أحكام القانون
البحث في المحتوى🔎
ماددهی سێیهم:
ماددهی سێیهم: ئهم وهزارهته دهیهوێ ئهم ئامانجانهی خوارهوه بێنێتهدی: 1. رهنگڕشتن و بهركارخستنی سیاسهتی ههرێم له بواری فێركردنی باڵاو لێكۆلینهوهی زانستیدا 2. وهدیهێنانی گۆڕانكاریهكی چۆنایهتی له بزاڤی زانستی و خوێندنی باڵاداو بهرزكردنهوهیان تا ئاقاری پێویست له بواری زانستی و هونهری و تهكنۆلۆجیدا. 3. وهدی هێنانی هاوگونجان و تهواوكاری له نێوان بزاڤی زانستی و فێركردنی باڵاو نێوان پێداویستی ههرێم له كادیری زانستی و هونهریدا. 4. كۆشش بۆ وهدی هێنانی هاوسهنگی لهنێوان پێشڤهچونی زانستی نهزهری و نێوان دهسهبهركردنی پێداویستیهكانی وهك بهرفراوانبوون و بهرو چاكتربردنی (تطوير)ی ئهزموون و مومارهسهی تهتبیقی و تاقیگهیی (المختبریه). 5. زامنكردنی (حصانه)ی زانستی بۆ هزرمهندو زانا و لێكۆڵكاران و رێزنان له كۆششی زانستیان و دنهدانی خۆتهرخان كردنی زانستی . 6. دنهدان و پشتگیریكردنی دیراسهو لێكۆلینهوهی زانستی و بهرزڕاگرتنیان و بهرفراوان كردنی پسپۆڕیی هونهری و تهكنۆلۆجی بهجۆرێ كه له گهلَ پێداویستی فراژوكردنی بهشهری و ماددیی ههرێمدا بگونجێن. 7. ناردن و ئاڵوگۆڕ كردنی زاناو هزرمهندو ئوستادان له گهلَ زانكۆ و دامودهزگا زانستیهكانی عێراق و بیانیدا. 8. چابو ككردنی وزهو بههرهی زانستی و سوود وهرگرتن له رێگا و شێوازو ئامرازگهلی هاوچهرخی زانستی تا پێ بهپێ لهگهلَ پێشڤهچونی زانستی و تهكنۆلۆجیی جیهان بڕوات. 9. خزمهتكردنی کلتووری گهلی كوردستان و گرنگی دان به مێژووی گهلی كوردستان و بهدیارخستنی ئاسهواره شارستانیهكانی . 10. پشتگیری و دنهدانی زانكۆ ئههلییهكان و كۆمهڵه زانستیهكان له ههرێمدا .
ماددهی دووهم:
ماددهی دووهم: وهزارهتێ له ههرێمدا دادهمهزرێ بهناوی وهزارهتی فێركردنی باڵاو لێكۆلینهوه زانستی. وهزیرێ بهڕێوهی دهبا و سهرپهرشتیی دهكات بهناوی وهزیری فێركردنی باڵاو لێكۆڵینهوهی زانستی.
