أحكام القانون
البحث في المحتوى🔎
ماددهی حهڤده:
ماددهی حهڤده: ئهندامانی ئهنجوومهن به دهست له كاركێشراوه دادهنرێ ئهگهر له سێ دانیشتنی یهك له دوای یهك یان پێنج دانیشتنی پچر پچڕ له ماوهی ساڵێكدا بهبێ عوزری رهوا ئاماده نهبوو.
ماددهی دهیهم:
ماددهی دهیهم: یهكهم: كۆمپانیای كوردستان بۆ دۆزینهوه و وهبهرهێنانی نهوت كه كۆمپانیایهكی گشتی خاوهن كهسایهتی مهعنهوییه وه سهربهخۆیه له رووی دارایی و كارگێڕیهوه. دووهم: سهرۆك و ئهندامانی ئهنجومهنی كارگێڕی لهلایهن ئهنجومهنی وهزیرانهوه دادهمهزرێن دوای پهسندكردنی لهلایهن زۆرینهی ڕههای ئهندامانی پهرلهمان، بهمهرجێك دهبێ سهربهخۆ بن له وهزارهت دا و پسپۆربن له بواری نهوت یان تایبهتمهندی دیكهی هونهری یان كارگێڕیان ههبێ. سێیهم: ماوهی دامهزراندنی ههموو ئهندامانی ئهنجومهنی كارگێڕی به(5) پێنج ساڵ دیاری دهكرێت، به پهسند كردنی زۆرینهی ڕههای ئهندامانی پهرلهمان نوێ دهكرێتهوه. چوارهم: كۆمپانیا به ڕهزامهندی ئهنجومهنی ههرێمی بۆی ههیه: 1- ڕكابهری كردن لهگهڵ كۆمپانیای دیكهوه بۆ بهدهست هێنانی مۆڵهتی رێپێدانی تایبهت به كێڵگهكانی ئایندهوه. 2- ئهنجامدانی ڕێككهوتننامهكانی هاوبهشیكردن و هاوشێوهكانی له ڕێككهوتنهكانی كاركردن له ههرێم دا یان لهناوچهكانی دیكهی عێراقدا یان له دهرهوه. _3 دامهزراندنی كۆمپانیاكانی به كارخستنی سهربهخۆی بێت و به موڵكداریهتی خۆی بێت تایبهت به پڕۆسهكانی نهوت كه پهیوهسته بهكێڵگهكانی ئایندهدا. پێنجهم: ئهنجومهنی وهزیران بۆی ههیه به پهسندكردنی زۆرینهی ڕههای ئهندامانی پهرلهمان كۆمپانیاكه بكاته كۆمپانیای پشكدار، پشكهكانی بخرێته بهرچاوی هاوڵاتیانی عێراق.
ماددهی یازدهم:
ماددهی یازدهم: یهكهم: كۆمپانیای كوردستانی نیشتمانی نهوت دادهمهزرێ، كه كۆمپانیایهكی گشتی، خاوهن كهسایهتی مهعنهوییه وه سهربهخۆیه لهبواری كارگێڕی و داراییهوه. دووهم: سهرۆك و ئهندامانی ئهنجومهنی كارگێڕی لهلایهن ئهنجومهنی وهزیرانهوه دادهمهزرێن دوای پهسند كردنی لهلایهن زۆرینهی ڕههای ئهندامانی پهرلهمان، به مهرجێك دهبێ له وهزارهت سهربهخۆ بن، پسپۆڕبن له بواری نهوت یان تایبهتمهندی دیكهی هونهری و كارگێڕیان ههبێ. سێیهم:ماوهی دامهزراندنی ههموو ئهندامانی ئهنجومهنی كارگێڕی به (5 ) پێنج ساڵ دیاری دهكرێت، به پهسندكردنی زۆرینهی ڕههای ئهندامانی پهرلهمان دهتوانرێ نوێ بكرێتهوه. چوارهم: بهڕهزامهندی ئهنجومهنی ههرێمی كۆمپانیا بۆی ههیه : 1- ڕكابهری لهگهڵ كۆمپانیاكانی دیكه بكات بۆ بهدهست هێنانی مۆڵهتی تایبهت بهبهڕێوهبردنی كێڵگهكانی ئێستا. 2-ئهنجامدانی ڕێكهوتننامهی هاوبهشیكردن لهگهڵ كۆمپانیا جیهانیهكانی نهوت كه شارهزاییان ههیه و ناودهنگیان باشه له پڕۆسهكانی نهوت دا، بۆ بههێزكردنی بهرههمهێنانی كێڵگهكانی ئێستا بۆ بهدهست هێنانی پتری داهاتهكان به خێرایی. 3- ڕكابهری كردن بۆ بهدهستهێنانی مۆڵهتی تایبهت به كێڵگهكانی ئاینده و ههریهكهو بهپێی دۆخی تایبهتی خۆی.
