أحكام القانون

مادده‌ی هه‌ژده‌م: یه‌كه‌م: یاسای وه‌زاره‌تی دارایی و ئابووری ژماره‌(13)ی ساڵی 1992 هه‌ڵده‌وه‌شێته‌وه‌. دووه‌م: كار به‌ هیچ ده‌قێكی یاسایی یان بڕیارێك ناكرێ كه‌ له‌گه‌ڵ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌دا ناكۆك بێ.

مادده‌ی بیسته‌م: ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی بڵاوكردنه‌وه‌ی له‌ رۆژنامه‌ی فه‌رمی (وه‌قائعی كوردستان)دا جێبه‌جێ ده‌كرێت.

مادده‌ی چواره‌م: وه‌زاره‌تی دارایی و ئابووری هه‌رێمی كوردستان ـ عیراق، ئه‌ركی دابین كردنی پاره‌ی وه‌زاره‌ت و ئیداره‌كان به‌ گوێره‌ی داهاتی دارایی به‌ر ده‌ست، ده‌گرێته‌ ئه‌ستۆ.

مادده‌ی نۆزده‌م: له‌سه‌ر ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران و لایه‌نه‌ په‌یوندیداره‌كان پێویسته‌ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌جێ بكه‌ن.

مادده‌ی سی و شه‌شه‌م: یه‌كه‌م: دوای ده‌رچوونی مه‌رسوومی هه‌رێمی به‌ دامه‌زراندنی، ئه‌نجومه‌نی دادوه‌ری ئه‌و دادگایه‌ دیاری ده‌كات كه‌ دادوه‌ر تێیدا ده‌ست به‌كار ده‌بێت. دووه‌م: دادوه‌ر ده‌ست ناداته‌ كاره‌كه‌ی تاكو له‌به‌رده‌م سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی دادوه‌ریی ئه‌م سوێنده‌ی خواره‌وه‌ نه‌خوات: (سوێند ده‌خۆم به‌ خودا كه‌ دادپه‌روه‌رانه‌ له‌نێوان خه‌ڵكدا دادوه‌ری بكه‌م و یاساكان به‌ ئه‌مانه‌ت و ده‌ست پاكی و بێ لایه‌نی پیاده$ بكه‌م)و سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی دادوه‌ریش هه‌مان سوێند له‌به‌رده‌م سه‌رۆكی هه‌رێم ده‌خوات. سێیه‌م: سه‌رۆك و ئه‌ندامانی دادگاكانی پێداچوونه‌وه‌ سوێند له‌به‌رده‌م سه‌رۆكی هه‌رێم ده‌خۆن.

مادده‌ی چوارده‌م: به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی گشتیی بانكه‌ پسپۆره‌كان: به‌ڕێوه‌به‌رێكی گشتیی سه‌رۆكایه‌تیی ده‌كات بڕوانامه‌ی زانكۆیی به‌ ده‌ست هێنا بێت و به‌ ئه‌زموون و پسپۆڕ بێت و ئه‌مانه‌ی خواره‌وه‌شی پێوه‌ ده‌لكێت: 1ـ به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تییه‌كانی بانكی كشتوكاڵی و پیشه‌سازی 2ـ به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تییه‌كانی بانكه‌كانی خانووبه‌ره‌

مادده‌ی پانزده‌م: كۆمپانیای گشتی ته‌ئمین: كاری ته‌ئمین كردن له‌سه‌ر موڵك و ماڵی گشتی و تایبه‌تی له‌ ئه‌ستۆ ده‌گرێ، هه‌روه‌ها ئه‌ئمین كردنی كه‌سه‌كانیشی(تأمینات الحیاه‌) له‌ ئه‌ستۆ دایه‌. ئه‌مه‌ش له‌ سایه‌ی ئه‌و یاساكاریانه‌ی كه‌ له‌م بواره‌دا به‌ركارن.به‌ڕێوه‌به‌رێكی گشتی سه‌رۆكایه‌تی ده‌كات كه‌ بڕوانامه‌ی زانكۆیی به‌ده‌ست هێنا بێت و به‌ ئه‌زموون شاره‌زاو پسپۆر بێت و لقه‌كانی كۆمپانیای له‌ پارێزگاكان پێوه‌ ده‌لكێ.

