخستەی موڵك و ماڵە نەگوازراوەكە، بۆ دیاركردنی شوێن، ژمارە، ڕەگەز، جۆر، سنوور، خەسڵەت، ڕووبەر و پێكهاتەكانی، لەگەڵ جێگیركردنی ئەوەی لەسەری دروستكراوە یان چێندراوە یان ڕوێندراوە.خەمڵاندنی بەهای شایستەی موڵك و ماڵە نەگوازراوەكە یان كرێی شایستەی ساڵانەی، لەبەر ڕۆشنایی بەهای خەمڵێنراو لەلایەن فەرمانگەی تۆماری خانووبەرە و بەهای خانووبەرەكانی هاوسێی یان هاوشێوەی، یان بەهای فرۆشتنی یان كرێی ساڵانەی ڕاستەقینە یان خەمڵێنراوی بۆ مەبەستەكانی باج، هەروەها لێژنە دەتوانێت پشت بەو شارەزایانە ببەستێت كە پێی باشە، و بڕیارەكە لە ئەگەری ڕێكنەكەوتن بە زۆرینە وەردەگیرێت.لیژنە كۆنووسێك رێكدەخات و ئەو زانیارییانە لەخۆ دەگرێت كە لە هەردوو خاڵی (1 و 2)ی ئەم بڕگەیەدا دەقنووسكراون، و لەلایەن ئەندامانی لیژنە و فەرمانبەری تۆماری خانووبەرە و فەرمانبەری ژمێركاریی لە وەزارەتی دارایی و ئابووری و شارەزایان ئەگەر هەبن، واژۆ دەكرێت.دووەم: دەسەڵاتی تایبەتمەند دەتوانێت داوا لە لیژنەی خەمڵاندن بكات بۆ دووبارە خەمڵاندنەوە، ئەگەر بڕی خەمڵێنراوی پێ شایستە نەبوو یان گەیشتە ئەو ئەنجامەی كە بنەماكانی خەمڵاندنی هاتوو لەم یاسایە، وەك پێویست پیادەنەكراوە.مادده‌ی (10)لیژنەی فرۆشتن یان بەكرێدان، بۆ لەئەستۆگرتنی ڕێكارەكانی فرۆشتنی موڵك و ماڵی نەگوازراوەی دەوڵەت یان بەكرێدانی بەپێی حوكمەكانی ئەم یاسایە، لە (3) سێ فەرمانبەری شارەزا پێكدەهێنرێت، كە ناونیشانی وەزیفی هەر یەكێكیان لە بەڕێوەبەر یان سەرۆكی تێبینەران كەمتر نەبێت، یان لانیكەم (10) دە ساڵ ڕاژەی وەزیفی هەبێت.مادده‌ی (11)لەكاتی فرۆشتن یان بەكرێدانی موڵك و ماڵێكی نەگوازراوەی دیاریكراودا، سەرۆك و ئەندامانی لیژنەی خەمڵاندن، ناكرێنە ئەندامی لیژنەی فرۆشتن یان بەكرێدان.بەشی دووەمرێكارەكانی فرۆشتن یان بەكرێدانی موڵك و ماڵە نەگوازراوەكانی دەوڵەتمادده‌ی (12)ڕێكارەكانی فرۆشتن و بەكرێدانی موڵك و ماڵە نەگوازراوەكان بەم شێوەیەی خوارەوە دەبێت:-یه‌كه‌م: رێكخستنی لیستی زیادكردن لەبەر ڕۆشنایی خەسڵەتەكانی موڵك و ماڵە نەگوازراوەكە كە لەلایەن لیژنەی خەمڵاندنەوە چەسپێنراوە، و ئەگەر زیاتر لە موڵك و ماڵێكیش بوو، ئەوا بۆ هەریەكێكیان لیستێكی زیادكردن رێكدەخرێت.دووەم: جاڕنامەی فرۆشتن یان بەكرێدان بە زیاكردنی ئاشكرا، لە دوو ڕۆژنامەی ڕۆژانە بڵاودەكرێتەوە، كە یەكێكیان لە هەولێر و ئەوی دیكە لە ناوەندی ئەو پارێزگایە دەبێت كە زیادكردنەكەی تێدا دەكرێت، وێنەیەكی جاڕنامەكەش لەو فەرمانگەیە هەڵدەواسرێت كە فرۆشتن یان بەكرێدانەكە ئەنجام دەدات، لیژنە دەتوانێت بڕیاری بڵاوكردنەوەی جاڕنامەكە لە ڕێگەی ئامرازەكانی دیكەی ڕاگەیاندنەوە، لەناویاندا پێگە ئەلكترۆنیە فەرمییەكان، بدات.ئەو موڵك و ماڵە نەگوازراوەی، بەهای خەمڵێنراوی بەكرێدانی ساڵانەی لە (1,000,000) یەك ملیۆن دینار كەمتر بێت، لە جاڕدان بەدەردەكرێت. سێیەم: جاڕنامەكە گشت ئەو خەسڵەتانەی موڵك و ماڵە نەگوازراوەكە، كە لە كۆنووسی لیژنەی خەمڵاندندا هاتوون، رۆژ و رێكەوت و كاتژمێری زیادكردنەكە، مەرجەكانی بەشداریكردن، ئەو شوێنەی تیایدا ئەنجامدەدرێت و بڕی ئەو بارمتانەی (تأمینات) پێویستە سپاردە بكرێن، لەخۆدەگرێت.فرۆشتن یان بەكرێدانی موڵك و ماڵە نەگوازراوەكە بەپێی ئەو ڕێزبەندییەی لە جاڕنامەكەدا هاتووە، ئەنجامدەدرێت.چوارەم: لیستی زیادكرنەكە لە رۆژی دوای بڵاوكردنەوەی جاڕنامەكە بۆ ماوەی (30) سی ڕۆژ كراوە دەبێت، و پێویستە لەسەر ئەو كەسانەی خواستی كڕین یان بەكرێگرتنی موڵك و ماڵەكەیان هەیە، سەردانی فەرمانگەی تایبەتمەند بكەن بۆ دەربڕینی خواستنی كڕین یان بەكرێگرتن، بەو مەرجەی هەر یەكێكیان پێش بەشداریكردنی لە زیادكرنەكە بارمتەیەك سپاردە بكات، بڕەكەی لە (20%) بیست لەسەدی بەهای خەمڵێنراو لە حاڵەتی فرۆشتن و لە كۆی بڕی بەرامبەری بەكرێدان بۆ تەواوی ماوەكەی لە حاڵەتی بەكرێدان، كەمتر نەبێت.پێنجەم: زیاكردن بە مەبەستی فرۆشتن یا بەكرێدان تەنها لە بازنەی ئەو یەكە كارگێڕییە ئەنجامدەدرێت كە موڵك و ماڵە نەگوازراوەكەی تێدایە، دەسەڵاتی تایبەتمەند دەتوانێت لەكاتی پێویستدا بڕیار بدات كە زیادكردنەكە لە ناوەندی ئەو پارێزگایە بكرێت كە موڵك و ماڵە نەگوازراوەكەی تێدایە.شەشەم: لە ڕۆژی دوای كۆتایی هاتنی ئەو ماوەیەی كە لە بڕگەی (چوارەم)ی ئەم ماددەیەدا دەقنووسكراوە، لەو كات و شوێنەی دیاریكراون بۆ فرۆشتن یان بەكرێدان، بۆ بەشداریكردن لە زیاكردنەكە بانگەواز دەكرێت ، بەمەرجێك بانگەوازەكە وەسفكردنێكی تەواوی موڵك و ماڵە نەگوازراوەكە لەخۆ بگرێت.حەوتەم: زیادكردنەكە بە ئاشكرا دەبێت، بە زیاتر لە (70%) حەفتا لەسەدی بەهای خەمڵێنراو دەستپێدەكات، دواتر لیژنەی فرۆشتن یا بەكرێدان بڕیاری بەركەوتنی (رسو) زیادكردنەكە بۆ كۆتا كەسی زیادكار دەدات و ئەو خستنەڕووەی لە ماوەی (5) پێنج خولەك هیچی لەسەر زیاد ناكرێت، بە كۆتایی زیادكردنەكە دادەنرێت.هەشتەم: دەكرێت لەسەر بڕی بەرامبەری دوایین زیادكردن، لە ماوەی (5) پێنج رۆژی كار لە رێكەوتی بەركەوتنی (رسو) زیادكردنەكە، بە بڕێك كە كەمتر نەبێت لە (15%) پازدە لەسەدی دوایین ئەو بڕی بەرامبەرەی زیادكردنەكە پێی گەیشتووە، خسنتەسەر (ضم) لەلایەن كەسی ترەوە، بكرێت.لە ئەگەری بوونی داواكاریی خستنسەردا، لە ڕۆژی دوای بڵاوكردنەوەی جاڕنامەیەك بە هەمان میكانیزمی یەكەمجار، زیادكردنێكی نوێ بۆ ماوەی (7) حەوت ڕۆژ دەكرێتەوە، دواتر هەواڵە دەكرێت و نابێت جارێكی تر خستنەسەر لەسەر كۆتا بڕی بەرامبەری زیادكردنەكە، بكرێت.داواكاریی خستنەسەر، تەنها دوای وەرگرتنی بارمتە یاساییەكان، ئەوانەی بەپێی ئەو ڕێژەیەی لەسەر بنەمای ئەو بڕی بەرامبەرە دیاركراوە كە كەسی داواكار خستوویەتیەڕوو، قبوڵ دەكرێت.مادده‌ی (13)یه‌كه‌م: ئەگەر لە ئەنجامی زیادكردنەكە، بڕی بەرامبەر نەگەیشتە بەهای خەمڵێنراو، ئەوا زیادكردنەكە بۆ ماوەی (15) پازدە رۆژی تر درێژ دەكرێتەوە، كە لە ڕۆژی دوای بڵاوكردنەوەی جاڕنامەكەوە دەستپێدەكات.دووەم:ئەگەر بڕی بەرامبەر لە ئەنجامی زیاكردنی دووەم، نەگەیشتە (80%) هەشتا لە سەدی بەهای خەمڵێنراو، ئەوا لەلایەن لیژنەیەكی دیكە خەمڵاندن بۆ بەهای موڵك و ماڵە نەگوازراوەكە دەكرێتەوە، و جاڕدەدرێت بۆ ئەنجامدانی زیادكردنێكی نوێ.لەكاتی نەگەیشتنی بڕی بەرامبەر بە (80%) هەشتا لەسەدی بەهای خەمڵێنراوی جاری دووەم، ئەوا پرسەكە دەخرێتە بەردەم دەسەڵاتی تایبەتمەند، بۆ تاوتوێكردنی هۆیەكان و چارەسەركردنیان، یان هەڵوەشاندنەوەی زیادكردنە ئاشكراكە.مادده‌ی (14)یه‌كه‌م: لەگەڵ ڕەچاوكردنی حوكمەكانی ماددەی (12)ی ئەم یاسایە، فرۆشتنی خانوو، شووقە یان زەوی نیشتەجێبوون كە ڕووبەری لە (300م2) سێ سەد مەتر دووجا زیاتر نییە و خاوەندارێتی دەگەڕێتەوە بۆ دەوڵەت، لەناو فەرمانبەراندا جاڕدانی بۆ دەكرێت، بە لەبەرچاوگرتنی ئەم خاڵانەی خوارەوە:فرۆشتن یەكەمجار لەنێوان فەرمانبەرانی یەك وەزارەتدا دەكرێت، لەگەڵ پێدانی پێشەنگی (الأولویة) بۆ فەرمانبەرانی ئەو فەرمانگەیەی خانوو، شووقە یان زەوی نیشتەجێبوونەكەی داناوە بۆ فرۆشتن. ئەگەر هیچ فەرمانبەرێكی وەزارەت یان فەرمانگەی پەیوەندار خواستی كڕینیان نەبوو، یان بەشێك لە موڵكەكە بە نەفرۆشراوی مایەوە، ئەوا سەرلەنوێ جاڕدانی فرۆشتن بەڕێگەی زیادكردن لەناو سەرەجەم فەرمانبەرانی هەرێم، دەكرێت.لە ئەگەری نەبوونی كڕیاری فەرمانبەر، یان مانەوەی بەشێكی موڵكەكە بە نەفرۆشراوی، ئەوا سەر لەنوێ جاڕدانی فرۆشتنی بە رێگەی زیادكردن لەناو سەرەجەم هاوڵاتیاندا بۆ دەكرێت. لە سەرجەم بەندەكانی (أ، ب، ج) پێشەنگی بۆ ئەوانە دەبێت كە هاوسەرگیرییان كردوە، و خۆیان یان هاوسەرەكانیان یان منداڵە ناكامەكانیان، خانوویەك یان شووقەیەك یان زەوییەكی نیشتەجێبوونیان بەشێوەی سەربەخۆ نییە و پێشتر یەكەیەكی نیشتەجێوون یان پارچە زەوییان لە دەوڵەت یان لە كۆمەڵە هەرەوەزییەكان وەرنەگرتووە.حوكمەكانی خاڵی (1)ی بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیە لەسەر ئەو فەرمانبەرەش جێبەجێ دەبێت كە لەناو یەكەیەكی نیشتەجێبوونی فەرمانگەیەكی دیاركراو نیشتەجێبووە، هەرچەندە لەسەر بنەمای پێداویستی كار بۆ فەرمانگەیەكی دیكە لەناو هەمان وەزارەت گوازرابێتەوە، بەمەرجێك سەرباری گواستنەوەی ڕاژەكەی بە نیشتەجێی ئەو یەكەیە مابێتەوە. دووەم: فەرمانبەری خانەنشینكراو، ئەگەر پێشتر سوودمەند نەبووبێت، دەتوانێت بەشداری لە زیادكردنی جاڕداراو بۆسەرجەم فەرمانبەران بكات، بۆ كڕینی ئەو خانووبەرانەی نیشتەجێبوون كە لە خاڵی (1)ی بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیە ئاماژەیان پێدراوە.ئەگەر لەكاتی فرۆشتنی یەكەی نیشتەجێبوونەكە، بە كردەنی و بە شێوەیەكی یاسایی و لەسەر بنەمای ئەو ڕێكارانەی لە یاسا بەركارەكاندا دەقنووسكراون، خانەنشینكراو نیشتەجێی یەكەكە بێت، ئەوا هەمان مامەڵەی فەرمانبەری ئەو فەرمانگەیەی لەگەڵ دەكرێت كە خاوەندارێتی یەكەكە دەكات، بەمەرجێك پێش خانەنشینبوونیی فەرمانبەری هەمان فەرمانگە بووبێت.بۆ ئەوەی فەرمانبەری خانەنشینكراو لە حوكمی خاڵی (2)ی ئەم بڕگەیە سوودمەند بێت، پابەند دەكرێت پێش بەشداربوون لە زیادكردن بەشێوەیەكی نووسراو بەڵێن بدات بە چۆڵكردنی یەكە نیشتەجێبوونەكە لە ماوەی (6) شەش مانگ لەو رێكەوتەی كەبڕیاری هەواڵەكردنی زیادكردنەكە بۆ كەسێكی دیكە پلەی بنبڕ وەردەگرێت، بەپێچەوانەوە، یەكە نیشتەجێبووەنەكەی بەزۆرەكی لەلایەن بەڕێوەبەرایەتی جێبەجێكردنی تایبەتمەندەوە بەبێ پێدانی هیچ ماوەیەكی دیكە، پێ چۆڵدەكرێت. سێیەم: پشكی هاوبەشی ناو یەكە نیشتەجێبوونەكانی نەشیاو بۆ جیاكردنەوە (ئیفرازكردن)، بەدەر دەكرێن لە حوكمی بڕگەی (یەكەم و دووەم)ی ئەم ماددەیە، و جاڕدانی فرۆشتن بۆ سەرجەم هاوڵاتیان، دەكرێت.مادده‌ی (15)دەسەڵاتی تایبەتمەند، دەستڕۆیە بۆ مەبەستەكانی چالاكی بازرگانی، پیشەسازیی، گەشتوگوزاریی و وەبەرهێنان، لە ڕێگەی زیادكردنی ئاشكراوە، بەهەمان ئەو رێكارانەی لە ماددەی (12)ی ئەم یاسایەدا دەقنووسكراون، بونیادنانی مافەكانی بانەوانیی (المساطحة) لەسەر موڵك و ماڵە نەگوازراوەكان، ڕابگەیەنێت، بەم شێوەیەی خوارەوە:یەكەم: نابێت ماوەی بانەوانیی لە (25) بیست و پێنج ساڵ زیاتر بێت، و یارای نوێكردنەوە و بەموڵككردنی بۆ بانەوانیكار نییە، دوای كۆتایهاتنی ماوەی بانەوانیی هەرچی بونیادنرابێت، دەبێتە موڵكی خاوەنی موڵك و ماڵە نەگوازراوەكە، بەبێ بەرامبەر.دووەم: بڕی بەرامبەری بانەوانیی ساڵانە وەردەگیرێت، بەمەرجێك هەر (5) پێنج ساڵ جارێك، لە رێكەوتی گرێبەستی بانەوانیی پێداچوونەوەی بۆبكرێت، ئەمەش بە ڕێنمایی ڕێكدەخرێت كە وەزیری دارایی و ئابووری دەریدەكات.سێیەم: بانەوانیكار، لەو ماوەیەی لە گرێبەستی بانەوانیی دیاركراوە، و ڕەزامەندی دەسەڵاتی تایبەتمەندی لەسەردراوە، پابەندی دروستكردنی بیناكاریی دەبێت.بانەوانیكار، بارمتەی كۆتایی، كە یەكسان بێت بە (5%) پێنج لەسەدی بەهای تەواوی بڕی بەرامبەری زیادكردنەكە بۆ تەواوی ماوەی گرێبەستەكە، بۆ مسۆگەركردنی باش جێبەجێكردنی بیناكارییەكە پێشكەش دەكات، كە بەدرێژایی ماوەی گرێبەستی بانەوانكارییەكە دەمێنێتەوە، و تا كۆتایی هاتنی ماوەكەی ڕادەستی ناكرێتەوە، و ساڵانەش بەمەبەستی گونجاندنی لەگەڵ پێداچوونەوەكان، نوێدەكرێتەوە.ئەگەر لەو ماوەیەدا بانەوانیكار تەواوی بیناكارییەكانی دروست نەكرد، ئەوا بڕە بارمتەكراوەكە دەستی بەسەردادەگیرێت، و گرێبەستی بانەوانییەكە بە هەڵوەشاوە ئەژماردەكرێت، و ئەو بیناكارییەی هەیە بەبێ بەرامبەر دەبێتە موڵكی ئەو لایەنەی خاوەندارێتی موڵك و ماڵە نەگوازراوەكە دەكات.چوارەم: ئەگەر كەسی بانەوانیكار لە دانەوەی بڕی بەرامبەری ساڵانە لە وادەی دیاریكراویدا دواكەوت، ئەوا دەسەڵاتی تایبەتمەند دەتوانێت وەرگرتنی ئەو بڕی بەرامبەرە بۆ ماوەیەكی گونجاو لە رێكەوتی شایستەبوونیەوە دوابخات، لەم بارەشدا سوودی دواكەوتن بەڕێژەی (7%) حەوت لەسەدی بڕی بەرامبەری شایستە دەخرێتە ئەستۆی كەسی بانەوانیكار، ئەگەر دواكەوتن دووبارە ببێتەوە، ئەوا دەسەڵاتی تایبەتمەند دەتوانێت گرێبەستی بانەوانیی هەڵبوەشێنێتەوە و بیناكارییەكان بەبێ بەرامبەر دەبنە موڵكی ئەو لایەنەی خاوەندارێتی موڵك و ماڵە نەگوازراوەكە دەكات.بەشی سێیەمدانەوەی بڕی بەرامبەرلقی یەكەمدانەوەی بڕی بەرامبەری فرۆشتنی موڵك و ماڵی نەگوازراوەمادده‌ی (16)یەكەم: كڕیار پابەندە لە ماوەی (30) سی ڕۆژ لە ڕێكەوتی هەواڵەكردنی بنبڕ، بە یەكجار بڕی بەرامبەری فرۆشتنی موڵك و ماڵی نەگوازراوە، بدات.دووەم: بەدەر لە حوكمەكانی بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیە، دەسەڵاتی تایبەتمەند دەتوانێت ڕەزامەندی لەسەر دانەوەی بڕی بەرامبەری فرۆشتن بە شێوەی قیست بدات، بەم شێوەیەی خوارەوە:-نیوەی بڕی بەرامبەری فرۆشتن و تەواوی خەرجییەكان لەماوەی (30) سی ڕۆژ لە ڕێكەوتی هەواڵەكردنی بنبڕ.ئەوی دەمێنێتەوە لە بڕی بەرامبەری فرۆشتن، دەكرێت بە چەند قیستێك، بەمەرجێك لە (5) پێنج قیست زیاتر نەبێت، و وادەی دوایین قیست نەگاتە زیاتر لە (3) سێ ساڵ لە كۆتایی ئەو ماوەیەی لە خاڵی (1)ی ئەم بڕگەیەدا دیاری كراوە.سێیەم: لەكاتی فرۆشتنی خانووبەرەی نیشتەجێبوونی موڵكی دەوڵەت یان كەرتی گشتی بە فەرمانبەران، بۆ دانەوەی بڕی بەرامبەری فرۆشتنەكە، ئەو حوكمانەی خوارەوە پیادە دەكرێت:ڕێژەی بارمتەكان (5%) پێنج لەسەدی بەهای خەمڵاندنی یەكە یان پارچە زەوی نیشتەجێبوونەكە دەبێت.ڕێژەی (5%) پێنج لەسەدی بڕی بەرامبەری فرۆشراوەكە وەك پێشەكی وەردەگیرێت و باقیەكەی بە قیستی ساڵانەی یەكسان بۆ ماوەی (15) پازدە ساڵ لە ڕێكەوتی فرۆشتنەكە دەدرێتەوە.چوارەم: سەرۆكی ئەنجومەنی وەزیران یان هەركەسێك كە ڕێی پێدەدات، دەتوانێت دووبارە ماوەی قیستی شایستەی سەر پرۆژەكانی پیشەسازیی، كشتوكاڵی و گەشت و گوزاریی، فرۆشراو بە پێی حوكمەكانی ئەم یاسایە، بەجۆرێك دابڕێژێتەوە كە ماوەی دانەوەی قیستەكان درێژبكاتەوە، پاڵپشت بە ڕاسپاردەی لیژنەیەكی تایبەتمەند كە بە فەرمانی سەرۆكی ئەنجومەنی وەزیران یان هەر كەسێك كە ڕێیپێدەدات، پێكدەهێنرێت، لەسەر بنەمای پاساو یان بارودۆخی زۆر پێویست، بەرامبەر بە بڕی ئەو سوودی دواكەوتنەی كە بانكە حكومییەكان بەپێ سروشتی موڵك و ماڵە نەگوازراوەكە وەریدەگرن.مادده‌ی (17)یەكەم: ئەگەر كڕیار لە دانەوەی یەكێك لە قیستەكان لە وادەی خۆیدا دوابكەوێت، ئەوا دەسەڵاتی تایبەتمەند دەتوانێت وەرگرتنەوەی ئەو قیستە لەسەر داوای كڕیار بۆ ماوەیەكی گونجاو لە ڕێكەوتی شایستەبوونیەوە دوابخات، بەرامبەر بە بڕی ئەو سوودی دواكەوتنەی كە بانكە حكومییەكان بەپێی سروشتی موڵك و ماڵە نەگوازراوەكە وەریدەگرن.دووەم: ئەگەر دواكەوتنی قیست دووبارە ببێتەوە، ئەوا دەسەڵاتی تایبەتمەند دەتوانێت یان لەسەر بنەمای پێویستیەكی دیاریكراو وەرگرتنەوەی قیست یان قیستە دواكەوتووەكان لەگەڵ ئەو سوودەی لە بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیەدا دەقتووسكراوە قبوڵ بكات، یان بە قیستكردنەكە هەڵبوەشێنێتەوە و ئەوەی لە بڕی بەرامبەری فرۆشتنەكە ماوە بە یەكجار وەریبگرێتەوە، بە گرتنەبەری ئەم ڕێكارانەی خوارەوە:ئەگەر خانووبەرەكە لە فەرمانگەی تۆماری خانووبەرە بەناوی كڕیار تۆمار نەكرابێت، ئەوا خاوەنەكەی بەپێی حوكمەكانی ئەم یاسایە دەیفرۆشێتەوە، لەم بارەشدا كڕیاری (دووەم) بەیەكجار بڕی بەرامبەری كڕینەكە دەدات، و ئەو قیستانەی لە ئەستۆی كڕیاری (یەكەم) مابوونەوە لەگەڵ سوودەكانی دوواكەوتن و خەرجییەكانی فرۆشتنی دووەم لە بەهاكەی وەردەگیرێت، و دوای ئەوەی شایستەییەكانی كڕیاری (یەكەم) ڕادەست دەكرێت، ئەوەی دەمێنێتەوە وەك داهاتێك بۆ فرۆشیار تۆمار دەكرێت.ئەگەر خانوبەرەكە بەناوی كڕیار تۆمار كرابێت، ئەوا بەپێی حوكمەكانی یاسای تۆماركردنی خاووبەرەی بەركار لە هەرێم، لەسەر ئەو بنەمایەی بەحوكمی بارمتەی گەرینتیكار گلداراوەتەوە دەفرۆشرێت، و ئەو قیستانەی لە ئەستۆی كڕیاری (یەكەم) ماونەتەوە لەگەڵ سوودەكانی دواكەوتن، لە بڕی بەرامبەری فرۆشتنەكە وەردەگیرێت، وهەرچی دەمێنێتەوە لەلایەن بەڕێوەبەرایەتیی تۆماركردنی خانووبەرە بەپێی یاسا ڕادەستی كڕیاری (یەكەم) دەكرێت.مادده‌ی (18)خانووبەرەی فرۆشراو لە فەرمانگەی تۆماركردنی خانووبەرە بەناوی كڕیار تۆمار دەكرێت و لە دوای هەواڵەكردنی بنبڕ و دانەوەی تەواوی بڕی بەرامبەرەكە و خەرجییەكان، یان ئەو بەشەی پابەندە بەدانەوەی، لەدوای ڕەزامەندیدان لەسەر بەقیستكردنی و تەواوی خەرجییەكان، ڕادەستی دەكرێت و دانەوەی باقی بەرامبەرەكە بەپێی حوكمەكانی ئەم یاسایە ڕێكدەخرێت، و ئاماژەی گلدانەوە بە حوكمی بارمتەی گەرەنتیكار لەسەر خانووبەرەكە لە فەرمانگەی تۆماركردنی خانووبەرەی تایبەتمەند دادەندرێت.لقی دووەمدانەوەی بڕی بەرامبەری بەكرێدانی موڵك و ماڵی نەگوازراوەمادده‌ی (19)یەكەم: كرێچی پابەند دەبێت بە دانەوەی بڕی بەرامبەری بەكرێدان لەگەڵ تەواوی خەرجییەكان لە ماوەی (30) سی ڕۆژ لە رێكەوتی هەواڵەكردنی بنبڕ ئەگەر ماوەی گرێبەستەكە لە ساڵێك زیاتر نەبێت، و دەسەڵاتی تایبەتمەند دەتوانێت ڕەزامەندی بدات لەسەر دانەوەی بڕی بەرامبەری بەكرێدانەكە بە قیست بەم شێوەیەی خوارەوە:(1/3) یەك لەسەر سێی بڕی بەرامبەری بەكرێدانی ساڵانە لە ماوەی (30) سی ڕۆژ لە رێكەوتی هەواڵەكردنی بنبڕ.باقی بڕی بەرامبەری بەكرێدانی ساڵانە بە چەند قیستێك، بەو مەرجەی لە (4) چوار قیست زیاتر نەبێت و وادەی دوایین قیست نەگاتە زیاتر لە (9) نۆ مانگ لە ڕێكەوتی دەستپێكردنی ماوەی گرێبەستی بەكرێدانەكە.دووەم: ئەگەر ماوەی گرێبەستی بەكرێدان لە ساڵیك زیاتر بێت ئەوا كرێچی پابەند دەكرێت بەدانەوەی تەواوی بڕی بەرامبەرەكە لەگەڵ خەرجییەكان لە ماوە (30) سی ڕۆژ لە ڕێكەوتی هەواڵەكردنی بنبڕ، و دەسەڵاتی تایبەتمەند دەشتوانێت ڕەزامەندی بدات لەسەر دانەوەی بڕی بەرامبەری بەكرێدانەكە بەقیست بەم شێوەیەی خوارەوە:(1/3) یەك لەسەر سێی تەواوی بڕی بەرامبەری بەكرێدانەكە لە ماوەی (30) سی ڕۆژ لە ڕێكەوتی هەواڵەكردنی بنبڕ.باقی بڕی بەرامبەرەكە بە چەند قیستێك، كە ژمارەیان لە دووهێندەی ساڵەكانی بەكرێدان زیاتر نەبێت، بەو مەرجەی دوایین قیست لانیكەم بەر لە كۆتایی هاتنی ماوەی بەكرێدانەكە بە (6) شەش مانگ بدرێت.مادده‌ی (20)یەكەم: بەكرێدراوەكە ڕادەستی كرێچی ناكرێت بەر لە دانەوەی بڕی بەرامبەری بەكرێدانەكە بەپێی حوكمەكانی ماددەی (19)ی ئەم یاسایە.دووەم: ئەگەر كرێچی دوابكەوێت لە دانەوەی یەكێك لە قیستەكان لە وادەی خۆیدا، ئەوا ئەو قیستەی دواكەوتووە پێبژاردنێكی دەخرێتەسەر كە هاوتابێت لەگەڵ نرخی ئەو سوودی دواكەوتنەی بانكە حكومییەكان بەگوێرەی سروشتی بەكارهێنانی خانووبەرەكە وەریدەگرن، و ئەگەر ئەمە دووبارە ببێتەوە ئەوا دەسەڵاتی تایبەتمەند دەتوانێت لە دوای هۆشداریدان بە كرێچی، قیستەكان هەڵبوەشێنێتەوە و ئەوەی دەمێنێتەوە لە بڕی بەرامبەری بەكرێدانكە و پێبژاردنێكی هاوتا لەگەڵ نرخی سوودی بانكە حكومییەكان، بەپێی یاسای وەرگرتنەوەی قەرزە حكومییەكانی بەركار لە هەرێم، بەیەكجار وەربگرێتەوە.بەشی چوارەمپاشگەزبوونەوەی كڕیار یان كرێچیمادده‌ی (21)یەكەم: ئەگەر كەسی هەواڵەبۆكراو لە دانەوەی بڕی بەرامبەری فرۆشراوەكە و خەرجییەكان لە حاڵەتی فرۆشتن، و بڕی بەرامبەری بەكرێدان و خەرجییەكان لە حاڵەتی بەكرێدان پاشگەز ببێتەوە، ئەوا: موڵك و ماڵە نەگوازراوەكە دەخرێتە بەردەم دواهەمین كەسی بەشداربووی زیادكردنەكە، ئەوەی كە پێش كەسی پاشگەزبووەوە دەستی لە زیادكردن كێشاوەتەوە، بەو بڕی بەرامبەرەی كە خستبوویە ڕوو.ئەگەر ئەو كەسە ڕازیبێت لەسەر هەڵگرتنەوەی موڵك و ماڵە نەگوازراوەكە و ئامادەبێت بارمتەی یاسایی دیاریكراو لەسەر بنەمای ئەو بڕی بەرامبەرەی خستبوویەڕوو سپاردە بكات، ئەوا بە بڕیاری لیژنەی فرۆشتن یان بەكرێدان، لەو بارمتەیەی كەسی پاشگەزبووەوە داویەتی، جیاوازی نێوان هەردوو بڕی بەرامبەر لە حاڵەتی فرۆشتن، و جیاوازی نێوان هەردوو بڕی بەرامبەری ماوەی تەواوی بەكرێدان لە حاڵەتی بەكرێدان، وەردەگیرێت.ئەگەر بڕی بارمتەكە كەمتر بوو لە بڕی جیاوازی نێوان هەردوو بڕی بەرامبەر لە حاڵەتی فرۆشتن و جیاوازی نێوان هەردوو بڕی بەرامبەری ماوەی تەواوی بەكرێدان لە حاڵەتی بەكرێدان، ئەوا لە موڵك و ماڵەكانی دیكەی، بەپێ حوكمەكانی یاسای وەرگرتنەوەی قەرزە حكومییەكانی بەركار لە هەرێم، بەدەستدەهێندرێت.دووەم: ئەگەر دواهەمین كەسی بەشداربووی زیادكردنەكە ئەوەی كە پێش كەسی پاشگەزبووەوە دەستی لە زیادكردن كێشاوەتەوە هەڵگرتنەوەی موڵك و ماڵە نەگوازراوەكە ڕەتبكاتەوە، ئەوا سەرلەنوێ زیادكردن بۆ ماوەی (15) پازدە ڕۆژ لە ڕۆژی دوای بڵاوكردنەوەی جاڕنامەكە ئەنجام دەدرێتەوە.لیستی فرۆشتنەكە لەو ماوەیەی لە خاڵی (1)ی ئەم بڕگەیەدا هاتووە كراوە دەبێت، و بە بڕیاری لیژنەی فرۆشتن یان بەكرێدان، كەسی پاشگەزبووەوە جیاوازی نێوان هەردوو بڕی بەرامبەرەكە و خەرجییەكانی دووبارەكردنەوەی زیادكردنەكە لە ئەستۆ دەگرێت، و لە بڕی بارمتەكەی وەردەگیرێت، ئەگەر بڕی بارمتەكە كەمتر بوو لە بڕی پابەندییەكانی پاشگەزبووەوە، ئەوا بەپێی حوكمەكانی یاسای وەرگرتنەوەی قەرزە حكومییەكانی بەركار لە هەرێم لێی وەردەگیرێت.سێیەم: ئەگەر هیچ كەسێك خواستی كڕینی لە حاڵەتی فرۆشتن یان بەكرێگرتنی موڵك و ماڵە نەگوازراوەكەی لە حاڵەتی بەكرێدان نەبوو، ئەوا ئەو بارمتەیەی كەسی پاشگەزبووەوە داویەتی دەبێتە داهاتێك بۆ خاوەنی موڵك و ماڵەكە، ئەگەر بڕی بارمتەكە كەمتر بێت لە خەرجییەكانی هەردوو زیادكردنەكە ئەوا كەسی پاشگەزبوەوە جیاوازی نێوانیان لەئەستۆ دەگرێت و بەپێی حوكمەكانی یاسای وەرگرتنەوەی قەرزە حكومییەكانی بەركار لە هەرێم لە موڵك و ماڵەكانی دیكەی بەدەستدەهێنرێت.چوارەم: ڕێگە نادرێت كەسی پاشگەزبووەوە بەشداربێت لەو زیادكردنەی پاشگەزبوونەوەكە بۆتە هۆكاری دووبارەكردنەوەی.دەروازەی سێیەمفرۆشتن و بەكرێدانی موڵك وماڵە نەگوازراوەكانی دەوڵەت بەبێ زیادكردنبەشی یەكەمفرۆشتنی موڵك و ماڵە نەگوازراوەكانمادده‌ی (22)یەكەم: دەكرێت موڵك و ماڵە نەگوازراوەكان بەبێ زیادكردنی ئاشكرا بە بڕیاری دەسەڵاتی تایبەتمەند بە بڕی بەرامبەرێكی گونجاو، بەو مەرجەی كەمتر نەبێت لە (50%) پەنجا لەسەدی نرخی ڕاستەقینەی خانووبەرەكە، بفرۆشرێنە فەرمانگەكانی دەوڵەت و كەرتی گشتی لە حاڵەتی بەكارهێنانی خانووبەرەكە بۆ مەبەستە فەرمییەكانی فەرمانگە لە نێوان وەزارەتە پەیوەندیدارەكان.