أحكام القانون
البحث في المحتوى🔎
ماددهی دووهم
ماددهی دووهم: 1/بهپێی ئهم یاسایه، سهندیكایهك بهناوی سهندیكای ئابووریناسان، له ههرێمدا دادهمهزرێ، شهخسیيهتی مهعنهويی خۆی دهبێ و له دارایی و ئیدارهی خۆیدا سهربهخۆیه، بارهگاكهشی له ههولێری پایتهختی ههرێمدا دهبێ و دهشتوانێ له مهڵبهندی پارێزگاكانی ههرێمدا لق بكاتهوه. 2/به رهزامهندی وهزارهتی دارایی و ئابووری دهستهیهكی ئامادهكار پێك دههێنرێ له (15) ئابووریناس كهمتر نهبێ بۆ تهیار وئامادهكردنی كۆنگرهی گشتی و سهرپهرشتی ههڵبژاردنی گشتی سهندیكا له ماوهیهكدا كه له سێ مانگ نهترازێ.
ماددهی پێنجهم:
ماددهی پێنجهم: ئهم یاسایه له رۆژی بڵاوكردنهوهی له (وهقایعی كوردستان)دا، دهخرێته بهركار.
ماددهی چوارهم:
ماددهی چوارهم: پێویسته وهزیره پێوهندیدارهكان حوكمهكانی ئهم یاسایه بخهنه بهركار.
ماددهی سێیهم:
ماددهی سێیهم: ههر دهقێ پێچهوانهی حوكمهكانی ئهم یاسایه بێت ناخرێته بهركار.
ماددهی دووهم:
ماددهی دووهم: بڕه پارهو رێژهو سنوورگهلی رهسمه عهدلییهكان وهك ئهمانهی خوارهوه دهبن كه بهرامبهر ههر ماددهیێ له ماددهكانی یاسای ژماره (114)ی ههموار كراوی ساڵی (1981)ی رهسمه عهدلییهكان دیاری كراوه: زنجیره مادده بڕگه پارهی رهسم 1- 1 - 1000 دینار 2- 15 یهكهم (4%) چوار له سهد 3- 15 دووهم (20) بیست دینار 4- 16 - (20) بیست دینار 5- 17 - (4%) چوار له سهد به مهرجی له بیست دینار كهمتر نهبێ و له ههزار دینار زیاتر نهبێ و دهعواكانی قهرزی لێ ههڵاوێردرێ (یستپنی) كه دهقهكانیان له بڕگه (یهكهم)ی ماددهی (18)ی ههمان یاسادا هاتووه، ئهو دهعوایانه رهسمیان به رێژهی (7%)ی بڕی قهزره داواكراوهكهی لێ وهردهگیرێ. 6- 19 یهكهم (50) پهنجا دینار 7- 20 یهكهم –أ (50) پهنجا دینار 8- 20 یهكهم-ب، ج (4%) چوار له سهد 9- 21 یهكهم (50) پهنجا دینار باقیمهنی رهسمهكهش به رێژهی (4%) وهردهگیرێ. 10- 22 یهكهم (50) پهنجا دینار باقیمهنی رهسمهكهش به رێژهی (4%) وهردهگیرێ. 11- 23 یهكهم (50) پهنجا دینار 12- 23 دووهم (4%) چوار له سهد 13- 24 - (50) پهنجا دینار 14- 25 - (200) دوو سهد دینار 15- 26 - (4%) چوار له سهد به مهرجێ له (1000) دینار زیاتر نهبێ. 16- 27 یهكهم (4%) چوار له سهد به مهرجێ له (50) دینار كهمتر نهبێ و له (200) دینار زیاتر نهبێ. 17- 28 یهكهم (4%) چوار له سهد به مهرجێ له (1000) دینار زیاتر نهبێ. 18- 28 سێیهم (25) بیست و پێنج دینار 19- 28 چوارهم (20) بیست دینار 20- 29 - (4%) چوار له سهد 21- 34 دووهم (4%) چوار له سهد به مهرجێ له (1000) دینار زیاتر نهبێ. 22- 34 سێیهم (20) بیست دینار 23- 37 - به مهرجێ له (10) دینار كهمتر نهبێ و له (250) دیناریش زیاتر نهبێ. 24- 42 یهكهم (0،004) چوار له ههزار 25- 42 دووهم (20) بیست دینار 26- 43 - (5) پێنج دینار 27- 44 - (5) پێنج دینار 28- 45 - (5) پێنج دینار 29- 49 سێیهم (250) دوو سهدو پهنجا فلس له ههر (10)ێكی رووبهر به مهرجێ له (100) سهد دینار كهمتر نهبێ و كهرتی دیناریش به یهك دیناری تهواو له قهڵهم دهدرێ. 