مادده‌ی حه‌وته‌م: به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی گشتیی دیوان: به‌رێوه‌به‌رێكی گشتی به‌رێوه‌ی ده‌بات كه‌ بڕوانامه‌ی سه‌ره‌تایی زانكۆی هه‌بێ و شاره‌زا و پسپۆر بێ.

مادده‌ی چواره‌م: یه‌كه‌م: بریكاری وه‌زاره‌ت: هاوكاری وه‌زیر ده‌كات له‌ جێبه‌جێكردنی سیاسه‌ت و پلانی وه‌زاره‌ته‌كه‌ و سه‌رپه‌رشتی كاروباره‌كانی و ئه‌و ده‌سه‌ڵاتانه‌ ده‌كات كه‌ وه‌زیر پێی ده‌سپێرێ. دووه‌م: نووسینگه‌ی بریكاری وه‌زاره‌ت: فه‌رمانبه‌رێك به‌ پله‌ی به‌ڕێوه‌به‌ر سه‌رۆكایه‌تیی ده‌كات، به‌ ئه‌زموون و لێهاتوو بێت، ئه‌و كارانه‌ ده‌گرێته‌ ئه‌ستۆ كه‌ بریكار پێی ده‌سپێرێ. سێیه‌م: بنكه‌ی مه‌شق و په‌ره‌پێدانی دارایی و كارگێری و ئابووری: فه‌رمانبه‌رێك به‌ پله‌ی به‌رێوه‌به‌ر سه‌رۆكایه‌تی ده‌كات كه‌ بڕوانامه‌ی زانكۆیی هه‌بێ و شاره‌زاو پسپۆر بێ و ژماره‌یه‌ك فه‌رمانبه‌ر یارمه‌تی ده‌ده‌ن.

مادده‌ی پێنجه‌م: ده‌سته‌ی راوێژكاران: ده‌سته‌كه‌ له‌م چوار راوێژكاری به‌ ئه‌زموون و پسپۆڕ پێك دێت كه‌ لانی كه‌م بڕوانامه‌ی سه‌ره‌تایی زانكۆییان له‌م پسپۆڕییانه‌ی خه‌واره‌وه‌دا به‌ده‌ست هێنا بێت: 1ـ كاروباری كارگێری و دارایی 2ـ كاروباری بانق 3ـ كاروباری ئابووری و بازرگانی 4ـ راوێژكار له‌ كاروباری یاسایی

مادده‌ی شازده‌م: به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی گشتی كاروباری یاسایی: لێكدانه‌وه‌ی حوكمه‌ داراییه‌كان و یاسا به‌ركاره‌كان ده‌گرێته‌ ئه‌ستۆ و، لێكۆڵینه‌وه‌ له‌سه‌ر پڕۆژه‌ی یاسا و، پێڕۆكان ده‌كات و، راو راوێژی خۆیشی له‌سه‌ر ئه‌و مه‌سه‌له‌ یاساییانه‌ ده‌دات كه‌ پێوه‌ندییان به‌ كاروباری خزمه‌تی مه‌ده‌نی و داراییه‌وه‌ هه‌یه‌ كه‌ فه‌رمانگه‌كانی هه‌رێمه‌وه‌ ده‌یخه‌نه‌ به‌رده‌م وه‌زاره‌ت، هه‌روه‌ها شێوه‌ی یاسایی بۆ گرێبه‌ست و ئه‌و پڕۆژه‌ یاسا و پێڕۆ و رێنماییانه‌ بۆ به‌رده‌م دادگاكان ئاماده‌ ده‌كات كه‌ پێوه‌ندییان به‌ ئیش و كاری وه‌زاره‌ته‌كه‌وه‌ هه‌یه‌ و به‌ڕێوه‌به‌رێكی گشتیی سه‌رۆكایه‌تی ده‌كات كه‌ بڕوانامه‌ی زانكۆیی له‌ یاسادا به‌ده‌ست هێنا بێت.