ماددهی بیست:
ماددهی بیست: دهكرێ له ماوهی سی رۆژ له مێژووی ئاگادار كردن به بڕیارهكه له دادگای پێداچوونهوهی ههرێمدا تانه له بڕیارهكانی لیژنهی بهرزهفتی (الانضباط) بدرێ و بڕیاری دادگاش بن بڕه.
ماددهی بیست و یهك:
ماددهی بیست و یهك: 1. به دهنگدانی نهێنی لیژنهی لق له لایهن ئهندامانهوه ههڵبژێردرێ. 2. لیژنهی لق له سهرۆك و دوو ئهندامی ئهسڵی و ئهندامێكی یهدهگ پێك دێ.
ماددهی بیست و سێ:
ماددهی بیست و سێ: كار به هیچ دهقێك ناكرێ كه لهگهڵ حوكمهكانی ئهم یاسایه هاودژ بێت.
ماددهی بیست و چوار:
ماددهی بیست و چوار: لهسهر وهزیره تایبهتمهندهكانه حوكمهكانی ئهم یاسایه جێبهجی بكهن.
ماددهی بیست و پێنج:
ماددهی بیست و پێنج: ئهم یاسایه له مێژووی بڵاوبونهوهیهوه له رۆژنامهی رهسمیدا جێبهجی دهكرێت.
ماددهی دووهم:
ماددهی دووهم: بڕگهی (یهكهم) له مادده چواردهی یاساكه ههموار دهكرێ و وهك ئهمهی خوارهوه دهخوێنرێتهوه: یهكهم: ئهو كهسهی ناوی له لیستهكه دوو خرابێتهوه، ناشێ هیچ جۆره ئیشێكی پارێزهری بكات تا سهر لهنوێ ناوی تۆمار نهكرێتهوه.
ماددهی سی و شهش:
ماددهی سی و شهش: یهكهم: كهسی ڕێپێدراو ههموو ئهو شتانهی له پڕۆسهكانی نهوت له ناوچهی گرێبهستهكه لابباتء پاكیان بكاتهوه لهو حاڵهتانهی خوارهوه: 1- كاتێ كۆتایی هاتنی ماوهی مۆڵهتهكه یان ههلوهشاندنی. 2- كاتێ پێویستی بهئهنجامدانی پڕۆسهكانی نهوت نامێنێ. دووهم: لهگهڵ سهرپێچی نهكردن بههیچ بهرپرسیاریهتێكی سزایی پێویسته لهسهر ئهو كهسهی كه له پڕۆسهكانی نهوت بهبێ مۆڵهت بهشداریدهكات:- 1- ههرێم قهرهبوو بكاتهوهو بهنرخێكی یهكسان بهنرخی بازاڕی نهوت لهو بڕه دهرهێنراوهو بهرههمهێنراوه یان ههناردراوه، لهگهڵ بژاردنی سوودهكانی دواكهوتن، بهمهرجێك نابێ لهڕێژهی یاسایی ئهو سوودانه ڕهت بێ كه وهزیر بڕیاری لهسهر دهدات. 2- دهبێ غهڕامهكانی ههموو دامهزراو مهكینهو ئامێرهكانی له پڕۆسهكانی نهوت بهكار هاتوون یان غهرامهی لابردنیان بدات یان تێچووی لابردنیان بدات. 3- پاككردنهوهی ئهو پیسیهی لهئهنجامی پڕۆسهكانی نهوت پهیدا بوون یان بژاردنی خهرجی ئهو پاككردنهوه بۆ ههرێم. سێیهم: بهرپرسیاریهتیهكانی له بڕگهی دووهم لهم ماددهیهدا هاتووه ئهو كهسانهی بهشداری دهكهن له پڕۆسهكانی نهوت بهشێوهیهكی تاك یان كۆمهڵ دهیانگرێتهوه.