30- 49 چوارهم و پێنجهم (50) پهنجا دینار 31- 53 شهشهم (50) پهنجا دینار 32 53 دهیهم (50) پهنجا دینار
ماددهی چوارده:
ماددهی چوارده: یهكهم: راددهی یاسایی (نیساب) له ئهنجومهندا به ئامادهبوونی زۆربهی ئهندامان تهواو دهبێ و بڕیارهكان به زۆرینهی دهنگی ئامادهبوان دهردهچێ، وه له كاتی یهكسان بوونی دهنگهكانیش بهو لایهنه دا دهلهنگێ كه نهقیبی لهگهڵدایه. دووهم: ئهگهر به ههر هۆیهكهوه شوێنی نهقیب چۆڵ بوو جێگرهكهی شوێنی دهگرێتهوه یان سكرتێر ئهگهر شوێنی نهقیب چۆڵ بوو ئهویش ئهوهنده ماوهیهی كه باقی ماوه. سێیهم: ئهگهر به ههر هۆیهكهوه شوێنی یهكێك له پایهكانی ئهنجومهن چۆڵ بوو، ئهندامێك له نێوان ئهندامه یهدهگهكان شوینی دهگرێتهوه. چوارهم: ئهگهر پایهی پترله ئهندامێكی ئهنجومهن چۆڵ بوو، ئهنجوومهن لهسهریهتی له ماوهی دوو مانگدا بانگهێشتی دهستهی گشتی بكا بۆ ههڵبژاردنی ئهوانهی شوێنی ئهم پایانه پردهكهنهوه بۆ ئهوهنده ماوهیهی كه باقی ماوهتهوه، ئهویش به ههمان رێگا لهم یاسایهدا دیاری كراوه.
ماددهی سێیهم
ماددهی سێیهم: ماددهی (15)ی یاساكه ههموار دهكرێت و بهم شێوهیهی خوارهوه دهخوێندرێتهوه: یهكهم: مووچهی خانهنشینی تهرخان دهكرێت و لهسهر بنهمای (6.000) شهش ههزار دینار بۆ ههر مانگێكی ماوهی خانهنشینی بهپێی حوكمهكانی ئهم یاسایه ههژمار دهكرێت و بۆ ئهم مهبهستهش كهرتی دوایین مانگ به مانگێكی تهواو ههژمار دهكرێت. بهمهرجێك مووچهكه له (1.800.000) یهك ملیۆن و ههشت سهد ههزار دینار زیاتر نهبێت. دووهم: مووچهی خانهنشینی ئهو پارێزهرانهی پێش بهركاربوونی ئهم یاسایه له ههرێمی كوردستاندا خانهنشین كراون ههموار دهكرێت و مووچهی خانهنشینی تهرخان دهكرێت لهسهر بنهمای (3.000) سێ ههزار دینار بۆ ههر مانگێكی ماوهی خانهنشینی و بۆ ئهم مهبهستهش كهرتی دوایین مانگ به مانگێكی تهواو ههژمار دهكرێت.
ماددهی یهكهم:
ماددهی یهكهم: مهبهست لهم گوزارشتانهی خوارهوه ماناكانی تهنیشتیانن بۆ مهبهستی ئهم یاسایه: 1- ههرێم: ههرێمی كوردستانی عێراق. 2- سهندیكا: سهندیكای خاوهن پیشه تهندروستییهكان. 3- دهستهی گشتی: دهستهی گشتی سهندیكا. 4- ئهنجومهن: ئهنجومهنی سهندیكا. 5-- نهقیب: نهقیبی پیشه تهندروستییهكان.
ماددهی ههژدهیهم:
ماددهی ههژدهیهم: كار به هیچ دهقێك ناكرێ كه لهگهڵ حوكمهكانی ئهم یاسایهدا هاودژ بێت.
