أحكام القانون
البحث في المحتوى🔎
ماددهی پێنجهم:
ماددهی پێنجهم: یهكهم:كاركردن به حوكمی بڕگه(1) لهماددهی ههشتهمی ئهم یاسایه ڕادهگیرێ و ئهمهی خوارهوه جێی دهگرێتهوه:- 1- ههر كهسێك شازده ساڵی تهمهنی تهواوكرد و داوای هاوسهرگیریی كرد، دادوهر بۆی ههیه ڕێگهی پێ بدات،ئهگهر دهركهوت شایستهیی و توانای جهستهیی ههیهو ئهمهش دوای ڕهزامهندیی سهرپهرششتیار (وهلی)ی شهرعی دهبێ و ئهگهر سهرپهرشتیار رێگربوو،ئهوا دادوهر داوای لێدهكات له ماوهیهكی دیاریكراودا قایل بێت، ئهگهر ڕهخنهی نهگرت یان رهخنهكهی شیاوی ئهوه نهبوو گوێی پێ بدرێ، ئهوا دادوهر رێگهی ئهو هاوسهرگیرییه دهدات. دووهم: بڕگهیهك به زنجیرهی (3) دهخرێته سهر ماددهكهو بهم جۆرهی خوارهوه: 3- دایك به سهرپهرشتیار (وهلی) ئهمر دادهنرێ كه باوك مردبی یان، دیارنهبێء دایكهكه بهخێوی كردبی و لهلای بێ.
ماددهی سێیهم:
ماددهی سێیهم: ئهسڵی ماددهی (123) له یاسای ههمواركراوی ژماره (23)ی ئوسوڵی موحاكهمه سزاییهكانی ساڵی 1971 دهبێته بڕگه (أ)ی ماددهكهو، دوو بڕگهی دیكهشی به زینجیرهی (ب) و (جـ) له ههرێمی كوردستاندا بۆ زیاد دهكرێت: ب- تاوانبار بۆی ههیه پارێزهر به وهكیلی خۆی دابنێ، خۆ ئهگهر هات و ئهوهی لهباردانهبوو، ئهوه، لهو بارهدا پێویسته لهسهر دادگاكه پارێزهرێكی بۆ دابنێ و ئهركو مهسرهفهكهشی نهكهوێته سهر تاوانبارهكه. جـ - بهر له ئیفاده وهرگرتنی تاوانبار، پێویسته لهسهر دادوهری لێپێچینهوه یان لێپێچهری عهدلی رای تاوانبارهكه وهربگرن كه ئایا ئارهزو دەکات پارێزەری بە وەکالەت بۆ خۆی دابنێ یان نا؟جا ئەگەر هات و ئارەزووی ئەوەی هەبوو، ئەوە لەو بارەیەدا، پێویستە لەسەر دادوەری لێپێچینەوە یان لێپێچەری عەدلی ئیفادەی وەرنەگرن تا پارێزەری دەکات بە وەکالەت، دەنا دادگا خۆی پارێزەری بو دادەنێ لە دادگا خۆی لە جەریمەگەلی جونحە یان جینائیدا .
ماددهی پێنجهم:
ماددهی پێنجهم: ماددهی (144) له ههرێمی كوردستاندا له كاردهخرێ و ئهمهی خوارهوه جێگای دهگرێتهوه: (كاتێ دادگا پارێزهر بۆ تاوانبار دادهنێ، لهكاتی یهكلاكردنهوهی دهعواكهدا مزوكرێی پارێزهرهكه دیاردهكات و دهكهوێته ئهستۆی گهنجینهی ههرێم و، بڕیاری دانانی پارێزهرهكهش حوكمی وهكالهتی ههیه، ئهگهر پارێزهرهكهش به پۆزشێكی بهجێ رازی نهبوو وهكالهتهكه بكات، ئهوه لهو بارهدا پێویسته لهسهر دادگاكه پارێزهرێكی دیكهی بۆ دابنێ .