ماددهی سی و حهوت:
ماددهی سی و حهوت: یهكهم: مهرجی گرێبهستی بهشداریكردنی بهرهههێنان ئهمانهن: 1- ماوهی دۆزینهوهی (5) پێنج ساڵه بۆ دووماوه دابهشدهبێت یهكهم (3)سێساڵهء دووهم (2)دووساڵه،ودهكرێ بۆ (7) حهوت ساڵ درێژبكرێتهوه بهڕادهی كۆتایی. 2- تهنازولكردن (reliquishment) له (25%) بیستءپێنج له سهدا لهناوچهی گرێبهستی ئهسڵی دوای ماوهی دۆزینهوه و (25%) بیستءپێنج لهسهدای دیكه لهناوچهكانی دیكه دوای ههر ماوهیكی درێژكردنهوه. ئهگهر ڕێژهی سهدای لهو تهنازولكردنانه بهشێك بێت لهههر ناوچهیهكی دۆزراوه (discovery area) ئهم ڕێژانه كهمدهكرێتهوه تاوهكو ئهو ناوچهیه نهگرێتهوه. دهكرێ لهكۆتایی ههر ساڵێكدا له ماوهی گرێبهستهكه به ئارهزووی خۆی تهنازولبكرێ. 3 - پابهندبوون بهكارهكانی دۆزینهوه دهكرێ گفتوگۆی لهسهربكرێ، بهشێوهیهكی ئاسایی كڕینء لێكدانهوهی ههموو بهیاناتهكانی ههیه له خۆ دهگرێ لهوانهش بهیاناتهكانی بوومهلهرزهی لهبهردهستدا ههیه و مهسحی بوومهلهرزهیی لهماوهی یهكهمی دۆزینهوه لهگهل ههڵكهندنی بیری دۆزینهوه لهماوهی دووهمی دۆزینهوه و ههڵكهندنی بیر له ههر سالێك له ساڵهكانی درێژكردنهوهدا. 4- پاش بهكۆتاهاتنی ماوهی دۆزینهوه، ماوهی پهرهپێدان دهست پێ دهكات ماوهكهی (20) بیست ساڵهء ئهگهر بهڵێندهر ماوهیهكی دیكهی ویست بهههمان مهرجهكانء پێوانهكانی له گرێبهستهكهدا جێگره، درێژدهكرێتهوه بۆ ماوهی (5) پێنج ساڵی دیكهوه لهگهڵ بوونی توانا بۆ گفتوگۆكردن بۆ درێژكردنهوهی بۆ ماوهیهكی دیكهی تر. 5- ڕێژهی موڵكانه (Royalty) له (10%) ده له سهدا كهمتر نابێ،و بهپێی ماددهی چلویهكهمی ئهم یاسایه دهدرێت. 6- خهرجیهكانی گهڕاوه له بهرههمهێناندا دادهشكێ، دوای داشكانی موڵكانه (ریع)ء بهڕادهی زۆری ڕێژهی (45%) چلءپێنج له سهدا بۆ نهوتی خاو تێپهڕ نابێتء ڕێژهیهك له سهدا شهست(60%) لهگازی سروشتی تێپهڕناكات. 7ـ- بهشداریكردن لهبهرههمهێناندا، لهو بهرههمهی كهماوهته دهكرێت دوای داشكاندنی ڕێژهی موڵكانهو خهرجیهكانی گهڕاوه كه ڕێگای پێدراوه بهپێی ئهو هاوكێشهیهی داهاتهكۆبۆوهكانء خهرجیهكۆبۆوهكانی نهوت لهبهرچاودهگرێ بهجۆرێك دهبێ قازانجی گونجاوی بهڵێندهر لهخۆی بگرێ. 8- دانی كرێی ساڵانه بۆ بانی زهویهكان لهماوهی قۆناغهكانی دۆزینهوه و په رهپێداندا. 9- بهشداریكردنی حكومهتی ههرێم بهشێوهیهكی ڕاستهوخۆ له دۆزینهوهو پهرهپێدانء بهرههمهێنان بهپێی مهرجهكانی له گرێبهستهكهدا هاتووه. 10- پابهندبوون بهدانی ئهو بڕه پارانهی لهسهری رێكهوتن بۆ سندوقی ژینگه بۆ ئهوهی حكومهتی ههرێم بۆ پاڵپشتی كردنی ژینگهی ههرێم بهكاربهێنێ به قهتیسماوی . 