أحكام القانون

مادده‌ی یازده‌یه‌م: 1-له‌ حاڵه‌تی لادانی سه‌رۆكیك یا واز هێنانی یاخود واز هێنانی زۆربه‌ی ئه‌ندامانی ئه‌نجوومه‌ن، واداده‌نرێ كه‌ وه‌زاره‌ت وازی له‌ كار هێناوه‌. به‌ڵام ئه‌گه‌ر وه‌زاره‌تهكه‌ هاوپه‌یمانی بوو له‌ نێوان دوو ده‌سته‌ی سه‌ره‌كیه‌كه‌ی ناو ئه‌نجومه‌نی نیشتمانی كوردستان داو ئه‌گه‌ر وه‌زیرانی هه‌ر لایه‌كیان به‌ كۆمه‌ڵ له‌ وه‌زاره‌ت كشانه‌وه‌، وا داده‌نرێت كه‌ وه‌زاره‌ته‌كه‌ وازی له‌ كار هێناوه‌. 2-ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌ن تا كاتی پێك هێنانی وه‌زاره‌تێكی نوێ، له‌سه‌ر به‌رێوه‌بردنی ئه‌ركه‌ ره‌سمییه‌كانیان به‌رده‌وام ده‌بن.

مادده‌ی ده‌یه‌م: ده‌زگایوك بۆ خوێندنی باڵا و توێژینه‌وه‌ی زانستی پێك ده‌هێنرێ و به‌ ده‌سته‌ی سه‌رۆكایه‌تی وه‌زاره‌ته‌وه‌ ده‌به‌سترێته‌وه‌. كاروباریشی به‌ پێ ی پێره‌وێكی تایبه‌تی رێك ده‌خرێ. "4" بڕگه‌ی "ب" خرایه‌ سه‌ر مادده‌ی (9)ی ئه‌م یاسایه‌ به‌پێی یاسای ژماره‌ (3)ی ساڵی 1996 "یاسای یه‌كه‌مین هه‌مواركردنی یاسای ئه‌نجوومه‌نی وه‌زیرانی هه‌رێمی كوردستانی عێراق ژماره‌ (3)ی ساڵی 1992" ئه‌مه‌ش به‌گوێره‌ی بڕیاری ئه‌نجوومه‌ن ژماره‌ "4"ی رۆژی 23/9/1996.

ماده‌ی نۆیه‌م: أ-هه‌ر وه‌زیره‌ و به‌پێی كاری خۆی، ئه‌م وه‌زاره‌تانه‌ به‌رێوه‌ده‌به‌ن: 1-وه‌زاره‌تی ناوخۆ. 2-وه‌زاره‌تی دارایی و ئابووری. 3-وه‌زاره‌تی دادوه‌ری. 4- وه‌زاره‌تی كارو باری پێشمه‌رگه‌. 5-وه‌زاره‌تی گواسته‌وه‌ و گه‌یاندن. 6-وه‌زاره‌تی یارمه‌تی مرۆژایه‌تی و هاوكاری. 7-وه‌زاره‌تی پیشه‌سازی ووزه‌. 8-وه‌زاره‌تی رۆشه‌مبیری. 9-وه‌زاره‌تی په‌روه‌رده‌. 10-وه‌زاره‌تی شاره‌وانی و گه‌شت و گوزار. 11-ته‌ندروستی و كاروباری كۆمه‌ڵایه‌تی. 12-وه‌زاره‌تی ئه‌شغال و نیشته‌ جێبوون. 13-وه‌زاره‌تی ئاوادانكردنه‌وه‌ و گه‌ش پێدان. 14- وه‌زاره‌تی كشتوكال و ئاودێری. 15-وه‌زاره‌تی ئه‌وقاف و كاروباری ئاینی. ب:ده‌شێ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانی هه‌رێمی كوردستانی عێراق چه‌ند وه‌زیری هه‌رێمی تیادا بن."4"