دووەم: دەكرێت خانووبەرەكانی نیشتەجێبوون بفرۆشرێنە فەرمانگەكانی دەوڵەت و كەرتی گشتی بەبێ زیادكردنی ئاشكرا، بە نرخی ڕاستەقینە و بەپێی نرخە باوەكانی خانووبەرە هاوشێوە و هاوسێیەكان، خەمڵێنراو لەلایەن لیژنەی خەمڵاندن و پەسەندكراو لەلایەن دەسەڵاتی تایبەتمەند بەمەبەستی فرۆشتنی بە فەرمانبەرەكانی لە ڕێگەی زیادكردنی ئاشكراوە.سێیەم: شارەوانی تایبەتمەند لەدوای وەرگرتنی ڕەزامەندی وەزیری شارەوانی و گەشت و گوزار دەتوانێت ئەو زەوییانەی بۆ نیشتەجێبوون تەرخانكراون بە بەرامبەرێكی ڕاستەقینە و بەپێی نرخە باوەكانی هاوشێوە و هاوسێیەكانی، خەمڵێنراو لەلایەن لیژنەی خەمڵاندن بەپێی حوكمەكانی ئەم یاسایە، بەبێ زیادكردنی ئاشكرا بفرۆشرێتە ئەو هاونیشتیمانیانەی كە خۆیان یان هاوسەرەكانیان یان منداڵە ناكامەكانیان خانوو یان شووقە یان زەویەكی نیشتەجێبونیان بە سەربەخۆیی نییە و پێشتر یەكەی نیشتەجێبوون یان پارچە زەوی نیشتەجێبوونیان لە دەوڵەت یان كۆمەڵەكانی هەرەوەزی نیشتەجێكردن وەرنەگرتووە.چوارەم: دەسەڵاتی تایبەتمەند، لە رێگەی كۆنووسی دەرخستەكردن لەگەڵ فەرمانگەی خانووبەرە بۆی هەیە بڕیار بدات بە: فرۆشتنی پاشماوەی ڕێگەوبانەكان و هەموو پاشماوەكانی دیكە، كە ڕووبەرەكانیان لە كەمترین، ڕووبەری دیاریكراو بۆ جیاكردنەوە (أفراز) كەمترە، یان ئەوانەی یارای جیاكردنەوە نین، ئەمەش بە ڕێنمایی ڕێك دەخرێت و وەزیری تایبەتمەند دەری دەكات.فرۆشتنی پارچە زەوی جیاكراوە بە قەواڵەیەكی سەربەخۆ، یان ئەو پارچە زەویەی دەكرێت جیابكرێتەوە و دەروازەیەكی هەیە لەسەر ڕێگەی گشتی ، وەك پارچە زەویەكی سەربەخۆ، بە زیادكردنی ئاشكرا، بەپێی حوكمەكانی ئەم یاسایە، بەو مەرجەی ڕێگە لە پارچە زەویەكانی دەوروبەری نەگرێت.بەشی دووەمبەكرێدانی موڵك و ماڵە نەگوازراوەكانمادده‌ی (23)یەكەم: دەكرێت موڵك و ماڵە نەگوازراوەكان بە بڕی بەرامبەری ڕاستەقینە و خەمڵێنراو بەپێی حوكمەكانی ئەم یاسایە لەلایەن لیژنەی خەمڵاندن، لەسەر بنەمای بڕی بەرامبەری هاوشێوە و هاوسێ، بەبێ زیادكردنی ئاشكرا بە بڕیاری دەسەڵاتی تایبەتمەند بەكرێ بدرێن بۆ ئەم لایەنانەی خوارەوە:فەرمانبەرانی دەوڵەت و كەرتی گشتی لە هەرێم سەبارەت بەو یەكانەی نیشتەجێبوون كە موڵكی دەوڵەتن.فەرمانگەكانی دەوڵەت و كەرتی گشتی، سەندیكا، یەكێتی، رێكخراو و كۆمەڵەكان لە هەرێم بۆ مەبەستی وەسوودهێنانی موڵك و ماڵە نەگوازراوەكە وەك فەرمانگە یان بارەگایەك بۆ كارەكانی یان بۆ ئەو مەبەستانەی لە یاساكانیاندا دەقنووسكراون.كرێچی حانووتی هێزە چەكدارەكان، كە دەكەونە ناو سەربازگە و كۆگا و فێرگە و نەخۆشخانە سەربازییەكان و هی دیكە، و كرێچی حانووتەكان لە فەرمانگەكانی دەوڵەت و كەرتی گشتی، ئەوانەی بارودۆخی تایبەتیان هەیە و پێویستە ڕەچاوی تایبەتمەندیان بكرێت لە دەستنیشانكردنی كەسی كرێچیدا.خاوەنی ئەو موڵكانەی دەكەونە تەنیشت كەنارە ئاوییەكانی موڵكی دەوڵەت، ئەگەر ئەو كەنارانەی دانراون بەكرێ بدرێن پێیەوەلكاوبن و رێگەی هاتووچۆیان تەنها لەناو ئەو موڵكانەدا هەبێت.كرێچی ئەو خانووبەرانەی تەرخانكراون بۆ بەرهەمهێنانی نان و سەمون لە دوای كۆتایهاتنی ماوەی گرێبەستی بەكرێدانی یەكەمیان، هەرچەندە پێشتر لە ئەنجامی زیادكردنی ئاشكراوە بەكرێ درابن، بەو مەرجەی بڕی بەرامبەری بەكرێدان دووبارە خەمڵاندنی لەلایەن لیژنەی خەمڵاندنی پێكهێنراو بەپێی حوكمەكانی ئەم یاسایە بۆ بكرێت.كۆمپانیاكانی كەرتی تایبەت كە پسپۆڕن لە سیستەمەكانی گەیاندن، ئەوانەی مۆڵەتی یاساییان وەرگرتووە و گرێبەستیان كردووە لەگەڵ لایەنی تایبەتمەند، بە مەبەستی دروستكردنی تاوەرەكانی پڕۆژەی مۆبایل و هۆڵەكانی پرۆژەی مۆبایلی بێتەل و هۆڵەكانی بەكارهێنانی وێستگەكانی (VSAT) ئەوانەی بە بگۆڕەكان دەبەسترێنەوە.كرێچی ئەو زەویانەی موڵكی دەوڵەتن، بە مەبەستی دامەزراندنی وێستگەكانی پشوودان و وێستگەكانی پڕكردنەوەی سوتەمەنی لەسەر رێگا دەرەكییەكانی دەرەوەی سنوری شارەوانییەكان، كە رێكسازییەكانی بە كرێدانی زەوی لەسەر رێگا دەرەكییەكان دەیانگرێتەوە، رێكارەكانی زیادكردنی ئاشكرای لەسەر جێبەجێ دەكرێت.دووەم: وەزیری بازرگانی و پیشەسازی ڕێپێدراوە بە بەكرێدانی ئەو زەوییانەی نانەواخانە، ئاش، گەراج و شوێنەكانی چاككردنەوەی ئەو شوێنكارانەیان لەسەر بیناكراوە، بەو كەسانەی زیادكردنی ئاشكرای كڕینی ئەو شوێنكارانەیان بۆ یەكلایی دەبێتەوە.ئەو زەوییانەی لە خاڵی (1)ی ئەم بڕگەیە باسكراون بەدەر لە رێكارەكانی زیادكردنی ئاشكرا بەكرێ دەدرێن، و بڕی بەرامبەری بەكرێدانەكەی پێشوەختە لەلایەن لیژنەی خەمڵاندنی پێكهێنراو بەپێی ماددەی (8)ی ئەم یاسایە دیاریدەكرێت.سێیەم: دەسەڵاتی تایبەتمەند، لەسەر داوای كرێچی، دەتوانێت ماوەی گرێبەستی ئەو خانووبەرانەی هی نیشتەجێبوون نین، و بەبێ زیادكردنی ئاشكرا بەكرێدراون، درێژ بكاتەوە، بەو مەرجەی بڕی بەرامبەری ڕاستەقینە (3) سێ ساڵ جارێك بەپێی ئەو رێكارانەی لەم یاسایەدا دەقنووسكراون، بخەمڵێنرێتەوە.چوارەم: دەسەڵاتی تایبەتمەند، لەسەر داوای كرێچی، دەتوانێت ماوەی گرێبەستی ئەو خانووبەرانەی بۆ نیشتەجێبوون نین، و بەزیادكردنی ئاشكرا بەكرێدراون و ماوەی بەكرێدانی بنەڕەتیان لە (10) دە ساڵ كەمترە ، بە مەرجێك درێژ بكاتەوە كە لە هیچ بارێكدا ماوەی گرێبەست بە هەردوو ماوەی بنەڕەتی و ماوەی درێژكراوەش پێكەوە لە (10) دە ساڵ تێپەر نەكات.پێویستە ئەو كرێچیەی خواستی درێژكردنەوەی هەیە، داواكارییەكی نووسراو بۆ درێژكردنەوە بەر لە (3) سێ مانگ لە كۆتایی هاتنی ماوەی گرێبەستی بەكرێدانی بنەڕەتی پێشكەش بكات و، بە پێچەوانەوە، مافی داواكردنی درێژكردنەوەی نامێنێت.لەكاتی ڕەزامەندیدان لەسەر داواكاری درێژكردنەوە ئەوا سەربارێك دەخرێتە سەر بڕی بەرامبەری بەكرێدانی ناونراو لە گرێبەست بە ڕێژەی (10%) دە لەسەدی بەكرێدانی ساڵی پێش درێژكردنەوەكە بەرامبەر بە هەر ساڵێك لە ساڵەكانی درێژكردنەوە بەپێی هاوكێشەیەكی ژمارەیی بەدوای یەكدا هاتوو (متوالیة عددیة).مادده‌ی (24)وەزیری دارایی و ئابووری بەهەماهەنگی لەگەڵ وەزیری شارەوانی و گەشت و گوزار لەسەر داوای فەرمانگەی پەیوەندییەكانی دەرەوە و بە ڕەزامەندی سەرۆكی ئەنجومەنی وەزیران، بۆی هەیە ئەو زەوییانەی موڵكی دەوڵەتن بەكرێ بداتە وڵاتانی بیانی بۆ دروستكردنی بارەگای نوێنەرایەتییە سیاسیەكانیان یان قونسولخانەكانیان یان بۆ مەبەستی دروستكردنی خانووی نیشتەجێبوون لەسەریان یان نووسینگە بۆ پاشكۆكانیان ئەویش بۆ ماوەیەك زیاتر نەبێت لە ماوەی بەكرێدانی ڕێگەپێدراو لە وڵاتی لایەنی بەرامبەر، بە بڕی بەرامبەرێك كە لیژنەیەكی تایبەت دەیخەمڵێنێت كە وەزیری دارایی پێكیدەهێنێت یان بەبێ بەرامبەر بە مەرجی بوونی مامەڵەی هاوشێوە لەلایەنی بەرامبەر.دەروازەی چوارەمفرۆشتن و بەكرێدانی موڵك و ماڵە گوازراوەكانی دەوڵەت بە زیادكردنی ئاشكرابەشی یەكەمفرۆشتنی موڵك وماڵە گوازراوەكانمادده‌ی (25)بەهای ئەو موڵك و ماڵە گوازراوەی دانراوە بۆ فرۆشتن، لەلایەن لێژنەی خەمڵاندنی پێكهێنراو بەپێی حوكمەكانی ماددەی (8)ی ئەم یاسایە، بەبێ بەشداریكردنی نوێنەری فەرمانگەی تۆماركردنی خانووبەرە، دەخەمڵێنرێت، و ئەو ڕێكارانە دەگیرێنەبەر كە لە ماددەی (9)ی ئەم یاسایەدا دەقنووسكراون، بە ڕەچاوكردنی سروشتی موڵك و ماڵی نەگوازراوە.مادده‌ی (26)لیژنەی فرۆشتن یان بەكرێدانی پێكهێنراو بەپێی حوكمەكانی ماددەی (10)ی ئەم یاسایە فرۆشتنی موڵك و ماڵە گوازراوەكە لە ئەستۆ دەگرێت بەپێ ئەم رێكارانەی خوارەوە:یەكەم: رێكخستنی لیستێكی زیادكردن لەبەر ڕۆشنایی ئەو خەسڵەتانەی موڵك و ماڵە گوازراوەكە كە لەلایەن لیژنەی خەمڵاندنەوە لە كۆنووسدا چەسپێنراون. دووەم: خستنەڕووی موڵك و ماڵەكە بۆ فرۆشتن لە زیادكردنی ئاشكرادا، بۆ ماوەیەك كە لە (7) حەوت ڕۆژ كەمتر نەبێت و لە (30) سی ڕۆژ زیاتر نەبێت ڕادەگەیەنێت، ماوەكە لە ڕێكەوتی ئەو ڕۆژەی دەكەوێتە داوای بڵاوكردنەوەی جاڕنامەكە بەهەمان ڕێكارەكانی دەقنووسكراو لەم یاسایە، دەستپێدەكات.پێویستە جاڕنامەكە گشت خەسڵەتەكانی ئەو موڵك و ماڵە گوازراوەیەی دانراوە بۆ فرۆشتن، شوێن و ڕۆژ و ڕێكەوت و كاتی زیادكردنەكە، مەرجەكانی بەشداریكردن و بڕی ئەو بارمتانەی پێویستە سپاردە بكرێن، لە خۆ بگرێت.سێیەم: لیستی زیادكردنەكە لە ڕێكەوتی ئەو ڕۆژەی دەكەوێتە دوای بڵاوكردنەوەی جاڕنامەكە كراوە دەبێت، و پێویستە لەسەر ئەو كەسانەی خواستی بەشداریكردنیان هەیە، سەردانی فەرمانگەی تایبەتمەند بكەن بۆ خستنەڕووی خواستی كڕین، بەو مەرجەی هەر یەكێكیان پێش بەشداریكردن لە زیادكردنەكە بارمتەیەك سپاردە بكات، كە بڕەكەی لە (20%) بیست لەسەدی بەهای خەمڵێنراوی موڵك و ماڵەكە كەمتر نەبێت.چوارەم: لەو ڕۆژەی دیاركراوە بۆ فرۆشتن لە كات و شوێنی دیاركراو بانگەواز دەكرێت بۆ بەشداریكردن لە زیادكردنەكە بە بەهای خەمڵێنراو، بەمەرجێك بانگەوازەكە وەسفێكی تەواوی ئەو موڵك و ماڵانەی خراوەنەتەڕوو بۆ فرۆشتن، لەخۆبگڕێت.پێنجەم: زیادكردنەكە بە ئاشكرایی دەكرێت، دواتر لیژنەی فرۆشتن بڕیار دەدات بە بەركەوتنی زیادكردنەكە بۆ دوایین كەسی زیادكار، و ئەو خستنەڕووەی لە دوای تێپەڕبوونی (5) پێنج خولەك هیچی لەسەر زیاد ناكرێت بە كۆتایی زیادكردنەكە دادەنرێت.شەشەم: دەكرێت لەسەر بڕی بەرامبەری دوایین زیادكردن، لەماوەی (5) پێنج ڕۆژی كار لە ڕێكەوتی بەركەوتنی زیادكردنەكە، بە بڕێك كە كەمتر نەبێت لە (15%) پازدە لەسەدی دوایین ئەو بڕی بەرامبەرەی زیادكردنەكە پێی گەیشتووە، خستنەسەر (ضم) لەلایەن كەسی ترەوە بكرێت.داواكردنی خستنەسەرەكەش بە قبوڵكراو دانانرێت هەتا كەسی داواكار بارمتەی یاسایی بە ڕێژەی (20%) بیست لەسەدی ئەو بڕی بەرامبەرەی خستوویەتیە ڕوو، دانەنێت.ئەگەر خستنەسەر هەبوو، زیادكردنێكی نوێ بۆ ماوەی (7) حەوت ڕۆژ لە ڕۆژی دوای بڵاوكردنەوەی جاڕنامەیەك بەهەمان میكانیزمی یەكەمجار، دەكرێتەوە، دواتر هەواڵە دەكرێت و نابێت جارێكی تر خستنەسەر لەسەر كۆتا بڕی بەرامبەری زیادكردنەكە، بكرێت.مادده‌ی (27)یەكەم: ئەگەر بڕی بەرامبەری فرۆشتنی موڵك و ماڵەكە لە ئەنجامی زیادكردنی ئاشكرا نەگەیشتە بەهای خەمڵێنراو، ئەوا زیادكردنەكە بۆ ماوەی (15) پازدە ڕۆژ درێژ دەكرێتەوە و لە ڕۆژی دوای بڵاوكردنەوەی جاڕنامەكەوە دەستپێدەكات.دووەم: موڵك و ماڵەكە لە زیادكردنی (دووەم) بەو نرخەی لەسەری دەوەستێت دەفرۆشرێت، ئەگەر لەو موڵك و ماڵانە نەبێت كە دەكرێت لە پیشەسازیی گۆڕین سوودی لێ وەربگیرێت.سێیەم: ئەگەر لیژنەی فرۆشتن وایبینی ئەو نرخەی زیادكردنی دووەم لەسەری وەستاوە بەرژەوەندی گشتی دەستەبەر ناكات ئەوا زیادكردنەكە بۆ ماوەی (15) پازدە ڕۆژی دیكە درێژ دەكرێتەوە و لە ڕۆژی دوای بڵاوكردنەوەی جاڕنامەكەوە دەستپێدەكات، و موڵك و ماڵەكان لە زیادكردنی سێیەم بەو نرخە دەفرۆشرێن كە لەسەری دەوەستێت.مادده‌ی (28)یەكەم: ئەگەر ئەو كەسەی زیادكرنەكەی بۆیەكلایی بوەتەوە، پاشگەزببێتەوە و ئامادەنەبێت لەماوەی (7) حەوت ڕۆژ لە ڕێكەوتی هەواڵەكردنی بنبڕ، بڕی بەرامبەری فرۆشراوەكە و تەواوی خەرجییەكان بدات، ئەوا موڵك و ماڵەكە دەخرێتە بەردەم دواین كەسی زیادكار، ئەوەی پێش كەسی پاشگەزبووەوە دەستی خۆی لە زیادكردنەكە كشاندۆتەوە، بەو بڕی بەرامبەرەی خستبوویەڕوو.ئەگەر دواین كەس لەسەر هەڵگرتنەوەی موڵك و ماڵەكە و پێشكەشكردنی بارمتە یاساییەكان بەڕێژەی (20%) بیست لەسەدی بڕی بەرامبەری فرۆشتنەكە ڕەزامەندبوو، ئەوا كەسی پاشگەزبووەوە بە بڕیاری لیژنەی فرۆشتن جیاوازی نێوان هەردوو بڕی بەرامبەر لەئەستۆ دەگرێت و لە بارمتەكانی وەردەگیرێت، و ئەگەر بڕی بارمتەكانی لە پابەندییەكانی كەمتر بوو، ئەوا بەپێی حوكمەكانی یاسای وەرگرتنەوەی قەرزە حكومییەكانی بەركار لە هەرێم، لە موڵك و ماڵەكانی دیكەی وەردەگیرێت.دووەم: ئەگەر دواهەمین كەسی بەشداربووی زیادكردنەكە كە پێش كەسی پاشگەزبووەوە دەستی لە زیادكردن كێشاوەتەوە، هەڵگرتنەوەی موڵك و ماڵە نەگوازراوەكە ڕەتبكاتەوە، ئەوا سەرلەنوێ زیادكردن بۆ ماوەی (15) پازدە ڕۆژ لە ڕۆژی دوای بڵاوكردنەوەی جاڕنامەكە ئەنجامدەدرێتەوە.لیستی فرۆشتنەكە لەو ماوەیەی لە خاڵی (1)ی ئەم بڕگەیەدا هاتووە كراوە دەبێت، و بە بڕیاری لیژنەی فرۆشتن، كەسی پاشگەزبووەوە جیاوازی نێوان هەردوو بەرامبەرەكە و خەرجییەكانی دووبارەكردنەوەی زیادكردنەكە لەئەستۆ دەگرێت و لە بڕی بارمتەكەی وەردەگیرێت، ئەگەر بڕی بارمتەكە كەمتر بوو لە بڕی پابەندییەكانی پاشگەزبووەوە ئەوا بەپێی حوكمەكانی یاسای وەرگرتنەوەی قەرزە حكومیەكانی بەركار لە هەرێم، لە موڵك و ماڵەكانی دیكەی وەردەگیرێت. سێیەم: ئەگەر كەسێك نەبوو كە خواستی كڕینی موڵك و ماڵە گوازراوەكەی هەبێت ئەوا ئەو بارمتەیەی كەسی پاشگەزبووەوە داویەتی، دەبێتە داهاتێك بۆ لایەنی خاوەنداری موڵك و ماڵەكە، و ئەگەر بڕەكەی لە خەرجییەكانی هەردوو زیادكرنەكە كەمتر بێت، ئەوا كەسی پاشگەزبووەوە جیاوازییەكەی لەئەستۆ دەگرێت و بەپێی یاسای وەرگرتنەوەی قەرزە حكومییەكانی بەركار لە هەرێم لە موڵك وماڵەكانی دیكەی وەردەگیرێت.مادده‌ی (29)دەكرێت موڵك و ماڵە گوازراوەكانی دەوڵەت بە بڕیاری دەسەڵاتی تایبەتمەند بفرۆشرێن و بەكرێ بدرێن بەبێ بڵاوكردنەوە لە ڕۆژنامە خۆجێیەكان و بەبێ زیادكردنی ئاشكرا و بە بەهای خەمڵێنراو، لە یەكێك لەم حاڵەتانەی خوارەوە:یەكەم: ئەگەر فرۆشتن یان بەكرێدانەكە بۆ فەرمانگەكانی دەوڵەت و كەرتی گشتی بێت. دووەم: ئەگەر ئەو موڵك و ماڵانەی دانراون بۆ فرۆشتن تێكچوونیان خێرابێت یان بەهایان بەرەو كەمبوونەوە بچێت.سێیەم: ئەگەر كۆی گشتی بەهای خەمڵێنراو بۆ ئەو موڵك و ماڵانەی دانراون بۆ فرۆشتن لە هەر حاڵەتێك لە (500.000) پێنج سەد هەزار دینار زیاتر نەبێت.چوارەم: ئەگەر خەرجییەكانی پارێزگاری لێكردن و چاككردنەوەی ئەو موڵك و ماڵانەی دانراون بۆ فرۆشتن زۆر زیاتر بێت بە بەراورد بە بەهاكەی.مادده‌ی (30)هەردوو لیژنەی خەمڵاندن و لیژنەی فرۆشتن یان بەكرێدانی پێكهێنراو بەپێی حوكمەكانی هەردوو ماددەی (8) و (10)ی ئەم یاسایە بەبێ نوێنەری فەرمانگەی تۆماركردنی خانووبەرە، خەمڵاندنی بەهای موڵك و ماڵی گوازراوە و فرۆشتنی بەبێ زیادكردنی ئاشكرا لە ئەستۆ دەگرن.مادده‌ی (31)یەكەم: ڕادەستكردنی موڵك و ماڵی فرۆشراو، لەدوای دانەوەی بڕی بەرامبەری فرۆشتن و خەرجییەكان دەبێت و فرۆشتنەكە بە بنبڕ دادەنرێت، و كڕیار پابەند دەبێت بە گواستنەوەی لە ماوەی (15) پازدە ڕۆژ لە ڕێكەوتی هەواڵەكردنی بنبڕەوە، و دەسەڵاتی تایبەتمەند بەرپرسیارێتی لە ناوچوون یان ئەو زیانانە لەئەستۆ ناگرێت كە لە دوای ئەم ماوەیە دووچاری موڵك و ماڵەكە دەبێت.دووەم: دەسەڵاتی تایبەتمەند دەتوانێت ماوەیەكی لەسەر ڕاوەستان بداتە كڕیار كە لە (30) سی ڕۆژ زیاتر نەبێت بۆ گواستنەوەی موڵك و ماڵەكە ئەگەر بە پێویستی بزانێت، یان پاساوێكی ڕەوا هەبێت و كڕیار كرێی لەكۆگا دانانی ماوەی لەسەر ڕاوەستانەكە لەئەستۆ دەگرێت.سێیەم: لەحاڵەتی نەگواستنەوەی موڵك و ماڵە گوازراوەكە لە دوای كۆتایی هاتنی ماوەی دیاركراو یان ماوەی لەسەر ڕاوەستانەكە ئەوا كرێی لەكۆگادانانی لێوەردەگیرێت بە ڕێژەی (0.5%) نیو لەسەدی بڕی بەرامبەری فرۆشتنەكە لەبری هەر ڕۆژێك دواكەوتن و بۆماوەی (30) سی ڕۆژ، و ئەگەر ئەم ماوەیەش كۆتایی هات و كڕیار موڵك و ماڵەكەی نەگواستەوە، ئەوا فەرمانگە دەتوانێت بۆ دووبارە فرۆشتنەوەی بەپێی حوكمەكانی ئەم یاسایە، جاڕبداتەوە.چوارەم: ئەگەر بڕی بەرامبەری فرۆشراوەكە لە زیادكردنی دووەمدا لەو بڕی بەرامبەرەی كە كڕیاری (یەكەم) داویەتی كەمتر بێت، ئەوا جیاوازی نێوان هەردوو بڕی بەرامبەرەكە و كرێی لە كۆگادانان لەئەستۆی كڕیاری (یەكەم) دەبێت و لەو بڕە پارەیە وەردەگیرێت كە پێشتر داویەتی، و ئەگەر بڕەكەی لە پابەندییەكانی كەمتربوو، ئەوا بەپێی یاسای وەرگرتنەوەی قەرزە حكومیەكانی بەركار لە هەرێم، لە موڵك و ماڵەكانی دیكەی وەردەگیرێت.پێنجەم: ئەگەر كەسێك نەبوو خواستی كڕینی هەبێت ئەوا دەكرێت لە یەكێك لە كۆگاكان سپاردە بكرێت بەو مەرجەی تێچووەكانی گواستنەوە و سپاردن لە ئەستۆی كەسی كڕیار بێتبەشی دووەمبەكرێدانی موڵك و ماڵە گوازراوەكانمادده‌ی (32)یەكەم: دەكرێت موڵك و ماڵە گوازراوەكانی دەوڵەت لەكاتی پێویستی، بە بڕیاری دەسەڵاتی تایبەتمەند بەپێی حوكمەكانی ئەم یاسایە، بەكرێ بدرێن.دووەم: دەسەلاتی تایبەتمەند دەتوانێت بەبێ جاڕدان و بەبێ زیادكردنی ئاشكرا، موڵك و ماڵە گوازراوەكانی دەوڵەت، بە فەرمانگەكانی دەوڵەت و كەرتی گشتی لە هەرێم بەكرێ بدات.دەروازەی پێنجەمحوكمە گشتی و كۆتاییەكانمادده‌ی (33)ئەگەر ئەو وادانەی بەپێی ئەم یاسایە دیاری كراون لە ڕۆژێكی پشووی فەرمیدا كۆتایی بێت ئەوا درێژ دەكرێتەوە بۆ ئەو ڕۆژەی كاركردنی فەرمی كە دەكەوێتە دوای پشووەكە.مادده‌ی (34)سەرۆكایەتی ئەنجومەنی وەزیران بۆی هەیە لەكاتی پێویست، بڕیار بدات بە فرۆشتنی موڵك و ماڵە گوازراوە و نەگوازراوەكانی دەوڵەت یان بەكرێدانیان بەدەر لەو رێكارانەی لەم یاسایەدا دەقیان لەسەر كراوە.مادده‌ی (35)یەكەم: كرێی خزمەتگوزاری بەڕێژەی (2%) دوو لەسەدی بڕی بەرامبەرەكانی فرۆشتن یان بەكرێدانی ئەو موڵك و ماڵانەی حوكمەكانی ئەم یاسایە دەیانگرێتەوە لە كڕیار یان كرێچی وەردەگیرێت.دووەم: گشت ئەو خەرجییانەی پێویستن بۆ ئامادەكردنی موڵك و ماڵەكە بۆ فرۆشتن یان بەكرێدانی، لەو بڕە پارانەی لە بڕگەی (یەكەم)ی ئەم ماددەیە دەقیان لەسەركراوە دەبڕدرێت، لە نێویشیاندا كرێی جاڕدان و بانگەوازكردن و كرێی لیژنەكانی دەرخستەكردن و خەمڵاندن و فرۆشتن و بەكرێدان.سێیەم: پاداشتێك دەبەخشرێتە لیژنەكانی دەرخستن، خەمڵاندن و فرۆشتن و بەكرێدان و هەریەك لە فەرمانبەری فەرمانگەی تۆماركردنی خانووبەرە و نوێنەری وەزارەتی دارایی و ئابووری و شارەزا و سكرتێری لیژنە و ئەمینداری سندوق و شۆفێرە هاوەڵەكانی لیژنە بەرامبەر هەر كۆنووسێكی خەمڵاندنی پەسەندكراو یان هەر لیستێكی زیادكردن بە مەرجێك كۆی گشتی ئەو پاداشتانەی دەبەخشرێنە هەر ئەندامێكی لیژنە مانگانە لە (400.000) چوارسەد هەزار دینار و بۆ هەر هاوەڵێكیش مانگانە لە (200.000) دووسەد هەزار دینار زیاتر نەبێت.چوارەم: ئەو بانگەوازكارەی هەڵدەستێت بە بانگەوازكردن بەمەبەستی فرۆشتن یان بەكرێدانی موڵك و ماڵە گوازراوە یان نەگوازراوەكانی دەوڵەت، كرێی بانگەوازكردنی پێ دەبەخشرێت بە بڕی (5.000) پێنج هەزار دینار لە بری هەر حاڵەتێكی فرۆشتن یان بەكرێدان بەو مەرجەی مانگانە لە (150.000) سەدو پەنجا هەزار دینار زیاتر نەبێت.پێنجەم: ئەنجومەنی وەزیران دەتوانێت ئەو كرێیانەی لە هەردوو بڕگەی (سێیەم) و (چوارەم)ی ئەم ماددەیەدا دەقیان لەسەركراوە، لەكاتی پێویستدا، هەموار بكات.شەشەم: لەدوای لێبڕینی ئەو كرێ و خەرجیانەی لە بڕگەكانی (دووەم) و (سێیەم) و (چوارەم)ی ئەم ماددەیە دەقنووسكراون و گشت ئەو كرێ و خەرجییانەی لە حاڵەتی پاشگەزبوونەوە و نەبوونی كەسێكی تر كە خواستی كڕینی هەبێت وەردەگیرێت، ئەو بڕەی دەمێنێتەوە لە كرێی خزمەتگوزاری، دەبێتە بەشێك لە داهات و بۆ خەزێنەی گشتی تۆمار دەكرێت.لەو ڕێژەیەی لە خاڵی (1)ی ئەم بڕگەیەدا دەقنووسكراوە، كرێی بڵاوكردنەوە و ڕاگەیاندنی هەموو ئەو حاڵەتانە خەرج دەكرێت كە تیایاندا فرۆشتن یان بەكرێدان، لەبەر نەبوونی كەسێك كە خواستی هەبێت، ئەنجام نادرێت.حەوتەم: حوكمەكانی ئەم ماددەیە بەسەر لیژنەكانی خەمڵاندن و فرۆشتن و بەكرێدانی موڵك و ماڵە گوازراوە و نەگوازراوەكان، ئەوانەی لە وەزارەتی ئەوقاف و كاروباری ئاینی پێكدەهێنرێن، هەروەها بەسەر ئەو فەرمانبەرانەی هاوەڵی ئەم لیژنانەش دەكەن، پیادە دەكرێت.مادده‌ی (36) ئەو پرۆژانەی ملكەچن بۆ حوكمەكانی یاسای وەبەرهێنانی بەركار لە هەرێمی كوردستان لە حوكمەكانی ئەم یاسایە، بەدەر دەكرین.مادده‌ی (37)یەكەم: ڕاگرتنی كاركردن بە یاسای فرۆشتن و بەكرێدانی موڵك و ماڵەكانی دەوڵەت ژمارە (32)ی ساڵی 1986ی هەمواركراو لە هەرێم.دووەم: راگرتنی كاركردن بەو بڕیارانەی ئەنجومەنی بە ناو سەركردایەتی شۆڕشی (هەڵوەشاوە) كە لە خوارەوە دێن:ژمارە (400) لە 7/6/1987ژمارە (522) لە 21/7/1987ژمارە (832) لە 28/10/1987ژمارە (557) لە 25/5/1988 ژمارە (681) لە 2/8/1988ژمارە (62) لە 4/2/1990سێیەم: ئەو ڕێنماییانەی بەپێی یاسای ژمارە (32)ی ساڵی (1986) دەرچوون و ناكۆك نین لەگەڵ حوكمەكانی ئەم یاسایە، تاوەكو دەرچوواندنی ئەوەی جێگەیان دەگرێتەوە یان هەڵیاندەوەشێنێتەوە، بە بەركار دەمێننەوە. مادده‌ی (38) ئەو ڕێكاری و بڕیارانەی بەپێ حوكمەكانی ئەم یاسایە وەردەگیرێن، ڕاستەوخۆ بۆ دیوانی چاودێری دارایی دەنێردرێن و، ملكەچی چاودێری و ووردبینی دەبن.مادده‌ی (39) ئەنجوومەنی وەزیران ولایەنە پەیوەندیدرەكان حوكمەكانی ئەم یاسایە جێبەجێ دەكەن.مادده‌ی (40) كار بە دەقی هیچ یاسا و بڕیارێك ناكرێت كە لەگەڵ حوكمەكانی ئەم یاسایە ناكۆك بێت.مادده‌ی (41) وەزیری دارایی و ئابووری بە هەماهەنگی لەگەڵ وەزیری شارەوانی و گەشت و گوزار پێویستە ڕێنمایی بۆ ئاسان جێبەجێكردنی حوكمەكانی ئەم یاسایە دەربكەن.مادده‌ی (42) ئەم یاسایە لەدوای تێپەڕبوونی ماوەی (60) شەست ڕۆژ لە رێكەوتی بڵاوكردنەوەی لە ڕۆژنامەی فەرمی (وەقایعی كوردستان) جێبەجێ دەكرێت. د.رێواس فایق حسێن سەرۆکی پەرلەمانی کوردستان-عێراقهۆیه‌كانی ده‌رچواندنلەبەر گرنگی موڵك و ماڵەكانی دەوڵەت چونكە خاوەندارێتی بۆگەلە، دەسەڵاتی ئیداری پابەندە بە چاك ڕەفتارپێكردن بەم موڵك و ماڵانە بەو شێوەیەی بەرزترین سوود بۆ گەل دەستەبەر دەكات و بەرژەوەندی گشتی دەپارێزێت، بۆیە پێویستە فرۆشتن یان بەكرێدان یان بانەوانیی بەپێ چەند حوكمێكی یاسایی بێت كە رێكارەكانی ڕەفتارپێكردن بەم موڵك و ماڵانە بەزۆرترین ئاستی شەفافیەت و ڕوونی و نزیكی بۆ دادپەروەری رێكبخات، بەو شێوەیەی ئامانجەكانی فرۆشتن و بەكرێدانی موڵك و ماڵەكانی دەوڵەت دەستەبەر بكات، لەبەر هەموو ئەمانە، ئەم یاسایە دەرچووێندرا....