11- مهرجهكانی مسۆگهر كردنی ساغ وسهلامهتی و تهندروستی و خۆشگوزهرانی و پاراستنی ژینگه، ڕاهێنان و ئامادهكردنی كاڵاو خزمهتگوزاریهكان بهپێی پێوانهكانی نێودهوڵهتی بهجۆرێك دهبێ لهگهڵ مهرجهكانی له ماددهی بیستء شهشهمی ئهم یاسایهدا هاتووه بگونجێت. دووهم: ئهگهر وهزیر وایدانا كه گرێبهستی نهوت مهترسییه بازرگانیهكان گهورهیه یان پێویستی بهپشتیوانی پارهی زۆره لهسهرهتای وهبهرهێناندا، وهزیر بۆی ههیه له دوای رهزامهندی ئهنجومهنی ههرێمی ڕێژهی موڵكانهی جێگیر له بڕگهی یهكهمی (7) لهم ماددهیهدا كهمبكاتهوه،و بڕی خهرجی گهراوهو جێگیر له بڕگهی یهكهمی (6) لهم ماددهیهدا بهپێی مهترسییهكان زیاد بكات. سێیهم: ئهگهر وهزیر وایدانا كه گرێبهستی نهوت مهترسییه بازرگانیهكان كهمه، وهزیر بۆی ههیه له دوای وهرگرتنی رهزامهندی ئهنجوومهنی ههرێمی ڕێژهی موڵكانه بۆ بهرزترین ئاست زیادبكات وهكو له بڕگهی یهكهمی (7)ی ئهم ماددهیهدا هاتووه، وڕێژهی خهرجیهكانی گهڕاوه بهكهمترین ئاست كهمبكاتهوه وهكو لهبڕگهی یهكهمی (6)ی ئهم ماددهیهدا هاتووه. چوارهم: مهرجهكانی گرێبهست باشترین شێوازهكانی پیشهسازه نهوتیهكان لهخۆی دهگرێ، بهكارهێنانی شێوازهكان دهگرێتهوهو وهرگرتنی ڕێكارهكانی پهیڕهوكراو له پیشهسازه نهوتیهكانی جیهانی لهخۆ دهگرێ، لهلایهن بهكارهێنهرانی بهتوانا بهپێی مهرجء بارودۆخهكانی هاوشێوه بۆ پیادهكردنی تایبهتی به پڕۆسهكانی نهوت كه ئامانجی دابینكردنی:- 1- پاراستنی سامانه نهوتییهكان كه بهكارهێنانی هۆیهكانی پێویست بۆ زیادكردنی بهرههمهێنانی هیدرۆكاربۆنات بهشێوهیهكی تهكنیكی و ئابووری باش لهخۆ دهگرێت لهگهڵ كۆنترۆڵكردنی لهیهك بهستراو لهنزمبوونی یهدهگیهكان و كهمكردنهوهی لێچوونی سهر ڕووی زهوی. 2- سهلامهتی لهكاركردن كه پێویست بهبهكارهێنانی ڕێگاكان و وهرگرتنی ڕێكارهكانی سهلامهتی پیشهیی بههێزدهكات و ڕووداوهكان كهمدهكاتهوه. 3- پاراستنی ژینگه كه پێویست بهوه دهكات ڕێگاكان و ئهو ههلسوكهوتانه بهكاربهێنن كه كارلیكردن له پڕۆسهكانی نهوت لهسهر ژینگه كهمدهكاتهوه.
ماددهی سی
ماددهی سی: پێویسته وهزیره پهیوهندیدارهكان حوكمهكانی ئهم یاسایه بخهنهكار.
ماددهی دهیهم
ماددهی دهیهم: رۆژنامهوان شایستهی تهواوی مافهكانی خانهنشینه: یهكهم: ئهگهر رۆژنامهوانێ له كاتی كارو پیشه رۆژنامهوانی یهكهیداو بهو هۆیهوه ئهمری خوا بكا یان شههید ببێ، ئهوه لهو بارهدا خاووخێزانی موستهههقی مافی خانهنشینی دهبن. دووهم: ئهگهر له كاتی كارو پیشه رۆژنامهوانی یهكهیداو بهو هۆیهوه دوچاری پهككهوتهیی بوو و، به تهواوی و بهردهوام له كارو پیشه رۆژنامهوانی یهكهی خست، به مهرجێ بڕیاری لیژنهیهكی پزیشكیی پسپۆڕو رهسمیی بۆ دهرچووبێ.
ماددهی بیست وههشت
ماددهی بیست وههشت: لیژنهی بهرزهپتی له ههڵسوڕاندنی كارهكانی خۆیدا بهپێی رێساكانی یاسای بهرزهپتی فرمانبهرانی دهوڵهت رهفتار دهكا.
ماددهی سی و یهك
ماددهی سی و یهك: ئهم یاسایه له رۆژی بڵاوكردنهوهی له وهقایعی كوردستاندا، دهخرێته كار.
ماددهی بیست و نۆ
ماددهی بیست و نۆ: ههر دهقێ پێچهوانهی حوكمهكانی ئهم یاسایه بێت ناخرێته كار.