مادده‌ی هه‌شته‌م: ئه‌نجوومه‌ن خاوه‌نی ئه‌م ده‌سه‌ڵاتانه‌ ده‌بێت: 1-دانانی سیاسه‌تی گتی هه‌رێم و سه‌رپه‌رشتی مردنی به‌جێهێنانی به‌ پێ ی یاسا و بڕیاره‌ ره‌چاو كراوه‌كان، دوای بڕیاردانی له‌ لایه‌ن ئه‌نجوومه‌نی نیشتمانیی كوردستان. 2-پێشنیاز كردرن و ئاماده‌ كردنی پرۆژه‌ یاساكان و پێشكه‌ش كردنیان به‌ ئه‌نجوومه‌نی نیشتمانیی كوردستان بۆ بڕیار له‌سه‌ر دانیان. 3-ئاماده‌كردن پرۆژه‌ په‌یره‌وه‌كان و ئاماده‌ كردنیان. 4-ئاماده‌كردنی پرۆژه‌ی بووجه‌ی گشتی هه‌رێم. 5-ئاماده‌كردنی پرۆژه‌كانی نه‌خشه‌ی گه‌شه‌ پێ كردنی هه‌رێم. 6-قه‌رز دان و وه‌رگرتنی به‌ بڕیرای ئه‌نجوومه‌نی نیشتمانیی كوردستان. 7-جێ به‌جێ كردنی یاساكان و پاراستنی ئاسایشی هه‌رێم و پارێزگاریكردن له‌ مافه‌كانی هاووڵاتیان و ماڵ و موڵكه‌ گشتییه‌ كان و به‌رژه‌وه‌ندیه‌كانی گه‌لی كوردستانی عێراق. 8-رێ نیشان دان و سازكردن و به‌دوا داچوونی كار و فرمان وه‌زاره‌ته‌كان دایه‌ره‌كانیان و دام و ده‌زگا گشتییه‌كان. 9-چاودێریكردنی ره‌وایی ئه‌و رێنماییانه‌ی وه‌زاره‌ته‌كان و دام و ده‌زگاكانی ده‌ری ده‌كه‌ن. "3" مه‌رجی ته‌مه‌ن بۆ وه‌زیرو هه‌روه‌ها لابردنی وه‌زاره‌تی كاروباری پێشمه‌رگه‌ به‌پێی "یاسای یه‌كه‌م هه‌موار كردنی یاسای ئه‌نجوومه‌نی وه‌زیرانی هه‌رێمی كوردستانی عێراق ژماره‌ "3"ی ساڵی 1992 بوو كه‌ حوكمی بڕیاری ژماره‌ "35"ی رۆژی 14/12/1994ی ئه‌نجوومه‌ن ده‌گرێته‌وه‌. 10-ده‌ركردنی بڕیاری به‌رێ كردن و به‌جێ هێنانی یاسا ره‌چاوكاوه‌كان و چاودێری كردنی چۆنیه‌تی به‌ ئه‌نجام گه‌یاندنیان. 11-دامه‌زراندنی فه‌رمانبه‌ران و به‌ڕێوه‌به‌ره‌ گشتییه‌كان و هاوێشتن و له‌ كار خستنی و خانه‌نشینكردنیان به‌ پێی یاسا. 12-به‌ ده‌ر له‌ برَگه‌ی (11)ی پێشو و، دامه‌زراندنی خاوه‌ن پله‌ تایبه‌تی یه‌كان و سه‌رۆكی وه‌حده‌ ئیداریه‌كان و دادوه‌ره‌كان و ئه‌ندامانی ده‌زگای (داواكاریی گشتی) به‌ پێشنیازی وه‌زیری په‌یوه‌ندار بڕیاری ئه‌نجومه‌ن و دواجار به‌ بڕیاری په‌یوه‌ندار به‌ پێی یاسا ره‌چاو كراوه‌كان ده‌بێ.

مادده‌ی چواره‌م: ئه‌نجومه‌ن به‌ سه‌رۆكایه‌تی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران و ئه‌ندامه‌تی ئه‌مانه‌ پێكدێ. 1-جێگری سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران جێگری سه‌رۆك. 2-وه‌زیری په‌روه‌رده‌ 3-سه‌رۆكه‌كانی زانكۆكانی هه‌رێم. 4-سه‌رۆكی ده‌زگای په‌یمانگه‌ هونه‌رییه‌كانی هه‌رێم. 5-حه‌وت له‌ ئه‌ندامانی ده‌سته‌كانی ده‌رس وتنه‌وه‌ (الهیئات التدریسیه‌) له‌وانه‌ی به‌ پله‌ی پرۆفیسۆر (استاژ) یا پرۆفیسۆری یاریده‌ده‌ر(استاذ مساعد) له‌ كاتی پێویستدا له‌گه‌ل له‌به‌ر چاو گرتنی بواره‌كانی پسپۆریدا.

مادده‌ی دوازده‌یه‌م:وه‌زاره‌ت په‌یمانگاو مه‌ڵبه‌ندی راهێنان و خولی په‌روه‌رده‌یی پێگه‌یاندن و بازرگانی و كشتوكاڵی و پیشه‌سازی و هونه‌ری تر به‌گوێره‌ی داخوازییه‌كانی گه‌شه‌سه‌ندن ده‌كاته‌وه‌.