ماددهی پێنجهم:
ماددهی پێنجهم: یهكهم: برگهی (أ) له ماددهی حهوتهمی یاساكه ههموار دهكرێت و بهم شێوهیهی لێ دێت: 1. دهستهی گشتی له ههموو ئهو ئهندامانهی یهكێتی پێكدێت كه پابهندن به بڕگهكانی ئهم یاسایهوه و، به بهرزترین دهسهڵات تێیدا دادهنرێت و ههموو چوار سالأ جارێك له بارهگای یهكێتی بهمهبهستی گرێدانی كۆنگرهی گشتی كۆ دهبێتهوه، له رێگهی نوێنهرانیانهوه به رێژهیهك كه ئهنجومهنی تهنفیزی، بۆ ههڵبژاردنی سهرۆكی یهكێتی و ئهندامانی مهكتهبی سكرتاریهت دیاریدهكات كه ژمارهیان دهگاته 15 ئهندامی سهرهكی و 4 ئهندامی یهدهگ و، نیسابیش به دوو لهسهر سێی ئهندامان تهواو دهبێت، ئهگهر نیساب تهواو نهبوو ههڵبژاردن دوای تێپهڕینی 15 پازده رۆژ له كۆبوونهوهی یهكهم ئهنجام دهدرێت، و نیساب به تهواوبوو دادهنرێت ژمارهی نوێنهرانی ئامادهبوو ههرچهند بێت. دووهم: بڕگهی (ب) له ماددهی حهوتهم ههموار دهكرێت و بهم شێوهیهی لێ دێت: سهرۆكی یهكێتی و ئهندامانی ئهنجومهنی تهنفیزی و مهكتهبی سكرتاریهت وسهرۆك لقهكان دهبنه ئهندامانی كۆنگره، و ئهنجومهنی تهنفیزیش بۆی ههیه ژمارهیهك له مامۆستایانی بزووتنهوهی رزگاریخوازی كوردستان و كهسایهتیه پهروهردهییهكانی ههرێم وهك ئهندامی كۆنگره زیاد بكات و رهزامهندی لهسهر ئهو مهرجانهی بۆ ئهم كاره پێویستن بدات، به مهرجێك كه له 15 نوێنهر پتر نهبن.
ماددهی یهكهم:
ماددهی یهكهم: مهبهست لهم زاراوانهی خوارهوه، بۆ مهبهستی ئهم یاسایه ماناكانی بهرامبهریانه: یهكهم: ههرێم : ههرێمی كوردستان- عێراق . دووهم:وهزارهت : وهزارهتی شارهوانیهكانی ههرێم. سێیهم: وهزیر : وهزیری شارهوانیهكانی ههرێم. چوارهم: بریكاری وهزارهت : بریكاری وهزارهتیی شارهوانیهكانی ههرێم. پێنجهم: ئهنجومهن: ئهنجومهنی ڕاوێژكاریی وهزارهتی شارهوانیهكانی ههرێم.
ماددهی یهكهم:
ماددهی یهكهم: مهبهست لهم دهستهواژانهی خوارهوه، لهم یاسایهدا، ماناكانی بهرامبهریانه: 1. ههرێم: ههرێمی كوردستانی عیراق 2. ئهنجومهنی وهزیران: ئهنجومهنی وهزیرانى ههرێمی كوردستانی عیراق. 3. وهزارهت: وهزارهتی فێركردنی باڵاو لێكۆلینهوهی زانستی لة ههرێمی كوردستانی عێراقدا. 4. وهزیر: وهزیری فێركردنی باڵاو لێكۆلینهوهی زانستی لة ههرێمی كوردستانی عێراقدا. 5. ئهنجومهن: ئهنجومهنی فێركردنی باڵاو لێكۆلینهوهی زانستی . 6. فێركردنی باڵا: ههموو قۆناغهكانی فێركردن كه دوابهدوای قۆناغی دواناوهندی دێن، له زانكۆ فهرمی و ئههلی و ههیئهتی پهیمانگا تهقهنییهكان و ههیئهتی باڵای پسپۆرییه پزیشكییهكان له ههرێمدا. 7. زانكۆ فهرمییهكان: زانكۆی صلاح الدین، زانكۆی سلێمانی، زانكۆی دهۆك و زانكۆی كهركوك و ههر زانكۆیهكی دیكه حكومهتی ههرێم دواتر بیكاتهوه. 8. زانكۆ ئههلیهكان: ئهو زانكۆ غه یره فهرمییانهن كه به رهزامهندیی وهزارهت و بهپێی ئهو شهرتوشروت و بهندو بهستانه دادهمهزرێن كه وهزارهت دیاریان دهكات.