به‌ناوی خودای به‌خشنده‌و میهره‌بانبه‌ناوی گه‌له‌وه‌په‌رله‌مانی كوردستان-عێراقپشت به‌ حوكمی بڕگه‌ی (1 ) له‌ مادده‌ی (56)ی یاسای ژماره‌ (1)ی ساڵی 1992ی هه‌مواركراوو، له‌سه‌ر داوای ژماره‌ی یاسایی ئه‌ندامانی په‌رله‌مان، په‌رله‌مانی كوردستان-عێراق له‌ دانیشتی ئاسایی ژماره‌ (5)ی رۆژی 11/4/2011 بڕیاری ده‌رچوواندنی ئه‌م یاسایه‌ی دا: یاسای ژماره‌ (2)ی ساڵی 2011 یاسای سه‌ندووقی پشتیوانی پڕۆژه‌ بچووكه‌كانی لاوان له‌ هه‌رێمی كوردستان-عێراقمادده‌ی یه‌كه‌م: مه‌به‌ست له‌و زاراوه‌وه‌ و ده‌سته‌واژانه‌ی خواره‌وه‌ ماناكانی به‌رامبه‌ریانه‌ بۆ مه‌به‌ستی ئه‌م یاسایه‌:یه‌كه‌م: هه‌رێم: هه‌رێمی كوردستان-عێراق.دووه‌م: لاو: ئه‌وانه‌ی ته‌مه‌نیان له‌نێوان 16- 35 ساڵه‌.سێیه‌م: سندووق: سندووقی پشتیوانی پڕۆژه‌ بچووكه‌كانی لاوان.مادده‌ی دووه‌م: ئه‌م یاسایه‌ ئه‌م ئامانجانه‌ی هه‌یه‌:یه‌كه‌م: به‌رزكردنه‌وه‌ی ئاستی كۆمه‌ڵایه‌تی و ئابووری لاوان له‌ هه‌رێمدا.دووه‌م: به‌كارخستنی وزه‌ی لاوان كه‌ ده‌سته‌به‌ری به‌شداربوونی كارایان ده‌كات له‌ گه‌شه‌پێكردنی هه‌رێمدا.سێیه‌م: هاندانی لاوان بۆ ده‌ست پێشخه‌ری دامه‌زراندنی پڕۆژه‌ بچووكه‌كان له‌ ڕێگه‌ی دابین كردنی پشتیوانی دارایی بۆیان.چواره‌م: ڕه‌خساندنی هه‌لی كاری زیاتر بۆ لاوان.مادده‌ی سێیه‌م: سندووقێك داده‌مه‌زرێت به‌ناوی (سندووقی پشتیوانی پڕۆژه‌ بچووكه‌كانی لاوان) سه‌ر به‌ وه‌زاره‌تی كاروكاروباری كۆمه‌ڵایه‌تی ده‌بێت و خاوه‌ن كه‌سایه‌تی مه‌عنه‌وی ده‌بێت.مادده‌ی چواره‌م:یه‌كه‌م: ئه‌نجومه‌نێك پێك دێت به‌ ناوی (ئه‌نجومه‌نی به‌ڕێوه‌بردنی سندووق) به‌ سه‌رۆكایه‌تی وه‌زیری كاروكاروباری كۆمه‌ڵایه‌تی و نوێنه‌رایه‌تی هه‌ریه‌ك له‌م وه‌زاره‌تانه‌ی خواره‌وه‌ كه‌ پله‌كه‌یان له‌ به‌ڕێوه‌به‌ری گشتی كه‌متر نه‌بێت:1- وه‌زیری كاروكاروباری كۆمه‌ڵایه‌تی سه‌رۆك.2- نوێنه‌ری وه‌زاره‌تی رۆشنبیری و لاوان ئه‌ندام.3- نوێنه‌ری وه‌زاره‌تی كشتوكاڵ ئه‌ندام.4- نوێنه‌ری وه‌زاره‌تی بازرگانی و پیشه‌سازی ئه‌ندام.دووه‌م: ئه‌نجومه‌ن بۆی هه‌یه‌ ڕاوێژ بكات به‌ شاره‌زاو ڕاوێژكاران له‌ ناو وه‌زاره‌ت یان له‌ ده‌ره‌وه‌ له‌كاتی پێویست.مادده‌ی پێنجه‌م:ئه‌نجومه‌ن ئه‌م ئه‌رك و ده‌سه‌ڵاتانه‌ی خواره‌وه‌ ده‌گرێته‌ ئه‌ستۆ:یه‌كه‌م: سه‌رپه‌رشتی كردنی كاره‌كانی سندووق و دانانی بنچینه‌كانی پاڵپشتی كردنی لاوه‌ بی كاره‌كان.دووه‌م: كاركردن له‌ پێناو گه‌شه‌كردنی داهاتی دارایی بۆ سندووق.سێیه‌م: په‌سند كردنی پلانه‌كانی وه‌به‌رهێنانه‌ داراییه‌كانی سندووق.چواره‌م: هه‌ر ئه‌ركێكی دیكه‌ی په‌یوه‌ندیدار به‌ كاره‌كانی سندووقه‌وه‌.مادده‌ی شه‌شه‌م:یه‌كه‌م: ئه‌و پڕۆژانه‌ی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ده‌یانگرێته‌وه‌ ئه‌و پڕۆژانه‌ن كه‌ سه‌رمایه‌كانیان له‌ (40) ملیۆن دینار تێپه‌ڕ نه‌كات.دووه‌م: نابێت بڕی پێشینه‌ی ئه‌و پڕۆژانه‌ی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ده‌یانگرێته‌وه‌ له‌ (15) ملیۆن دینار زیاتر بێت.سێیه‌م: به‌ پێی ئه‌م یاسایه‌ نابێت هه‌ر سوودمه‌ندێك له‌ یه‌ك جار زیاتر پێشینه‌ وه‌ربگرێت.مادده‌ی حه‌وته‌م: یه‌كه‌م: پێدانی پێشینه‌ به‌ (لاوان یان به‌ كۆمه‌ڵه‌ لاوێكی به‌شداربوو) به‌پێی ئه‌م مه‌رجانه‌ی خواره‌وه‌ ده‌بێت:1- پێویسته‌ لاو بێت و هاووڵاتی و نیشته‌جێی هه‌رێم بێت.2- نابێت كارمه‌ند بێت له‌ ده‌زگا حكومیه‌كان.3- پێویسته‌ خاوه‌ن توانای دارایی لاواز یان سنووردار بێت.4- هه‌ڵسه‌نگاندنی سوودی ئابووری ئه‌و پڕۆژه‌یه‌ی به‌نیازه‌ ئه‌نجامی بدات، له‌لایه‌ن ئه‌نجومه‌نی به‌ڕێوه‌بردنی سندووقه‌وه‌ ده‌كرێت.5- ده‌بێ پڕۆژه‌كه‌ له‌لایه‌ن به‌ڕێوه‌بردنی سه‌ندووقه‌وه‌ تۆمار بكرێت.دووه‌م: پێدان و وه‌رگرتنه‌وه‌ی پێشینه‌كه‌ به‌پێی ئه‌و به‌رزه‌فتانه‌ی ئه‌نجومه‌نی به‌ڕێوه‌بردنی سه‌ندووق ده‌بێت.مادده‌ی هه‌شته‌م:ئه‌و پڕۆژه‌ بچوكانه‌ی كه‌ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ده‌یانگرێته‌وه‌ له‌ باج و ره‌سمه‌كان بۆ ماوه‌ی پێنج ساڵ ده‌بووردرێن.مادده‌ی نۆیه‌م:داهاته‌كانی سه‌ندووق له‌مانه‌ی خواره‌وه‌ پێك دێت:یه‌كه‌م: به‌شداری كردنی ساڵانه‌ به‌و بڕه‌ی كه‌وا حكومه‌ت له‌ بودجه‌ی گشتی هه‌رێمدا ته‌رخانی ده‌كات.دووه‌م: قازانجی به‌رهه‌م هێنانی سه‌رمایه‌ی سه‌ندووق و قازانجی چاڵاكییه‌كان.سێیه‌م: قازانجی وه‌رگرتنه‌وه‌ی قه‌رزه‌كان.چواره‌م: به‌خشش و پیتاك و مینه‌ح دوای وه‌رگرتنی ره‌زامه‌ندی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران ئه‌گه‌ر له‌ ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێم بێت.مادده‌ی ده‌یه‌م:به‌ڕێوه‌چوونی كاری ئه‌نجومه‌نی به‌ڕێوه‌بردنی سه‌ندوق و میكانیزمی به‌ڕێوه‌بردنی به‌ په‌یڕه‌وێكی تایبه‌ت ده‌ستنیشان ده‌كرێت.مادده‌ی یازده‌م:وه‌زیر بۆی هه‌یه‌ رێنمایی پێویست ده‌ربكات بۆ ئاسانكاری جێبه‌جێ كردنی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌.مادده‌ی دوازده‌م: ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی بڵاوبوونه‌وه‌ی له‌ رۆژنامه‌ی فه‌رمی (وه‌قائیعی كوردستان) جێبه‌جێ ده‌كرێت. محمد قادر عبدالله (د. كه‌مال كه‌ركووكی) سه‌رۆكی په‌رله‌مانی كوردستان- عێراقهۆیه‌ پێویستیه‌كانئه‌م سه‌ندووقه‌ دانراوه‌ بۆ گرنگیدان به‌ لاوان و به‌كارهێنان و به‌ڕێوه‌بردنی وزه‌كانیان و یارمه‌تیدانیان به‌ شێوه‌یه‌كی جددی تر،بۆ كه‌مكردنه‌وه‌ی كێشه‌ی ئابوورییان، له‌لایه‌كی دیكه‌شه‌وه‌ بۆ لادانی فشار و كه‌مكردنه‌وه‌ی بارگرانی له‌سه‌ر شانی گه‌نجینه‌ی ده‌وڵه‌ت و كاركردن له‌ پێناو گۆڕینی به‌هره‌كانی لاوان به‌ره‌و سوود وه‌رگرتن له‌ وزه‌كانیان و جه‌خت كردن له‌سه‌ر جێبه‌جێ كردنی پڕۆژه‌ ئابوورییه‌ بچووكه‌كان و به‌پێی به‌ ده‌ست هاتنی داراییان و به‌یارمه‌تی سه‌ندووق، بۆیه‌ ئه‌م یاسایه‌ ده‌رچوێندرا....

یاسای ره‌سمی پوولبه‌ ناوی خوای به‌خشنده‌ی میهره‌بانبه‌ ناوی گه‌لئه‌نجومه‌نی نیشتمانی كوردستانی عێراقژماره‌ بڕیار: 9مێژووی بڕیار 15/2/1993بڕیاربه‌ پێی حوكمه‌كانی بڕگه‌ی (1)ی له‌ مادده‌ی (56)ی یاسای ژماره‌ (1)ی ساڵی 1992 و له‌سه‌ر پێشنیازی وه‌زیری دارایی و ئابووری، بڕیار له‌سه‌ردانی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران، ئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی كوردستانی عێراق له‌ دانیشتنی رۆژی 2/2/1993 بڕیاری ده‌ركردنی ئه‌و یاسایه‌ی دا:یاسای ژماره‌ (3) ساڵی 1993 یاسای ره‌سمی پوولمادده‌ی یه‌كه‌م:مه‌به‌ست له‌و وشانه‌ی خواره‌وه‌ بۆ مه‌به‌سته‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ماناكانی ته‌نیشتیانه‌:1-وه‌زاره‌ت: وه‌زاره‌تی دارایی و ئابووری هه‌رێمی كوردستانی عێراق.2-وه‌زیر: وه‌زیری دارایی و ئابووری هه‌رێمی كوردستانی عێراق.3-حكومه‌ت: حكومه‌تی عه‌رێمی كوردستان.4-سه‌رۆكی فه‌رمانگه‌: سه‌رۆكۆكه‌كانی فه‌رمانگه‌ حكومه‌تی یه‌كان له‌ هه‌رێمدا و به‌رێوه‌به‌ری كۆمپانیاكان سه‌رۆكه‌كانی ئه‌نجومه‌نه‌ تایبه‌ته‌كان و ئه‌نجومه‌نی تایفه‌كان و سه‌رۆكه‌كانی ئه‌و ده‌ستانه‌ی كه‌سایه‌تێكی مه‌عنه‌وییان هه‌یه‌ بۆ مه‌به‌سته‌كانی ئه‌و یاسایه‌ به‌ سه‌رۆكی فه‌رمانگه‌ دانرێن.5-فه‌رمانبه‌ر: هه‌ر كه‌سێك له‌ كارگه‌رانی میری كه‌ خزمه‌تگزارییه‌كی گشتی پێ سپێردرا بێ و كاگه‌رانی كۆمپانیاكان و ئه‌نجومه‌نه‌ تایبه‌ته‌كان و ئه‌نجومه‌نی تایفه‌ گه‌ری و ئه‌و ده‌ستانه‌ی كه‌سایه‌تی مه‌عنه‌ویان هه‌یه‌ بۆ مه‌به‌سته‌كانی ئه‌م یاسایه‌ له‌ حوكمی فه‌رمانبه‌ر دا داده‌نرێن.6-ره‌سم: ئه‌م ره‌سمی پووله‌ی به‌ پێی ئه‌و یاسایه‌ فه‌رز ده‌كرێ.گ7-پوول: ئه‌و پوولی داراییه‌ی وه‌زاره‌ت به‌ پێی ئه‌و یاسایه‌ ده‌ری ده‌كا.8-وه‌ره‌قه‌: هه‌ر وه‌ره‌قه‌یه‌ك كه‌ ده‌بی به‌ پێی ئه‌م یاسایه‌ روسمی لێ بدرێ ئیتر سا به‌ده‌ستخه‌ت بێ یا كرابێته‌ وێنه‌ یا چاپ كرابێ یا له‌به‌ر گیرابێته‌وه‌.9-ئیمزا: نیشان دان له‌سه‌ر وه‌ره‌قه‌كه‌ به‌ ئیمزا یا به‌ مۆر یا به‌ په‌نجه‌ مۆر یا به‌ هه‌ر نیشانه‌یه‌ك كه‌ ئیمزا بگه‌ێنێ.10-كه‌س: كه‌سی سروشتی یا مه‌عنه‌وی.11-ره‌سمده‌ر: ئه‌و كه‌سه‌ كه‌ ده‌بێ به‌ پێی ئه‌م یاسایه‌ ره‌سم بدا.مادده‌ی دووه‌م:ئه‌و وه‌ره‌قانه‌ی كه‌ له‌ خشته‌ی یه‌كه‌ و دووه‌می پاشكۆی ئه‌م یاسایه‌دا هه‌ن ده‌بێ ئه‌و ره‌سمانه‌یان لێبدرێ كه‌ له‌ ته‌نیشتیانه‌وه‌ و دیاریكراون.مادده‌ی سێیه‌م:1-به‌ڵێننامه‌ (عقد)ی كۆمپانیاكان له‌ كاتی تۆماركردن یا درێژه‌ پێدانی ماوه‌یان یان زیاد كردنی سه‌رمایه‌یان ده‌بێ ره‌سمی پێنج له‌ هه‌زاردا (5%1000)یان لێ بدرێ.2-سه‌رمایه‌ی ناولێنراو (اسمی)ی كۆمپانیاكی له‌ كاتی تۆمار كردن یا درێژه‌ پێداناد ده‌كرێته‌ بنچینه‌ بۆ ره‌سم وه‌رگرتن. له‌ حاله‌تی زیاد كردنی سه‌رمایه‌شدا ره‌سم ته‌نیا له‌سه‌ر زیاده‌كه‌ وه‌رده‌گێرێ.مادده‌ی چواره‌م:1-ره‌سمێكی ساڵانه‌ی به‌ رێژه‌ی ده‌ه‌ له‌ سه‌دا (2% 1000) له‌ كۆی قیسته‌ به‌رهه‌م هێنه‌كانی دابین له‌ كۆمپانیاكانی دابین (شركات التأمین) وه‌رده‌گێری و قیسته‌كانی نوی كردنه‌وه‌ی دابین (اعاد التأمین) ئه‌و ره‌سمه‌یان له‌سه‌ر نابێ.2-دابین كردن (المۆمن) ئه‌و رسمه‌ی بڕگه‌ی (1) ده‌دا و هه‌ر رێكه‌وتنێك به‌ پێچه‌وانه‌یه‌وه‌ پوچه‌ڵه‌.3-سه‌رباری ئه‌و ره‌سمه‌ی له‌ برگه‌ی (1)ی ئه‌و مادده‌یه‌دا دیاری كراوه‌ ره‌سمێكیش له‌ قیسته‌ به‌رهه‌مهێنه‌ره‌كانی دابین له‌ كۆمپانیاكانی دابین به‌م جۆره‌ی خواره‌وه‌ وه‌رده‌گیرێ:أ-باوه‌رنامه‌كانی دابین له‌سه‌ر زیان و كاره‌ساتی كه‌سی پاشكۆی (الحوادپ الشخصیه‌ الملحقه‌ بها)و هه‌ر دابینێكی تر كه‌ په‌یوه‌ندی به‌م جۆره‌ دابینانه‌ و ئه‌و گۆرینانه‌وه‌ هه‌بێ كه‌ له‌و باوه‌رنامانده‌دا ده‌كرێن و ره‌سمه‌كه‌یان (5%1000) ی كۆی قیسته‌كانی دابین به‌ پێی حیسابی كۆتایی (الحیساب خیتامی) ده‌بێ.ب-ئه‌ باوه‌ر نامه‌ دابینه‌ی به‌ چه‌ند دانه‌یه‌ك رێكخراوه‌ ته‌نها وێنه‌ی یه‌كه‌می كه‌ ده‌درێته‌ دابین لێكراو (المۆمن) یا سوود لێوه‌رگرتن (المستفید) ره‌سی لێوه‌رده‌گرێ.مادده‌ی پێنجه‌م:1-ته‌نیا یه‌ك دانه‌ی ئه‌و وه‌ره‌قه‌ به‌ بازرگانییه‌كی به‌چه‌ند وێنه‌یه‌ك رێك ده‌خرێ ره‌سمی لێوه‌رده‌گیرێ.2-ئه‌گه‌ر له‌و وه‌ره‌قانه‌ی به‌ پشتئمیزا (التڤهیر)بۆ ده‌ستاو دوست كردن ده‌شێن و له‌ كاتی ئیمزا كردنیاندا به‌ هۆی به‌خشینی ره‌سمده‌ره‌ وه‌ له‌ ره‌سمدان ره‌سمیان له‌سه‌ر نه‌درابوو به‌ڵام دوای پشتئمیزاكردنیدا ده‌بێ ره‌سمی ته‌واوی له‌سه‌ر بدا با ئه‌وكه‌سه‌ش كه‌ بۆ پشتئمیزا ده‌كا له‌ ره‌سمدا به‌خشراو بێ.به‌شی سێیه‌مره‌سمده‌رمادده‌ی شه‌شه‌م:1-ئه‌گه‌ر ره‌سمده‌ر چه‌ندان (تعدد) بوون ره‌سمه‌كه‌ به‌ هاوبه‌شی ده‌ده‌ن.2-ئه‌گه‌ر یه‌كێكیان له‌ ره‌سمدا به‌خشرا و بوو ئه‌وانه‌ی تر به‌ هاوبه‌شی ته‌واوی ره‌سمه‌كان ده‌ده‌ن.مادده‌ی حه‌وته‌م:1-ئه‌و وه‌ره‌قه‌ بازرگانیانه‌ی له‌ ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێمدا ساز ده‌كرێن له‌ كاتی پشتئمیزا كردنیان یا پێشكه‌ش كردنیاندا یا قبوڵ كردن یا دانه‌وه‌یان (الوفاء) له‌ ناو هه‌رێمدا ده‌بێ ره‌سمیان له‌سه‌ ربدرێ و یه‌كه‌م كه‌سیشی كه‌ به‌كاری ده‌هێنێ ره‌سمه‌كه‌ی ده‌دا.مادده‌ی هه‌شته‌م:چه‌ندان (تعدد)ی ئیمزا له‌سه‌ر وه‌ره‌قه‌ نابێته‌ هۆی چه‌ندانی ره‌سمدا ته‌نیا ئه‌گه‌ر به‌ مه‌به‌ستی دروستكردنی په‌یوه‌ندكاران (التزام)ێكی نوێ یا درێژه‌ پێدان یا نوێ كردنه‌وه‌یه‌كی ناوه‌ۆكی وه‌ره‌قه‌كه‌ نه‌بێ كه‌ ئه‌وسا هه‌ر حاله‌ته‌و ده‌بی َره‌سمی خۆی له‌سه‌ر بدرێ.مادده‌ی نۆیه‌م:ئه‌گه‌ر ئه‌و به‌لێننامه‌ و مه‌مڵانه‌ی له‌ ناو وه‌ره‌قه‌كه‌دان و یه‌ك یه‌ك سه‌رچاوه‌یان هه‌بوو ره‌سمه‌كه‌ له‌و مامه‌ڵه‌یه‌ وه‌رده‌گیرێ كه‌ باڵاترین ره‌سمی له‌سه‌ره‌، به‌ڵام ئه‌گه‌ر سه‌رچاوه‌ی به‌لێننامه‌ و مامه‌له‌كان نه‌بوو، ئه‌وا ره‌سمه‌كه‌ له‌سه‌ر هه‌ر یه‌كیان به‌ پێی خودی خۆی وه‌رده‌گێرێ.به‌شی چواره‌مچۆنیه‌تی وه‌رگرتنی ره‌سممادده‌ی ده‌یه‌م:ره‌سم به‌ یه‌كێ له‌و رێگایانه‌ وه‌رده‌گیری:1-به‌ پوولی دارایی كه‌ به‌ وه‌ره‌قه‌كه‌وه‌ ده‌لكێنرێ.2-به‌ پاره‌ی كاش له‌م حاله‌تانه‌دا:أ-ره‌سم له‌سه‌ر باوه‌رنامه‌دابین.ب-ره‌سم له‌سه‌ر به‌لێنامه‌ی كۆمپانیا له‌ كاتی تۆمار كردنیدا یا دریژه‌ پێدانی ماوه‌كه‌ی یا زیاد كردنی سه‌رمایه‌كه‌ی.ج-ئه‌گه‌ر ره‌سمه‌كه‌ له‌ ده‌ دینار زیاتر ره‌سمده‌ر بیه‌وێ به‌ پاره‌ بیدا.د-ئه‌گه‌ر پوول له‌ ئارادا نه‌بوو.مادده‌ی یازده‌م:ساڵان یه‌ك دینار ره‌سم به‌سه‌ر یه‌كه‌وه‌ له‌ مووچه‌ و سه‌رمووچه‌ (مخصصات) له‌ مانگی ته‌موزدا وه‌رده‌گیرێ و خانه‌نیشان له‌ حوكمی ئه‌و مادده‌یه‌ به‌ ده‌ر ده‌بن.مادده‌ی دوازده‌یه‌م:ئه‌گه‌ر ته‌م و مژێك یا ناكۆكێك له‌سه‌ر وه‌ره‌قه‌كه‌ له‌ باره‌ی ره‌سم له‌سه‌ر دان و نه‌دانییه‌وه‌ یا ئه‌و هه‌نده‌ی ده‌بێ له‌ سه‌رێ بدرێ رووی دا وه‌زیر بۆی هه‌یه‌ بریار بدا:أ-ره‌سمی له‌سه‌ر بدرێ یا نه‌درێ.ب-دیاری كردنی هه‌ندێ ئه‌و ره‌سمه‌ی له‌سه‌ر وه‌ره‌قه‌كه‌ فه‌رزه‌.2-بریاری وه‌زیر له‌ هه‌ردوو حاله‌تی برگه‌ (1)ی ئه‌م مادده‌یه‌ بنبڕ (قگعی) ده‌بێ.به‌شی پێنجه‌مبه‌خشین له‌ ره‌سمدانمادده‌ی سیازده‌یه‌م:1-میری كاتێك خۆی به‌ ته‌نیا ده‌بێته‌ ره‌سمده‌ر له‌ ره‌سمدان ده‌به‌خشرێ جگه‌ له‌و فه‌رمانگه‌ ره‌سمییانه‌ی یاسا تایبه‌تییه‌كانیان ره‌سمدانیان به‌سه‌ر فه‌رز ده‌كه‌ن.2-ئه‌و وه‌ره‌قه‌یه‌ی له‌ كات رێكخستنی دا گشت ئیمزا كه‌رانی له‌ ره‌سمدا به‌ پێی یاسا به‌خشراو ده‌بن ره‌سمی لێ وه‌رناگیرێ. به‌ڵام ئه‌گه‌ر كه‌سێك مافی به‌خشینی نییه‌ پتڵیان له‌ كاتی ئیمزا كردنیدا ته‌واوی ره‌سمه‌كه‌ی ده‌كه‌وێته‌ ئه‌ستۆ.3-وه‌زیر بۆی هه‌یه‌ ئه‌و به‌لێننامانه‌ له‌ ره‌سمدا ببه‌خشێ كه‌ میری تیایاندا لایه‌نێك ده‌بێ ئه‌گه‌ر به‌رژه‌وه‌ندی ئابووری هه‌رێمی كوردستانی تێدا بوو.مادده‌ی چوارده‌یه‌م:ئه‌مانه‌ له‌ ره‌سمدا ده‌به‌خشرێن: 1-ئه‌و مامه‌ڵانه‌ی تایبه‌تن به‌ خانه‌كانی په‌رستن و په‌رستگا و په‌یمانگا و قوتابخان ئایینیه‌كانه‌وه‌ كه‌ یاسا دانیان پێ دا ده‌نێ.2-به‌ڵگه‌ نامه‌ و باوه‌رنامه‌كانی ئه‌و قوتابخانه‌ی له‌ ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێمدا ده‌خوێنن سه‌باره‌ت به‌ ده‌رچوون و به‌رده‌وام بوونیان له‌سه‌ر خوێندن.به‌شی شه‌شه‌مچاودێریمادده‌ی پازده‌یه‌م:وه‌زیر یا ئه‌و كه‌سه‌ی له‌ لایه‌نیه‌وه‌ راسپێردراوه‌ بۆیان هه‌یه‌ هه‌ر فه‌رمانگه‌یه‌كی میری یا ده‌زگایه‌كی كه‌رتی تایبه‌تی یا تێكه‌ڵاو بپشكنن بۆ دلنیابوون له‌ ره‌سدان به‌پێی ئه‌م یاسایه‌.مادده‌ی شازده‌یه‌م:1-نابێ پوول فرۆشت به‌بێ رێ پێدان له‌لایه‌ن وه‌زاره‌ته‌وه‌ بكرێ.2-هه‌ر كه‌سێك به‌بێ رێپێدان پوول فرۆشی بكا له‌ جاری یه‌كه‌مدا به‌ لایه‌نی زۆره‌ وه‌ به‌ په‌نجا دینار سزا ده‌درێ ئه‌گه‌ر دووباره‌ی كرده‌وه‌ ده‌كرێته‌ دوو ئه‌وه‌نده‌.3-هه‌ر كه‌سێ رێ ی پوول فرۆشتنی پێدرا بێ به‌ زیاتر له‌ نرخه‌ ره‌سمییه‌كه‌ی بیفرۆشێ له‌ جاری یه‌كه‌م به‌ لایه‌نی زۆره‌وه‌ به‌ په‌نجا دینار سزا ده‌ده‌رێ و ئه‌گه‌ر دووباره‌ی كرده‌وه‌ ده‌كرێته‌ ده‌وو ئه‌وه‌نده‌ و له‌ جاری سێیه‌م به‌و پێیه‌ی وه‌زیر بڕیاری له‌سه‌ر ده‌دا رێ پێدانه‌كه‌ی بۆ ماوه‌یه‌ك یا ببرای بیرلێ ده‌سه‌نرێته‌وه‌.به‌شی حه‌وته‌مچه‌ند حوكمێكی جۆرا و جۆرمادده‌ی حه‌ڤده‌یه‌م:1-أ: هه‌ر فه‌رمانبه‌رێك به‌رپرسیاره‌ له‌ مسۆگه‌ر كردنی وه‌رگرتنی ره‌سم له‌سه‌ر ئه‌و وه‌ره‌قانه‌ی به‌ حوكمی فه‌رمانه‌كه‌ی ده‌خرێته‌ به‌ر ده‌ستی.ب-ئه‌گه‌ر ره‌سم له‌سه‌ر وه‌ره‌قه‌كه‌ به‌ ته‌واوی درا بوون پووله‌كان به‌تاڵ نه‌كرابوونه‌وه‌، فه‌رمانبره‌ه‌كه‌ ده‌بێ كه‌ وه‌ره‌قه‌كه‌ی خرایه‌ به‌ر ده‌ست به‌تاڵیان بكاته‌وه‌.ج-ئه‌گه‌ر فه‌رمانبه‌رێك سه‌رپێچی له‌ حوكمی بڕگه‌ی (1و2)ی ئه‌م مادده‌یه‌ كرد و مامه‌ڵه‌یه‌كی به‌و وه‌ره‌قه‌یه‌ لێ نه‌دراوه‌ به‌رێكرد، به‌ ده‌ دینار سزا ده‌ده‌رێ و ده‌بێ ره‌سم ده‌ره‌كه‌ش به‌ لایه‌نی كه‌مه‌وه‌ ده‌ دینار و یه‌لایه‌نی زۆره‌ وه‌ سه‌د دینار بدا.د-ئه‌گه‌ر پووله‌كان به‌ شێوه‌یه‌ك لكێنران یا به‌ تاڵ كرانه‌وه‌ هه‌موو بن یا هه‌ندێكیان له‌گه‌ل ئه‌و رێنمایی یانه‌دا ئه‌گونجێ كه‌ به‌ پێی ئه‌م یاسایه‌ ده‌ركراوه‌، وا داده‌نرێ ره‌سمدانه‌كه‌ به‌و هه‌نده‌ كه‌ پووله‌كانی پێ لكێنراوه‌ یا به‌تاڵ كراوه‌ ده‌بێ ره‌سمه‌كی به‌پێی هه‌نده‌ ئه‌سلییه‌كه‌ بێ.ه-وه‌زیری دارایه‌ بۆی هه‌یه‌ سزاكانی مادده‌ی شازده‌یه‌م بدا. به‌ڵام سزاكانی مادده‌كانی ئه‌م یاسایه‌ له‌ لایه‌ن سه‌رۆكی فه‌رمانگه‌وه‌ ده‌درێ و له‌ حاله‌تی نه‌دانی پاره‌كه‌ حوكمی یااس ره‌چاو كراوه‌كان به‌سه‌ر ئه‌و كه‌سه‌دا ده‌سه‌پێنرێ.2-ئه‌و سزایانه‌ی به‌ پێی حوكمه‌كانی ئه‌و یاسایه‌ ده‌درێن رێ له‌ سه‌پاندنی حوكمه‌كانی یاسای سزادان و یاساكانی تر ناگرێ ئه‌گه‌ر ئه‌و كاره‌ی كاروه‌ به‌ پێی حوكمه‌كانی تاوانیك پێك بهێنێ.مادده‌ی هه‌ژده‌م:1-به‌ بڕیار یا وه‌زیر یا ئه‌وه‌ی كه‌ ده‌سه‌ڵاتی ده‌دانێ و له‌سه‌ر داواوی په‌یوه‌ندیداره‌كان له‌ 90% ئه‌مانه‌ی خواره‌ وه‌ ده‌درێته‌وه‌ خاوه‌نیان.أ-نرخی پولی به‌كار نه‌هاتوو یا دراو یا ئه‌وه‌ی یپش به‌كارهێنانی به‌ سه‌ هوو ده‌شێوێ.ب-ئه‌و ره‌سمه‌ی به‌ سه‌هوو له‌ سه‌ر وه‌ره‌قه‌یه‌ك وه‌رده‌گیرێ كه‌ ره‌سمی له‌سه‌ر نییه‌ یا له‌سه‌ر رێتی و ره‌سمه‌كه‌ی له‌وێ كه‌متر لێ وه‌گیراوه‌.2-ئه‌گه‌ر داواكاری وه‌رگرتنه‌وه‌ كه‌ رێگای پوول فرۆشی پێدرابوو ته‌واوی نرخی پووله‌ به‌كار نه‌هاتووه‌كانی ده‌درێته‌وه‌ دوای داشكاندنی كۆمسیۆن (عموله‌)3-وه‌زیر یا ئه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاتی ده‌داتێ بۆیان هه‌یه‌ به‌ پاره‌ یا پوول ئه‌و ره‌سمه‌ بده‌نه‌وه‌ به‌ خاوه‌نی ئه‌گه‌ر دڵنیا بوون ره‌سمده‌ر ئه‌و مه‌به‌سته‌ی به‌دی نه‌هێناوه‌ كه‌ ره‌سمه‌كه‌ی له‌ پێناودا داوه‌.مادده‌ی نۆزده‌یه‌م:ده‌شێ په‌یره‌و بۆ ئاسانی جێبه‌ جێ كردنی حوكمه‌كانی ئه‌و یاسایه‌ ده‌ربكرێ.مادده‌ی بیسته‌م:كار به‌ هیچ ده‌قێك ناكرێ له‌گه‌ل له‌گه‌ل حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ناكۆك بێ.مادده‌ی بیست و یه‌كه‌م:ده‌بێ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانی هه‌رێمی كردستانی عێراق حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌ جێ بكه‌ن.مادده‌ی بیست و دووه‌م:ئه‌م یاسایه‌ له‌رۆژی بڵاوكردنه‌وه‌ی له‌ رۆژنامه‌ی ره‌سمیدا كاری پێده‌كرێ. جوهر نامق سالم سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی كوردستانی عێراق ...