مادده‌ی بیست و حه‌وته‌م: 1/ كاروباری لقی سه‌ندیكا له‌ پارێزگه‌دا له‌لایه‌ن لیژنه‌ی لقه‌وه،‌ كه‌ نوێنه‌ری سه‌ندیكایه‌ له‌وێ، ده‌گێڕدرێ. 2/لیژنه‌ی لق له‌ سه‌رۆك وچوار ئه‌ندام و دوو ئه‌ندامی یه‌ده‌گ پێك دێ، ئه‌ندامانی لقی پارێزگه‌كه‌ هه‌ر سێ ساڵ جارێ به‌ ده‌نگدانی نهێنی هه‌ڵیانده‌بژێرن، به‌ مه‌رجێ له‌وانه‌ بن كه‌ به‌و پیشه‌یه‌وه‌ خه‌ریك بن. لیژنه‌كه‌ش، یه‌كێ له‌ چوار ئه‌ندامه‌كه‌ی خۆی به‌ نوێنه‌ری سه‌رۆك هه‌ڵده‌بژێرێ به‌مه‌رجێ ماوه‌یه‌ك پیشه‌كه‌ی كردبێ له‌ پێنج ساڵ كه‌متر نه‌بێ. 3/ لە كۆبوونەوەكانی ليژنەی لقدا هەمان ئەو ئيجرائاتە پەيڕەو دەكرێ كە تايبەتن بە كۆبونەوەكانی ئەنجومەن.

مادده‌ی دوازده‌یه‌م: ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژنامه‌ی ره‌سمیدا بڵا وده‌كرێته‌وه‌ و وه‌زیری په‌یوه‌ندیدار و گشت وه‌زاره‌ته‌ په‌یوه‌ندیداره‌كانی تر ده‌بێ جێبه‌جێ بكه‌ن.

مادده‌ی یازده‌یه‌م: ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی په‌سه‌ند كردنی و بڕیار ل سه‌رانسه‌ری له‌ لایه‌ن ئه‌نجوومه‌نی نیشتمانیی كوردستانه‌وه‌ كاری پێ ده‌كرێ.

مادده‌ی ده‌یه‌م: ئه‌م یاسایه‌ هه‌موو ئه‌و ده‌ستانه‌ی وه‌زاره‌تیان لێ پێك دێ و هه‌روه‌ها ده‌زگا و ته‌شكیل و وه‌حده‌ به‌ستراوه‌كان به‌ وه‌زاره‌ته‌وه‌ هه‌موو ئه‌و كه‌سانه‌ی له‌ چوار چێوه‌ی وه‌زاره‌تدا به‌ عه‌سكه‌ری و ده‌ده‌نییه‌وه‌ ئه‌ركیان پێ سپێردراوه‌ ده‌گرێته‌وه‌.

مادده‌ی بیست و چواره‌م: بڕیاره‌كانی لیژنه‌ی زه‌پتی له‌به‌رده‌م دادگای ته‌مییزی هه‌رێمدا له‌ ماوه‌ی (30) سی رۆژدا كه‌ له‌ رۆژی ته‌بلیغه‌وه‌ ده‌ست پێ ده‌كا ده‌كرێ تانه‌ی لێ بدرێ و بڕیاری ئه‌م دادگایه‌ش بنبڕه‌.

مادده‌ی دوازده‌هه‌م: ده‌سته‌ی گشتی، ساڵانه‌ كۆبوونه‌وه‌یه‌كی ئاسایی به‌م مه‌به‌ستانه‌ی خواره‌وه‌ سازده‌دا: 1/ته‌سدیقكردنی بوجه‌. 2/گفتوگۆكردن لەسەر ڕاپۆرتی ساڵانە وكاروباروحساباتی سەنديكا. 3/بۆ سه‌یركردنی پێشنیاره‌كانی ئه‌نجومه‌ن کە ده‌رباره‌ی هه‌مواركردنی یاسا و پێرۆی ناوخۆی سه‌ندیكا پێشكه‌شی ده‌كا. 4/له‌كاتی هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی سه‌ندیكادا، پاكتاو كردنی موڵك و ماڵ و داراییه‌كانی سه‌ندیكا ئیقرار ده‌كا. 5/ده‌شێ له‌سه‌ر داواكاریی نه‌قیب و بڕیاری ئه‌نجومه‌نی سه‌ندیكا، یا له‌سه‌ر داواكاریی نووسراوی سێیه‌كی ئه‌ندامانی سه‌ندیكا، هه‌یئه‌ی گشتی بانگهێشت بكرێ بۆ سازدانی كۆبوونه‌وه‌یه‌كی نا ئاسایی به‌ مه‌رجێ هۆیه‌ زه‌روورە‌كانی له‌ بانگهێشته‌كه‌دا روون بكرێـنه‌وه‌. 6/له‌ كۆبوونه‌وه‌ نا ئاساییه‌كانی هه‌یئه‌ی گشتێدا، له‌وه‌ زیاتر كه‌ باسی كاروباری ناو به‌رنامه‌ی كار، یان باسی هۆ و مه‌به‌ستی كۆبوونه‌وه‌كه‌ بكرێ، ناشێ باسی هیچ شتێكی دی بكرێ.