ماددهی شهشهم:
ماددهی شهشهم: بڕگهی (ب) له ماددهی (168) له ههرێمی كوردستاندا له كاردهخرێ و ئهمهی خوارهوه جێگای دهگرێتهوه: (شاهێد بهدهمی خۆی شاهێدی دهدات و، ناشێتیش قسهی پێ ببڕدرێت و ئهگهر نهشیتوانی قسهبكات، ئهوه، لهو بارهدا دادگا رێگای دهدات كه شاهێدییهكهی به نووسین بنووسێت. دادگاش بۆی ههیه دوای تهواوبوونی شاهێدییهكهی، ههر پرسیارێك كه بۆ ئاشكراكردنی حهقیقهت پێویسته لێی بكات، دهشێتیش ئیددیعای گشتی و شكاتكارو ئیددیعای مهدهنی و بهرپرسی مهدهنی و تاوانباریش و تووێژ لهگهلأ شاهێدهكهدا بكهن و، بۆ ئاشكراكردنی حهقیقهتیش پرسیار ئاراسته بكهن و داوای روونكردنهوهی لێ بكهن.
ماددهی حهوتهم:
ماددهی حهوتهم: بڕگهی (أ) له ماددهی (184) له ههرێمی كوردستاندا له كاردهخرێ و ئهمهی خوارهوه جێگای دهگرێتهوه. (دادوهری لێپێچینهوهو دادگاش بۆیان ههیه، لهسهر داوای ئیددیعای گشتی یان لهسهر داوای لایهنی ئیداری پێوهندیدار، دهست بهسهرداگرتنێكی دووربینی (الحجز الاحتیاطي) بهسهر ئهموالی تاوانباردا بسهپێنن له بارێكدا ئهگهر ئهو كارهی درابووه پاڵی، جهریمهیهكی دهرههق به ماف و ئهموالی دهوڵهتی لێ بكهوێتهوهو حوكمی یاسا بیگرێتهوه، ئهموالی گشتی و ئهوانهشی لهگهڵدابێ كه بۆ مهبهستی سودی گشتی تهرخان كرابن، ئهمهش رێگا له دهسهڵاتی دادوهریی پێوهندیدار ناگری كه یهكسهر له كاتی زهرووردا دهست بهسهر ئهموالدا بگرێ ههرچهند داوای ئهویشی لێ نهكرابێ )
ماددهی ههشتهم:
ماددهی ههشتهم: بڕگهی (أ) له ماددهی (199) له ههرێمی كوردستاندا له كاردهخرێ و ئهمهی خوارهوه جێگای دهگرێتهوه. (سهرۆكی ئیددیعای گشتی بۆی ههیه داوا له دادگای تهمییز بكات كه ئیجرائاتی لێپێچینهوه یان دادگای كردن بهشێوهیهكی كاتی یان بهشێوهیهكی كۆتایی بووهستێنێ، سا دهعواكه لهههر حاڵهتێكدا دهبێ،ببێ، تا بڕیار لهسهر داواكه دهردهچێ، ئهویش ئهگهر دهركهوت كه هۆكاری بهڕێ و جێی ههیه).
ماددهی نۆیهم:
ماددهی نۆیهم: ماددهی (218) له ههرێمی كوردستاندا له كاردهخرێ و ئهمهی خوارهوه جێگای دهگرێتهوه. (مهرجی دان پێدانان (الإقرار) ئهوهیه كه به زۆرهملێ نهبووبێ).
ماددهی دهیهم:
ماددهی دهیهم: ماددهی (221) و ماددهی (306) له كاردهخرێن.
ماددهی یازدهم:
ماددهی یازدهم: ماددهكانی دهروازهی دووهم، ئهوانهیان كه له ماددهی (285) ــهوه دهست پێ دهكهن و به ماددهی (293) كۆتایی دێت له ههرێمی كوردستاندا له كاردهخرێ .
ماددهی سێیهم
ماددهی سێیهم: ئهسڵی ماددهی (123) له یاسای ههمواركراوی ژماره (23)ی ئوسوڵی موحاكهمه سزاییهكانی ساڵی 1971 دهبێته بڕگه (أ)ی ماددهكهو، دوو بڕگهی دیكهشی به زینجیرهی (ب) و (جـ) له ههرێمی كوردستاندا بۆ زیاد دهكرێت: ب- تاوانبار بۆی ههیه پارێزهر به وهكیلی خۆی دابنێ، خۆ ئهگهر هات و ئهوهی لهباردانهبوو، ئهوه، لهو بارهدا پێویسته لهسهر دادگاكه پارێزهرێكی بۆ دابنێ و ئهركو مهسرهفهكهشی نهكهوێته سهر تاوانبارهكه. جـ - بهر له ئیفاده وهرگرتنی تاوانبار، پێویسته لهسهر دادوهری لێپێچینهوه یان لێپێچهری عهدلی رای تاوانبارهكه وهربگرن كه ئایا ئارهزو دەکات پارێزەری بە وەکالەت بۆ خۆی دابنێ یان نا؟جا ئەگەر هات و ئارەزووی ئەوەی هەبوو، ئەوە لەو بارەیەدا، پێویستە لەسەر دادوەری لێپێچینەوە یان لێپێچەری عەدلی ئیفادەی وەرنەگرن تا پارێزەری دەکات بە وەکالەت، دەنا دادگا خۆی پارێزەری بو دادەنێ لە دادگا خۆی لە جەریمەگەلی جونحە یان جینائیدا .