به‌ناوی خودای به‌خشنده‌و میهره‌بانبه‌ناوی گه‌له‌وه‌ئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی كوردستان ـ عێراقپشت به‌ستن به‌ حوكمی بڕگه‌ (1) و(5)له‌ مادده‌ی (56) له‌ یاسای ژماره‌ (1)ی ساڵی 1992ی هه‌مواركراوو له‌سه‌ر داوای ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانی هه‌رێمی كوردستان ـ عیراق، ئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی كوردســـــتان– عێراق له‌ دانیشــتنی ئاســــایی ژمـــاره‌ (13)ی ڕۆژی 30/4/2008 یـــــدا ئه‌م یاسایه‌ی ده‌رچواند:-یاسای ژماره‌ (3)ی ساڵی 2008 یاسـای بودجه‌ی هه‌رێمی كوردستان ـ عیراق بۆ ساڵی 2008مادده‌ی یه‌كه‌م:بۆ خه‌رجییه‌كانی ساڵی دارایی 2008 گوژمه‌ی (7628783)ته‌نیاحه‌وت ترلیۆن و شه‌ش سه‌دو بیست و هه‌شت ملیارو حه‌وت سه‌دو هه‌شتاو سێ ملیۆن دینار داده‌نرێ و به‌م جۆره‌ دابه‌ش ده‌كرێ:یه‌كه‌م: گوژمه‌ی (2879079)ته‌نیا دوو ترلیۆن و هه‌شت سه‌دو حه‌فتاو نۆ ملیارو حه‌فتاو نۆ ملیۆن دینار بۆ خه‌رجییه‌كانی پڕۆژه‌ سه‌رمایه‌داراییه‌كان.دووه‌م: گوژمه‌ی(4674842)ته‌نیا چوار ترلیۆن و شه‌ش سه‌دو حه‌فتاو چوار ملیارو هه‌شت سه‌دو چل و دوو ملیۆن دینار بۆ خه‌رجییه‌كانی به‌كارخستن.سێیه‌م: گوژمه‌ی(54908)ته‌نیا په‌نجاو چوار ملیارو نۆسه‌دو هه‌شت ملیۆن دینار بۆ خه‌رجییه‌كانی ئه‌نجومه‌نی نشتمانیی كوردســـــتان – عیراق.چواره‌م: گوژمه‌ی(19954)ته‌نیا نۆزده‌ ملیارو نۆسه‌دو په‌نجاو چوار ملیۆن دینار بۆ خه‌رجییه‌كانی ده‌سه‌ڵاتی دادوه‌ریی.مادده‌ی دووه‌م:داهاته‌كانی بودجه‌ی ساڵی دارایی 2008 له‌ سه‌رجه‌م خه‌رجییه‌كانی بودجه‌ی فیدراڵی به‌ (6580784)ته‌نیا شه‌ش ترلیۆن و پێنج سه‌دو هه‌شتا ملیار وحه‌وت سه‌دو هه‌شتاو چوار ملیۆن دینار ده‌خه‌مڵێندرێ.مادده‌ی سێیه‌م:وه‌زاره‌تی دارایی هه‌رێمی كوردستان – عیراق پاره‌ی حساباتی وه‌زاره‌ته‌كان و فه‌رمانگه‌كان به‌پێی ئه‌و داهاته‌ داراییه‌ی به‌رده‌ست دابین ده‌كات.مادده‌ی چواره‌م:سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی كوردســـــتان – عیراق بۆی هه‌یه‌ گوێزانه‌وه‌ له‌ناو بودجه‌ی تایبه‌ت به‌ ئه‌نجومه‌نی نیشتمانی بكات.مادده‌ی پێنجه‌م: سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی دادوه‌ریی بۆی هه‌یه‌ گوێزانه‌وه‌ له‌ناو بودجه‌ی تایبه‌ت به‌ ئه‌نجومه‌نی دادوه‌ریی بكات. مادده‌ی شه‌شه‌م:یه‌كه‌م: ده‌سه‌ڵات به‌ وه‌زیری دارایی ده‌درێت گوێزانه‌وه‌ له‌نێوان پاره‌ ته‌رخانكراوه‌كانی یه‌ك ده‌روازه‌دا بكات جگه‌ له‌ به‌شی مووچه‌كان، كه‌ ده‌شێ بۆ بگوێزرێته‌وه‌ و نابێ لێی بگوێزرێته‌وه‌.دووه‌م: نابێ گوێزانه‌وه‌ له‌ نێوان پاره‌ ته‌رخانكراوه‌كانی گه‌شــــه‌پێدان لــه‌ نێوان پارێزگاكاندا بكرێ. مادده‌ی حه‌وته‌م:وه‌زیری دارایی بۆی هه‌یه‌ گوێزانه‌وه‌ له‌ نێوان پاره‌ی ته‌رخانكراوی ده‌روازه‌كانی بودجه‌دا بكات به‌ مه‌به‌ستی فه‌راهه‌م كردنی توانای خه‌رج كردن بۆ ئه‌و فه‌رمانگانه‌ی كه‌ بڕیاری لێكردنه‌وه‌یان له‌ وه‌زاره‌تێك و خستنیان بۆ سه‌ر وه‌زاره‌تێكی تر ده‌درێ و وه‌زیری په‌یوه‌ندیداریش بۆی هه‌یه‌ گوێزانه‌وه‌ له‌ ناو به‌شێك و یه‌كه‌یه‌كی خه‌رجكردنه‌كه‌دا بكات. مادده‌ی هه‌شته‌م:ده‌سه‌ڵات به‌ وه‌زیری دارایی ده‌درێت پاره‌ی ته‌رخان كراوی گشتی په‌سه‌ندكراو كه‌ له‌ بودجه‌ی ساڵی دارایی 2008 دا به‌ رێژه‌ی 1% بخاته‌ سه‌ر پاره‌ی ته‌رخانكراوی گشتی په‌سه‌ند كراوی بودجه‌ بۆ ئه‌م مه‌به‌ستانه‌ی خواره‌وه‌:یه‌كه‌م: ته‌رخان كردنی گوژمه‌ پاره‌ی پێویست بۆ بودجه‌كانی فه‌رمانگه‌ له‌ نوێ دامه‌زراوه‌كان له‌ ماوه‌ی ساڵی دارایی 2008دا.دووه‌م: ته‌رخانكراوی نوێ بخاته‌ سه‌ر بودجه‌ی وه‌زاره‌ت و فه‌رمانگه‌كان بۆ حاڵه‌ته‌ ناكاوییه‌كان كه‌ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران بڕیاری له‌سه‌ر ده‌دات. مادده‌ی نۆیه‌م:وه‌زاره‌تی دارایی به‌ هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌لأ وه‌زاره‌ته‌كانی دیكه‌دا ورده‌كاری میلاكه‌كانی هه‌موو وه‌زاره‌ته‌كانی هه‌رێمی كوردستان – عیراق بۆ ساڵی دارایی 2008 رێك ده‌خات و په‌سه‌ندی ده‌كات له‌به‌ر رۆشنایی پاره‌ی تێچوونی مووچه‌كان كه‌ له‌ بودجه‌دا په‌سه‌ند كراون. مادده‌ی ده‌یه‌م:یه‌كه‌م: وه‌زیری په‌یوه‌ندیدار ده‌سه‌ڵاتی خه‌رج كردنی گوژمه‌یه‌كی هه‌یه‌ كه‌ له‌ (250)دووسه‌دو په‌نجا ملیۆن دینار زیاتر نه‌بێ بۆ هه‌ر حاڵه‌تێك وبۆی هه‌یه‌ ده‌سه‌ڵات به‌ سه‌رۆكه‌كانی ئه‌و فه‌رمانگانه‌ بدات كه‌ سه‌ر به‌ وه‌زاره‌ته‌كه‌یه‌تی گوژمه‌یه‌ك خه‌رج بكه‌ن كه‌ له‌ (100)سه‌د ملیۆن دینار زیاتر نه‌بێ.دووه‌م: سه‌رۆكی ئه‌و فه‌رمانگانه‌ی كه‌ به‌ وه‌زاره‌ته‌وه‌ نه‌لكاون، ده‌سه‌ڵاتی خه‌رج كردنی گوژمه‌یه‌كیان هه‌یه‌ كه‌ له‌ (150)سه‌دوپه‌نجا ملیۆن دینار زیاتر نه‌بێ بۆ هه‌ر حاڵه‌تێك له‌گه‌لأ ره‌چاو كردنی نه‌چوونه‌ ناو هیچ ئیلتیزامێك كه‌ پشتیوانه‌ی ته‌رخانكراوی له‌ بودجه‌دا نه‌بێ. مادده‌ی یازده‌م:گوژمه‌ پاره‌ی پیتاكانه‌ی كه‌ به‌ وه‌زاره‌ته‌كان و لایه‌نه‌ نه‌به‌ستراوه‌كان به‌ وه‌زاره‌ته‌وه‌ به‌خشراون دوای قه‌بوولأ كردنی له‌لایه‌ن وه‌زیری داراییه‌وه‌ ده‌بێته‌ داهاتی كۆتایی بۆ بودجه‌ی گشتی به‌ مه‌رجێك وه‌زیری دارایی له‌ پشتیوانه‌ی وه‌زاره‌ت یان بۆ لایه‌نه‌ نه‌به‌ستراوه‌كان به‌ وه‌زاره‌ته‌وه‌ ته‌رخان بكات تاكو خه‌رج بكرێ بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ی كه‌ له‌ پێناوی دا به‌خشراوه‌. مادده‌ی دوازده‌م:سولفه‌ی خانووبه‌ره‌ بۆ هاووڵاتیان به‌پێی هه‌ل و مه‌رجێك خه‌رج ده‌كرێ كه‌ وه‌زاره‌تی دارایی ده‌ستنیشانی ده‌كات.مادده‌ی سێزه‌م:پێویسته‌ له‌سه‌ر وه‌زاره‌تی دارایی وه‌رگرتنه‌وه‌ی قستی سولفه‌ی كشتوكاڵی بۆ ئه‌م سالأ كه‌ له‌ هه‌رێم دراوه‌ دوابخات و له‌ قازانج و سوودی یاسایی بۆ ئه‌و ماوه‌یه‌ خۆش بێت. مادده‌ی چوارده‌م:پێویســــته‌ وه‌زاره‌تی دارایی گوژمه‌ پاره‌ی پێویســت له‌ بودجه‌ی گشـــتی ته‌رخان بكات بۆ چاره‌سه‌ر كردنی ئاسه‌واری وشكه‌ ساڵی بۆ وه‌رزی ئێستا له‌ هه‌رێمدا. مادده‌ی پازده‌م:پێویسته‌ وه‌زاره‌تی دارایی یه‌كسانی له‌ نێوان مووچه‌ی كارمه‌ندانی ده‌زگاكانی هه‌رێم له‌گه‌لأ مووچه‌ی هاوشانانیان له‌ كارمه‌ندان له‌ ده‌زگا فیدراڵییه‌كاندا به‌دی بێنێ. مادده‌ی شازده‌م:پێویسته‌ وه‌زاره‌تی دارایی یه‌كسانی له‌ نێوان مووچه‌ی هه‌موو خانه‌نشینكراوه‌كانی هه‌رێم له‌گه‌ڵ مووچه‌ی خانه‌نشینی هاوشـــانه‌ خانه‌نشین كراوه‌كانیان له‌ ده‌زگاكانی فیدراڵی دا به‌دی بێنێ. مادده‌ی حه‌ڤده‌م:پێویسته‌ وه‌زاره‌تی دارایی راپۆرتی ده‌وری هه‌ر شه‌ش مانگ جارێك له‌ باره‌ی باری دارایی هه‌رێم بۆ ئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی كوردستان – عیراق پێشكه‌ش بكات. مادده‌ی هه‌ژده‌م:وه‌زیری دارایی بۆی هه‌یه‌ رێنمایی پێویست بۆ ئاسانكاری جێبه‌جێ كردنی ئه‌م یاسایه‌ له‌ ماوه‌ی دوو هه‌فته‌ له‌ مێژووی ده‌رچوواندنیه‌وه‌ ده‌ربكات. مادده‌ی نۆزده‌م:پێویسته‌ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران و لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌جێ بكه‌ن. مادده‌ی بیسته‌م:ئه‌م یاســـــایه‌ له‌ رۆژنامه‌ی فه‌رمی(وه‌قایعی كوردســـتان) بڵاوده‌كرێته‌وه‌و له‌ رۆژی (1/1/ 2008)ـه‌وه‌ جێبه‌جێ ده‌كرێ. عدنان موفتی سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی كوردستان ـ عێراق...

به‌ناوی خودای به‌خشنده‌و میهره‌بانبه‌ناوی گه‌له‌وه‌په‌رله‌مانی كوردستان ـ عێراقپشت به‌ حوكمی بڕگه‌ی (1) له‌ مادده‌ی (56)ی یاسای ژماره‌ (1)ی ساڵی 1992ی هه‌مواركراوو، له‌سه‌ر داوای ژماره‌ی یاسایی ئه‌ندامانی په‌رله‌مان، په‌رله‌مانی كوردستان ـ عێراق له‌ دانیشتنی ئاسایی ژماره‌ (9)ی گرێدراو له‌ رێكه‌وتی 22/4/2013 بڕیاری ده‌رچوواندنی ئه‌م یاسایه‌ی دا:یاسای ژماره‌ (4)ی ساڵی 2013 یاسای هه‌مواری یه‌كه‌می یاسای ئیمتیازاتی زیندانیكراووگیراوی سیاسیی كوردستانیی ژماره‌ (11)ی ساڵی 2011مادده‌ی یه‌كه‌م: یه‌كه‌م: بڕگه‌ی (سێیه‌م)ی مادده‌ی یه‌كه‌می یاساكه‌ هه‌موار ده‌كرێت و به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ ده‌خوێندرێته‌وه‌:(سێیه‌م: لێژنه‌: لێژنه‌ی تایبه‌تمه‌ند به‌ تێڕوانینی داواكارییه‌كانی ئه‌وانه‌ی ئه‌م یاسایه‌ ده‌یانگرێته‌وه‌).دووه‌م: بڕگه‌یه‌ك به‌ ڕیزبه‌ندی (شه‌شه‌م) بۆ مادده‌ی یه‌كه‌م زێده‌ ده‌كرێت و به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ ده‌خوێندرێته‌وه‌:(شه‌شه‌م: وه‌زاره‌ت: وه‌زاره‌تی شه‌هیدان و ئه‌نفالكراوانی هه‌رێمی كوردستان).مادده‌ی دووه‌م:مادده‌ی چواره‌می یاساكه‌ هه‌موار ده‌كرێت و به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ ده‌خوێندرێته‌وه‌:یه‌كه‌م: وه‌زاره‌ت له‌ ناوه‌ندی پارێزگاكانی هه‌رێمدا یان هه‌ر یه‌كه‌یه‌كی كارگێڕی پێویست به‌ بوونی لێژنه‌ بكات، لێژنه‌ پێكده‌هێنێت، به‌ سه‌رۆكایه‌تی دادوه‌رێك كه‌ ئه‌نجومه‌نی دادوه‌ری هه‌رێم كاندیدیان ده‌كات و ئه‌ندامێتی نوێنه‌ری ئه‌م وه‌زاره‌تانه‌ی خواره‌وه‌ به‌ پله‌ی به‌رێوه‌به‌ر بۆ تێڕوانینی داواكاری ئه‌وانه‌ی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ده‌یانگرێته‌وه‌:1- وه‌زاره‌تی كاروباری شه‌هیدان و ئه‌نفالكراوان.2- وه‌زاره‌تی ناوه‌خۆ.3- وه‌زاره‌تی دارایی و ئابوری.دووه‌م: زیندانیكراویی یان گیراوی سیاسیی له‌به‌رده‌م لێژنه‌دا به‌ رێگه‌ یاساییه‌كان به‌پێی حوكمه‌كانی یاسای سه‌لماندنی ژماره‌ (107)ی ساڵی 1979ی هه‌مواركراوی به‌ركار له‌ هه‌رێمدا، ده‌سه‌لمێنرێت.سێیه‌م: لێژنه‌ بڕیاری خۆی به‌ زۆرینه‌ ده‌رده‌كات و له‌ كاتی یه‌كسان بوونی بیروڕاكان ئه‌وا ئه‌و ڕایه‌ی كه‌وا سه‌رۆك ده‌نگی له‌گه‌لداوه‌ به‌سه‌ر ده‌خرێت و بڕیاره‌كانی لێژنه‌ شیاوی تانه‌ ده‌بن له‌به‌رده‌م دادگای كارگێڕی به‌پێی حوكمه‌كانی یاسای ئه‌نجومه‌نی شورای هه‌رێمی ژماره‌ (14)ی ساڵی 2008.چواره‌م: وه‌زاره‌ت به‌رزكردنه‌وه‌ی ئه‌و بڕیارانه‌ی له‌ لایه‌ن لێژنه‌وه‌ ده‌رده‌كرێن بۆ وه‌زاره‌تی په‌یوه‌ندار له‌ ئه‌ستۆ ده‌گرێت بۆ ئه‌وه‌ی بڕیاری یاسایی پێویست وه‌ربگرێت به‌پێی ئه‌م یاسایه‌.مادده‌ی سێیه‌م:پێویسته‌ له‌ سه‌ر وه‌زاره‌تی كاروباری شه‌هیدان و ئه‌نفالكراوان له‌ هه‌رێمی كوردستان رێنمایی پێویست بۆ ئاسان جێبه‌جێكردنی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ده‌ربكات.مادده‌ی چواره‌م:پێویسته‌ له‌سه‌ر ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران و لایه‌نه‌ په‌یوه‌نداره‌كان حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌جێ بكه‌ن.مادده‌ی پێنجه‌م:كار به‌ هیچ ده‌قێكی یاسایی یان بڕیارێكی ناكۆك له‌گه‌ڵ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ناكرێت.مادده‌ی شه‌شه‌م:ئه‌م یاسایه‌ له‌ رێكه‌وتی بڵاوكردنه‌وه‌ی له‌ رۆژنامه‌ی فه‌رمی (وه‌قایعی كوردستان) دا جێبه‌جێ ده‌كرێت. د.ارسلان بایز اسماعیل سەرۆکی پەرلەمانی کوردستان - عێراقهۆیه‌ پێویستكاره‌كانله‌ كاتی پیاده‌كردنی یاسای ئیمتیازاتی زیندانیكراوو گیراوی سیاسی كێشه‌و بارقورسی جۆراوجۆر ڕووبه‌ڕووی ئه‌وانه‌ی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ده‌یانگرێته‌وه‌ بۆته‌وه‌و، بوویته‌ بارگرانیێك له‌سه‌ر ئه‌ستۆیان به‌تایبه‌تیش ئه‌وانه‌ی له‌ هه‌ولێری پایته‌خته‌وه‌ دوورن به‌هۆی بوونی یه‌ك لێژنه‌ی تایبه‌تمه‌ند تیایدا و بارقورسی هێنانی گه‌واهیده‌رانی سه‌لماندن له‌به‌رده‌م ئه‌م تاقه‌ لێژنه‌یه‌دا به‌هۆی دووری مه‌وداو مه‌ترسیه‌كانی رێگه‌و گرانی تێچوونه‌كانی گواستنه‌وه‌و حه‌وانه‌وه‌، وه‌ له‌ پێناو خزمه‌تكردنی ئه‌م تێكۆشه‌رانه‌و دوورخستنه‌وه‌یان له‌م قورساییانه‌داو وه‌ك ئاسانكاریێك بۆ جێبه‌جێكردنی، ئه‌وا ئه‌م یاسایه‌ ده‌رچووێندرا....

یاسای بوودجه‌ی ساڵی 1993ی هه‌رێمی كوردستانی عێراقبه‌ ناوی خوای به‌خشنده‌ی میهره‌بانبه‌ ناوی گه‌له‌وه‌ئه‌نجومه‌نی نیشتمانی كوردستانی عێراقژماره‌ بڕیار:15مێژووی بڕیار 1/3/1993بڕیاربه‌ پێی حوكمه‌كانی بڕگه‌ی (1)ی له‌ مادده‌ی (56)ی یاسای ژماره‌ (1)ی ساڵی 1992 و له‌سه‌ر پێشنیازی وه‌زیری دارایی و ئابووری، بڕیار له‌سه‌ردانی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران، ئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی كوردستانی عێراق له‌ دانیشتنی رۆژی 28/2/1993 بڕیاری ده‌ركردنی ئه‌و یاسایه‌ی دا:یاسای ژماره‌ (5) ساڵی 1993 یاسای بوودجه‌ی ساڵی 1993ی هه‌رێمی كوردستانی عێراقمادده‌ی یه‌كه‌م:(400/869/234/1) دینار بۆ مه‌سره‌فی ساڵی 1993ی ئه‌نجومه‌نی نیشتمانی كوردستانی عێراق و وه‌زاره‌ته‌كان و به‌رێوه‌به‌ریتییه‌كانی هه‌رێمی كوردستانی عێراق ته‌رخان ده‌كرێت.مادده‌ی دووه‌م:داهات به‌ كۆی (000/812/1013) دینار ده‌خه‌ملێنرێت.مادده‌ی سێیه‌م:وه‌زاره‌تی دارایی و ئابووری هه‌رێمی كوردستانی عێراق به‌ پێی ئه‌و داهاته‌ داراییه‌ی له‌به‌ر ده‌ستدا ده‌بێ مه‌سره‌فی وه‌زاره‌ته‌كان و به‌رێوه‌به‌ریه‌تییه‌كان ده‌كێشێ.مادده‌ی چواره‌م:أ-وه‌زیری دارایی و ئابووری ده‌سه‌ڵاتی گواستنه‌وه‌ی له‌ سنووری (اعتماد)ی یه‌ك بابدا ده‌درێتێ جگه‌ له‌ به‌شی (فصل) مووچه‌ كه‌ ده‌شێ بۆی بگوازرێته‌وه‌ و نابێ لێ ی بگوازرێته‌وه‌.ب-سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی نیشتمانی بۆی هه‌بیه‌ گواستنه‌وه‌ له‌ سنووری بوودجه‌ تایبه‌تییه‌كه‌ی ئه‌نجومه‌ندا بكا.مادده‌ی پێنجه‌م:وه‌زیری دارایی و ئابووری بۆی هه‌یه‌ به‌ مه‌به‌ستی سازكردنی توانای سه‌رف كردن بۆ ئه‌و به‌ریوه‌به‌ریه‌تییانه‌ی كه‌ برَیاری جیا كردنه‌وه‌یان له‌ وه‌زاره‌تێك و به‌ستنه‌وه‌یان به‌ وه‌زاره‌تێكی تره‌وه‌ ده‌درێ گواستنه‌وه‌ له‌ نێوان بابه‌كانی بوودجه‌كه‌دا بكا.مادده‌ی شه‌شه‌م:وه‌زیری دارایی و ئابووری ده‌سه‌ڵاتی زیاد كردنی (اعتماد) ی كۆی بوودجه‌ی سه‌لمێنراوی ساڵی 1993 به‌ رێژه‌یه‌ك كه‌ له‌ (1%)ی كۆی (اعتماد)ی سه‌لمێنراوی بوودجه‌ نه‌بێ بۆ ئه‌م مه‌به‌ستانه‌ی خواره‌وه‌ ده‌درێتێ:1-(اعتماد)ی ئه‌و پارانه‌ی بۆ ئه‌و به‌رێوه‌به‌ریه‌تیانه‌ی پێویستن كه‌ له‌ ساڵی 1993 دا پێك ده‌هێنرێن.2-ئه‌و (اعتماد)ه‌ نوێ یانه‌ی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران له‌ حاڵه‌تی ناكاوی (گارئ) دا بڕیار ده‌دا بیانخاته‌ سه‌ر بوودجه‌ی وه‌زاره‌ته‌كان و به‌رێوه‌به‌رێتییه‌كان.مادده‌ی حه‌وته‌م:وه‌زاره‌ته‌كانی دارایی و ئابووری له‌به‌ر رۆشنایی ئه‌و پاره‌ و پووله‌ی له‌ بوودجه‌دا بۆ مووچه‌ دانراوه‌ ئاماده‌كردن و سه‌لمنلدنی میلاكی گشت وه‌زاره‌ته‌كان و به‌رێوه‌به‌رێتییه‌كانی ساڵی 1993ی هه‌رێمی كوردستانی عێراق له‌ ئه‌ستۆ ده‌بێ.مادده‌ی هه‌شته‌م:هه‌موو وه‌زاره‌ته‌كان ده‌بێ له‌ ماوه‌ی یه‌ك مانگ دا له‌ رۆژی سه‌لماندنی بوودجه‌وه‌ تاك تاكی (مفردات) بوودجه‌ كه‌ به‌سه‌ر جۆره‌كاندا (انواع) دابه‌ش بكه‌ن.مادده‌ی نۆیه‌م:ده‌بێ وه‌زیری دارایی و ئابووری له‌ ماوه‌یه‌كدا كه‌ له‌ رۆژی سه‌لماندنی ئه‌و یاسایه‌وه‌ له‌ یه‌ك مانگ تێپه‌ر نه‌كا رێنماییی پێویست بۆ دیاریكردنی ده‌سه‌ڵاتی سه‌رف كردن له‌ لایه‌ن به‌رێوه‌به‌ریه‌تییه‌كانی میرییه‌وه‌ ده‌ربكا.مادده‌ی ده‌یه‌م: وه‌زیری دارایی و ئابووری بۆی هه‌یه‌ رێنمایی پێویست بۆ ئاسانی جێ به‌جێكردنی ئه‌م یاسایه‌ ده‌ربكا.مادده‌ی یازده‌یه‌م:ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژنامه‌ی ره‌سمیدا بڵاو ده‌كرێته‌وه‌ و له‌ رۆژی 1/1/1993 وه‌ جێبه‌جێ ده‌كرێت. جوهر نامق سالم سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی كوردستانی عێراق...