ماددهی شهشهم:
ماددهی شهشهم: كۆر پیك دێ له: 1. ئهندامه كاراكان (أعضاء عاملین) كه ژمارهیان له (9) كهس كهمتر نهبێ و له (15) كهس زیاتر نهبێ و (5) كهس لهو ئهندامانه (متفرغ) دهبن. 2. ئهندامانی یاریدهدهر (مؤازرین). 3. ئهندامانی شهرهف.
ماددهی سی وچوارهم
ماددهی سی وچوارهم : نابێ هیچ كهسێك به دروست كردن یان عهمباركردن یان ژێر زهوی خستن یان نقووم كردن یان بهكارهێنان یان چارهسهركردن یان خۆلێ رزگاركردن له مادده تیشكاوهرهكان یان ههر ماددهیهك یان پیسییهكی مهترسیداری شل یان رهق یان گازی ههڵسێت، تهنیا به پێی ئهو رێماییانه نهبێ كه وهزارهت به ههماههنگی لهگهلأ لایهنه بهرپرسهكان دهریان دهكات.
ماددهی حهفتهم:
ماددهی حهفتهم: 1. ئهندامی كارای كۆڕ مهرجه دهبێ: أ. كورد، یا عێراقی بێ و، تهمهنی گهیشتبێته (40) ساڵ. ب. شارهزاییهكی تهواو له زمانی كوردی و له لقێك یا زیاتر له لقهكانی زانیاری دا ههبێ و، بهرههمێكی رهسهنیشی تێدا ههبێ، یا شارهزاییهكی باشی له یهكێ له زمانه زیندوو یا كۆنهكاندا ههبێ، ههروهها له دیاری كردنی دهستهواژهكاندا به توانا و كارامه بێت. 2. ئهندامی یاریدهدهر (مؤازر)ی كۆر مهرجه دهبێ: أ. شارهزای رێزمانی كوردی بێت. ب. زانیاریهكی فراوان و بهرههمێكی باشی له یهكێك له لقهكانی زانیاریدا ههبێ. ج. تهمهنی له (30) ساڵ كهمتر نهبێ. 3. ئهندامی شهرهف مهرجه دهبێ:- أ. خزمهتێكی باشی له یهكێك له لقهكانی زانیاریدا پێشكهش كردبێ. ب. تهمهنی له (50) ساڵ كهمتر نهبێ.
ماددهی ههشتهم:
ماددهی ههشتهم: سهرهتا ئهنجومهنی وهزیرانی ههرێمی كوردستان (5) كهس بۆ ئهندامیهتی كۆڕ ههڵدهبژێرێ كه مهرجی ئهندامی كارایان تێدا بێ ههروهك له بڕگه (1)ی ماددهی (7)ی ئهم یاسایهدا هاتووه. پاشان ئهو ئهندامه ههڵبژێردراوانه ئهندامه كاراكانی تر دهستنیشان دهكهن.
ماددهی بیست و ههشتهم
ماددهی بیست و ههشتهم: لیژنهی لق ئهم دهسهڵاتانه ههڵدهسووڕێنێ: 1/بڕیارهكانی ههیئهی گشتی و ئهنجومهنی سهندیكا و لیژنهكانیشی دهخاته كار. 2/خزمهتگوزاران بۆ لق دادهمهزرێنێ و مزوكرێیان دیار دهكا، دوای تهسدیقكردنی ئهنجومهن. 3/كهسێ دهستنیشان دهكا بۆ ئهوهی له لیژنه رهسمییهكان و شتی دیكه پارێزگاكهدا نوێنهری لق بێت. 4/پێشنیاز و ئامۆژگاریی تایبهت به كاروباری لق دهخاته بهردهم ئهنجومهن، ئهمیش دهربارهیان بڕیار دهردهكا. 5/بوجهی خهمڵكراوی ساڵانهی لق تهیار و ئاماده دهكا و دهیخاته بهردهست ئهنجومهن بۆ ئهوهی تهسدیقی بكا. 6/ئهرك و مهسرهفی پێویستی بهڕێوهبردنی كاروباری لق له بوجهی لقهكه خهرج دهكا. 7/لیژنهگهلی فهرعی، له پارێزگهكهدا بۆ وهدێهێنانی مهبهست وئامانجی سهندیكا پێك دههێنێ. 8/ئهو دهسهڵاتانهش كه ئهنجومهن، به پێی ئهم یاسایه دهیداتێ، ههڵیاندهسووڕێنێ.