ماددهی پێنجهم
ماددهی پێنجهم: ماددهی (144) له ههرێمی كوردستاندا له كاردهخرێ و ئهمهی خوارهوه جێگای دهگرێتهوه: (كاتێ دادگا پارێزهر بۆ تاوانبار دادهنێ، لهكاتی یهكلاكردنهوهی دهعواكهدا مزوكرێی پارێزهرهكه دیاردهكات و دهكهوێته ئهستۆی گهنجینهی ههرێم و، بڕیاری دانانی پارێزهرهكهش حوكمی وهكالهتی ههیه، ئهگهر پارێزهرهكهش به پۆزشێكی بهجێ رازی نهبوو وهكالهتهكه بكات، ئهوه لهو بارهدا پێویسته لهسهر دادگاكه پارێزهرێكی دیكهی بۆ دابنێ .
ماددهی شهشهم
ماددهی شهشهم: بڕگهی (ب) له ماددهی (168) له ههرێمی كوردستاندا له كاردهخرێ و ئهمهی خوارهوه جێگای دهگرێتهوه: (شاهێد بهدهمی خۆی شاهێدی دهدات و، ناشێتیش قسهی پێ ببڕدرێت و ئهگهر نهشیتوانی قسهبكات، ئهوه، لهو بارهدا دادگا رێگای دهدات كه شاهێدییهكهی به نووسین بنووسێت. دادگاش بۆی ههیه دوای تهواوبوونی شاهێدییهكهی، ههر پرسیارێك كه بۆ ئاشكراكردنی حهقیقهت پێویسته لێی بكات، دهشێتیش ئیددیعای گشتی و شكاتكارو ئیددیعای مهدهنی و بهرپرسی مهدهنی و تاوانباریش و تووێژ لهگهلأ شاهێدهكهدا بكهن و، بۆ ئاشكراكردنی حهقیقهتیش پرسیار ئاراسته بكهن و داوای روونكردنهوهی لێ بكهن.
ماددهی حهوتهم
ماددهی حهوتهم: بڕگهی (أ) له ماددهی (184) له ههرێمی كوردستاندا له كاردهخرێ و ئهمهی خوارهوه جێگای دهگرێتهوه. (دادوهری لێپێچینهوهو دادگاش بۆیان ههیه، لهسهر داوای ئیددیعای گشتی یان لهسهر داوای لایهنی ئیداری پێوهندیدار، دهست بهسهرداگرتنێكی دووربینی (الحجز الاحتیاطي) بهسهر ئهموالی تاوانباردا بسهپێنن له بارێكدا ئهگهر ئهو كارهی درابووه پاڵی، جهریمهیهكی دهرههق به ماف و ئهموالی دهوڵهتی لێ بكهوێتهوهو حوكمی یاسا بیگرێتهوه، ئهموالی گشتی و ئهوانهشی لهگهڵدابێ كه بۆ مهبهستی سودی گشتی تهرخان كرابن، ئهمهش رێگا له دهسهڵاتی دادوهریی پێوهندیدار ناگری كه یهكسهر له كاتی زهرووردا دهست بهسهر ئهموالدا بگرێ ههرچهند داوای ئهویشی لێ نهكرابێ )
ماددهی ههشتهم
ماددهی ههشتهم: بڕگهی (أ) له ماددهی (199) له ههرێمی كوردستاندا له كاردهخرێ و ئهمهی خوارهوه جێگای دهگرێتهوه. (سهرۆكی ئیددیعای گشتی بۆی ههیه داوا له دادگای تهمییز بكات كه ئیجرائاتی لێپێچینهوه یان دادگای كردن بهشێوهیهكی كاتی یان بهشێوهیهكی كۆتایی بووهستێنێ، سا دهعواكه لهههر حاڵهتێكدا دهبێ،ببێ، تا بڕیار لهسهر داواكه دهردهچێ، ئهویش ئهگهر دهركهوت كه هۆكاری بهڕێ و جێی ههیه).