مادده‌ی حه‌ڤده‌م: یه‌كه‌م: له‌ هه‌ر ناوچه‌یه‌كی تێهه‌ڵچوونه‌وه‌ ئه‌نجومه‌نێك به‌ ناوی(ئه‌نجومه‌نی ناوچه‌ی تێهه‌ڵچوونه‌وه‌) له‌ سه‌رۆكی دادگا و ئه‌ندامیه‌تی جێگره‌كانی و دادوه‌ره‌كانی دادگای تێهه‌ڵچوونه‌وه‌ پێكدێ. دووه‌م: ئه‌نجومه‌نه‌كه‌ كۆبوونه‌وه‌ی ده‌وری ئه‌نجام ده‌دات و سه‌رۆكه‌كه‌ی بۆی هه‌یه‌ له‌ كاتی پێویستدا بۆ كۆبوونه‌وه‌ بانگهێشتی بكات و به‌بێ ئاماده‌ بوونی به‌لانی كه‌م سێ له‌سـه‌ر چواری ئه‌ندامانی گرێ نادرێت. سێیه‌م: ئه‌نجومه‌ن ئه‌م تایبه‌تمه‌ندییانه‌ی خواره‌وه‌ ئه‌نجام ده‌دات: 1 ـ له‌ پێداویستی دادگاكان و میلاكیان له‌به‌ر رۆشنایی پێویستی ساڵانه‌ ده‌دوێ و راپۆرتی ساڵانه‌ له‌باره‌یانه‌وه‌ بۆ ئه‌نجومه‌نی دادوه‌ری به‌رزده‌كاته‌وه‌. 2 ـ له‌و گرفت و كێشـــانه‌ ده‌كۆڵێته‌وه‌ كه‌ رووبه‌ڕووی دادگاكان ده‌بنه‌وه‌و چاره‌ســـــه‌ری گونجاویان بۆ ده‌دۆزێته‌وه‌. 3-پێشكه‌ش كردنی پێشنیاز سه‌باره‌ت به‌ دانانی دادگا جۆربه‌جۆره‌كان. 4-چاكردنی شێوازه‌كانی كاركردن و به‌رزكردنه‌وه‌ی ئاستی كاركردن له‌ دادگاكاندا.

مادده‌ی شه‌شه‌م: كار به‌ یاسا و بڕیاره‌ باج ستێنییه‌ به‌رقه‌راره‌كان ده‌كرێ كه‌ له‌گه‌ڵ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌دا هاودژ نه‌بن.

مادده‌ی پێنجه‌م: وه‌زاره‌تی دارایی و ئابووری بۆی هه‌یه‌ رێنمایی پێویست بۆ ئاسانكردنی جێبه‌جێ كردنی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ده‌ربهێنێ.

مادده‌ی چواره‌م: ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی بڵاوكردنه‌وه‌یه‌وه‌ له‌ رۆژنامه‌ی ره‌سمیدا جێبه‌جێ ده‌كرێت.

مادده‌ی دووه‌م: 1. به‌ پێی ئه‌م یاسایه‌ سه‌ندیكایه‌ك داده‌مه‌زرێندرێ به‌ ناوی سه‌ندیكای ده‌رمانسازی له‌ هه‌رێمدا و كه‌سایه‌تیه‌كی مه‌عنه‌وی و سه‌ربه‌خۆی دارایی و به‌رێوه‌بردنی ده‌بێ، باره‌گاكه‌شی له‌ پایته‌ختی هه‌رێم ده‌بێ و بۆی هه‌یه‌ لق له‌ ناوه‌ندی پارێزگاكانی هه‌رێمدا بكاته‌وه‌. 2. سه‌ندیكا له‌سه‌ر داواكاریه‌ك پێك ده‌هیێنرێ، كه‌ ئه‌وانه‌ی پێشكه‌شی ده‌كه‌ن به‌ لایه‌نی پسپۆر، له‌ (15) كه‌س كه‌متر نه‌بن و، له‌ حه‌وت ساڵیش كه‌متر نه‌بێ ده‌ستیان دانبێته‌ ئه‌و پیشه‌یه و‌، به‌ ده‌سته‌ی ئاماده‌كار داده‌نرێن بۆ به‌رێوه‌بردنی كاره‌كانی سه‌ندیكا تاكو هه‌ڵبژاردن ئه‌نجام ده‌درێ.

مادده‌ی دووه‌م: كار به‌ هیچ ده‌قێك ناكرێت كه‌ پێچه‌وانه‌ی ئه‌م یاسایه‌ بێت.