ماددهی یهكهم:
ماددهی یهكهم: بڕگهی (دووهم) له ماددهی دووهمی یاسای ژماره (26)ی ساڵی 2007 ههڵدهوهشێتهوه و كاركردن به بڕگهی (دووهم) له بڕیاری ژماره (520)ی ساڵی 1987 رادهگیرێت و له ههرێمی كوردستان ـ عێراقدا ئهمهی دادێ جێی دهگرێتهوه: )دووهم: 1- مامهڵهی بهخشینی یهك خانووی نیشتهجێ بوون یان یهك شوقهی نیشتهجێ بوون یان یهك پارچه زهویی ئاماده كراو بۆ نیشتهجێ بوون كه رووبهرهكهی له (800م2) زیاتر نهبێت كه له نێوان دایك و باوك و رۆڵهكانیان یان له نێوانی هاوسهراندا دهكرێت، له باجی دهرامهت دهبهخشرێت. 2- ئهگهر پێ بهخشراو ههڵسوكهوتی گواستنهوهی موڵكایهتیی كرد لهو خانووه یان شوقهی نیشتهجێ بوونه یان پارچه زهوی ئاماده كراوه بۆ نیشتهجێ بوونی كه پێی بهخشراوه له ماوهی پێنج ساڵ له رۆژی تۆمار كردنی به ناوی ئهوهوه له فهرمانگهی تۆماری خانووبهره (تاپۆ)، ئهم ههڵسوكهوته باجی دهرامهتی لهسهره و مافی ئهو بهخشینه نایگرێتهوهكه له بڕگهی (20)ی ماددهی حهوتهم له یاسای باجی دهرامهت ژماره (113)ی ساڵی 1982ی ههموار كراو و كار پێكراو له ههرێمدا هاتووه).
ماددهی حهوتهم
ماددهی حهوتهم: بهدهر له حوكمهكانی یاسای راژهی مهدهنی و سیستهمی مۆڵهت، خانمه فهرمانبهری كهمئهندام و خاوهن پێداویستی تایبهت، مافی مۆڵهتی تایبهتی به مووچهی تهواو ههیه و له سهر مۆڵهتهكانی دیكهشی ناژمێردرێت، ئهگهر دووگیان بوو و، لیژنهی تایبهتمهندی پزیشكی رای سپیارد كه حاڵهتهكهی پێویستی بهو مۆڵهته ههیه.
ماددهی پهنجاو چوار:
ماددهی پهنجاو چوار: زانكۆكان وههیئهی پهیمانگه تهقهنیهكان و ههیئهی باڵای پسپۆڕه پزیشكییهكان له رسمي گومرگی ههموو ماددهو ئامێرو جیهازو پارچهكانیشیان سهرفرازن، ههروهها ماددهی یهدهگ و هی تاقیگهو ئامرازهكانی روونكردنهوهو فلیم و بڵاوكراوهو كتێب و چاپهمهنیی هاوهردهش، له چوارچێوهی پرۆژهو پسپۆڕیی فێركاریدا كه ئامانجهكانیان وهدی بێنن ههر ههموویان له گومرگ سهرفرازن.