یاسای باجی ده‌رامه‌تی هه‌رێمی كوردستانی عێراقبه‌ ناوی خوای به‌خشنده‌و میهره‌بان به‌ ناوی گه‌له‌وه‌ئه‌نجومه‌نی نیشتمانی كوردستانی عێراقژماره‌ بڕیار: 15مێژووی بڕیار: 2/11/1999بڕیارپشت به‌و ده‌سه‌ڵاته‌ی كه‌ به‌ پێی بڕگه‌ (3)ی‌ مادده‌ی (2) له‌ یاسای ژماره‌ (10)ی ساڵی 1997 پێمان دراوه‌ له‌سه‌ر ئه‌و بنه‌مایه‌ی كه‌ ئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی كوردستانی عێراق له‌ دانیشتنی رۆژی 1/11/1999 یدا یاسا كاری كردووه‌ ئه‌م یاسایه‌مان ده‌رهێنا.یاسای ژماره‌ (5) ساڵی 1999 یاسای باجی ده‌رامه‌تی هه‌رێمی كوردستانی عێراقمادده‌ی یه‌كه‌م:ئه‌و كه‌سه‌ی كه‌ له‌ هه‌رێم داده‌نیشێ، له‌ هه‌ر ساڵێكی مه‌زه‌نده‌ كراو له‌سه‌ر بنچینه‌ی باری گوزه‌رانی له‌ ساڵی سه‌رجه‌م داهاته‌كانی، ئه‌م بێ قه‌یدیی (سه‌ماحانه‌)ی خواره‌وه‌ی پێ ده‌درێ:(2000) دینار بۆ خودی ئه‌و كه‌سه‌ی له‌سه‌ریه‌تی باجه‌كه‌ بدات.(2000) دینار بۆ هاوسه‌ره‌كه‌ی یان هاوسه‌ره‌كانی له‌ بارێكدا كه‌ ژنی ماڵه‌وه‌ بێت و هیچ داهاتێكی نه‌بێت یان ئه‌و داهاته‌ی له‌گه‌ڵ داهاتی مێرده‌كه‌ی لێكدرا بێت.(200) دینار بۆ هه‌ر مندڵێك له‌ منداڵه‌كانی، جا ژماره‌یان هه‌ر چه‌ند بێت.خودی ئه‌و كه‌سه‌ی كه‌ له‌سه‌ریه‌تی باجه‌كه‌ بدات (المكلف)، ئه‌گه‌ر ته‌مه‌نی له‌ شه‌ست و سێ ساڵی تێپه‌راند، زێده‌ بێ قه‌یدێك (سماح) ێكی دیكه‌ی پێ ده‌درێت كه‌ بڕه‌كه‌ی (500) دیناره‌. جگه‌ له‌و بێ قه‌یدی (سماح)ه‌ی كه‌ له‌ بڕگه‌ی یه‌كه‌می سه‌ره‌وه‌دا بڕیاری له‌سه‌ر دراوه‌.مادده‌ی دووه‌م:باجه‌كه‌ له‌ هه‌ر ساڵێكی مه‌زه‌نده‌كراو به‌ پێی ئه‌م رێژانه‌ی خواره‌وه‌ ده‌خرێته‌ سه‌ر ئه‌و كه‌سه‌ی موكه‌له‌فه‌ بیدات.داهاتی كه‌سی دانیشتووی هه‌رێم دوای ئه‌و بێقه‌یدییه‌ (سماحه‌) یاساییانه‌ی كه‌ له‌ بڕگه‌ی یه‌كه‌می سه‌ره‌وه‌دا هاتوون:(5%) تاكو ده‌گاته‌ (10000) ده‌ هه‌زار دینار.(10%) ئه‌وه‌ی له‌ (10000) ده‌ هه‌زار دینار پتر بێت تاكو ده‌گاته‌ (20000) بیست هه‌زار دینار. (15%) ئه‌وه‌ی له‌ (20000) بیست هه‌زار دینار پتر بێت تاكو ده‌گاته‌ (30000) سی هه‌زار دینار. (20%) ئه‌وه‌ی له‌ (30000) سی هه‌زار دینار پتر بێت تاكو ده‌گاته‌ (40000) چل هه‌زار دینار.(25%) ئه‌وه‌ی له‌ (40000) چل هه‌زار دینار پتر بێت تاكو ده‌گاته‌ (50000) په‌نجا هه‌زار دینار.(30%) ئه‌وه‌ی له‌ (50000) په‌نجا هه‌زار دینار پتر بێت تاكو ده‌گاته‌ (60000) شه‌ست هه‌زار دینار.(40%) ئه‌وه‌ی له‌ (60000) شه‌ست هه‌زار دینار پتر بێت تاكو ده‌گاته‌ (75000) حه‌فتا و پێنج هه‌زار دینار.(50%) ئه‌وه‌ی له‌ (75000) حه‌فتا و پێنج هه‌زار دینار پتر بێت.باج له‌سه‌ر كۆمپانیا ده‌سه‌ڵات سنوورداره‌كان (پیشه‌سازی و نا پیشه‌سازی) به‌ پێی ئه‌م رێژانه‌ی خواره‌وه‌ ده‌سه‌پێنرێ:(10%) تاكو ده‌گاته‌ (10000) ده‌ هه‌زار دینار.(15%) ئه‌وه‌ی له‌ (10000) ده‌ هه‌زار دینار پتر بێت تاكو ده‌گاته‌ (20000) بیست هه‌زار دینار.(20%) ئه‌وه‌ی له‌ (20000)بیست هه‌زار دینار پتر بێت تاكو ده‌گاته‌ (35000) سی و پێنج هه‌زار دینار.(25%) ئه‌وه‌ی له‌ (35000) سی و پێنج هه‌زار دینار پتر بێت تاكو ده‌گاته‌ (45000) چل و پێنج هه‌زار دینار.(30%) ئه‌وه‌ی له‌ (45000) چل و پێنج هه‌زار دینار پتر بێت تاكو ده‌گاته‌ (60000) شه‌ست هه‌زار دینار.(40%) ئه‌وه‌ی له‌ (60000) شه‌ست هه‌زار دینار پتر بێت.ج- باج له‌سه‌ر كۆمپانیا هاوپشكه‌كان جگه‌ له‌ كۆمپانیای كه‌رتی تێكه‌ڵاو (پیشه‌سازی و نا پیشه‌سازی) به‌ پێی ئه‌م رێژانه‌ی خواره‌وه‌ فه‌رز ده‌كرێ: (10%) تاكو ده‌گاته‌ (20000) بیست هه‌زار دینار. (15%) ئه‌وه‌ی له‌ (20000) بیست هه‌زار دینار پتر بێت تاكو ده‌گاته‌ (35000) سی پێنج هه‌زار دینار. (20%) ئه‌وه‌ی له‌ (35000) سی و پێنج هه‌زار دینار پتر بێت تاكو ده‌گاته‌ (50000) په‌نجا هه‌زار دینار.(25%) ئه‌وه‌ی له‌ (50000) په‌نجا هه‌زار دینار پتر بێت تاكو ده‌گاته‌ (65000) شه‌ست و پێنج هه‌زار دینار.(30%) ئه‌وه‌ی له‌ (65000) شه‌ست و پێنج هه‌زار دینار پتر بێت تاكو ده‌گاته‌ (85000) هه‌شتاو پێنج هه‌زار دینار.(40%) ئه‌وه‌ی له‌ (85000) هه‌شتاو پێنج هه‌زار دینار پتر بێت.د- باجی داهات له‌سه‌ر كۆمپانیاكانی كه‌رتی تێكه‌ڵاو فه‌رز ده‌كرێت و قازانجه‌كانی ده‌كه‌ونه‌ ژێر باڵی رێژه‌ی سه‌دی بڕاوه‌ كه‌ بڕه‌كه‌ی (25%)ی پاكتاوی قازانجه‌كه‌یه‌تی.مادده‌ی سێیه‌م:نرخی خانوو به‌ره‌ی به‌ میرات به‌جێماو یان به‌ موڵك كراو وه‌كو حه‌وت ساڵ به‌ر له‌ مێژووی داواكردنی ته‌سه‌روفی له‌ لایه‌ن میرات گر یان خاوه‌نه‌كه‌ی، مه‌زه‌نده‌ ده‌كرێت، ئه‌گه‌ر پتر له‌ حه‌وت ساڵ به‌سه‌ر گواستنه‌وه‌ی موڵكیه‌تی خانوو به‌ره‌كه‌ یان مافی ته‌سه‌روفی خاوه‌ن میرات یان خاوه‌نه‌كه‌ی ره‌ت بووبێت و، ئه‌و نرخه‌ی كه‌له‌سه‌ر ئه‌و بنچینه‌یه‌ مه‌زه‌نده‌ كراوه‌، ده‌بێته‌ خه‌رجییه‌ك له‌سه‌ر میراتگر یان خاوه‌ن موڵكه‌كه‌. به‌ڵام ئه‌گه‌ر بڕگه‌ی ناوبراو له‌وه‌ كه‌متر بوو، ئه‌و كات‌ مووڵكه‌ به‌جێماوه‌كان یان كرێی به‌ موڵك كردن یاخود نرخی خه‌مڵێنراو له‌ مامه‌ڵه‌ی به‌خشین و ده‌ست لێ هه‌ڵگرتن یا خود گۆرینه‌وه‌ به‌ مه‌زه‌نده‌ داده‌نرێن، به‌ مه‌رجێك شته‌ نوێكان ره‌چاو بكرێن و ببنه‌ بنچینه‌یه‌ك بۆ حیساب كردنی قازانج.مادده‌ی چواره‌م:ئه‌و كه‌سه‌ی باجی داهاتی كه‌وتۆته‌ سه‌ر، له‌ باجی گواستنه‌وه‌ی مولكایه‌تی خانوو یاخود شوققه‌ی نیشته‌جێ بوون به‌ فرۆشتن یان به‌ هه‌ر رێگایه‌ك له‌ رێگاكانی گواستنه‌وه‌ی موڵكایه‌تی عه‌فوو ده‌كرێت.جا پاره‌ی فرۆشتنه‌كه‌ بكاته‌ هه‌ر چه‌ندێك، ئه‌گه‌ر خاوه‌نه‌كه‌ی یان هاوسه‌ره‌كه‌ی یاخود منداڵه‌ ناكامه‌كانی له‌ رۆژی فرۆشتنی موڵكه‌كه‌ له‌ شوێنی نیشته‌جێ بوونی ئاسایی خانوو یان شوققه‌یه‌كیان نه‌بێت كه‌ بۆ نیشته‌جێ بوون ده‌ست بدات و به‌ شێوه‌یه‌كی سه‌ربه‌خۆ بێت.ئه‌و كه‌سه‌ باس كراوه‌ یان هاوسه‌ره‌كه‌ی یاخود منداڵه‌ ناكامه‌كانی ئه‌گه‌ر له‌ رۆژی فرۆشتندا پارچه‌ عاردێكی ئاماده‌كراویان هه‌بێت بۆ نیشته‌جێ بوون یاخود زیاتر، ئه‌مه‌ نابێته‌ رێگر له‌ سوود وه‌رگرتن له‌م عه‌فو كردنه‌و هه‌ر كه‌سێكی سوودی له‌ عه‌فوو كردنی ئه‌م به‌نده‌ی كه‌دێ وه‌رگرتبێت، سوود له‌م عه‌فوو كردنه‌ وه‌رناگرێت.ئه‌و كه‌سه‌ باسكراوه‌ی باجی كه‌وتۆته‌ سه‌ر، له‌ كاتی گواستنه‌وه‌ی موڵكایه‌تی ب فرۆشتن یان به‌هه‌ر رێگایه‌ك له‌ رێگاكانی گواستنه‌وه‌ی موڵكایه‌تی جا پاره‌ی فرۆشتنه‌كه‌ هه‌رچه‌نده‌كی بێت، عه‌فوو ده‌كرێت، ئه‌گه‌ر خاوه‌نی موڵكه‌كه‌ یان هاوسه‌ره‌كه‌ی یاخود منداڵه‌ ناكامه‌كانی خانووی نیشته‌جێ بوون یاخود شوققه‌ یان پارچه‌ عه‌ردێكی ئاماده‌كراوی سه‌ربه‌خۆ یان له‌ رۆژی فرۆشتندا له‌ شوێنی نیشته‌جێ بوونیان نه‌بێت.ئه‌وه‌ی سوودی له‌ عه‌فوو كردن وه‌رگرتبێ. سوود له‌م عه‌فوو كردنه‌ وه‌رناگرێ كه‌ له‌ خاڵه‌كانی (أ و ب)ی ئه‌م بڕگه‌یه‌ دا هاتووه‌. ته‌نیا جارێك نه‌بێ له‌ ماوه‌ی سێ ساڵ له‌ مێژووی فرۆشتنی پێشوویه‌وه‌.مادده‌ی پێنجه‌م:وه‌زاره‌تی دارایی و ئابووری بۆی هه‌یه‌ رێنمایی پێویست بۆ ئاسانكردنی جێبه‌جێ كردنی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ده‌ربهێنێ.مادده‌ی شه‌شه‌م:كار به‌ یاسا و بڕیاره‌ باج ستێنییه‌ به‌رقه‌راره‌كان ده‌كرێ كه‌ له‌گه‌ڵ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌دا هاودژ نه‌بن.مادده‌ی حه‌وته‌م:له‌سه‌ر وه‌زیره‌ تایبه‌تمه‌نده‌كانه‌ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌جێ بكه‌ن.مادده‌ی هه‌شته‌م:ئه‌م یاسایه‌ له‌ 1/1/2000ه‌وه‌ كاری پێده‌كرێ و له‌ رۆژنامه‌ی ره‌سمیشدا بڵاو ده‌كرێته‌وه‌. جوهر نامق سالم سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی نیشتمانی كوردستانی عێراقهۆیه‌ پێویسته‌كانبه‌مه‌به‌ستی سووككردنی باج به‌سه‌ر هاوڵاتییانه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی پشكێكی دادوه‌رانه‌ له‌ داهاتی (المكلف) بۆی جێ بهێڵدرێ و هان بدرێ تا چالاكییه‌ بازرگانی و ئابوورییه‌كانی خۆی فراوان بكا و‌ به‌شداری له‌ وه‌ به‌رهێنانه‌ به‌ سووده‌ تازه‌كان بكات، ئه‌م یاسایه‌ ده‌رهێندرا....

یاسای یه‌كه‌م هه‌موار كردنی یاسای یانه‌سیبی ئاوه‌دانكرنه‌وه‌ی هه‌رێمی كوردستانبه‌ ناوی خوای به‌خشنده‌و میهره‌بانبه‌ ناوی گه‌له‌وه‌ئه‌نجومه‌نی نیشتمانی كوردستان-عێراقژماره‌ بڕیار: 19مێژووی بڕیار: 23/9/1997بڕیاربه‌ پێی حوكمه‌كانی بڕگه‌ی (1)ی له‌ مادده‌ی (56) له‌ یاسای ژماره‌ (1)ی ساڵی 1992 داو له‌سه‌ر داخوازی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانی هه‌رێمی كوردستانی، ئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی كوردستانی عێراق له‌ دانیشتنی ئاسایی خۆی له‌ رۆژی 23/9/1997 دا ئه‌م یاسایه‌ی ده‌رهێنا.یاسای ژماره‌ (5)ی ساڵی 1997 یاسای یه‌كه‌م هه‌موار كردنی یاسای یانه‌سیبی ئاوه‌دانكرنه‌وه‌ی هه‌رێمی كوردستان ژماره‌ (7)ی ساڵی 1993مادده‌ی یه‌كه‌م:مادده‌ی یه‌كه‌م له‌ یاسای یانه‌سیبی ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ی هه‌رێمی كوردستان ژماره‌ (7)ی ساڵی 1993 هه‌موار ده‌كرێت و به‌م شێوه‌یه‌ ده‌بێت:لیژنه‌یه‌ك پێك ده‌هێنرێت به‌ ناوی یانه‌سیبی ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ی هه‌رێمی كوردستانی-عێراق به‌ سه‌رۆكایه‌تی وه‌زیری ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ و گه‌شه‌پێدان و به‌ ئه‌ندامیه‌تی نوێنه‌رانی هه‌موو وه‌زاره‌ته‌كانی هه‌رێم و ئه‌نجومه‌نی خوێندنی باڵا لێپرسراوی فه‌رمانگه‌ی (ئامار)ه‌وه‌.مادده‌ی دووه‌م:كار به‌ هیچ ده‌قێك ناكرێت كه‌ پێچه‌وانه‌ی ئه‌م یاسایه‌ بێت.مادده‌ی سێیه‌م:له‌سه‌ر وه‌زیره‌ په‌یوه‌نداره‌كان پێویسته‌ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌جێ بكه‌ن.مادده‌ی چواره‌م:ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی بڵاوكردنه‌وه‌یه‌وه‌ له‌ رۆژنامه‌ی ره‌سمیدا جێبه‌جێ ده‌كرێت. جوهر نامق سالم سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی نیشتمانی كوردستان-عێراق...

به‌ناوی خودای به‌خشنده‌و میهره‌بانبه‌ناوی گه‌له‌وه‌په‌رله‌مانی كوردستان- عێراقبه‌پێی برگه‌ی (1 و 5) له‌ مادده‌ی (56)ی یاسای ژماره‌ (1)ی ساڵی 1992 ی هه‌مواركراو، و له‌سه‌ر داوای ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانی هه‌رێم، په‌رله‌مانی كوردستان-عێراق له‌دانیشتی ئاسایی ژماره‌ (16)ی رۆژی 21/6/2010 بڕیاری ده‌رچوواندنی ئه‌م یاسایه‌ی دا: یاسای ژماره‌ (5)ی ساڵی 2010 یاسای وه‌زاره‌تی دارایی و ئابووریی هه‌رێمی كوردستان ـ عیراقمادده‌ی یه‌كه‌م: مه‌به‌ست له‌م ده‌سته‌واژانه‌ی خواره‌وه‌ له‌م یاسایه‌دا ماناكانی به‌رامبه‌ریانه‌ له‌م یاسایه‌دا:یه‌كه‌م: هه‌رێم: هه‌رێمی كوردستان ـ عیراقدووه‌م: وه‌زاره‌ت: وه‌زاره‌تی دارایی و ئابووری هه‌رێمسێیه‌م: وه‌زیر: وه‌زیری دارایی و ئابووری هه‌رێمچواره‌م: بریكار: بریكاری وه‌زاره‌تی دارایی و ئابووری هه‌رێمپێنجه‌م: ئه‌نجومه‌ن: ئه‌نجومه‌نی وه‌زاره‌تمادده‌ی دووه‌م:ئامانجی وه‌زاره‌ت دانانی بنچینه‌ گشتییه‌كانی به‌رێوه‌بردن و رێكخستنی ده‌رامه‌تی دارایی و ئابوورییه‌ و، چاودێری گونجانی هه‌ڵسوكه‌وته‌كانی و وه‌دیهێنانی چاكترین به‌كارهێنانی ده‌كات و بنچینه‌و ئاراسته‌كانی پلاندانانی دارایی و ئابووری هه‌رێم داده‌نێت و چوارچێوه‌ی گشتی به‌رفراوانی ره‌گه‌زه‌كانی(العناصر) پلانی دارایی و ئابووری له‌ چوارچێوه‌ی سیاسه‌تی گشتی و پلانی گه‌شه‌پێدانی بۆ هه‌رێم ده‌ست نیشان ده‌كات.مادده‌ی سێیه‌م:یه‌كه‌م: وه‌زیر: سه‌رۆكی باڵای وه‌زاره‌ته‌كه‌یه‌و، به‌رپرسی ئاڕاسته‌كردنی ئیشه‌كانێتی و، سه‌رپه‌رشتی و موراقه‌به‌ی چالاكییه‌كانی ده‌كات و، بڕیار و رێنمایی و فه‌رمانه‌كان له‌ هه‌ر شتێكدا پێوه‌ندیی به‌كاره‌كان و پێكهاته‌كان و كاروباری دیكه‌ی ئیداری و دارایی و رێكخستنه‌وه‌ هه‌بێت له‌ چوارچێوه‌ی حوكمه‌كانی یاسا و پێڕۆ و رێنمایی به‌ركاردا، هه‌مووی له‌لایه‌ن وه‌زیره‌وه‌ ده‌رده‌چێت و، وه‌زیر به‌رپرسه‌ له‌به‌رده‌می ئه‌نجومه‌نی وه‌زیراندا چونكه‌ خۆیشی ئه‌ندامێكی هاوكاره‌ له‌ ئه‌نجومه‌نه‌كه‌دا، بۆیشی هه‌یه‌ هه‌ندێ له‌ ده‌سه‌ڵاته‌كانی خۆی به‌ بریكاری وه‌زاره‌ته‌كه‌، یان به‌ به‌ڕێوه‌به‌ر گشتیه‌كانی، یان به‌و كه‌سه‌ی به‌ گونجاوی ده‌زانێت بسپێرێت و هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵ بانكی ناوه‌ندی عیراقدا له‌ هه‌موو ئه‌و كارانه‌دا ده‌كات كه‌ په‌یوه‌ندییان به‌رێكخستن و نه‌خشه‌ بۆ سیاسه‌تی نه‌قدی و بانكداری(الصیرفه‌) ده‌كێشێ و سه‌رپه‌رشتی لقه‌كانی بانكی ناوه‌ندی عیراقی له‌ هه‌رێمدا ده‌كات.دووه‌م: نووسینگه‌ی وه‌زیر: فرمانبه‌رێك به‌ پله‌ی به‌ڕێوه‌به‌ر سه‌رۆكایه‌تیی ده‌كات به‌ ئه‌زموون و لێهاتوو بێت. ئه‌و ئیش و كارانه‌ ده‌گرێته‌ ئه‌ستۆ كه‌ وه‌زیر پێی ده‌سپێرێت و به‌رپرس ده‌بێت له‌ رێكخستن و پاراستنی تۆماره‌كان و نامه‌ و نامه‌كاریی تایبه‌ت به‌ وه‌زیر و ژماره‌یه‌كیش فه‌رمانبه‌ر یاریده‌ی ده‌ده‌ن.سێیه‌م: به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی چاودێری و پشكنینی دارایی: راسته‌وخۆ به‌ وه‌زیره‌وه‌ په‌یوه‌ست ده‌بێ و كاری چاودێری ناوخۆی وه‌زاره‌ته‌كه‌ و فه‌رمانگه‌كانی سه‌ر به‌و ده‌گرێته‌ ئه‌ستۆ. هه‌روه‌ها له‌ حاڵه‌تی گزی(اختلاس) یان ده‌سكاریكردنی پاره‌ی گشتیدا كاری لێوردبوونه‌وه‌ و پشكنینی هه‌موو فه‌رمانگه‌كانی هه‌رێم به‌جێ ده‌هێنی چاودێری و چۆنێتیی ده‌سكاریكردنیان ده‌كات. فه‌رمانبه‌رێكیش سه‌رۆكایه‌تیی ده‌كات كه‌ پله‌كه‌ی له‌ پله‌ی به‌ڕێوه‌به‌ر كه‌متر نه‌بێت و، بڕوانامه‌ی زانكۆیی هه‌بێت و ئه‌زمووندار و پسپۆڕ بێت.چواره‌م: به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیی په‌یوه‌ندییه‌كان و راگه‌یاندن: راسته‌وخۆ به‌ وه‌زیره‌وه‌ په‌یوه‌ست ده‌بێ و فه‌رمانبه‌رێك سه‌رۆكایه‌تیی ده‌كات كه‌ پله‌ی له‌ به‌ڕێوه‌به‌ر كه‌متر نه‌بێت و، بڕوانامه‌ی زانكۆیی هه‌بێت و ئه‌زمووندار و پسپۆڕ بێت.مادده‌ی چواره‌م:یه‌كه‌م: بریكاری وه‌زاره‌ت: هاوكاری وه‌زیر ده‌كات له‌ جێبه‌جێكردنی سیاسه‌ت و پلانی وه‌زاره‌ته‌كه‌ و سه‌رپه‌رشتی كاروباره‌كانی و ئه‌و ده‌سه‌ڵاتانه‌ ده‌كات كه‌ وه‌زیر پێی ده‌سپێرێ.دووه‌م: نووسینگه‌ی بریكاری وه‌زاره‌ت: فه‌رمانبه‌رێك به‌ پله‌ی به‌ڕێوه‌به‌ر سه‌رۆكایه‌تیی ده‌كات، به‌ ئه‌زموون و لێهاتوو بێت، ئه‌و كارانه‌ ده‌گرێته‌ ئه‌ستۆ كه‌ بریكار پێی ده‌سپێرێ.سێیه‌م: بنكه‌ی مه‌شق و په‌ره‌پێدانی دارایی و كارگێری و ئابووری: فه‌رمانبه‌رێك به‌ پله‌ی به‌رێوه‌به‌ر سه‌رۆكایه‌تی ده‌كات كه‌ بڕوانامه‌ی زانكۆیی هه‌بێ و شاره‌زاو پسپۆر بێ و ژماره‌یه‌ك فه‌رمانبه‌ر یارمه‌تی ده‌ده‌ن.مادده‌ی پێنجه‌م:ده‌سته‌ی راوێژكاران: ده‌سته‌كه‌ له‌م چوار راوێژكاری به‌ ئه‌زموون و پسپۆڕ پێك دێت كه‌ لانی كه‌م بڕوانامه‌ی سه‌ره‌تایی زانكۆییان له‌م پسپۆڕییانه‌ی خواره‌وه‌دا به‌ده‌ست هێنا بێت:1ـ كاروباری كارگێری و دارایی2ـ كاروباری بانق3ـ كاروباری ئابووری و بازرگانی 4ـ راوێژكار له‌ كاروباری یاساییمادده‌ی شه‌شه‌م: ئه‌نجومه‌ن:1- له‌ وه‌زاره‌ته‌كه‌دا ئه‌نجومه‌نێك به‌ سه‌رۆكایه‌تی وه‌زیر پێكده‌هێنرێت و، هه‌ریه‌كه‌ له‌مانه‌ی خواره‌وه‌شی تێدا ده‌بن:أ ـ بریكاری وه‌زاره‌ت ئه‌ندام ده‌بێتب ـ راوێژكاره‌كان ئه‌ندام ده‌بنج ـ به‌ڕێوه‌به‌ره‌ گشتییه‌كانی وه‌زاره‌ت ئه‌ندام ده‌بند ـ هه‌ر پسپۆرێك له‌ناوه‌وه‌ یان له‌ ده‌ره‌وه‌ی وه‌زاره‌ته‌كه‌، كه‌ وه‌زیر بیه‌وێ له‌ كاتی پێویستدا داوای هاوكاری لێ بكات به‌بێ ئه‌وه‌ی مافی ده‌نگدانی هه‌بێ.2ـ ئه‌نجومه‌ن گفتوگۆی پلانه‌ گشتییه‌كه‌ی وه‌زاره‌ت و په‌سند كردنی و، به‌دواداچوونی جێبه‌جێكردنی له‌ ئه‌ستۆ ده‌گرێ و، سیاسه‌تی دارایی و ئابووری پێشنیاز ده‌كات و، گفتوگۆ له‌سه‌ر راپۆرته‌ خولاوخوله‌كان لێكۆڵینه‌وه‌ له‌سه‌ر ئه‌و كۆسپانه‌ ده‌كات كه‌ رێگری له‌ ره‌وتی كاره‌كانیدا ده‌كه‌ن و، چاره‌سه‌ری به‌كرداریان بۆ پێشنیاز ده‌كات و، له‌ پڕۆژه‌ی یاسا و پێڕۆ و ئه‌و رێنماییانه‌ش ده‌كۆڵێته‌وه‌ كه‌ پێوه‌ندییان به‌ ئیشه‌كانییه‌وه‌ هه‌یه‌ و رای خۆیشی له‌سه‌ر هه‌موو بابه‌تێك ده‌دات كه‌ پێش چاوی ده‌خرێت.مادده‌ی حه‌وته‌م: به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی گشتیی دیوان: به‌رێوه‌به‌رێكی گشتی به‌رێوه‌ی ده‌بات كه‌ بڕوانامه‌ی سه‌ره‌تایی زانكۆی هه‌بێ و شاره‌زا و پسپۆر بێ.مادده‌ی هه‌شته‌م:به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی گشتیی بودجه‌:به‌رپرسیارێتی پلاندانان ده‌گرێته‌ ئه‌ستۆو بودجه‌ی هه‌رێم ئاماده‌ ده‌كات و، له‌ پێكهاته‌ و قۆناغه‌كانی بودجه‌ی گشتی و به‌شه‌كانی ده‌كۆڵێته‌وه‌، هه‌روه‌ها بڕیاری به‌رایی(الاولی)له‌سه‌ر هێزی كار(میلاك)ی فه‌رمانگه‌كانی هه‌رێم ده‌دات و، پشتیوانه‌ی پاره‌ی پێویستیان بۆ زامن ده‌كات و، رای خۆی له‌سه‌ر یاسا جۆربه‌جۆره‌كانی دارایی ده‌رده‌بڕێت و توێژینه‌وه‌و، لێكۆڵینه‌وه‌ی شیكاری (التحلیلیه‌) له‌سه‌ر بارودۆخی دارایی و بودجه‌ی به‌رده‌ست(الجاریه‌) به‌پێی شێوازه‌كانی پلاندانان ئه‌نجام ده‌دات و، رێنمایی بۆ جێبه‌جێ كردنی بودجه‌ ده‌رده‌چوێنێ و، به‌ڕێوه‌به‌رێكی گشتیش سه‌رۆكایه‌تیی ده‌كات كه‌ بڕوانامه‌ی زانكۆیی به‌ده‌ست هێنا بێت و به‌ ئه‌زموون و پسپۆڕ بێت.مادده‌ی نۆیه‌م:به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی ژمێریاری گشتی:سه‌رپه‌رشتیی (السیوله‌)ی نه‌ختینه‌ی خه‌زینه‌ی گشتی و چۆنێتی ده‌سكاریكردنی بۆ جێبه‌جێكردنی بودجه‌ی گشتیی هه‌رێم به‌ هه‌ردوو به‌شه‌كه‌یه‌وه‌ به‌شی به‌رده‌ست(الجاری)و به‌شی وه‌به‌رهێنان له‌ ئه‌ستۆ ده‌گرێت، هه‌روه‌ها په‌ره‌پێدانی سیسته‌می ژمێریاری گونجاو بۆ رێكخستنی لایه‌نی دارایی ئه‌نجامه‌كانی جێبه‌جێكردنه‌كه‌ی له‌ ئه‌ستۆ ده‌گرێت و، كۆنتڕۆڵی ژمێریاریه‌تی ده‌سكاریكردنی دارایی له‌سه‌ر هه‌موو یه‌كه‌ جێبه‌جێكاره‌كان داده‌نێت و، روونكردنه‌وه‌كانی ژمێریاریه‌تی بۆ یه‌كه‌كانی كه‌رتی حكومی كه‌ له‌ مه‌ركه‌زه‌وه‌ پاره‌دار ده‌كرێن، دیار ده‌كات و، ئه‌نجامه‌كانی به‌پێی ئوسووڵی ژمێریاریه‌تی ده‌خاته‌ به‌رچاو وسیسته‌مه‌كانی چاودێری ناوخۆ له‌سه‌ر ده‌سكاریكردنی ئه‌موالی گشتی په‌ره‌پێده‌دات و پێداویسته‌كانی سه‌ركه‌وتنیان بۆ فه‌راهه‌م ده‌كات و سه‌رپه‌رشتیی جێبه‌جێكردنیان ده‌كات چاودێری كردنی خه‌رجی رابوردوو و خه‌رجی پاش ئه‌ویشه‌وه‌. له‌و سه‌رپێچییه‌ داراییانه‌ش ده‌پێچێته‌وه‌ كه‌ جێبه‌جێكردنیان به‌ وه‌زاره‌ته‌كه‌ ده‌سپێردرێت.به‌ڕێوه‌به‌رێكی گشتیش سه‌رۆكایه‌تیی ده‌كات كه‌ بڕوانامه‌ی زانكۆیی به‌ده‌ست هێنابێت و، به‌ ئه‌زموون و پسپۆڕ بێت.مادده‌ی ده‌یه‌م: به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی گشتی باج و عه‌قارات:ئه‌ركی به‌رێوه‌بردنی پێداویستییه‌كانی باج و وه‌دیهاتنی وه‌رگرتنی له‌ ئه‌ستۆ ده‌گرێ و ژمێریاریه‌تییه‌كه‌ی رێك ده‌خات و به‌دواداچوون بۆ قه‌رزه‌كانی ده‌كات و قه‌رزه‌كانی و رێكار و بنه‌ماكانی وه‌رگرتنیان ده‌ست نیشان ده‌كات، هه‌روه‌ها مافی موڵكداریه‌تی عه‌قاری له‌ هه‌رێم له‌ باری جۆرو شوێنه‌وه‌ له‌ ئه‌ستۆ ده‌گرێ و رێكی ده‌خات و تۆماری پێویستییه‌كانی دوور له‌ (بمعزل)لایه‌نه‌ پسپۆره‌كان ده‌گرێته‌ ده‌ست و بڕیاره‌كانی ته‌رخان كردن و یاساكاری تایبه‌ت به‌ فرۆشتن و به‌كریدانی خانووبه‌ره‌كانی موڵكی هه‌رێم جێبه‌جێ ده‌كات و، هه‌روه‌ها به‌رێوه‌بردن و به‌یاناتی ئه‌و خانوو وبه‌رانه‌ش جێبه‌جێ ده‌كات كه‌ ئه‌ركی به‌رێوه‌بردن و فرۆشتنیان به‌ وه‌زاره‌تی دارایی و ئابووری ده‌سپێردرێ و به‌رێوه‌به‌رێكی گشتی سه‌رۆكایه‌تی ده‌كات كه‌ بڕوانامه‌ی زانكۆیی به‌ده‌ست هێنابێت و به‌ ئه‌زموون و پسپۆر بێت.مادده‌ی یازده‌م:به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی گشتیی گومرك:جێبه‌جێ كردنی یاسا گومرگییه‌كان ئه‌و فه‌رمان وبڕیار و رێنمایی و به‌ندانه‌(الچوابگ) له‌ ئه‌ستۆ ده‌گرێ كه‌ ده‌زگا جۆربه‌ جۆره‌كانی هه‌رێم ئاماده‌یان ده‌كه‌ن و په‌یوه‌ندییان به‌ پسپۆرایه‌تییه‌كانی به‌رێوه‌به‌رایه‌تی گشتییه‌وه‌ هه‌یه‌و، هه‌روه‌ها بنه‌ماو مه‌بده‌ئه‌ پێویستییه‌كان بۆ ئاسانكردنی كرده‌وه‌ی جێبه‌جێ كردنی و دانان و جێبه‌جێ كردنی پلانی پێویست بۆ به‌ره‌نگار بوونه‌وه‌ی قاچاغ و لێكۆڵینه‌وه‌ی یاسا گومرگییه‌ به‌ركاره‌كان ده‌ست نیشان ده‌كات و، داده‌نێت، به‌رێوه‌به‌رێكی گشتی سه‌رۆكایه‌تی ده‌كات كه‌ بڕوانامه‌ی زانكۆیی هه‌بێت و به‌ ئه‌زموون و پسپۆر بێ و، لقی به‌رێوه‌به‌رایه‌تییه‌كانی گومرگی هه‌رێمی پێوه‌ ده‌لكێ.مادده‌ی دوازده‌م:به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی گشتیی خانه‌نشینی:یاساكانی خانه‌نشینی جێبه‌جێ ده‌كات و خزمه‌تی كارمه‌نده‌كانی هه‌رێم له‌ فه‌رمانبه‌ر و سه‌رباز و هێزه‌كانی ئاسایشی ناوخۆ ده‌ژمێرێ، بۆ ئه‌وه‌ی مووچه‌و پاداشتی خانه‌نشین بۆ خۆیان و خێزانه‌كانیان ببڕێته‌وه‌و بۆ موسته‌حه‌قه‌كانیان خه‌رجی بكات و، بنه‌ماو مه‌بده‌ئیش داده‌نێ و رێنمایی ده‌رده‌چوێنێ و پێشنیار بۆ په‌ره‌پێدانی ئه‌م یاسایانه‌ له‌به‌ر رۆشنایی كاره‌تازه‌ په‌یدا بووه‌كان(ما یستجد من امور) به‌رز ده‌كاته‌وه‌، هه‌روه‌ها ئه‌و گیروگرفتانه‌ش كه‌ له‌ كاتی جێبه‌جێ كردندا له‌ چوارچێوه‌ی سیاسه‌تی دارایی هه‌رێمدا رووبه‌رووی ده‌بێته‌وه‌، به‌رێوه‌به‌رێكی گشتی سه‌رۆكایه‌تی ده‌كات كه‌ بڕوانامه‌ی زانكۆیی به‌ده‌ست هێنا بێت و به‌ ئه‌زموون و پسپۆر بێت و به‌رێوه‌به‌رایه‌تییه‌كانی خانه‌نشینی له‌ هه‌رێمدا پێوه‌ ده‌لكێ.مادده‌ی سیانزده‌هه‌م:به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی گشتیی بانكه‌ بازرگانیه‌كان:به‌ڕێوه‌به‌رێكی گشتیی سه‌رۆكایه‌تی ده‌كات بڕوانامه‌ی زانكۆیی به‌ده‌ست هێنا بێت و، به‌ ئه‌زموون و پسپۆڕ بێت و، ئه‌مانه‌ی خواره‌وه‌شی پێوه‌ ده‌لكێن:1ـ به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تییه‌كانی بانكه‌كانی ئه‌لره‌شید2ـ به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تییه‌كانی بانكه‌كانی ئه‌لرافیده‌ین3ـ به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تییه‌كانی بانكه‌كانی هه‌رێممادده‌ی چوارده‌م:به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی گشتیی بانكه‌ پسپۆره‌كان:به‌ڕێوه‌به‌رێكی گشتیی سه‌رۆكایه‌تیی ده‌كات بڕوانامه‌ی زانكۆیی به‌ ده‌ست هێنا بێت و به‌ ئه‌زموون و پسپۆڕ بێت و ئه‌مانه‌ی خواره‌وه‌شی پێوه‌ ده‌لكێت:1ـ به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تییه‌كانی بانكی كشتوكاڵی و پیشه‌سازی2ـ به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تییه‌كانی بانكه‌كانی خانووبه‌ره‌مادده‌ی پانزده‌م:كۆمپانیای گشتی ته‌ئمین:كاری ته‌ئمین كردن له‌سه‌ر موڵك و ماڵی گشتی و تایبه‌تی له‌ ئه‌ستۆ ده‌گرێ، هه‌روه‌ها ئه‌ئمین كردنی كه‌سه‌كانیشی(تأمینات الحیاه‌) له‌ ئه‌ستۆ دایه‌. ئه‌مه‌ش له‌ سایه‌ی ئه‌و یاساكاریانه‌ی كه‌ له‌م بواره‌دا به‌ركارن.به‌ڕێوه‌به‌رێكی گشتی سه‌رۆكایه‌تی ده‌كات كه‌ بڕوانامه‌ی زانكۆیی به‌ده‌ست هێنا بێت و به‌ ئه‌زموون شاره‌زاو پسپۆر بێت و لقه‌كانی كۆمپانیای له‌ پارێزگاكان پێوه‌ ده‌لكێ.مادده‌ی شازده‌م:به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی گشتی كاروباری یاسایی:لێكدانه‌وه‌ی حوكمه‌ داراییه‌كان و یاسا به‌ركاره‌كان ده‌گرێته‌ ئه‌ستۆ و، لێكۆڵینه‌وه‌ له‌سه‌ر پڕۆژه‌ی یاسا و، پێڕۆكان ده‌كات و، راو راوێژی خۆیشی له‌سه‌ر ئه‌و مه‌سه‌له‌ یاساییانه‌ ده‌دات كه‌ پێوه‌ندییان به‌ كاروباری خزمه‌تی مه‌ده‌نی و داراییه‌وه‌ هه‌یه‌ كه‌ فه‌رمانگه‌كانی هه‌رێمه‌وه‌ ده‌یخه‌نه‌ به‌رده‌م وه‌زاره‌ت، هه‌روه‌ها شێوه‌ی یاسایی بۆ گرێبه‌ست و ئه‌و پڕۆژه‌ یاسا و پێڕۆ و رێنماییانه‌ بۆ به‌رده‌م دادگاكان ئاماده‌ ده‌كات كه‌ پێوه‌ندییان به‌ ئیش و كاری وه‌زاره‌ته‌كه‌وه‌ هه‌یه‌ و به‌ڕێوه‌به‌رێكی گشتیی سه‌رۆكایه‌تی ده‌كات كه‌ بڕوانامه‌ی زانكۆیی له‌ یاسادا به‌ده‌ست هێنا بێت.مادده‌ی حه‌ڤده‌م:یه‌كه‌م: كارو پسپۆڕییه‌كانی پێكهاته‌كانی وه‌زاره‌ت به‌ پێڕۆیه‌ك دیار ده‌كرێن.دووه‌م: وه‌زیر بۆی هه‌یه‌ له‌كاتی پێویستدا به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی و به‌ش و هۆبه‌ بكاته‌وه‌ یان هه‌ڵیان بوه‌شێنێته‌وه‌ یان یه‌كیان بخات.مادده‌ی هه‌ژده‌م:یه‌كه‌م: یاسای وه‌زاره‌تی دارایی و ئابووری ژماره‌(13)ی ساڵی 1992 هه‌ڵده‌وه‌شێته‌وه‌.دووه‌م: كار به‌ هیچ ده‌قێكی یاسایی یان بڕیارێك ناكرێ كه‌ له‌گه‌ڵ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌دا ناكۆك بێ.مادده‌ی نۆزده‌م:له‌سه‌ر ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران و لایه‌نه‌ په‌یوندیداره‌كان پێویسته‌ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌جێ بكه‌ن.مادده‌ی بیسته‌م:ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی بڵاوكردنه‌وه‌ی له‌ رۆژنامه‌ی فه‌رمی (وه‌قائعی كوردستان)دا جێبه‌جێ ده‌كرێت. محمد قادر عبدالله (د. كه‌مال كه‌ركووكی) سه‌رۆكی په‌رله‌مانی كوردستان- عێراق هۆكاره‌كانی ده‌رچوونی ئه‌م یاسایه‌بۆ یه‌كگرتنه‌وه‌ی هه‌ردوو وه‌زاره‌تی دارایی له‌ هه‌رێمی كوردستان له‌ یه‌ك وه‌زاره‌تدا له‌ ژێر ناوی وه‌زاره‌تی دارایی و ئابووری بۆ ئه‌وه‌ی وه‌زاره‌ت به‌ ئه‌ركه‌كانی له‌ رێكخستنی كاروباری دارایی و ئابووری هه‌ڵبستێ و چاودێری سه‌لامه‌تی ده‌ستكاری كردن به‌ ماڵ و موڵكی گشتییه‌وه‌ بكات و باشترین به‌كارهێنان بۆ ده‌رامه‌ته‌ داراییه‌كانی هه‌رێم وه‌دی بهێنێ ئه‌م یاسایه‌ ده‌رچووێندرا....