مادده‌ی نۆیه‌م: وه‌زیر بۆی هه‌یه‌ هه‌ندێ له‌ ده‌سه‌ڵاته‌كانی به‌ بریكاری وه‌زاره‌ت یا سه‌رۆكه‌كانی دایه‌ره‌ سه‌ره‌كییه‌كانی وه‌زاره‌ت بسپێرێ.

مادده‌ی هه‌شته‌م: 1-به‌خشینی پله‌ی (رتبه‌)ی هه‌میشه‌یی و كاتی به‌ پێی یاسا ره‌چاو كراوه‌كان ده‌بێ. 2-وه‌زیر بۆی هه‌یه‌ به‌پێی پێویستی و حاجه‌ت و له‌سه‌ر ئامۆژگاری لێژنه‌ی په‌یوه‌ندیدار له‌ وه‌زاره‌تدا، ئه‌و عه‌سكه‌ریانه‌ بگرێته‌وه‌ كه‌ به‌ هۆی كوردایه‌تییه‌وه‌ له‌ حزمه‌ت دابراون.

مادده‌ی حه‌وته‌م: قه‌واره‌ی رێكخستنی وه‌زاره‌ت به‌ پێره‌وێكی تایبه‌تی ئاماده‌ ده‌كرێ ب جۆرێك كه‌ ئامانجه‌كانی به‌دی بێنێ و كاروباری پێشمه‌رگه‌ له‌ رووی سه‌ربازی و ئیداری و داریی و هونه‌ریه‌وه‌ به‌ رێوه‌ببا.

مادده‌ی شه‌شه‌م: وه‌زاره‌ت بووجه‌ی گشتی وه‌زاره‌ت و ئه‌و وه‌حده‌ ته‌نزیمیانه‌ ئاماده‌ ده‌كا كه‌ پێوه‌ی به‌ستراونه‌ته‌وه‌.

مادده‌ی پێنجه‌م: سه‌رۆكایه‌تی ده‌سته‌ی ئه‌ركانی گشتی نه‌خشه‌ی جێ به‌جێ كردنی پێویست بۆ به‌ دیهێنانی بۆ به‌دیهێنانی ئه‌و ئه‌ركانه‌ داده‌نێ كه‌ له‌ مادده‌ی سێ یه‌می ئه‌م یاسایه‌ دان.

مادده‌ی چواره‌م: وه‌زاره‌ت له‌م ده‌زگایانه‌ی خواره‌وه‌ پێكدێ: 1-دیوان: ئه‌فسه‌رێك سه‌رپه‌رشتی ده‌كان كه‌ سه‌رپه‌رشتتی ئه‌م نووسینگانه‌ ده‌كا: أ-نووسینگه‌ی بریكاری وه‌زاره‌ت. ب-نووسینگه‌ی ئه‌نجوومه‌نی راوێژكاری وه‌زاره‌ت. 2-سه‌رۆكایه‌تی ده‌سته‌ی گشتی كه‌ پێك دێ له‌: أ-دایه‌ره‌ی سه‌رۆكه‌ ده‌سته‌ی ئه‌ركانی گشتی. ب-دایه‌ره‌ی یاریده‌ده‌ره‌كانی ده‌سته‌ی ئه‌ركانی گشتی. ج- ئه‌و دایه‌رانه‌ی تر كه‌ به‌ سه‌رۆكایه‌تی ئه‌ركانی گشتی یه‌وه‌ ده‌به‌سترێنه‌وه‌. د-سه‌رۆكایه‌تی یه‌كانی ناوچه‌كان. 3-ئه‌نجوومه‌نی راوێژكاری وه‌زاره‌ت. أ-ئه‌نجوومه‌نێكی راوێژكارییه‌ كه‌ مافی راده‌ربڕین و پێشكه‌شكردنی پێشنیازی بۆ وه‌زیر له‌ سنووری ئه‌م یاسایه‌ هه‌یه‌، ئه‌نجوومه‌نه‌كه‌ش به‌م شێوه‌یه‌ پێك دێت: یه‌كه‌م: ئه‌ندامه‌ بنچینه‌یی یه‌كان كه‌ ئه‌مانه‌نن: 1-سه‌رۆكی ئه‌ركانی گشتی 2-یاریده‌ده‌یه‌كانی سه‌رۆكی ئه‌ركانی گشتی. 3-سه‌ركرده‌كانی ناوچه‌كان دووه‌م: أ-هه‌ر سه‌ركرده‌یه‌ك كه‌ ئه‌نجوومه‌ن بڕیاری ئاماده‌ بوونی بدا. ب-ده‌سه‌ڵات و ئه‌ركه‌كانی ئه‌نجوومه‌ن به‌ پێره‌ و ده‌ستنیشان ده‌كرێن كه‌ وه‌زاره‌ت ده‌ری ده‌كا. 4- دادگای ته‌میزی سه‌ربازی. 5-وه‌زاره‌ت بۆی هه‌یه‌ ده‌سته‌یه‌كی كاتی له‌ كارمه‌ندان و پسپۆرانی كارو باری پێشمه‌رگه‌ و سه‌ربازی، بۆ بۆ ده‌ستنیشان كردنی ژماره‌ی پێشمه‌رگه‌ و یه‌كخستنیان پێك بێنێ.