ماددهی نۆیهم
ماددهی نۆیهم: یهكهم: ههر كهسێكی كهمئهندام و خاوهن پێداویستیی تایبهت مافی فێربوونی ههیه، ئهویش به مسۆگهر كردنی بهدهست هێنانی دهرفهتی چوون یهك بۆ وهرگرتن له دهزگاكانی پهروهرده و فێركردن به ههموو قۆناغهكانییهوه، له نێویاندا خوێندنی باڵا و ئاسان كردنی بهردهوام بوونی تێیدا و، نابێ كهمئهندامی ببێته رێگر له بهردهم وهرگرتنی له ههر دهزگایهكی پهروهردهیی یان فێركردنی فهرمی یان تایبهتدا. دووهم: دهبێ حكومهت رێگای فێركردنی گونجاو و تایبهت به كهمئهندام و خاوهن پێداویستیی تایبهت دابین بكات به گوێرهی جۆری كهمئهندامییهكه و پێویستییهكانی و مامۆستا و وانهبێژانیش لهم بوارهدا ئاماده بكات و تێكڕای پێداویستییهكانی خوێندن دابین بكات تێكڕای كاروباری پهیوهندیدار به فێركردنیان رێك بخات، كه بوار به ههموو قوتابییهكی كهمئهندام یان خاوهن پێداویستیی تایبهت دهدات بچێته بهر خوێندن و هاوشانی قوتابیانی دیكه لهگهڵ بهرنامهكانی خوێندندا بڕوات. سێیهم: بایهخدان به پهروهرده كردنی منداڵانی كهمئهندام و خاوهن پێداویستیی تایبهت له قۆناغی ساواییدا.
ماددهی سێیهم:
ماددهی سێیهم: بڕگهی (1) لهبڕیاری (520)ی ساڵی 1987 بهم شێوهیه ههمواردهكرێ: بڕگه(1): خانوویهكی نیشتهجی بوون یان شوققهیهكی نیشتهجی بوون كه ههر یهك لهباوك یاخود رۆڵهكانی خاوهن خانوو بهكاریان هێنابێ له باجی خانووبهره دهبوردرێن، بهمهرجێك ئهوهی لێی دانیشتووه خانوو یا شوققهی نیشتهجێ بوونی به شێوهیهكی سهربهخۆ نهبێت.
ماددهی چوارهم:
ماددهی چوارهم: سهندیكا ههوڵ دهدا بۆ وهدهستهێنانی ئهم ئامانجانهی خوارهوه: 1. بهرجهسته كردنی سیستهمی فیدرالزم بۆ كوردستانی عێراق. 2. بهشداری كردنی له بنیاد نانی دهولهتی دامهزراوهكان (دولة المؤسسات) و بههێز كردنی (پرنسیپ)ی جیاكردنهوهی دهسهڵاتهكان. 3. بهرگری كردنی سهروهری یاسا و سهربهستی دادگهری. 4. بهرگری كردن له ئازادییه دیموكراتییه بنهرهتیهكان و ئاشتی و بنهماكانی مافی مرۆڤ. 5. پاراستن و پهرهپێدانی رۆشنبیری نهتهوایهتی و نیشتمانی. 6. پشتگیری كردنی خهباتی گهلی كوردستان له پێناو وهدهست هێنانی مافهكانی نهتهوایهتی و بڵاوكردنهوهی بنهمای لێبووردهیی و نهرمی نواندن له كۆمهڵگادا و پتهكردنی برایهتی نهتهوایهتی و ئاینی و یهكسانی له ههرێمی كوردستانی عێراقدا. 7. رێزگرتن لهسهربهستی رۆژنامهنووسی و بهرگری كردن له مافهكانی رۆژنامهنووسان و زامنكردنی پارێزگاری كردنی پێویست بۆ ئهنجام دانی كارهكانیان. 8. ئاسان كاری ئهركی رۆژنامهنووسان بۆ وهدهست هێنانی ههواڵ و زانیارییهكان. 9. وهرگرتنی سهندیكا له یهكیهتییه رۆژنامهنووسیه جیهانیهكان و پێكهوهنانی پردی پهیوهندی لهگهلیاندا. 10. پێگهیاندنی رۆژنامهنووسان به ههموو رێگا گونجاوهكان. 11. پشتگیری و پاڵپشتی ئهندامانی سهندیكا له كاتی پێویستدا.