به‌ناوی خودای به‌خشنده‌و میهره‌بانبه‌ناوی گه‌له‌وه‌په‌رله‌مانی كوردستان ـ عێراقپاڵپشت به‌ حوكمی مادده‌كانی (1، 13، 105، 106، 110، 111، 112، 115، 121، 132) له‌ ده‌ستوری كۆماری عێراقی فیدراڵی ساڵی 2005، و حوكمی بڕگه‌ی (1) له‌ مادده‌ی (56)ی یاسای په‌رله‌مانی كوردستان ـ عێراقی ژماره‌ (1)ی ساڵی 1992ی هه‌مواركراوو، پشت به‌وه‌ی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانی هه‌رێمی كوردستان ـ عێراق پێشكه‌شی كردووه‌و وه‌ك جێبه‌جێكردنێك بۆ حوكمی مادده‌ (40)ی یاسای ژماره‌ (1)ی ساڵی 2013 (یاسای بودجه‌ی گشتیی هه‌رێمی كوردستان ـ عێراق بۆ ساڵی دارایی 2013)، په‌رله‌مانی كوردستان ـ عێراق له‌ دانیشتنی ئاسایی ژماره‌ (10)ی گرێدراو له‌ رێكه‌وتی 23/4/2013 بڕیاری ده‌رچوواندنی ئه‌م یاسایه‌ی دا:یاسای ژماره‌ (5)ی ساڵی 2013 یاسای دیاریكردن و وه‌رگرتنی به‌ركه‌وته‌ (مستحقات) داراییه‌كانی هه‌رێمی كوردستان ـ عێراق له‌ داهاته‌ ئیتیحادییه‌كانبه‌شی یه‌كه‌مپێناسه‌كانمادده‌ی یه‌كه‌م:مه‌به‌ستی ئه‌م یاسایه‌ له‌م زاراوانه‌ی خواره‌وه‌، ماناكانی به‌رامبه‌ریانه‌:یه‌كه‌م: حكومه‌تی ئیتیحادی: حكومه‌تی كۆماری عێراقی ئیتیحادی.دووه‌م: ده‌ستور: ده‌ستوری كۆماری عێراقی فیدڕاڵی ساڵی 2005.سێیه‌م: هه‌رێم: هه‌رێمی كوردستان ـ عێراق.چواره‌م: په‌رله‌مان: په‌رله‌مانی كوردستان ـ عێراقپێنجه‌م: ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران: ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانی هه‌رێم.شه‌شه‌م: داهاته‌كانی نه‌وت و گاز: داهاته‌كانی حكومه‌تی ئیتیحادی وه‌ده‌ستهاتوو له‌ پرۆسه‌ نه‌وتیه‌كان و له‌ نێوانیشیاندا فرۆشراوه‌كانی نه‌وت و گازو به‌روبوم و ده‌ستكه‌وته‌كانی تری گرێبه‌سته‌ نه‌وتیه‌كانی گرێدراو له‌گه‌ڵ كۆمپانیا بیانی و خۆماڵیه‌كان له‌ لایه‌ن حكومه‌تی ئیتیحادی یان حكومه‌تی هه‌رێمه‌وه‌.حه‌وته‌م: خشته‌ی خه‌رجیه‌كان: خشته‌ی بڕی خه‌رجیه‌ فه‌رمانڕه‌واو سه‌روه‌رییه‌كانی هاوپێچكراو له‌گه‌ڵ یاساكانی بودجه‌ی گشتیی ساڵانه‌ی ئیتیحادی له‌وه‌ته‌ی ساڵی 2004ه‌وه‌.هه‌شته‌م: مه‌به‌ست له‌م زاراوانه‌ی دادێن ماناكانی به‌رامبه‌ریانه‌ كه‌ له‌ مادده‌ی یه‌كه‌می یاسای نه‌وت و گازی هه‌رێمی كوردستان - عێراقی ژماره‌ (22)ی ساڵی 2007دا هاتووه‌: (نه‌وت، نه‌وتی خاو، گاز، گازی سروشتی، كێڵگه‌ی نه‌وت، كێڵگه‌ی هه‌نووكه‌یی، كێڵگه‌ی داهاتوو، پرۆسه‌ نه‌وتیه‌كان) به‌شی دووه‌مئامانجه‌كانی یاسامادده‌ی دووه‌م:ئامانجی ئه‌م یاسایه‌ بریتیه‌ له‌:یه‌كه‌م: وێنه‌كێشانی میكانیزمی یاسایی بۆ دیاریكردن و وه‌رگرتنی مافه‌ داراییه‌كانی به‌ركه‌وته‌ (مستحقات) بۆ هه‌رێم له‌ نێو داهاته‌ ئیتیحادییه‌كانداو، ده‌خرێنه‌ نێو بودجه‌ی گشتی هه‌رێمه‌وه‌.دووه‌م: به‌تواناكردنی هه‌رێم بۆ وه‌رگرتنی به‌ركه‌وته‌ (مستحقات)داراییه‌كانی له‌ داهاته‌كانی نه‌وت و گاز چ وه‌ك خۆیان (عه‌ینی شت) یان به‌ كاش به‌گوێره‌ی ده‌ستور.سێیه‌م: وه‌رگرتنی به‌ركه‌وته‌كانی (مستحقات) هه‌رێم له‌ به‌خشین و كۆمه‌ك و قه‌رزی نێوده‌وڵه‌تی پێشكه‌شكراو به‌ حكومه‌تی ئیتیحادی ئه‌ویش پاڵپشت به‌ به‌ندی یه‌كه‌م له‌ مادده‌ی (106)ی ده‌ستور.چواره‌م: وه‌رگرتنی پشكی هه‌رێم له‌ هه‌ر داهاتێكی تری یان قه‌ره‌بووێكی وه‌رگیراو له‌ لایه‌ن حكومه‌تی ئیتیحادیه‌وه‌.پێنجه‌م: دابینكردنی میكانیزمی پێویست بۆ وه‌رگرتنی به‌ركه‌وته‌كانی (مستحقات) هه‌رێم له‌ بودجه‌ی ئیتیحادی به‌ له‌به‌رچاوگرتنی ئه‌و بڕه‌ پارانه‌ی كه‌له‌كه‌بوونه‌و نه‌دراون وه‌ك خه‌رجیه‌كانی سه‌روه‌ریی و فه‌رمانڕه‌وایی هاتوو له‌ نێو بودجه‌ی ئیتیحادیه‌وه‌ له‌وه‌ته‌ی ساڵی 2004ه‌وه‌.شه‌شه‌م: وه‌رگرتنی قه‌ره‌بووه‌ به‌ركه‌وته‌كانی (مستحقات) هه‌رێم له‌و زیانانه‌ی كه‌ ده‌رئه‌نجامی ئه‌و كاره‌ سته‌مكارانه‌ی رژێمی پێشوو بوون له‌ رێگه‌ی داپلۆسینی به‌كۆمه‌ڵ و جینۆسایدو پرۆسه‌كانی ئه‌نفال و سیاسه‌تی زه‌وی سووتێنراو به‌گوێره‌ی بڕگه‌ی یه‌كه‌م له‌ مادده‌ی (112)ی ده‌ستور.حه‌وته‌م: ده‌سته‌به‌ركردنی دادپه‌روه‌ریی له‌ دابه‌شكردنی داهاته‌ ئیتیحادییه‌كان بۆ مسۆگه‌ركردنی پاراستنی یه‌كڕیزیی گه‌لی عێراق و ده‌وڵه‌ته‌ ئیتیحادییه‌كه‌ی به‌ گونجاویی له‌گه‌ڵ مادده‌ی یه‌كه‌می ده‌ستور.به‌شی سێیه‌ممافه‌ داراییه‌كانی هه‌رێممادده‌ی سێیه‌م:هه‌رێم مافی هه‌یه‌ له‌:یه‌كه‌م: پشكێكی دادپه‌روه‌رانه‌ له‌ داهاته‌كانی نه‌وت و گازی ده‌رهێنراو له‌ سه‌رتاپای عێراق به‌مه‌رجێك بگونجێت له‌گه‌ڵ دابه‌شبوونی دانیشتووان تیایدا پاڵپشت به‌ هه‌ر یه‌ك له‌ مادده‌ی (111)و به‌ندی یه‌كه‌م له‌ مادده‌ی (112)ی ده‌ستور.دووه‌م: پشكێكی دادپه‌روه‌رانه‌ له‌ سه‌رجه‌م داهاته‌ وه‌رگیراوه‌كانی تری ئیتیحادیی و به‌خشین و كۆمه‌ك و قه‌رزه‌ نێوده‌وڵه‌تیه‌كان تاوه‌كو حكومه‌تی هه‌رێم بتوانێت به‌ ئه‌رك و به‌رپرسیارێتی خۆی هه‌ڵبستێت پاڵپشت به‌ به‌ندی سێیه‌م له‌ مادده‌ی (121)ی ده‌ستور.سێیه‌م: پشكێكی سه‌ربار له‌ داهاته‌كانی نه‌وت و گاز بۆ قه‌ره‌بووكردنه‌وه‌ی ئه‌و زیانانه‌ی كه‌ له‌ ده‌رئه‌نجامی كرده‌كانی رژێمی پێشوو لێیكه‌وتووه‌، پاڵپشت به‌ به‌ندی یه‌كه‌م له‌ مادده‌ی (112)ی ده‌ستور. چواره‌م: به‌شدارییكردنی كرداره‌كیی له‌ پێكهێنان و ئه‌ندامێتی ده‌سته‌ی گشتیی چاودێری و دابینكردنی داهاته‌ ئیتیحادیه‌كان له‌ رێگه‌ی نوێنه‌رایه‌تی كردنی هه‌رێم تیایدا به‌ شاره‌زاو نوێنه‌ر به‌گوێره‌ی حوكمی مادده‌ (106)ی ده‌ستور.پێنجه‌م: داواكردن له‌ حكومه‌تی ئیتیحادی بۆ ته‌واوكردنی ئه‌و یاسایانه‌ی هاوبه‌شی كرداره‌كیی له‌ به‌رێوه‌بردنی ده‌وڵه‌ت و دامه‌زراوه‌كانی به‌رجه‌سته‌ ده‌كه‌ن پاڵپشت به‌ حوكمی مادده‌ (105)ی ده‌ستورو دوورخستنه‌وه‌ی زیان له‌ مافه‌ دارایی و ئابورییه‌كانی هه‌رێم و دانانی یاسای دابه‌شكردنی داهاته‌كانی نه‌وت و گاز پاڵپشت به‌ بڕگه‌ی یه‌كه‌م له‌ مادده‌ (112)ی ده‌ستور بۆ خێراكردنی گه‌شه‌سه‌ندن له‌ هه‌رێم و پارێزگاكاندا.شه‌شه‌م: به‌شدارییكردنی كرداره‌كیی له‌گه‌ڵ حكومه‌تی ئیتیحادی بۆ به‌بازاڕكردنی نه‌وت و گازی به‌رهه‌مهێنراو له‌ كێڵگه‌ هه‌نووكه‌ییه‌كان، وه‌ به‌ ڕۆڵی تاقانه‌ی (حصری) خۆی هه‌ڵبستێت له‌ به‌رێوه‌بردنی كێڵگه‌ داهاتووه‌كان له‌ هه‌رێمدا له‌ نێوانیشیاندا به‌بازاڕكردنی نه‌وت و گازی به‌رهه‌مهێنراو لێیان، كه‌ هه‌رێم لێی بێبه‌شكراوه‌ به‌هۆی ڕه‌تكردنه‌وه‌ی حكومه‌تی ئیتیحادی و هه‌ڵنه‌ستانی به‌ بینینی ڕۆڵی ئه‌رێیانه‌ی خۆی له‌ وێنه‌كێشانی سیاسه‌تی ستراتیجی پێویست بۆ په‌ره‌پێدانی سامانی نه‌وت و گاز كه‌ له‌ به‌ندی دووه‌می مادده‌ی (112)ی ده‌ستوردا ئاماژه‌ی بۆكراوه‌.حه‌وته‌م: پشكێكی دادپه‌روه‌رانه‌ی له‌ نه‌وت و گازی خاوو به‌رهه‌مه‌ نه‌وتیه‌كانی دابینكراو بۆ به‌كاربردن له‌ سه‌رتاپای عێراق، بۆ ته‌رخان بكرێت به‌مه‌رجێك بگونجێت له‌گه‌ڵ دابه‌شبوونی دانیشتوان تیاییداو به‌ له‌به‌رچاوگرتنی بارودۆخی تایبه‌تیی هه‌رێم و لابردنی ڕواڵه‌ته‌كانی جیاكاریی.به‌شی چواره‌مبنه‌ماكانی دیاریكردنی مافه‌ داراییه‌كانی هه‌رێممادده‌ی چواره‌م:یه‌كه‌م: رێژه‌ی (17%) حه‌ڤده‌ له‌سه‌دی متمانه‌پێكراو له‌ یاساكانی بودجه‌ی ئیتیحادی ده‌بێته‌ بنه‌مایه‌ك بۆ دیاریكردنی پشكی هه‌رێم له‌ كۆی گشتی خه‌رجیه‌كانی به‌گه‌ڕخستن و خه‌رجیه‌كانی پرۆژه‌كانی وه‌به‌رهێنانی بودجه‌ی گشتیی ساڵانه‌ی ئیتیحادی تاوه‌كو سه‌رژمێریێكی دانیشتوانی گشتی له‌ عێراقدا ئه‌نجام ده‌درێت، وه‌ هه‌رێم هه‌مان رێژه‌ی له‌مانه‌ی خواره‌وه‌ی ده‌بێت:أ- سه‌رجه‌می داهاته‌كانی بودجه‌ی گشتیی ئیتیحادی له‌ نێوانیشیاندا داهاتی وه‌ده‌ستهاتوو له‌ هه‌نارده‌كردنی نه‌وتی خاو.ب- سه‌رجه‌می نه‌وتی خاوی پاڵاوته‌كراوو دابینكراو بۆ به‌كاربردن له‌ سه‌رتاپای عێراقدا له‌ نێوانیشیاندا نه‌وتی خاوی پێویست بۆ به‌گه‌ڕخستنی وێستگه‌كانی به‌رهه‌مهێنانی كاره‌با.جـ- سه‌رجه‌می خه‌رجیه‌كانی فه‌رمانڕه‌واو ودابینكراوه‌كانی ئاوه‌دانكردنه‌وه‌و گه‌شه‌پێدانی پرۆژه‌كانی پارێزگاكانی هه‌رێم و زێده‌ وه‌ده‌ستهاتووه‌كانی داهاته‌كانی نه‌وتی خاوی هه‌نارده‌كراوو دابینكراوه‌كانی خه‌رجیه‌ سه‌روه‌رییه‌كانی ده‌سته‌ هه‌رێمایه‌تیه‌كانی هاوشێوه‌ له‌گه‌ڵ ده‌سته‌ ئیتیحادیه‌كانی پێكهاتوو له‌ (سه‌رۆكایه‌تی هه‌رێم، په‌رله‌مان، ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران، سه‌رۆكایه‌تی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران، نووسینگه‌ی جێگری سه‌رۆك وه‌زیران، گاردی هه‌رێم (پێشمه‌رگه‌)، ئه‌نجومه‌نی پاراستنی ئاسایشی نیشتیمانیی، ده‌سته‌ی مافه‌كانی مرۆڤ، ده‌سته‌ی ده‌سپاكی، ره‌گه‌زنامه‌و سنوور، و ده‌زگای ئاسایش).دووه‌م: پێویسته‌ له‌سه‌ر وه‌زاره‌ته‌كانی دارایی و ئابوری، و پلاندانان، و سامانه‌ سروشتیه‌كان له‌ هه‌رێمدا ئه‌وه‌ی له‌ (أ، ب، ج)ی بڕه‌گه‌ی یه‌كه‌می ئه‌م مادده‌یه‌دا ئاماژه‌ی بۆكراوه‌ به‌ هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵ لایه‌نه‌ په‌یوه‌نداره‌كانی تری هه‌رێم، هه‌ژمار بكه‌ن.سێیه‌م:أ- سه‌رباری پشكی پارێزگاكانی هه‌رێم له‌ پترۆدۆلاری نه‌وتی خاوی هه‌نارده‌كراو له‌ هه‌رێمدا له‌وه‌ته‌ی ساڵی 2009وه‌، ئه‌وا هه‌رێم مافی دۆلارێكی هه‌یه‌ له‌ هه‌ر پترۆدۆلارێكی هه‌ر به‌رمیلێكی نه‌وتی خاو و (150) مه‌تر سێجای گازی به‌رهه‌مهێنراوو پاڵاوته‌كراو یان دابینكراو بۆ به‌كاربردن له‌ پارێزگاكانی هه‌رێمدا، به‌ مه‌رجێك ئه‌م به‌ركه‌وتانه‌ (مستحقات)له‌ لایه‌ن وه‌زاره‌تی سامانه‌ سروشتیه‌كان به‌گوێره‌ی ستانده‌ره‌ متمانه‌پێكراوه‌كانی حكومه‌تی ئیتیحادی هه‌ژمار بكرێن.ب- ئه‌و داهاتانه‌ی به‌كردار له‌ مه‌رزه‌ سنووریه‌كانی پارێزگاكانی هه‌رێم ده‌سته‌به‌ركراون ده‌گه‌ڕێندرێنه‌وه‌و به‌ شێویه‌كی كورتكراوه‌یی (حصری) بۆ ئاماده‌سازیی و دووباره‌ ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ی مه‌رزه‌ سنوورییه‌كانی سه‌ر به‌ هه‌ر پارێزگایه‌ك ته‌رخان ده‌كرێن.جـ- ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران به‌ په‌سه‌ندكردنی په‌رله‌مان، تایبه‌تمه‌ند ده‌بێت به‌ دیاریكردنی چۆنیه‌تی مامه‌ڵه‌كردن له‌گه‌ڵ داهاته‌ وه‌رگیراوه‌كان له‌ لایه‌ن هه‌رێمه‌وه‌، ئه‌ویش به‌گوێره‌ی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌.چواره‌م: پێویسته‌ له‌سه‌ر ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران لێژنه‌یه‌كی وه‌زاریی پێكبهێنێت به‌ مه‌به‌ستی خه‌ملاندنی قه‌ره‌بووه‌ شایسته‌كان به‌پێی برگه‌ی (سێیه‌می) مادده‌ی سێیه‌می ئه‌م یاسایه‌ به‌ بڕه‌ پاره‌ی كاش یان به‌وه‌ی به‌رامبه‌ریانه‌ له‌ عه‌ینی شت له‌ نه‌وتی خاوی هه‌رێم به‌ مه‌رجێك ئه‌و قه‌ره‌بووه‌ به‌ركه‌وتانه‌ (مستحقات) به‌ قیستی ساڵانه‌ له‌ ماوه‌یه‌ك كه‌ له‌ (5) ساڵ له‌ رێكه‌وتی به‌ركاربوونی ئه‌م یاسایه‌ تێپه‌ڕ نه‌كات، بدرێنه‌وه‌. مادده‌ی پێنجه‌م:پێویسته‌ له‌سه‌ر ئه‌و وه‌زاره‌ت و ئه‌و لایه‌نانه‌ی له‌ مادده‌ چواری ئه‌م یاسایه‌دا ئاماژه‌یان بۆكراوه‌ له‌ ماوه‌یه‌ك كه‌ له‌ (60) شه‌ست رۆژ له‌ رێكه‌وتی به‌ركاربوونی ئه‌م یاسایه‌دا تێپه‌ڕ نه‌كات، ئه‌ركه‌كانیان ته‌واو بكه‌ن و راپۆڕتی كۆتاییان پێشكه‌شی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانی بكه‌ن بۆ په‌سه‌ندكردنیان له‌ ماوه‌یه‌ك كه‌ له‌ (30) سی رۆژ له‌ رێكه‌وتی گه‌یشتنی بۆ ئه‌نجومه‌ن، تێپه‌ڕ نه‌كات.به‌شی پێنجه‌مرێكاره‌كانی وه‌رگرتنی مافه‌ داراییه‌كانی هه‌رێممادده‌ی شه‌شه‌م:یه‌كه‌م: پێویسته‌ له‌سه‌ر ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران پاش دیاریكردن و خه‌ملاندنی مافه‌ داراییه‌كانی هه‌رێم به‌گوێره‌ی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ داوا له‌ حكومه‌تی ئیتیحادی بكات به‌ دانه‌وه‌ی شایسته‌ داراییه‌ خه‌ملێندراوه‌كان به‌پێی یاسا له‌ ماوه‌ی (90) نه‌وه‌ت رۆژ له‌ رێكه‌وتی پێڕاگه‌یاندنی به‌ داواكارییه‌كه‌ و هه‌ڵسانی به‌ دانانی یاسای دابه‌شكردنی داهاته‌كانی نه‌وت و گاز پاڵپشت به‌ به‌ندی یه‌كه‌م له‌ مادده‌ی (112)ی ده‌ستور.دووه‌م: له‌ حاڵه‌تی ئاگادارنه‌كردنه‌وه‌ی حكومه‌تی هه‌رێم له‌ لایه‌ن حكومه‌تی ئیتیحادیه‌وه‌ به‌ ئاماده‌بوونی بۆ دانوستان ده‌رباره‌ی شایسته‌كانی هه‌رێم، له‌ ماوه‌ی (30) سی رۆژ له‌ رێكه‌وتی وه‌رگرتنی داواكارییه‌كه‌ی هه‌رێم یان به‌سه‌رچوونی (90) نه‌وه‌ت رۆژ به‌سه‌ر رێكه‌وتی ده‌ستپێكردنی دانوستان به‌بێ گه‌یشتن به‌ پێكهاتنێك له‌ نێوان هه‌ردوو لایه‌ن یان ڕه‌تكردنه‌وه‌ی داواكارییه‌كانی هه‌رێم به‌ شێوه‌یه‌كی نائاشكرا یان ئاشكرا یان بێ ده‌نگبوون له‌ ئاستیه‌وه‌، ئه‌وا پێویسته‌ له‌سه‌ر حكومه‌تی هه‌رێم ئه‌و رێكارانه‌ی به‌ گونجاویان ده‌بینێت به‌پێی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ بۆ وه‌رگرتنی مافه‌ داراییه‌كانی خۆی بگرێته‌به‌ر له‌ نێوانیشیاندا به‌رهه‌مهێنان و هه‌نارده‌كردن و فرۆشتنی نه‌وتی خاوو گاز بۆ پڕكردنه‌وه‌ی سه‌رجه‌م ئه‌و به‌ركه‌وتانه‌ (مستحقات) كه‌وا حكومه‌تی ئیتیحادی خۆی ده‌گرێت له‌ دانه‌وه‌یان، چ به‌ر له‌ به‌ركاربوونی ئه‌م یاسایه‌وه‌ بێت یان له‌ دوای و ئاگاداركردنه‌وه‌ی په‌رله‌مان لێیه‌وه‌.مادده‌ی حه‌وته‌م:حكومه‌تی هه‌رێم له‌و بڕیارو رێكارانه‌ی به‌پێی ئه‌م یاسایه‌ ده‌یانگرێته‌به‌ر پابه‌ند ده‌بێت به‌ حوكمه‌كانی یاسای نه‌وت و گازی ژماره‌ (22)ی ساڵی 2007 له‌ نێوانیشیاندا مامه‌ڵه‌كردنی له‌گه‌ڵ داهاته‌ وه‌رگیراوه‌كان و هه‌ڵده‌ستێت به‌ به‌رپرسیاریه‌تیه‌كانی به‌پێی پرنسیپ و ستانده‌ره‌ تایبه‌ته‌كانی ده‌سپێشخه‌ری شه‌فافیه‌ت له‌ پیشه‌سازییه‌ ده‌رهێنراوه‌كان (EITI).مادده‌ی هه‌شته‌م:كار به‌ هیچ ده‌قێكی یاسایی یان بڕیارێكی ناكۆك له‌گه‌ڵ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌دا ناكرێت.مادده‌ی نۆیه‌م: وه‌زیری سامانه‌ سروشتیه‌كان به‌ هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵ وه‌زیری دارایی و ئابوری بۆی هه‌یه‌ رێنمایی پێویست بۆ ئاسان جێبه‌جێكردنی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ده‌ربكات.مادده‌ی ده‌یه‌م:پێویسته‌ له‌سه‌ر ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران و لایه‌نه‌ په‌یوه‌نداره‌كان حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌جێ بكه‌ن.مادده‌ی یازده‌م:ئه‌م یاسایه‌ له‌ رێكه‌وتی بڵاوكردنه‌وه‌ی له‌ رۆژنامه‌ی فه‌رمی (وه‌قایعی كوردستان) دا جێبه‌جێ ده‌كرێت. د.ارسلان بایز اسماعیل سەرۆکی پەرلەمانی کوردستان - عێراقهۆكاره‌ پێویسته‌كانله‌به‌ر ئه‌وه‌ی ده‌ستوری عێراقی ده‌قی كردووه‌ له‌سه‌ر مافه‌ داراییه‌كانی هه‌رێم، چ ئه‌وه‌ی شایسته‌ بێت له‌ داهاته‌ ئیتیحادیه‌كان له‌ نێوانیشیاندا نه‌وت و گاز یان ئه‌وه‌ی شایسته‌یه‌ له‌ قه‌ره‌بووكردنه‌وه‌كانی هه‌رێم له‌و سوودانه‌ی له‌ده‌ستی داون و له‌و زیانانه‌ی پێیگه‌یشتوون له‌ ده‌رئه‌نجامی بێبه‌شكردنی له‌ شایسته‌كانی له‌ داهاته‌كانی ده‌وڵه‌تی عێراقی بۆ ده‌یان ساڵ و ئه‌و زیانه‌ گیانیی و داراییانه‌ی به‌ هاوڵاتیانی هه‌رێم گه‌یشتووه‌ له‌ ده‌رئه‌نجامی سیاسه‌ته‌ داپلۆسێنه‌ره‌ سته‌مكاره‌كانی حكومه‌ته‌ عێراقیه‌ یه‌ك له‌ دوای یه‌كه‌كان و جێبه‌جێكردنیان بۆ سیاسه‌تی زه‌وی سوتێنراو بۆ كوردستان و جینۆسایدكردنی گه‌له‌كه‌ی، وه‌ له‌به‌ر ئه‌و ده‌سه‌ڵاتانه‌ی هه‌رێم كه‌ ده‌ستور ده‌قی له‌سه‌ر كردوون و ئه‌و تایبه‌تمه‌ندییانه‌ی پێی راسپێردراوه‌و بۆ مسۆگه‌ركردنی مافه‌كانی هه‌رێم و شایسته‌ داراییه‌كانی، ئه‌وا ئه‌م یاسایه‌ ده‌رچووێندرا....