مادده‌ی دووه‌م: باجه‌كه‌ له‌ هه‌ر ساڵێكی مه‌زه‌نده‌كراو به‌ پێی ئه‌م رێژانه‌ی خواره‌وه‌ ده‌خرێته‌ سه‌ر ئه‌و كه‌سه‌ی موكه‌له‌فه‌ بیدات. 1. داهاتی كه‌سی دانیشتووی هه‌رێم دوای ئه‌و بێقه‌یدییه‌ (سماحه‌) یاساییانه‌ی كه‌ له‌ بڕگه‌ی یه‌كه‌می سه‌ره‌وه‌دا هاتوون: (5%) تاكو ده‌گاته‌ (10000) ده‌ هه‌زار دینار. (10%) ئه‌وه‌ی له‌ (10000) ده‌ هه‌زار دینار پتر بێت تاكو ده‌گاته‌ (20000) بیست هه‌زار دینار. (15%) ئه‌وه‌ی له‌ (20000) بیست هه‌زار دینار پتر بێت تاكو ده‌گاته‌ (30000) سی هه‌زار دینار. (20%) ئه‌وه‌ی له‌ (30000) سی هه‌زار دینار پتر بێت تاكو ده‌گاته‌ (40000) چل هه‌زار دینار. (25%) ئه‌وه‌ی له‌ (40000) چل هه‌زار دینار پتر بێت تاكو ده‌گاته‌ (50000) په‌نجا هه‌زار دینار. (30%) ئه‌وه‌ی له‌ (50000) په‌نجا هه‌زار دینار پتر بێت تاكو ده‌گاته‌ (60000) شه‌ست هه‌زار دینار. (40%) ئه‌وه‌ی له‌ (60000) شه‌ست هه‌زار دینار پتر بێت تاكو ده‌گاته‌ (75000) حه‌فتا و پێنج هه‌زار دینار. (50%) ئه‌وه‌ی له‌ (75000) حه‌فتا و پێنج هه‌زار دینار پتر بێت. 2. باج له‌سه‌ر كۆمپانیا ده‌سه‌ڵات سنوورداره‌كان (پیشه‌سازی و نا پیشه‌سازی) به‌ پێی ئه‌م رێژانه‌ی خواره‌وه‌ ده‌سه‌پێنرێ: (10%) تاكو ده‌گاته‌ (10000) ده‌ هه‌زار دینار. (15%) ئه‌وه‌ی له‌ (10000) ده‌ هه‌زار دینار پتر بێت تاكو ده‌گاته‌ (20000) بیست هه‌زار دینار. (20%) ئه‌وه‌ی له‌ (20000)بیست هه‌زار دینار پتر بێت تاكو ده‌گاته‌ (35000) سی و پێنج هه‌زار دینار. (25%) ئه‌وه‌ی له‌ (35000) سی و پێنج هه‌زار دینار پتر بێت تاكو ده‌گاته‌ (45000) چل و پێنج هه‌زار دینار. (30%) ئه‌وه‌ی له‌ (45000) چل و پێنج هه‌زار دینار پتر بێت تاكو ده‌گاته‌ (60000) شه‌ست هه‌زار دینار. (40%) ئه‌وه‌ی له‌ (60000) شه‌ست هه‌زار دینار پتر بێت. ج- باج له‌سه‌ر كۆمپانیا هاوپشكه‌كان جگه‌ له‌ كۆمپانیای كه‌رتی تێكه‌ڵاو (پیشه‌سازی و نا پیشه‌سازی) به‌ پێی ئه‌م رێژانه‌ی خواره‌وه‌ فه‌رز ده‌كرێ: (10%) تاكو ده‌گاته‌ (20000) بیست هه‌زار دینار. (15%) ئه‌وه‌ی له‌ (20000) بیست هه‌زار دینار پتر بێت تاكو ده‌گاته‌ (35000) سی پێنج هه‌زار دینار. (20%) ئه‌وه‌ی له‌ (35000) سی و پێنج هه‌زار دینار پتر بێت تاكو ده‌گاته‌ (50000) په‌نجا هه‌زار دینار. (25%) ئه‌وه‌ی له‌ (50000) په‌نجا هه‌زار دینار پتر بێت تاكو ده‌گاته‌ (65000) شه‌ست و پێنج هه‌زار دینار. (30%) ئه‌وه‌ی له‌ (65000) شه‌ست و پێنج هه‌زار دینار پتر بێت تاكو ده‌گاته‌ (85000) هه‌شتاو پێنج هه‌زار دینار. (40%) ئه‌وه‌ی له‌ (85000) هه‌شتاو پێنج هه‌زار دینار پتر بێت. د- باجی داهات له‌سه‌ر كۆمپانیاكانی كه‌رتی تێكه‌ڵاو فه‌رز ده‌كرێت و قازانجه‌كانی ده‌كه‌ونه‌ ژێر باڵی رێژه‌ی سه‌دی بڕاوه‌ كه‌ بڕه‌كه‌ی (25%)ی پاكتاوی قازانجه‌كه‌یه‌تی.