ماددهی پێنجهم:
ماددهی پێنجهم: 1. ئهم بڕگهیهی خوارهوه، بۆ ماددهی (31) زیاد دهكرێ و دهبێته بڕگهی (یهكهم): یهكهم: ئهوهی به عهمیدی كۆلێژی تهقهنی دابمهزرێ، مهرجه ئهو شهرتوشروتهی فهراههم بێت كه له ماددهی (17)ی ئهم یاسایهدا هاتووه. 2. بڕگه (1)ی ماددهی (31) ههموار دهكرێ و دهبێته بڕگهی (دووهم)و بهم شێوهیهی لێ دێت. ئهوهی به عهمیدی پهیمانگه دادهمهزرێ مهرجه مهرتهبهی مودهریس یان سهرووتری ههبێ و له كهميی بڕوانامهی ماجستێری بهدهستهوه بێ و، بهبڕیاری ئهنجومهنی وهزیران و لهسهر پێشنیازی ئهنجومهن بۆ ماوهی (4) سالَ دادهمهزرێ. 3. بڕگه (2)ی ماددهی (31) ههموار دهكرێ و دهبێ به بڕگهی (سێیهم)و وهك ئهمهی خوارهوهی لێ دێت: (عهمیدی كۆلێژ یان عهمیدی پهیمانگه له ههیئهكهدا، ئهو سهڵاحییات و ئیشه تایبهتانهی عهمیدی كۆلێژ دهگرێته دهست كه له ماددهی (17)ی ئهم یاسایهدا هاتووه به جۆرێ كه لهگهلَ ئامانجهكانی كۆلێژهكه یان پهیمانگهكهدا بگونجێ.
ماددهی شانزدهیهم:
ماددهی شانزدهیهم: 1. دهستهی هۆبه له ههموو ئهو ئهندامانهی پێك دێت كه ههموو ئهركێكی سهرشانیان به پێی ئهم یاسایه بهجێ گهیاندووه و كۆبوونهوهیهكی ئاسایی سازدهدات له ههمان وادهی دهستنیشان كراودا بۆ دهستهی گشتی بۆ ههڵبژاردنی سهرۆك و ئهندامانی هۆبه له رێگهی دهنگدانی نهێنییهوه. 2. دهستهی هۆبه كۆبوونهوهیهكی گشتی نائاسایی لهسهر بانگهێشتی لیژنهی هۆبه یان سێ یهكی ئهندامانی كۆدهبێتهوه. 3. له كۆبوونهوهكانی دهستهی هۆبهدا، حوكمهكانی ماددهی ههشتهمی ئهم یاسایه رهچاو دهكرێت. 4. دهستهی هۆبه بۆی ههیه بڕیار لهبارهی ئهو كارو بارانهوه وهرگرێ كه تایبهتن به چالاكییهكانی له چوارچێوهی پسپۆریهكهیدا و ئهو بڕیارانهش بخاته بهردهم ئهنجومهنی سهندیكا. 5. ئهگهر شوێنی زۆربهی ئهندامانی لیژنه چۆڵ بوو، ئهوا دهستهی هۆبه به رهزامهندی ئهنجومهن و به بانگهێشتی سهرۆكهكهی یان ئهوهی جێی دهگرێتهوه، كۆدهبێتهوه بۆ پركردنهوهی ئهو شوێنه چۆڵانه.
ماددهی حهوتهم
ماددهی حهوتهم: شهرت و شرووتی بهشداربوونی رۆژنامهوان له سندوقهكه: 1. دهبێ ئهندامی سهندیكای رۆژنامهوانانی كوردستان بێ. 2. نابێ كهوتبێته ژێر ركێفی حوكمهكانی یاسای خانهنشینی یهكی دیكه یان سندوقێكی خانهنشینی یهكی دیكهوه. 3. تهمهنی له (50) پەنجا ساڵ تێپهڕی نهكردبێ، تهنیا ئهوانه نهبن كه ئهندام بوونیان له سهندیكا پێش بهكارخستنی ئهم یاسایه چهسپاوه.
ماددهی نۆیهم
ماددهی نۆیهم: رۆژنامهوان لهم حاڵهتانهی خوارهوهدا موستهههقی مووچهی خانهنشینی یه: 1. ئهگهر ماوهیهك كه له (25) ساڵ كهمتر نهبێ پیشەكهی كردبێ، سا ئهو ماوهیه سهرومڕ (دائم) بووبێ یان پچر پچڕ. 2. ئهگهر (63) ساڵ تهمهنی بهسهر بردبێ و بە خزمهتی رۆژنامهوانییهوە ماوهیهكی لێ بهسهر بردبێ له (20) بیست ساڵ كهمتر نهبێ. 3. ئهو كهسهی ئهو دوو بڕگهیهی سهرهوهی ئهم ماددهیه بیگرێتهوه، مافی خانهنشینی تهواوی دهكهوێ.