به‌ناوی خودای به‌خشنده‌و میهره‌بانبه‌ناوی گه‌له‌وه‌په‌رله‌مانی كوردستان- عێراقبه‌پێی برگه‌ی (1 و 5) له‌ مادده‌ی (56)ی یاسای ژماره‌ (1)ی ساڵی 1992 ی هه‌مواركراو، و له‌سه‌ر داوای ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانی هه‌رێم، په‌رله‌مانی كوردستان-عێراق له‌دانیشتی ئاسایی ژماره‌ (16)ی رۆژی 21/6/2010 بڕیاری ده‌رچوواندنی ئه‌م یاسایه‌ی دا: یاسای ژماره‌ (5)ی ساڵی 2010 یاسای وه‌زاره‌تی دارایی و ئابووریی هه‌رێمی كوردستان ـ عیراقمادده‌ی یه‌كه‌م: مه‌به‌ست له‌م ده‌سته‌واژانه‌ی خواره‌وه‌ له‌م یاسایه‌دا ماناكانی به‌رامبه‌ریانه‌ له‌م یاسایه‌دا:یه‌كه‌م: هه‌رێم: هه‌رێمی كوردستان ـ عیراقدووه‌م: وه‌زاره‌ت: وه‌زاره‌تی دارایی و ئابووری هه‌رێمسێیه‌م: وه‌زیر: وه‌زیری دارایی و ئابووری هه‌رێمچواره‌م: بریكار: بریكاری وه‌زاره‌تی دارایی و ئابووری هه‌رێمپێنجه‌م: ئه‌نجومه‌ن: ئه‌نجومه‌نی وه‌زاره‌تمادده‌ی دووه‌م:ئامانجی وه‌زاره‌ت دانانی بنچینه‌ گشتییه‌كانی به‌رێوه‌بردن و رێكخستنی ده‌رامه‌تی دارایی و ئابوورییه‌ و، چاودێری گونجانی هه‌ڵسوكه‌وته‌كانی و وه‌دیهێنانی چاكترین به‌كارهێنانی ده‌كات و بنچینه‌و ئاراسته‌كانی پلاندانانی دارایی و ئابووری هه‌رێم داده‌نێت و چوارچێوه‌ی گشتی به‌رفراوانی ره‌گه‌زه‌كانی(العناصر) پلانی دارایی و ئابووری له‌ چوارچێوه‌ی سیاسه‌تی گشتی و پلانی گه‌شه‌پێدانی بۆ هه‌رێم ده‌ست نیشان ده‌كات.مادده‌ی سێیه‌م:یه‌كه‌م: وه‌زیر: سه‌رۆكی باڵای وه‌زاره‌ته‌كه‌یه‌و، به‌رپرسی ئاڕاسته‌كردنی ئیشه‌كانێتی و، سه‌رپه‌رشتی و موراقه‌به‌ی چالاكییه‌كانی ده‌كات و، بڕیار و رێنمایی و فه‌رمانه‌كان له‌ هه‌ر شتێكدا پێوه‌ندیی به‌كاره‌كان و پێكهاته‌كان و كاروباری دیكه‌ی ئیداری و دارایی و رێكخستنه‌وه‌ هه‌بێت له‌ چوارچێوه‌ی حوكمه‌كانی یاسا و پێڕۆ و رێنمایی به‌ركاردا، هه‌مووی له‌لایه‌ن وه‌زیره‌وه‌ ده‌رده‌چێت و، وه‌زیر به‌رپرسه‌ له‌به‌رده‌می ئه‌نجومه‌نی وه‌زیراندا چونكه‌ خۆیشی ئه‌ندامێكی هاوكاره‌ له‌ ئه‌نجومه‌نه‌كه‌دا، بۆیشی هه‌یه‌ هه‌ندێ له‌ ده‌سه‌ڵاته‌كانی خۆی به‌ بریكاری وه‌زاره‌ته‌كه‌، یان به‌ به‌ڕێوه‌به‌ر گشتیه‌كانی، یان به‌و كه‌سه‌ی به‌ گونجاوی ده‌زانێت بسپێرێت و هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵ بانكی ناوه‌ندی عیراقدا له‌ هه‌موو ئه‌و كارانه‌دا ده‌كات كه‌ په‌یوه‌ندییان به‌رێكخستن و نه‌خشه‌ بۆ سیاسه‌تی نه‌قدی و بانكداری(الصیرفه‌) ده‌كێشێ و سه‌رپه‌رشتی لقه‌كانی بانكی ناوه‌ندی عیراقی له‌ هه‌رێمدا ده‌كات.دووه‌م: نووسینگه‌ی وه‌زیر: فرمانبه‌رێك به‌ پله‌ی به‌ڕێوه‌به‌ر سه‌رۆكایه‌تیی ده‌كات به‌ ئه‌زموون و لێهاتوو بێت. ئه‌و ئیش و كارانه‌ ده‌گرێته‌ ئه‌ستۆ كه‌ وه‌زیر پێی ده‌سپێرێت و به‌رپرس ده‌بێت له‌ رێكخستن و پاراستنی تۆماره‌كان و نامه‌ و نامه‌كاریی تایبه‌ت به‌ وه‌زیر و ژماره‌یه‌كیش فه‌رمانبه‌ر یاریده‌ی ده‌ده‌ن.سێیه‌م: به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی چاودێری و پشكنینی دارایی: راسته‌وخۆ به‌ وه‌زیره‌وه‌ په‌یوه‌ست ده‌بێ و كاری چاودێری ناوخۆی وه‌زاره‌ته‌كه‌ و فه‌رمانگه‌كانی سه‌ر به‌و ده‌گرێته‌ ئه‌ستۆ. هه‌روه‌ها له‌ حاڵه‌تی گزی(اختلاس) یان ده‌سكاریكردنی پاره‌ی گشتیدا كاری لێوردبوونه‌وه‌ و پشكنینی هه‌موو فه‌رمانگه‌كانی هه‌رێم به‌جێ ده‌هێنی چاودێری و چۆنێتیی ده‌سكاریكردنیان ده‌كات. فه‌رمانبه‌رێكیش سه‌رۆكایه‌تیی ده‌كات كه‌ پله‌كه‌ی له‌ پله‌ی به‌ڕێوه‌به‌ر كه‌متر نه‌بێت و، بڕوانامه‌ی زانكۆیی هه‌بێت و ئه‌زمووندار و پسپۆڕ بێت.چواره‌م: به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیی په‌یوه‌ندییه‌كان و راگه‌یاندن: راسته‌وخۆ به‌ وه‌زیره‌وه‌ په‌یوه‌ست ده‌بێ و فه‌رمانبه‌رێك سه‌رۆكایه‌تیی ده‌كات كه‌ پله‌ی له‌ به‌ڕێوه‌به‌ر كه‌متر نه‌بێت و، بڕوانامه‌ی زانكۆیی هه‌بێت و ئه‌زمووندار و پسپۆڕ بێت.مادده‌ی چواره‌م:یه‌كه‌م: بریكاری وه‌زاره‌ت: هاوكاری وه‌زیر ده‌كات له‌ جێبه‌جێكردنی سیاسه‌ت و پلانی وه‌زاره‌ته‌كه‌ و سه‌رپه‌رشتی كاروباره‌كانی و ئه‌و ده‌سه‌ڵاتانه‌ ده‌كات كه‌ وه‌زیر پێی ده‌سپێرێ.دووه‌م: نووسینگه‌ی بریكاری وه‌زاره‌ت: فه‌رمانبه‌رێك به‌ پله‌ی به‌ڕێوه‌به‌ر سه‌رۆكایه‌تیی ده‌كات، به‌ ئه‌زموون و لێهاتوو بێت، ئه‌و كارانه‌ ده‌گرێته‌ ئه‌ستۆ كه‌ بریكار پێی ده‌سپێرێ.سێیه‌م: بنكه‌ی مه‌شق و په‌ره‌پێدانی دارایی و كارگێری و ئابووری: فه‌رمانبه‌رێك به‌ پله‌ی به‌رێوه‌به‌ر سه‌رۆكایه‌تی ده‌كات كه‌ بڕوانامه‌ی زانكۆیی هه‌بێ و شاره‌زاو پسپۆر بێ و ژماره‌یه‌ك فه‌رمانبه‌ر یارمه‌تی ده‌ده‌ن.مادده‌ی پێنجه‌م:ده‌سته‌ی راوێژكاران: ده‌سته‌كه‌ له‌م چوار راوێژكاری به‌ ئه‌زموون و پسپۆڕ پێك دێت كه‌ لانی كه‌م بڕوانامه‌ی سه‌ره‌تایی زانكۆییان له‌م پسپۆڕییانه‌ی خواره‌وه‌دا به‌ده‌ست هێنا بێت:1ـ كاروباری كارگێری و دارایی2ـ كاروباری بانق3ـ كاروباری ئابووری و بازرگانی 4ـ راوێژكار له‌ كاروباری یاساییمادده‌ی شه‌شه‌م: ئه‌نجومه‌ن:1- له‌ وه‌زاره‌ته‌كه‌دا ئه‌نجومه‌نێك به‌ سه‌رۆكایه‌تی وه‌زیر پێكده‌هێنرێت و، هه‌ریه‌كه‌ له‌مانه‌ی خواره‌وه‌شی تێدا ده‌بن:أ ـ بریكاری وه‌زاره‌ت ئه‌ندام ده‌بێتب ـ راوێژكاره‌كان ئه‌ندام ده‌بنج ـ به‌ڕێوه‌به‌ره‌ گشتییه‌كانی وه‌زاره‌ت ئه‌ندام ده‌بند ـ هه‌ر پسپۆرێك له‌ناوه‌وه‌ یان له‌ ده‌ره‌وه‌ی وه‌زاره‌ته‌كه‌، كه‌ وه‌زیر بیه‌وێ له‌ كاتی پێویستدا داوای هاوكاری لێ بكات به‌بێ ئه‌وه‌ی مافی ده‌نگدانی هه‌بێ.2ـ ئه‌نجومه‌ن گفتوگۆی پلانه‌ گشتییه‌كه‌ی وه‌زاره‌ت و په‌سند كردنی و، به‌دواداچوونی جێبه‌جێكردنی له‌ ئه‌ستۆ ده‌گرێ و، سیاسه‌تی دارایی و ئابووری پێشنیاز ده‌كات و، گفتوگۆ له‌سه‌ر راپۆرته‌ خولاوخوله‌كان لێكۆڵینه‌وه‌ له‌سه‌ر ئه‌و كۆسپانه‌ ده‌كات كه‌ رێگری له‌ ره‌وتی كاره‌كانیدا ده‌كه‌ن و، چاره‌سه‌ری به‌كرداریان بۆ پێشنیاز ده‌كات و، له‌ پڕۆژه‌ی یاسا و پێڕۆ و ئه‌و رێنماییانه‌ش ده‌كۆڵێته‌وه‌ كه‌ پێوه‌ندییان به‌ ئیشه‌كانییه‌وه‌ هه‌یه‌ و رای خۆیشی له‌سه‌ر هه‌موو بابه‌تێك ده‌دات كه‌ پێش چاوی ده‌خرێت.مادده‌ی حه‌وته‌م: به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی گشتیی دیوان: به‌رێوه‌به‌رێكی گشتی به‌رێوه‌ی ده‌بات كه‌ بڕوانامه‌ی سه‌ره‌تایی زانكۆی هه‌بێ و شاره‌زا و پسپۆر بێ.مادده‌ی هه‌شته‌م:به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی گشتیی بودجه‌:به‌رپرسیارێتی پلاندانان ده‌گرێته‌ ئه‌ستۆو بودجه‌ی هه‌رێم ئاماده‌ ده‌كات و، له‌ پێكهاته‌ و قۆناغه‌كانی بودجه‌ی گشتی و به‌شه‌كانی ده‌كۆڵێته‌وه‌، هه‌روه‌ها بڕیاری به‌رایی(الاولی)له‌سه‌ر هێزی كار(میلاك)ی فه‌رمانگه‌كانی هه‌رێم ده‌دات و، پشتیوانه‌ی پاره‌ی پێویستیان بۆ زامن ده‌كات و، رای خۆی له‌سه‌ر یاسا جۆربه‌جۆره‌كانی دارایی ده‌رده‌بڕێت و توێژینه‌وه‌و، لێكۆڵینه‌وه‌ی شیكاری (التحلیلیه‌) له‌سه‌ر بارودۆخی دارایی و بودجه‌ی به‌رده‌ست(الجاریه‌) به‌پێی شێوازه‌كانی پلاندانان ئه‌نجام ده‌دات و، رێنمایی بۆ جێبه‌جێ كردنی بودجه‌ ده‌رده‌چوێنێ و، به‌ڕێوه‌به‌رێكی گشتیش سه‌رۆكایه‌تیی ده‌كات كه‌ بڕوانامه‌ی زانكۆیی به‌ده‌ست هێنا بێت و به‌ ئه‌زموون و پسپۆڕ بێت.مادده‌ی نۆیه‌م:به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی ژمێریاری گشتی:سه‌رپه‌رشتیی (السیوله‌)ی نه‌ختینه‌ی خه‌زینه‌ی گشتی و چۆنێتی ده‌سكاریكردنی بۆ جێبه‌جێكردنی بودجه‌ی گشتیی هه‌رێم به‌ هه‌ردوو به‌شه‌كه‌یه‌وه‌ به‌شی به‌رده‌ست(الجاری)و به‌شی وه‌به‌رهێنان له‌ ئه‌ستۆ ده‌گرێت، هه‌روه‌ها په‌ره‌پێدانی سیسته‌می ژمێریاری گونجاو بۆ رێكخستنی لایه‌نی دارایی ئه‌نجامه‌كانی جێبه‌جێكردنه‌كه‌ی له‌ ئه‌ستۆ ده‌گرێت و، كۆنتڕۆڵی ژمێریاریه‌تی ده‌سكاریكردنی دارایی له‌سه‌ر هه‌موو یه‌كه‌ جێبه‌جێكاره‌كان داده‌نێت و، روونكردنه‌وه‌كانی ژمێریاریه‌تی بۆ یه‌كه‌كانی كه‌رتی حكومی كه‌ له‌ مه‌ركه‌زه‌وه‌ پاره‌دار ده‌كرێن، دیار ده‌كات و، ئه‌نجامه‌كانی به‌پێی ئوسووڵی ژمێریاریه‌تی ده‌خاته‌ به‌رچاو وسیسته‌مه‌كانی چاودێری ناوخۆ له‌سه‌ر ده‌سكاریكردنی ئه‌موالی گشتی په‌ره‌پێده‌دات و پێداویسته‌كانی سه‌ركه‌وتنیان بۆ فه‌راهه‌م ده‌كات و سه‌رپه‌رشتیی جێبه‌جێكردنیان ده‌كات چاودێری كردنی خه‌رجی رابوردوو و خه‌رجی پاش ئه‌ویشه‌وه‌. له‌و سه‌رپێچییه‌ داراییانه‌ش ده‌پێچێته‌وه‌ كه‌ جێبه‌جێكردنیان به‌ وه‌زاره‌ته‌كه‌ ده‌سپێردرێت.به‌ڕێوه‌به‌رێكی گشتیش سه‌رۆكایه‌تیی ده‌كات كه‌ بڕوانامه‌ی زانكۆیی به‌ده‌ست هێنابێت و، به‌ ئه‌زموون و پسپۆڕ بێت.مادده‌ی ده‌یه‌م: به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی گشتی باج و عه‌قارات:ئه‌ركی به‌رێوه‌بردنی پێداویستییه‌كانی باج و وه‌دیهاتنی وه‌رگرتنی له‌ ئه‌ستۆ ده‌گرێ و ژمێریاریه‌تییه‌كه‌ی رێك ده‌خات و به‌دواداچوون بۆ قه‌رزه‌كانی ده‌كات و قه‌رزه‌كانی و رێكار و بنه‌ماكانی وه‌رگرتنیان ده‌ست نیشان ده‌كات، هه‌روه‌ها مافی موڵكداریه‌تی عه‌قاری له‌ هه‌رێم له‌ باری جۆرو شوێنه‌وه‌ له‌ ئه‌ستۆ ده‌گرێ و رێكی ده‌خات و تۆماری پێویستییه‌كانی دوور له‌ (بمعزل)لایه‌نه‌ پسپۆره‌كان ده‌گرێته‌ ده‌ست و بڕیاره‌كانی ته‌رخان كردن و یاساكاری تایبه‌ت به‌ فرۆشتن و به‌كریدانی خانووبه‌ره‌كانی موڵكی هه‌رێم جێبه‌جێ ده‌كات و، هه‌روه‌ها به‌رێوه‌بردن و به‌یاناتی ئه‌و خانوو وبه‌رانه‌ش جێبه‌جێ ده‌كات كه‌ ئه‌ركی به‌رێوه‌بردن و فرۆشتنیان به‌ وه‌زاره‌تی دارایی و ئابووری ده‌سپێردرێ و به‌رێوه‌به‌رێكی گشتی سه‌رۆكایه‌تی ده‌كات كه‌ بڕوانامه‌ی زانكۆیی به‌ده‌ست هێنابێت و به‌ ئه‌زموون و پسپۆر بێت.مادده‌ی یازده‌م:به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی گشتیی گومرك:جێبه‌جێ كردنی یاسا گومرگییه‌كان ئه‌و فه‌رمان وبڕیار و رێنمایی و به‌ندانه‌(الچوابگ) له‌ ئه‌ستۆ ده‌گرێ كه‌ ده‌زگا جۆربه‌ جۆره‌كانی هه‌رێم ئاماده‌یان ده‌كه‌ن و په‌یوه‌ندییان به‌ پسپۆرایه‌تییه‌كانی به‌رێوه‌به‌رایه‌تی گشتییه‌وه‌ هه‌یه‌و، هه‌روه‌ها بنه‌ماو مه‌بده‌ئه‌ پێویستییه‌كان بۆ ئاسانكردنی كرده‌وه‌ی جێبه‌جێ كردنی و دانان و جێبه‌جێ كردنی پلانی پێویست بۆ به‌ره‌نگار بوونه‌وه‌ی قاچاغ و لێكۆڵینه‌وه‌ی یاسا گومرگییه‌ به‌ركاره‌كان ده‌ست نیشان ده‌كات و، داده‌نێت، به‌رێوه‌به‌رێكی گشتی سه‌رۆكایه‌تی ده‌كات كه‌ بڕوانامه‌ی زانكۆیی هه‌بێت و به‌ ئه‌زموون و پسپۆر بێ و، لقی به‌رێوه‌به‌رایه‌تییه‌كانی گومرگی هه‌رێمی پێوه‌ ده‌لكێ.مادده‌ی دوازده‌م:به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی گشتیی خانه‌نشینی:یاساكانی خانه‌نشینی جێبه‌جێ ده‌كات و خزمه‌تی كارمه‌نده‌كانی هه‌رێم له‌ فه‌رمانبه‌ر و سه‌رباز و هێزه‌كانی ئاسایشی ناوخۆ ده‌ژمێرێ، بۆ ئه‌وه‌ی مووچه‌و پاداشتی خانه‌نشین بۆ خۆیان و خێزانه‌كانیان ببڕێته‌وه‌و بۆ موسته‌حه‌قه‌كانیان خه‌رجی بكات و، بنه‌ماو مه‌بده‌ئیش داده‌نێ و رێنمایی ده‌رده‌چوێنێ و پێشنیار بۆ په‌ره‌پێدانی ئه‌م یاسایانه‌ له‌به‌ر رۆشنایی كاره‌تازه‌ په‌یدا بووه‌كان(ما یستجد من امور) به‌رز ده‌كاته‌وه‌، هه‌روه‌ها ئه‌و گیروگرفتانه‌ش كه‌ له‌ كاتی جێبه‌جێ كردندا له‌ چوارچێوه‌ی سیاسه‌تی دارایی هه‌رێمدا رووبه‌رووی ده‌بێته‌وه‌، به‌رێوه‌به‌رێكی گشتی سه‌رۆكایه‌تی ده‌كات كه‌ بڕوانامه‌ی زانكۆیی به‌ده‌ست هێنا بێت و به‌ ئه‌زموون و پسپۆر بێت و به‌رێوه‌به‌رایه‌تییه‌كانی خانه‌نشینی له‌ هه‌رێمدا پێوه‌ ده‌لكێ.مادده‌ی سیانزده‌هه‌م:به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی گشتیی بانكه‌ بازرگانیه‌كان:به‌ڕێوه‌به‌رێكی گشتیی سه‌رۆكایه‌تی ده‌كات بڕوانامه‌ی زانكۆیی به‌ده‌ست هێنا بێت و، به‌ ئه‌زموون و پسپۆڕ بێت و، ئه‌مانه‌ی خواره‌وه‌شی پێوه‌ ده‌لكێن:1ـ به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تییه‌كانی بانكه‌كانی ئه‌لره‌شید2ـ به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تییه‌كانی بانكه‌كانی ئه‌لرافیده‌ین3ـ به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تییه‌كانی بانكه‌كانی هه‌رێممادده‌ی چوارده‌م:به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی گشتیی بانكه‌ پسپۆره‌كان:به‌ڕێوه‌به‌رێكی گشتیی سه‌رۆكایه‌تیی ده‌كات بڕوانامه‌ی زانكۆیی به‌ ده‌ست هێنا بێت و به‌ ئه‌زموون و پسپۆڕ بێت و ئه‌مانه‌ی خواره‌وه‌شی پێوه‌ ده‌لكێت:1ـ به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تییه‌كانی بانكی كشتوكاڵی و پیشه‌سازی2ـ به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تییه‌كانی بانكه‌كانی خانووبه‌ره‌مادده‌ی پانزده‌م:كۆمپانیای گشتی ته‌ئمین:كاری ته‌ئمین كردن له‌سه‌ر موڵك و ماڵی گشتی و تایبه‌تی له‌ ئه‌ستۆ ده‌گرێ، هه‌روه‌ها ئه‌ئمین كردنی كه‌سه‌كانیشی(تأمینات الحیاه‌) له‌ ئه‌ستۆ دایه‌. ئه‌مه‌ش له‌ سایه‌ی ئه‌و یاساكاریانه‌ی كه‌ له‌م بواره‌دا به‌ركارن.به‌ڕێوه‌به‌رێكی گشتی سه‌رۆكایه‌تی ده‌كات كه‌ بڕوانامه‌ی زانكۆیی به‌ده‌ست هێنا بێت و به‌ ئه‌زموون شاره‌زاو پسپۆر بێت و لقه‌كانی كۆمپانیای له‌ پارێزگاكان پێوه‌ ده‌لكێ.مادده‌ی شازده‌م:به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی گشتی كاروباری یاسایی:لێكدانه‌وه‌ی حوكمه‌ داراییه‌كان و یاسا به‌ركاره‌كان ده‌گرێته‌ ئه‌ستۆ و، لێكۆڵینه‌وه‌ له‌سه‌ر پڕۆژه‌ی یاسا و، پێڕۆكان ده‌كات و، راو راوێژی خۆیشی له‌سه‌ر ئه‌و مه‌سه‌له‌ یاساییانه‌ ده‌دات كه‌ پێوه‌ندییان به‌ كاروباری خزمه‌تی مه‌ده‌نی و داراییه‌وه‌ هه‌یه‌ كه‌ فه‌رمانگه‌كانی هه‌رێمه‌وه‌ ده‌یخه‌نه‌ به‌رده‌م وه‌زاره‌ت، هه‌روه‌ها شێوه‌ی یاسایی بۆ گرێبه‌ست و ئه‌و پڕۆژه‌ یاسا و پێڕۆ و رێنماییانه‌ بۆ به‌رده‌م دادگاكان ئاماده‌ ده‌كات كه‌ پێوه‌ندییان به‌ ئیش و كاری وه‌زاره‌ته‌كه‌وه‌ هه‌یه‌ و به‌ڕێوه‌به‌رێكی گشتیی سه‌رۆكایه‌تی ده‌كات كه‌ بڕوانامه‌ی زانكۆیی له‌ یاسادا به‌ده‌ست هێنا بێت.مادده‌ی حه‌ڤده‌م:یه‌كه‌م: كارو پسپۆڕییه‌كانی پێكهاته‌كانی وه‌زاره‌ت به‌ پێڕۆیه‌ك دیار ده‌كرێن.دووه‌م: وه‌زیر بۆی هه‌یه‌ له‌كاتی پێویستدا به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی و به‌ش و هۆبه‌ بكاته‌وه‌ یان هه‌ڵیان بوه‌شێنێته‌وه‌ یان یه‌كیان بخات.مادده‌ی هه‌ژده‌م:یه‌كه‌م: یاسای وه‌زاره‌تی دارایی و ئابووری ژماره‌(13)ی ساڵی 1992 هه‌ڵده‌وه‌شێته‌وه‌.دووه‌م: كار به‌ هیچ ده‌قێكی یاسایی یان بڕیارێك ناكرێ كه‌ له‌گه‌ڵ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌دا ناكۆك بێ.مادده‌ی نۆزده‌م:له‌سه‌ر ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران و لایه‌نه‌ په‌یوندیداره‌كان پێویسته‌ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌جێ بكه‌ن.مادده‌ی بیسته‌م:ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی بڵاوكردنه‌وه‌ی له‌ رۆژنامه‌ی فه‌رمی (وه‌قائعی كوردستان)دا جێبه‌جێ ده‌كرێت. محمد قادر عبدالله (د. كه‌مال كه‌ركووكی) سه‌رۆكی په‌رله‌مانی كوردستان- عێراق هۆكاره‌كانی ده‌رچوونی ئه‌م یاسایه‌بۆ یه‌كگرتنه‌وه‌ی هه‌ردوو وه‌زاره‌تی دارایی له‌ هه‌رێمی كوردستان له‌ یه‌ك وه‌زاره‌تدا له‌ ژێر ناوی وه‌زاره‌تی دارایی و ئابووری بۆ ئه‌وه‌ی وه‌زاره‌ت به‌ ئه‌ركه‌كانی له‌ رێكخستنی كاروباری دارایی و ئابووری هه‌ڵبستێ و چاودێری سه‌لامه‌تی ده‌ستكاری كردن به‌ ماڵ و موڵكی گشتییه‌وه‌ بكات و باشترین به‌كارهێنان بۆ ده‌رامه‌ته‌ داراییه‌كانی هه‌رێم وه‌دی بهێنێ ئه‌م یاسایه‌ ده‌رچووێندرا....

یاسای باجی خانووبه‌ره‌ (عقار)ی هه‌رێمی كوردستانبه‌ ناوی خوای به‌خشنده‌و میهره‌بان به‌ ناوی گه‌له‌وه‌ئه‌نجومه‌نی نیشتمانی كوردستانی عێراقژماره‌ بڕیار: 16مێژووی بڕیار: 2/11/1999بڕیارپشت به‌و ده‌سه‌ڵاته‌ی كه‌ به‌ پێی بڕگه‌ (3)ی مادده‌ (2) له‌ یاسای ژماره‌ (10)ی ساڵی 1997 پێمان دراوه‌ له‌سه‌ر ئه‌و بنه‌مایه‌ی ئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی كوردستانی عێراق له‌ دانیشتنی رۆژی 1/11/1999 یدا یاسا كاری كردووه‌، ئه‌م بڕیاره‌مان ده‌رهێنا. یاسای ژماره‌ (6)ی ساڵی 1999یاسای باجی خانووبه‌ره‌ (عقار)ی هه‌رێمی كوردستانمادده‌ی یه‌كه‌م:زیاده‌ باجێكه‌ له‌سه‌ر زیاتر له‌ (15000) پازده‌ هه‌زار دینار له‌ كۆی داهاتی (عه‌قاره‌كان)ی ئه‌وه‌ی له‌سه‌ریه‌تی (المكلف) وه‌رده‌گرێ و ده‌سه‌پێندرێ، به‌و مافه‌شه‌وه‌ كه‌ له‌ عه‌قاره‌ وه‌قف كراوه‌كانیشه‌وه‌ هه‌یه‌تی، دوای لێده‌ركردنی بڕه‌ باجی بنچینه‌یی و بێ قه‌یدی یاسایی (السماح القانونی) به‌ پێی ئه‌م رێژانه‌ی خواره‌وه‌:-(5%) تاكو ده‌گاته‌ (5000) پێنج هه‌زار دینار.(8%) ئه‌وه‌ی له‌ (5000) پێنج هه‌زار دینار پتر بێت تاكو ده‌گاته‌ (7000)حه‌وت هه‌زار دینار.(10%) ئه‌وه‌ی له‌ (7000) حه‌وت هه‌زار دینار پتر بێت تاكو ده‌گاته‌ (10000) ده‌ هه‌زار دینار.(15%) ئه‌وه‌ی له‌ (10000) ده‌ هه‌زار دینار پتر بێت تاكو ده‌گاته‌ (15000) پازده‌ هه‌زار دینار.(17%) ئه‌وه‌ی له‌ (15000) پازده‌ هه‌زار دینار پتر بێت تاكو ده‌گاته‌ (20000) بیست هه‌زار دینار.(20%) ئه‌وه‌ی له‌ (20000) بیست هه‌زار دینار پتر بێت.مادده‌ی دووه‌م:كار به‌ حوكمی یاساكانی باجه‌ به‌رقه‌راره‌كان ده‌كرێ كه‌ له‌گه‌ڵ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌دا هاودژ بێت.مادده‌ی سێیه‌م:وه‌زاره‌تی دارایی و ئابووری بۆی هه‌یه‌ رێنمایی پێویست ده‌ربهێنێ بۆ ئاسانكردنی جێبه‌جێ كردنی ئه‌م یاسایه‌.مادده‌ی چواره‌م:له‌سه‌ر وه‌زیره‌ په‌یوه‌ندیداره‌كانه‌ كه‌ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌جێ بكه‌ن. مادده‌ی پێنجه‌م:ئه‌م یاسایه‌ له‌ 1/1/2000ه‌وه‌ جێبه‌جێ ده‌كرێ و له‌ رۆژنامه‌ی ره‌سمیشدا بڵاو ده‌كرێته‌وه‌. جوهر نامق سالم سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی نیشتمانی كوردستانی عێراقهۆیه‌ پێویسته‌كانبۆ سوك كردنی باج له‌سه‌ر شانی ئه‌وانه‌ی كه‌ موكوله‌فن باج له‌و داهاته‌ بده‌ن له‌ خانوو و به‌ره‌وه‌ ده‌ستیان ده‌كه‌وێ، وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی هان بدرێن بۆ وه‌به‌رهێنانه‌ تازه‌كان كه‌ بگونجێ له‌گه‌ڵ ئه‌و ڕه‌وشه‌ ئابووری و ئاوه‌دانكارییه‌ی كه‌ هه‌رێم پێیدا گوزه‌ر ده‌كا، به‌ تایبه‌تی له‌م قۆناغه‌دا، قۆناغی بونیاد نان و نۆژه‌ن كردنه‌وه‌ی كوردستانی خۆشه‌ویستمان، وه‌ بۆ پته‌و كردنی پرنسیپی هاوكێشه‌كردن له‌ نێوان به‌رژه‌وه‌ندی گه‌نجینه‌و موكه‌له‌فه‌كان، ئه‌م یاسایه‌ ده‌رهێندرا....