مادده‌ی سێ یه‌م: وه‌زاره‌ت ئه‌م كارو بارانه‌ ده‌گرێته‌ ئه‌ستۆ: 1-ئه‌ركی پارێزگاری له‌ یه‌كێتی كوردستانی عێراقده‌گرێته‌ ئه‌ستۆ چ له‌ رووی خاك و چ له‌ رووی هه‌موو ده‌ستدرێژییه‌ك ده‌وه‌ستێ له‌ هه‌ر لایه‌كه‌وه‌ بكرێته‌ سه‌ری. 3-وه‌زاره‌ت ئه‌و ئه‌ركه‌ی له‌ به‌نده‌ی (1)ی سه‌ره‌وه‌ وتراوه‌ به‌جێ دێنێ له‌ رێگه‌ی: أ-ده‌ستیشان كردنی ژماره‌ی پێویست له‌ پێشمه‌رگه‌و یه‌كخستنی هێزه‌كان. ب-:پێكهێنانی وه‌حداتی نیزامی. ج- مه‌شق پێكردن و سازدانیان له‌ رێگه‌ی زانستییه‌وه‌ و به‌كرده‌وه‌ (علمی) به‌ مه‌به‌ستی به‌رز كردنه‌وه‌ی راده‌ی جه‌نگاوه‌ری و رۆشنبیری یان، له‌ رێگه‌ی كردنه‌وه‌ی مه‌ڵبه‌ند و قوتابخانه‌ و دام و ده‌زگای مه‌شق و فێركردنه‌وه‌ بۆیان. دابین كردنی گشت پێویستییه‌كانی (چه‌كدار، كه‌لو په‌ل، نیشته‌جێكردن، ئازووقه‌، مووچه‌، كاروباری ژمێریاری و هه‌ر خزمه‌تگوزاری یه‌كی تر).

مادده‌ی دووه‌م: 1-وه‌زیر سه‌رۆكی باڵای وه‌زاره‌ته‌كه‌ به‌رپرسیاره‌ له‌ كاروباره‌كانی داو سه‌رپه‌رشتی و چاودێردنی چاكییه‌كانی ده‌كات، هه‌ر له‌ وێشه‌وه‌ ئه‌و بڕیاره‌ و فه‌رما و رێنماییانه‌ ده‌رده‌چن كه‌ په‌یوه‌ندیان به‌ ئه‌ركه‌كانی وه‌زاره‌ت و ده‌زگاكانیه‌وه‌ هه‌یه‌، له‌ هه‌موو بارێكی سه‌ربازی و هونه‌ری و به‌ڕێوه‌ بردن و دارایی و رێكخستنه‌وه‌ی، له‌ ناو چوارچێوه‌ی ئه‌م یاسایه‌ و په‌یره‌ و رێنمایی یه‌ ره‌چاوكراوه‌كانی ده‌كا. له‌به‌ر ده‌مه‌ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانیش به‌رپرس ده‌بێ به‌و ناوه‌ی كه‌ ئه‌ندامێكی هاوبه‌شیه‌تی. 2-بریكاری وه‌زاره‌ت: به‌ پێی ئه‌و ده‌سته‌ی پێی ده‌درێ، یارمه‌تی وه‌زیر له‌م كاروبارانه‌ی سه‌ره‌وه‌ی ده‌دات.