مادده‌ی چوارده‌یه‌م: هه‌ر سێ ساڵ جارێك ده‌سته‌ی گشتی كۆبوونه‌وه‌یه‌ك ده‌كا بۆ ئه‌م مه‌به‌ستانه‌ی خواره‌وه‌: یه‌كه‌م: گفتوگۆ و راستاندنی بوودجه‌ و حیسابكاری دوماهی. دووه‌م: چاوپیاخشاندن به‌و پێشنیارانه‌ی كه‌ له‌ باره‌ی هه‌مواركردنی یاسای سه‌ندیكاوه‌ پێشكه‌ش كراون. سێیه‌م: ئیقرار كردنی پێره‌وی ناوخۆ و هه‌موار كردنی.

مادده‌ی چواره‌م: 1. ئه‌و كه‌سه‌ی باجی داهاتی كه‌وتۆته‌ سه‌ر، له‌ باجی گواستنه‌وه‌ی مولكایه‌تی خانوو یاخود شوققه‌ی نیشته‌جێ بوون به‌ فرۆشتن یان به‌ هه‌ر رێگایه‌ك له‌ رێگاكانی گواستنه‌وه‌ی موڵكایه‌تی عه‌فوو ده‌كرێت. جا پاره‌ی فرۆشتنه‌كه‌ بكاته‌ هه‌ر چه‌ندێك، ئه‌گه‌ر خاوه‌نه‌كه‌ی یان هاوسه‌ره‌كه‌ی یاخود منداڵه‌ ناكامه‌كانی له‌ رۆژی فرۆشتنی موڵكه‌كه‌ له‌ شوێنی نیشته‌جێ بوونی ئاسایی خانوو یان شوققه‌یه‌كیان نه‌بێت كه‌ بۆ نیشته‌جێ بوون ده‌ست بدات و به‌ شێوه‌یه‌كی سه‌ربه‌خۆ بێت. ئه‌و كه‌سه‌ باس كراوه‌ یان هاوسه‌ره‌كه‌ی یاخود منداڵه‌ ناكامه‌كانی ئه‌گه‌ر له‌ رۆژی فرۆشتندا پارچه‌ عاردێكی ئاماده‌كراویان هه‌بێت بۆ نیشته‌جێ بوون یاخود زیاتر، ئه‌مه‌ نابێته‌ رێگر له‌ سوود وه‌رگرتن له‌م عه‌فو كردنه‌و هه‌ر كه‌سێكی سوودی له‌ عه‌فوو كردنی ئه‌م به‌نده‌ی كه‌دێ وه‌رگرتبێت، سوود له‌م عه‌فوو كردنه‌ وه‌رناگرێت. 2. ئه‌و كه‌سه‌ باسكراوه‌ی باجی كه‌وتۆته‌ سه‌ر، له‌ كاتی گواستنه‌وه‌ی موڵكایه‌تی ب فرۆشتن یان به‌هه‌ر رێگایه‌ك له‌ رێگاكانی گواستنه‌وه‌ی موڵكایه‌تی جا پاره‌ی فرۆشتنه‌كه‌ هه‌رچه‌نده‌كی بێت، عه‌فوو ده‌كرێت، ئه‌گه‌ر خاوه‌نی موڵكه‌كه‌ یان هاوسه‌ره‌كه‌ی یاخود منداڵه‌ ناكامه‌كانی خانووی نیشته‌جێ بوون یاخود شوققه‌ یان پارچه‌ عه‌ردێكی ئاماده‌كراوی سه‌ربه‌خۆ یان له‌ رۆژی فرۆشتندا له‌ شوێنی نیشته‌جێ بوونیان نه‌بێت. 3. ئه‌وه‌ی سوودی له‌ عه‌فوو كردن وه‌رگرتبێ. سوود له‌م عه‌فوو كردنه‌ وه‌رناگرێ كه‌ له‌ خاڵه‌كانی (أ و ب)ی ئه‌م بڕگه‌یه‌ دا هاتووه‌. ته‌نیا جارێك نه‌بێ له‌ ماوه‌ی سێ ساڵ له‌ مێژووی فرۆشتنی پێشوویه‌وه‌.