یاسای یانسیبی ئاوه‌دان كردنه‌وه‌ی هه‌رێمی كوردستانبه‌ ناوی خوای به‌خشنده‌ی میهره‌بانبه‌ ناوی گه‌له‌وه‌ئه‌نجومه‌نی نیشتمانی كوردستانی عێراقژماره‌ بڕیار:17مێژووی بڕیار 8/3/1993بڕیاربه‌ پێی حوكمه‌كانی بڕگه‌ی (1)ی له‌ مادده‌ی (56)ی یاسای ژماره‌ (1)ی ساڵی 1992 و له‌سه‌ر پێشنیازی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران، ئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی كوردستانی عێراق له‌ دانیشتنی رۆژی 3/3/1993 بڕیاری ده‌ركردنی ئه‌و یاسایه‌ی دا:یاسای ژماره‌ (7) ساڵی 1993یاسای یانسیبی ئاوه‌دان كردنه‌وه‌ی هه‌رێمی كوردستانمادده‌ی یه‌كه‌م:لیژنه‌یه‌ك پێك ده‌هێنرێ به‌ ناوی لیژنه‌ی یانسیبی ئاوه‌دان كردنه‌وه‌ی هه‌رێمی كوردستانی عێراق به‌ سه‌رۆكایه‌تی وه‌زیری ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ و گه‌شه‌پێدان و جێگری بریكاری وه‌زاره‌ت و نوێنه‌ری وه‌زاره‌تی دارایی و ئابووری و ته‌ندروستی و كاروباری كۆمه‌ڵایه‌تی و كشتوكال و ئاودێری و پیشه‌سازی وزه‌ و ئه‌شغال و نیشته‌جێ كردنی به‌ پله‌ یه‌ك كه‌ له‌ به‌رێوه‌به‌ری گشتی كه‌متر نه‌بێ.مادده‌ی دووه‌م:لێژنه‌كه‌ خاوه‌نی كه‌سایه‌تییه‌كی مه‌عنه‌وی ده‌بێ و بۆی هه‌یه‌ هه‌موو چالاكییه‌كی قانوونی بۆ به‌دیهێاننی مه‌به‌سته‌كانی بنوێنێ و سه‌رۆكه‌كه‌ی له‌به‌رده‌می دادگاكان و لایه‌نه‌ ره‌سمییه‌كاندا ده‌بێته‌ نوێنه‌ری.مادده‌ی سێیه‌م:لیژنه‌كه‌ خۆی جۆر و شێوه‌ی پلیتی یانسیبه‌كه‌ و نرخی فرۆشتنی و رێكخستنی راكێشانی و رۆژه‌كه‌ی و چۆنێتی راكێشانه‌كه‌ دیاری ده‌كا.مادده‌ی چواره‌م:لیژنه‌ دوای وه‌رگرتنی بریاری ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران مافی خواستن (استعاره‌)ی فه‌رمانبه‌رانی بۆ ماوه‌یه‌ك كه‌ له‌ دوو ساڵ كه‌متر نه‌بێ و ده‌شێ بۆ یه‌ك جار نوێ بكرێته‌وه‌.مادده‌ی پێنجه‌م:لیژنه‌ به‌ لایه‌نی كه‌مه‌وه‌ مانگی جارێك كۆ ده‌بێته‌وه‌ بۆ دركردنی بڕیاری پێویست له‌ باره‌ی ئه‌وه‌ كێشانه‌ی په‌یوه‌ندیان به‌ یانه‌سیبه‌كه‌وه‌ هه‌یه‌.مادده‌ی شه‌شه‌م:لیژنه‌ بۆی هه‌یه‌ له‌سه‌ر داواكردنی سه‌رۆك یا سێ له‌ ئه‌ندامانی كه‌ داواكه‌یان ده‌درێ به‌ به‌ سه‌رۆك كۆبوونه‌وه‌یه‌كی به‌ ده‌ره‌كی (استپنائی) بكا ئه‌میش ده‌بێ له‌ ماوه‌ی یه‌ك هه‌فته‌دا له‌ رۆژی وه‌رگرتنی داواكه‌وه‌ لیژنه‌كه‌ بۆ كۆبوونه‌وه‌ بانگ بكا.مادده‌ی حه‌وته‌م:كۆبوونه‌وه‌كانی لیژنه‌ به‌ ئاماده‌ بوونی زیاتر له‌ نیوه‌ی ئه‌ندامانی له‌ گه‌ڵیانداو سه‌رك و ئه‌گه‌ر ئه‌گه‌ر ناجێگیره‌كه‌ی ساز ده‌بن و بڕیاره‌كانی به‌ زۆرینه‌ی ده‌نگی ئاماده‌ بووان ده‌درێن و ئه‌گه‌ر ده‌نگه‌كان وه‌ك یه‌ك بوون ئه‌و لایه‌ زال ده‌كرێ كه‌ سه‌رۆكی له‌ گه‌ڵدایه‌.مادده‌ی هه‌شته‌م:لیژنه‌ ده‌بێ له‌ ماوه‌ی هه‌فته‌یه‌كدا له‌ رۆژی كۆبوونه‌كه‌وه‌ بڕیاره‌كانی بنێرێ بۆ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران ئه‌گه‌ر ئه‌نجومه‌ن له‌ ماوه‌ی پازده‌ رۆژدا ناره‌زایی ده‌ر نه‌برن له‌ رۆژی سپاردنیانه‌وه‌ به‌ ئه‌نجومه‌ن به‌ سه‌لمێنراو داده‌نرێن.مادده‌ی نۆیه‌م:لیژنه‌ بووجه‌یه‌كی تایبه‌تی بۆ خۆی داده‌نێ كه‌ داهات و مه‌سره‌فی بۆ ماوه‌ی سالێكی ته‌واو كه‌ له‌ 1/كانوونی دووه‌مه‌وه‌ ده‌ست پێده‌كا و له‌ 31/ كانوونی یه‌كه‌مدا كۆتایی دێ دیاری ده‌كا و له‌ دوا سه‌لماندنییه‌وه‌ له‌ لایه‌ن وه‌زیری داراییه‌وه‌ كاری پێده‌كرێ.مادده‌ی ده‌یه‌م:ئه‌گه‌ر ساڵی دارایی دواكه‌وت بووجه‌كه‌ی نه‌سه‌لمێنرا بوو بۆی هه‌یه‌ تا كاتی سه‌لماندنی بووجه‌ نوێیه‌كی به‌ بڕیاری وه‌زاره‌تی دارایی كار به‌ بووجه‌ی رابردوودا بكا.مادده‌ی یازده‌یه‌م:حیسابه‌ ساڵانه‌ی لیژنه‌ ده‌كه‌وێته‌ ژێ ركێفی پشكنین و چاودێری داراییه‌وه‌ به‌ پێی یاسا.مادده‌ی دوازده‌یه‌م:لیژنه‌ ده‌بێ له‌ ماوه‌ی سێ مانگ له‌ رۆژی كۆتایی هاتنی هه‌ر سالێكی داراییه‌وه‌ راپۆرتی ئه‌و چاودێره‌ ژمێریاریه‌ بدا به‌ وه‌زراه‌تی دارایی كه‌ به‌ حیسابی ئه‌و ساڵه‌دا چۆته‌وه‌ له‌گه‌ڵ راپۆرتی ساڵانه‌ی له‌ باره‌ی كاره‌كانی لیژنه‌وه‌ له‌و ساڵه‌ داراییه‌دا.مادده‌ی سیازده‌یه‌م:پاره‌ی كاشی لیژنه‌ ده‌خرێته‌ یه‌كێك له‌ بانقه‌كانی هه‌رێمه‌وه‌ پاره‌ لێراكێشانی به‌ ئیمزای سه‌رۆكی لێژنه‌ و فه‌رمانبه‌ری به‌رپرسیار له‌ حیسابی ده‌بێ و لیژنه‌ بۆی هه‌یه‌ هه‌ندێ پاره‌كه‌ له‌ ده‌ هه‌زار دینار زیاتر نه‌بێ له‌ سندوقه‌كه‌یدا بۆ مه‌سره‌فی ده‌م و ده‌ست هه‌ڵبگرێ.مادده‌ی چوارده‌یه‌م:وه‌زاره‌تی دارایی ده‌بێ هه‌ندێ قه‌رزی درێژخایه‌ن به‌ بێ سوودی یاسایی، (الفئده‌ القانونیه‌)بدا به‌ لیژنه‌ بۆ هه‌ڵسووراندنی كاروباری به‌ مه‌رجێ به‌ پێی توانای لیژنه‌ به‌ قستی ساڵانه‌ بیداته‌وه‌. مادده‌ی شازده‌یه‌م:داهاته‌كانی لیژنه‌ ئه‌متنه‌ ده‌بن:1-ئه‌و قه‌رزانه‌ی له‌ لایه‌ن وه‌زاره‌تی دارایی یه‌وه‌ ده‌یدرێتێ.2-داهاتی راسته‌خۆ یانسیبه‌كه‌.3-سوودی سپێردراو (ودائع) و پاره‌ كاشه‌كانی خۆی.4-ئه‌و پاره‌یه‌ی به‌ پێی ئه‌م یاسایه‌ له‌ قازانجی ئه‌و كه‌سه‌ ده‌رده‌كرێ كه‌ بلیته‌كه‌ی بۆ ده‌رچووه‌.5-هه‌ر داهاتیكی تر كه‌ لیژنه‌ دوای بڕیار له‌ سه‌ردانی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران قبوولی ده‌كا.مادده‌ی شازده‌یه‌م:نابێ كۆی خه‌ڵاته‌كانی ساڵێكی دارایی ته‌واو (50%) له‌ سه‌دا په‌نجای نرخی بلیته‌ فرۆشراوه‌كانی ئه‌و ساڵه‌.مادده‌ی حه‌ڤده‌یه‌م:پووخته‌ی داهاتی لیژنه‌ له‌ یانسیبه‌كه‌ و داهاته‌ كانی تری به‌ پێی، له‌ پێشتری (الاولوبه‌) و پلان و نه‌خشه‌ سه‌لمێنراوه‌كان له‌ لایه‌ن ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانه‌وه‌ بۆ پرۆژه‌كانی گه‌شه‌ پێدان و ئاوه‌دان كردنه‌وه‌ی كوردستانی عێراق ته‌رخان ده‌كرێ.مادده‌ی هه‌ژده‌یه‌م:لیژنه‌ به‌ یاسایه‌ك هه‌ڵده‌وه‌شێته‌وه‌ كه‌ چۆنێتی پاكۆ دانی ماڵ و موڵكی دیاری ده‌كا.مادده‌ی نۆزده‌یه‌م:ئه‌و خه‌ڵاتانه‌ی یانسیبه‌كه‌ كه‌ ده‌درێن به‌ پلیت بۆ ده‌رچووه‌كه‌ له‌ گشت باجێك ده‌به‌خشرێن.مادده‌ی بیسته‌م:لیژنه‌ له‌ (15%) له‌ سه‌دا پانزه‌ی پاره‌ی خه‌ڵاتی ئه‌و كه‌سه‌ی پلیته‌كه‌ی بۆ ده‌رچووه‌ گلده‌داته‌وه‌ و وه‌ك داهاتێك بۆ لیژنه‌ تۆمار ده‌كرێ.مادده‌ی بیست و یه‌كه‌م:لیژنه‌ رێژه‌ی كۆمسیۆن (العموله‌) بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ دیاری ده‌كا كه‌ وه‌كاله‌تی فرۆشتنی بلیتی یانسیبه‌كه‌ی ده‌درێنێ.مادده‌ی بیست و دووه‌م:كار به‌ هیچ ده‌قێك ناكرێ كه‌ له‌گه‌ڵ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌دا ناكۆك بێ.مادده‌ی بیست و سێیه‌م:وه‌زاره‌تی دارایی ئابووری ئاوه‌دا كردنه‌وه‌ ز گه‌شه‌ پێدان بۆیان هه‌یه‌ هه‌ر یه‌كه‌ به‌ پێی تایبه‌تكاری خۆی رێنمایی پێویست بۆ جێبه‌ جێ كردنی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ده‌ربكا.مادده‌ی بیست و چواره‌م:ده‌بێ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌ جێ بكا. مادده‌ی بیست و پێنجه‌م:ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی بڵاوكردنه‌وه‌ی له‌ رۆژنامه‌ی ره‌سمیدا كاری پێ ده‌كرێ. جوهر نامق سالم سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی كوردستانی عێراق(هۆیه‌كانی ده‌رچواندنی ئه‌م یاسایه‌)له‌به‌ر ئه‌و بارودرخه‌ی كوردستان پێدا تێپه‌ریوه‌ و كاولكردنی ژێرخانی له‌ لایه‌ن حكوومه‌ته‌ یه‌ك له‌ دوای یه‌كه‌كانی عێراق و تایبه‌تی رژێمی ئیستای به‌غداوه‌ و پێویستی بوونی پاڵپشتێكی دارایی بۆ ئاوه‌دان كردنه‌وه‌ی ناوچه‌كه‌ و جێبه‌ جێ كردنی پرۆژه‌كانی گه‌شه‌ پێدان و له‌به‌ر باری سه‌ختی دارایی حكومه‌تی هه‌رێم ئه‌م یاسایه‌ ده‌ركرا....

یاسای ده‌رماڵه‌كانی شاند و سه‌فه‌ر كردن له‌ ناو هه‌رێمدابه‌ ناوی خوای به‌خشنده‌ی میهره‌بانبه‌ ناوی گه‌لئه‌نجومه‌نی نیشتمانی كوردستانی عێراقژماره‌ بڕیار: 18مێژووی بڕیار 3/12/1998بڕیارپشت به‌و ده‌سه‌ڵاته‌ی به‌ پێی بڕگه‌ (3)ی مادده‌ی (2) له‌ یاسای ژماره‌ (10)ی ساڵی 1997 پێمان دراوه‌ و له‌ سه‌ر ئه‌و بنه‌مایه‌ی كه‌ ئه‌نجومه‌نی نیشتمانی كوردستانی عێراق له‌ دانیشتنی رۆژی 1/12/1998 دا یاسا كاری كردووه‌، بڕیاری ده‌رهێنانی ئه‌م یاسایه‌ماندا.یاسای ژماره‌ (7)ی ساڵی 1998یاسای ده‌رماڵه‌كانی شاند و سه‌فه‌ر كردن له‌ ناو هه‌رێمدا(به‌شی یه‌كه‌م)ماده‌ی یه‌كه‌م:حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ئه‌مانه‌ ده‌گرێته‌وه‌:یه‌كه‌م: وه‌زیره‌كان و ئه‌وانه‌ی له‌ پله‌ی وه‌زیردان.دووه‌م: تێكرای كارمه‌ندانی ده‌ستگا و فه‌رمانگه‌كانی هه‌رێم.مادده‌ی دووه‌م:یه‌كه‌م: مه‌به‌ست له‌ (خێزان) بۆ مه‌سه‌له‌ی ده‌رماڵه‌كانی سه‌فه‌ر كردن ئه‌ندامانی خێزانی ئه‌و كه‌سه‌یه‌ كه‌ به‌ پێی شه‌رع له‌سه‌ریه‌تی به‌خێویان بكا و حوكمه‌كانی ئه‌و یاسایه‌ ده‌یگرێته‌وه‌ دووه‌م: مه‌به‌ست له‌ ده‌رماڵه‌ی سه‌فه‌ر كردن ئه‌و كرێ و ده‌رماڵانه‌ن كه‌ له‌ خواره‌وه‌ ناویان هاتووه‌:كرێ ی گواستنه‌وه‌: كرێی هۆیه‌كانی گواستنه‌وه‌ كه‌ ئه‌و كه‌سه‌ی ئه‌م یاسایه‌ ده‌یگرێته‌وه‌ ده‌یكه‌وێ له‌ كاتی سه‌فه‌ر كردنی بۆ ئه‌نجامدانی كارێكی ره‌سمی له‌ ناوه‌وه‌ و ده‌ره‌وه‌ی سنووری شاره‌وانیدا.مه‌سره‌فی شوێن گۆرین (نفقات التحویل): مه‌سره‌فی گواستنه‌وه‌ی كارمه‌ند له‌ شوێنێكه‌وه‌ بۆ شوێنێكی تر له‌ ده‌ره‌وه‌ی سنووری شاره‌وانیدا.ده‌رماڵه‌ی شه‌وانه‌: ئه‌و ده‌رماڵه‌یه‌ كه‌ ئه‌و كه‌سه‌ی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ده‌یگرێته‌وه‌ ده‌یكه‌وێ بۆ هه‌ر شه‌وێك كه‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ی جێگای ئیشی خۆی به‌ سه‌ری ده‌با له‌ كاتی سه‌فه‌ر كردنیدا بۆ ئه‌نجام دانی كارێكی ره‌سمی كه‌ سوكنا و خواردن و مه‌سره‌فی گیرفان ده‌گرێته‌وه‌.ده‌رماڵه‌ی گواستنه‌وه‌ی براوه‌: ئه‌و بڕه‌ پاره‌ براوه‌ی مانگانه‌یه‌ كه‌ به‌ گوێره‌ی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ده‌درێ له‌ به‌رامبه‌ر گه‌ران بۆ ئه‌نجام دانی كاری ره‌سمی له‌ ناو سنووری شاره‌وانیدا.مادده‌ی سێیه‌م:ئه‌وانه‌ی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسای ده‌یان گرێته‌وه‌ به‌م جۆره‌ی خواره‌وه‌ پۆلین ده‌كرێن:یه‌كه‌م- جۆری یه‌كه‌م: وه‌زیره‌كان و ئه‌وانه‌ی له‌ پله‌ی وه‌زیردان.دووه‌م- جۆری دووه‌م: خودانی پله‌ تایبه‌ته‌كان و ئه‌ندامانی دادگای پێداچوونه‌وه‌ (التمییز) و دادوه‌ر و راوێژكاره‌كانی كارمه‌ند له‌ سه‌رۆكایه‌تی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران یان له‌ دیوانی وه‌زاره‌ته‌كان و به‌رێوه‌به‌ره‌ گشتییه‌كان و ئه‌وانه‌ی به‌ پله‌ی ئه‌وانن و ئه‌وانه‌ی ئه‌م فه‌رمانه‌ به‌ بریكاری به‌رێوه‌ ده‌به‌ن.سێ یه‌م- جۆری سێ یه‌م: ئه‌و كارمه‌ندانه‌ی كه‌ مانگانه‌ (5/254) دوو سه‌د و په‌نجا و چوار دینار و نیوو زیاتر مووچه‌ وه‌رده‌گرت.چواره‌م- جۆری چواره‌م: ئه‌و كارمه‌ندانه‌ی كه‌ مووچه‌ی مانگانه‌یان له‌ (5/254) دوو سه‌د و په‌نجا و چوار دینار و نیوو كه‌متره‌.(به‌شی دووه‌م)مادده‌ی چواره‌م:یه‌كه‌م- ئه‌و كه‌سه‌ی كه‌ به‌ وه‌فد ده‌نێردرێ كرێی گواستنه‌وه‌ی به‌م پێیه‌ی خواره‌وه‌ بۆ سه‌رف ده‌كرێ:جۆری یه‌كه‌م: گه‌نجینه‌ هه‌موو خه‌رجییه‌كانی ده‌گرێته‌ ئه‌ستۆ پشت به‌و به‌ڵگه‌ نامانه‌ی كه‌ پێشكه‌شیان ده‌كا به‌ مه‌رجێ له‌ لایه‌ن ئه‌وه‌ی به‌ وه‌فد ناردوویه‌تی راستێندرابێت.جۆری دووه‌م- كرێ ته‌واوی ئۆتۆمبێل بۆ ئه‌و شوینه‌ی كه‌ به‌ وه‌فد بۆی چووه‌و‌ كرێ گه‌رانه‌وه‌ش.جۆری سێ یه‌م: كرێی سێ كورسی ئۆتۆمبێل بۆ ئه‌و شوێنه‌ی كه‌ به‌ وه‌فد بۆی ناردراوه‌ و به‌ پێچه‌وانه‌وه‌.جۆری چواره‌م- كرێی دوو كورسی ئۆتۆمبێل بۆ ئه‌و شوێنه‌ی كه‌ به‌ وه‌فد بۆی ناردراوه‌ و به‌ پێچه‌وانه‌وه‌.ئه‌وه‌ی به‌ وه‌فد ناردراوه‌ ده‌توانێ ئۆتۆمبێلی تایبه‌تی خۆی به‌كار بهێنێ هه‌مان ئه‌و كرێیه‌ی پێ ده‌درێ كه‌ ده‌یكه‌وێ به‌ گوێره‌ی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌.دووه‌م: ئه‌وه‌ی به‌ وه‌فد ده‌نێردرێ خه‌رجی ده‌كه‌وێ بۆ گوێزانه‌وه‌ی له‌ ماڵه‌كه‌یه‌وه‌ بۆ شوێنه‌كانی ده‌رچوون و گه‌یشتن له‌ كاتی ناردن به‌ وه‌فدو له‌ كاتی گه‌رانه‌وه‌دا.سێیه‌م- ئه‌گه‌ر ئه‌و كه‌سه‌ی كه‌ ئه‌م یاسایه‌ ده‌یگرێته‌وه‌ له‌گه‌ڵ خۆیدا پێداویستی و شتی حكومه‌تی گوێزایه‌وه‌ خه‌رجی گواستنه‌وه‌كه‌ی بۆ سه‌رف ده‌كرێت.به‌شی سێه‌م(ده‌رماڵه‌ی شه‌وانه‌)مادده‌ی پێنجه‌م:یه‌كه‌م: ئه‌وه‌ی به‌ وه‌فد ده‌نێردرێته‌ ناوه‌وه‌ی هه‌رێم خه‌رجی سوكنای پێ ده‌درێ هه‌ر وه‌ك له‌ خواره‌وه‌دا ده‌رده‌كه‌وێ: جۆر ئوتێلجۆری دووه‌م و سێیه‌م پله‌ یه‌ك جۆری چواره‌م پله‌ دوومادده‌ی شه‌شه‌م:یه‌كه‌م: به‌ وه‌فد چوو ده‌رماڵه‌ی ده‌كه‌وێ بۆ هه‌ر شه‌وێك كه‌ له‌كاتی به‌ وه‌فد چوونیدا له‌ ده‌ره‌وه‌ی باره‌گای وه‌زیفه‌كه‌یدا به‌سه‌ری ده‌با بۆ ئه‌نجامدانی كاری ره‌سمی به‌ گوێره‌ی ئه‌و پێوانه‌یه‌ی خواره‌وه‌: جۆر ده‌رماڵه‌دووه‌م (100) دینار بۆ خواردن (50) دینار بۆ گیرفان.سێیه‌م وچواره‌م (80) دینار بۆ خواردن (30) دینار بۆ گیرفان (سێیه‌م) (20) دینار بۆ گیرفان (چواره‌م)دووه‌م: ئه‌وه‌ی (تنسیب یان ئینتداب) كرابێ بۆ فه‌رمانێك كه‌ ده‌كه‌وێته‌ ده‌ره‌وه‌ی سنووری ئه‌و شاره‌وانییه‌ی كه‌ باره‌گای فه‌رمانه‌كه‌ی تێدایه‌ ده‌رماڵه‌ی شه‌وانه‌ی ده‌كه‌وێ به‌گوێره‌ی به‌ندی یه‌كه‌م (اولا) بۆ ماوه‌یه‌ك كه‌ له‌ (60) رۆژ زیاتر نه‌بێ. سێیه‌م: به‌ وه‌فد چوو ده‌رماڵه‌ی شه‌وانه‌ی ئه‌و رۆژه‌ی ده‌كه‌وێ كه‌ بۆ باره‌گای وه‌زیفه‌كه‌ی ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ دوای سه‌عات شه‌شی ئێواره‌ ئه‌گه‌ر له‌ كاتی به‌ وه‌فد ناردنیدا ته‌نیا شه‌وێكی به‌سه‌ر بردبێ.به‌شی چواره‌مخه‌رجی جێ گۆركێ (نفات التحویل)مادده‌ی حه‌وته‌م:ئه‌وه‌ی ئه‌م یاسایه‌ ده‌یگرێته‌وه‌ خه‌رجی جێ گۆركێ (نفات التحویل)ی له‌م بارانه‌ی خواره‌دا ده‌كه‌وێ:یه‌كه‌م- له‌ كاتی دامه‌زراندندا.دووه‌م- له‌ كاتی گوێزانه‌وه‌ له‌ وه‌زیفه‌یه‌كه‌وه‌ بۆ وه‌زیفه‌ێكی تر له‌ ده‌ره‌وه‌ی سنووری شاره‌وانیدا.سێیه‌م- له‌ كاتی به‌ دوماهی هاتنی وه‌زیفه‌كه‌ی به‌ هه‌ر هۆیه‌كه‌وه‌ بی (ته‌نیا كاركه‌ناری (الاستقاله‌) نه‌بێ) به‌ مه‌رجێك له‌ شوێنی وه‌زیفه‌كه‌ی خۆی ته‌حویل بێ بۆ ئه‌و شوێنه‌ی كه‌ هه‌ڵی ده‌بژێرێ بۆ ئاكنجی بوون له‌ ماوه‌یه‌ك كه‌ له‌ (9) نۆمانگ تێپه‌ر نه‌كات له‌ مێژووی ترازانیه‌وه‌ (انفكاك) له‌ هه‌ر دووباری گوێزانه‌وه‌ و به‌ دوماهی هاتنی خزمه‌تدا.مادده‌ی هه‌شته‌م:خه‌رجی جێگۆركێ (التحویل) ئه‌مانه‌ ده‌گرێته‌وه‌:یه‌كه‌م: كرێی سه‌فه‌ر به‌و هۆی گواستنه‌وه‌یه‌ی كه‌ شیاویه‌تی به‌ پێی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌، هه‌روه‌ها كرێی سه‌فه‌ری خێزانه‌كه‌ی به‌ هه‌مان ئه‌و پله‌یه‌ی كه‌ موسته‌حه‌قه‌.دووه‌م: خه‌رجییه‌ پێویسته‌كان بۆ گوێزانه‌وه‌ی خۆی و خێزانه‌كه‌ی له‌ سوكناكه‌یه‌وه‌ بۆ شوێنه‌كانی ده‌رچوون و گه‌یشتن.سێیه‌م: خه‌رجی گواستنه‌وه‌ی پێداویستییه‌كانی خۆیی و خێزانه‌كه‌ی.چواره‌م: خه‌رجی گواستنه‌وه‌ی كه‌لو په‌له‌كانی ماڵه‌وه‌ و خه‌رجی پێچانه‌وه‌یان.پێنجه‌م: ده‌رماڵه‌ی شه‌وانه‌ (سوكناو خواردن و، ده‌رماڵه‌ی گیرفان) ته‌نیا بۆ خۆی به‌بێ خێزانه‌كه‌ی.به‌شی پێنجه‌م (حوكمه‌كانی دوماهی)مادده‌ی نۆیه‌م:ده‌كرێ به‌ وه‌فدچوو له‌ غه‌یری ئه‌و ئوتێله‌ دابه‌زێ كه‌ بۆ جۆری ئه‌و ته‌رخان كراوه‌ له‌ كاتی سه‌فه‌ر كردنیدا له‌گه‌ڵ كۆمه‌ڵه‌ی ئیش (مجموعه‌ العمل) كه‌ ره‌وشه‌كه‌ی وا ده‌خوازێ له‌ یه‌ك ئوتێلدا دابه‌زن به‌و هۆیانه‌ی كه‌ وه‌زیر یان سه‌رۆكی فه‌رمانگه‌ی تایبه‌تمه‌ند یان ئه‌وه‌ی رایده‌سپێرن پێی قایل بن.مادده‌ی ده‌یه‌م:له‌ كاتی به‌كارهێنای ئۆتۆمبێلی فه‌رمانگه‌ له‌ لایه‌ن به‌ وه‌فدچووه‌وه‌ ده‌رماڵه‌ی گواستنه‌وه‌ی بۆ سه‌رف ده‌كرێ.مادده‌ی یانزده‌یه‌م:به‌ وه‌فد چوو ده‌رماڵه‌ی ده‌كه‌وێ ئه‌گه‌ر له‌ ماوه‌ی به‌ وه‌فدچوونیدا تووشی پێشهاتێك بوو سوچ له‌و نه‌بوو، به‌ مه‌رجێگ له‌ لایه‌نێكی ره‌سمی تایبه‌تمه‌نده‌وه‌ ئه‌مه‌ بسه‌لمێنێ، ته‌واوی ئه‌وه‌ی كه‌ ده‌یكه‌وێ (الاستحقاق) سه‌رف ده‌كرێ تا ئه‌و كاته‌ی ده‌گه‌رێته‌وه‌ باره‌گای وه‌زیفه‌كه‌ی.مادده‌ی دوانزده‌یه‌م:به‌ وه‌فد چوو له‌سه‌ریه‌تی لیستێكی ئه‌و خه‌رجی و ده‌رماڵانه‌ی سه‌رفكردنی (وه‌سلی ئۆتێلیشی له‌ گه‌لدابێ) له‌ ماوه‌ی (30) سی رۆژدا له‌ مێژووی كۆتایی‌ هاتنی ئه‌ركه‌كه‌ی پێشكه‌ش بكا. له‌ (10%)ی بره‌ پاره‌ی هه‌موو لیسته‌كه‌ داده‌شكێنرێ بۆ ئه‌و كه‌سه‌ی كه‌ پێشه‌كی ده‌كات له‌ دوای ئه‌و ماوه‌یه‌ی سه‌ره‌وه‌دا.هه‌روه‌ها بڕی (20%)ی پاره‌ی هه‌موو لیسته‌كه‌ داده‌شكێندرێت بۆ ئه‌و كه‌سه‌ی كه‌ دوای ماوه‌ی سێ مانگ پێشكه‌شی ده‌كات، ناوه‌رۆكی لیسته‌كه‌ سه‌رف ناكرێت ئه‌گه‌ر دوای ماوه‌ی شه‌ش مانگ پێشكه‌ش بكرێت و عوزرێكی ره‌وای له‌گه‌لدا نه‌بێت.مادده‌ی سیانزده‌یه‌م:وه‌زیری تایبه‌تمه‌ند یان سه‌رۆكی فه‌رمانگه‌ یا ئه‌وه‌ی كه‌ رایده‌سپێرن (یخولانه‌) سه‌رف كردن ده‌راستێنێ (یصادق) بۆی هه‌یه‌ ئه‌و بڕه‌ پارانه‌ی كه‌ پێی وایه‌ راست نین فتیان بكا یان دایان به‌زێنێ له‌گه‌ڵ به‌یان كردنی هۆیه‌كانیان.مادده‌ی چوارده‌یه‌م:وه‌زیری دارایی له‌سه‌ریه‌تی رێنمایی پێویست ده‌ربهێنێ بۆ ئاسانكردنی جێبه‌جێ كردنی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ و دیاری كردنی ده‌رماڵه‌ی شه‌وانه‌ی براوه‌ بۆ ئه‌وانه‌ی ده‌یاگرێته‌وه‌ له‌و شوێنانه‌ی كه‌ ئوتێلیان لێ نییه‌ بۆ حه‌وانه‌وه‌یان.مادده‌ی پانزده‌یه‌م:كار به‌ هیچ ده‌قێك ناكرێت كه‌ له‌گه‌ڵ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ دا هاودژ بێت.مادده‌ی شانزده‌یه‌م:ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران له‌سه‌ریه‌تی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌جێ بكات.مادده‌ی حه‌ڤده‌یه‌م:ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی (1/1/1999)وه‌ جێبه‌جێ ده‌كرێت و له‌ رۆژنامه‌ی ره‌سمیدا بڵاو ده‌كرێته‌وه‌. جوهر نامق سالم سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی نیشتمانی كوردستانی عێراق.(هۆكاری پێویست)بۆ ئه‌وه‌ی وه‌زاره‌ت و ده‌ستگاكانی حكومه‌ت و فه‌رمانگه‌كانی هه‌رێم ئه‌ركه‌كانیان به‌ شێوه‌یه‌كی باش به‌ رێوه‌ ببه‌ن و چاكترین خزمه‌تگوزاری پێشكه‌ش بكه‌ن و بارگرانی له‌سه‌ر شانی فه‌رمانبه‌ری راسپێردراو به‌ ئه‌نجام دانی ئه‌ركی ره‌سمی له‌ غه‌یری شوێنی نیشته‌جێ بوونی خۆی كه‌م بكه‌نه‌وه‌ و به‌ نرخه‌ باوه‌كانی (السائده‌)ی ئێستا له‌ هه‌رێمدا رابگه‌ن، ئه‌م قانوونه‌ یاساكاری كرا....