ماددهی نۆیهم
ماددهی نۆیهم: ماددهی (218) له ههرێمی كوردستاندا له كاردهخرێ و ئهمهی خوارهوه جێگای دهگرێتهوه. (مهرجی دان پێدانان (الإقرار) ئهوهیه كه به زۆرهملێ نهبووبێ).
ماددهی دهیهم
ماددهی دهیهم: ماددهی (221) و ماددهی (306) له كاردهخرێن.
ماددهی یازدهم
ماددهی یازدهم: ماددهكانی دهروازهی دووهم، ئهوانهیان كه له ماددهی (285) ــهوه دهست پێ دهكهن و به ماددهی (293) كۆتایی دێت له ههرێمی كوردستاندا له كاردهخرێ .
ماددهی یهكهم:
ماددهی یهكهم: ماددهی ههشتهم له یاسای ژماره(90)ی ساڵی 1975 له ههرێمی كوردستان ههمواردهكرێ و بهم شێوهیه دهخوێنرێتهوه: ماددهی ههشتهم: یهكهم: ههموو زهویهكی كه تهسویهی تهواو نهبووبێ یا بڕیارهكانی چهسپاندنی مافی زهوی بهپێی یاسای چاكسازیی كشتوكاڵی پلهی كۆتایی وهرنهگرتبێ، ئهوا به ئهمیری سرف دادهنرێ و ئهم زهویانهی خوارهوهیان لێ بهدهردهكرێ. 1-ئهو زهوییه كشتوكاڵی و باخانهی كه موڵكی سرفن بهپێی سهنهدی تاپۆ كه یاسا به ڕهوای بزانێ. 2-ئهو زهوی و باخانهی كه وهقف كراون وهقفێكی تهواو بهپێی سهنهدی تاپۆ یان بهڵگهیهكی وهقفی كه یاسا به ڕهوای بزانێ. 3-ئهو زهویانهی به درهخت چاندراون بۆ ماوهیهك له (10)دهسالأ كهمتر نهبێ وتێكڕای ژمارهی درهختهكانی له دۆنمێكدا له(40) چل درهخت كهمتر نهبێ. 4-ئهو زهوی و باخانهی كه بڕیاری ژماره(702)ی ساڵی 1973ی ئهنجومهنی سهركردایهتی شۆڕشی ههڵوهشاوه دهیانگرێتهوه. دووهم: ههر كهسێكی گوتی مافی بهكارهێنانی زهوییهكی ئهمیری كشتوكاڵیم لهو ناوچانهدا ههیه كه تهسویه نهكرابێ یاخود تهسویهكهی تهواو نهبووبی، یاخود بڕیارهكانی چهسپاندنی مافی زهوییهكهی بهپێی یاسای چاكسازیی كشتوكاڵی ژماره(117)ی ساڵی 1970 نهگهیشتبوونه پلهی قهتعی، یان ئهوانهی بڕیاری تهسویهكهیان ههڵوهشاوهتهوهو ئیسپات بوو بهپێی مامهڵهی كشتوكاڵی پێش جێبهجێ كردنی یاسای چاكسازیی كشتوكاڵیی ناوبراو بهكاری هێناوه، ئهوا ئهو رووبهرهی كه بهكاری هێناوه بهناوی دهوڵهت تۆماردهكرێ و مافی بهكارهێنان دهدرێت به بهكارهێنهرهكه به مهرجێك لهو رادهیه دهرنهچێت كه له ماددهی دووهمی یاسای ژماره(90)ی ساڵی 1975دا هاتووه. لهگهلأ دهست نهكردنه ئهو مافانهی كه چهسپێنراون بهپێی به دهركردنهكانی له بڕگهكانی (1، 2، 3، 4)ی بڕگهی یهكهمی ئهم ماددهیهدا هاتوون. سێیهم: وهزارهتی شارهوانییهكان لێكۆڵینهوهیهكی گشتی ئامادهو پێشكهش دهكات بۆ بهیان كردن و دهستنیشان كردنی زهوییهكانی دهكهونه ناو ماستهر پلانی شارهوانییهكان كه حوكمهكانی ئهم یاسا دهیانگرێتهوه له ماوهیهكدا كه له شهش مانگ زیاتر نهبێ له رۆژی جێبهجێ كردنیهوهو پڕۆژهی یاسایهك به چۆنیهتی قهرهبوو كردنهوهی خاوهنهكانیان بهپێی یاسا كارپێكراوهكان پێشكهش بكات.