ماددهی شهشهم:
ماددهی شهشهم: ماددهی بیست و شهشی یاساكه ههڵدهوهشێتهوهو ئهمهی خوارهوه جێی دهگرێتهوه: ماددهی بیست وشهشهم: نابێ هیچ كۆمپانیایهكی پیشهسازی یان بازرگانی یان كشتوكاڵی یان بهرههمهێنهری نیشتیمانی یان بیانی تۆمار بكرێت ههتا گرێبهستی دامهزراندنی یان تۆمار كردنی لقهكانی لهلایهن پارێزهرێكی بهلایهنی كهم موماریسهوه ڕێكنهخرابێت.
ماددهی شهشهم:
ماددهی شهشهم: یهكهم: پێویسته دهزگا پهیوهندیدارهكان پێویستیهكانی ژیان و هۆیهكانی حهسانهوه به جۆرێك فهراههم بكهن كه لهگهڵ پهككهوتنهكهی پێشمهرگه( زیرهڤانی ههرێم)دا بگونجێ. دووهم: یهكێكی یارمهتیدهر دادهمهزرێ بۆ ئهو پێشمهرگه(زیرهڤانی ههرێم) ـه كه پهككهوتهییهكهی تهواو له (100%)ه و له كاتی تووش بوونی به نهخۆشی ئیفلیجی تهواو یا ههردوو لاقی له سهرووی چۆكهوه یا دهستهكانی یا چاوهكانی له دهستدابێ یاخود بههۆی پێكانهوه تووشی نهخۆشی شیزۆفرینیابووبێ. سێیهم: حكومهتی ههرێم بهرپرسیی چارهسهركردنی كهمئهندام له پێشمهرگه (زێرهڤانی ههرێم) دهگرێته ئهستۆ، لهگهڵ شیاندنی و ههوڵدان بۆ گهڕاندنهوهی به شێوهیهكی سروشتی بۆ ناو كۆمهڵگا. چوارهم: مووچهی پێشمهرگه(زێڕهڤانی ههرێم) ی كهمئهندام به ههمان زیادهی كه بهسهر مووچهی پێشمهرگهی بهردهوام له خزمهتدادێ زێده دهكرێ، له باری ههر گۆڕانكارییهك كه له سیستهمی مووچهكان بهپێی پلهو پایه روودهدات.
ماددهی بیست ویهكهم:
ماددهی بیست ویهكهم: مهرجه ئهوهی به (ئیمام) دامهزرێ ههمان مهرجهكانی كه له ماددهی سێیهم لهم یاسایهدا هاتوون تێدابێ، بهدهر له بڕگهی (چوارهم)ی و دهبێ بڕوانامهی بهرایی زانكۆی له زانستهكانی شهریعهت یا ئایین یا هاوشێوهكانیدا ههبێت.
ماددهی حهفتهم:
ماددهی حهفتهم: یهكهم : پێشمهرگهی خۆبهخشكهر ئهو كهسه خۆبهخشهیه كه له نێوان پلهی پێشمهرگه تا جێگری ئهفسهری پله نایاب، ڕاژهی پێشمهرگایهتی كردۆته پیشه بۆ ماوهیهكی دیاركراو. دووهم : دامهزراندن ء پلهپێدان و گواستنهوهی پێشمهرگه له سنفێكهوه بۆ سنفێكی ترء كۆتایی هێنان به خزمهتهكهی و خانهنشین كردنی یاخود گهڕاندنهوهی بۆ خزمهت، به پێی پێرهوێك و بهفهرمانی وهزیر یا ئهوهی دهستهلاتی پیدهدات دهبێت.