ماددهی چوارهم:
ماددهی چوارهم: سهندیكا بۆ بهدیهێنانی ئهم ئامانجانه كار دهكات: 1. بهشداری كردن له پشتگیری كردنی حكومهنی ههرێم و سیستهمی دیموكراسی و پشتگیری كردنی فیدراڵیزم و چهسپاندن و پهرهپێدانی. 2. رێكخستنی كارهكانی پیشه تهندروستییهكان له بواری چالاكیی گشتیی و تایبهتیدا و پێشخستنی و بهرزكردنهوهی ئاستی زانستی و پیشهیی ئهندامهكانی له ههرێمدا. 3. رێكخستن و پتهوكردنی پهیوهندیی ئهندامهكانی له نێو خۆیاندا و لهگهڵ دهزگا حكومهتیهكاندا و داكۆكی لێكردنیان و بهرگری كردن له مافهكانیان تا بتوانن ئهركهكانیان جێبهجێ بكهن. 4. پهرهپێدان و بهدیار خستنی رۆڵی خاوهن پیشه تهندروستییهكان له ههرێمدا. 5. هاندان و پشتگیری كردنی توێژینهوه زانستییهكانی ئهندامانی و بهستنی نهدوه و خولی تایبهت بۆ رێكردن لهگهڵ پهرهسهندنی زانستی تهندروستی. 6. پهیوهندی و هاریكاری كردن لهگهڵ ئهو سهندیكا و كۆمهڵانهی كه ئامانجهكانیان لهگهڵ ئامانجهكانی سهندیكا یهك دهگرنهوه، ههروهها بهشداری یهكتری كردن له كۆنگره و خولهكان له ناوهوه و دهرهوهی ههرێمدا. 7. ههوڵدان بۆ زامن كردنی دوا رۆژی ئهندامان له كاتی نهخۆشی و پیریهتی و بێ كاریدا.
ماددهی یازدهیهم:
ماددهی یازدهیهم: ئهنجومهنی سهندیكا تایبهتمهنده به جێبهجێ كردنی ئهوانهی خوارهوه: 1. كاركردن له پێناو بهدی هێنانی ئهركهكانی سهندیكا به پێی ئهوهی كه له ماددهی سێیهمی ئهو یاسایه هاتووه. 2. پێشكهش كردنی پێشنیاز لهبارهی ههموار كردنی یاسای سهندیكا و پێرهوی ناوخۆ، بۆ دهستهی گشتی. 3. جێ بهجێ كردنی بڕیارهكانی دهستهی گشتی. 4. دامهزراندنی كرێكاری خزمهتگوزاری بۆ سهندیكا و دهستنیشان كردنی كرێیهكانیان و ههموار كردنیان. 5. تهماشاكردنی داواكاری بۆ هاتنه ناو سهندیكا و بریاردان لهسهر قبووڵ كردنی ئهندام و بهشداربووان. 6. ههڵبژاردنی نوێنهری سهندیكا له لیژنه رهسمییهكان و هی تریشدا ئهگهر نهقیب نهبووبێته نوێنهری سهندیكا. 7. ناردنی ئهو كێشه و شكایهتانهی كه بۆی دێ، بۆ لیژنه تایبهتمهندهكان. 8. دامهزراندنی لقی سهندیكا له پارێزگاكانی ههرێم به پێی مهرجهكانی دیاری كراو له پێرهوی ناوخۆی سهندیكادا. 9. پێكهوهنانی لیژنهی لاوهكی بۆ بهدی هێنانی مهبهستهكانی سهندیكا. 10. بڕیار دان لهسهر واز هێنانی نهقیب یا جێگرهكهی یاخود ههر ئهندامێكی سهندیكا یا لیژنهكانی. 11. دامهزراندنی نوێنهری سهندیكا لهو پارێزگایانهی كه لقی سهندیكایان نییه. 12. دامهزاندنی وردكاری ژمێریاری بۆ ئهنجامدانی وردكاری ساڵانه. 13. رێكخستنی پلیتی ههڵبژاردن و بهڵگهنامهكانی دیكهو سهرپهرشتی كردنی كرداری ههڵبژاردن به پێی حوكمهكانی ئهم یاسایه. 14. دهرهێنانی رێنمایی گونجاو لهگهڵ ئهم یاسایه و پێرهوی ناوخۆدا بهمهبهستی ئاسان پیاده كردنی. 15. مافی قهرزكردن و به قهرزدان و پێشكهشكردنی یارمهتی دارایی ههیه، بهو شێوهیهی كه مهبهستهكانی سهندیكا بهدی بێنێ. 16. دامهزرراندن و بهرێوهبردنی یانهكانی هونهرمهندان به پێی یاسای كۆمهڵهكان و پێرهوی تایبهت بهو یاسایه.
ماددهی هشتهم:
ماددهی هشتهم: 1. دهستهی گشتی پێك هاتووه له ههموو ئهندامهكانی سهندیكا ئهوانهی به گوێرهی ئهم یاسایه وهفایان به پابهندییهكانی خۆیانهوه كردووه به بانگێشتی ئهنجومهن سێ ساڵ جارێك كۆبوونهوهیهكی گشتی ئاسایی ساز دهكا له ههفتهی یهكهمی ئهو مانگهی كه سهندیكای تێیدا دامهزراوه، بۆ ههڵبژاردنی نهقیب و یانزده ئهندام كه له نێوانیاندا (سیانیان یهدهگن) بۆ پڕكردنهوهی ئهندامیهتی ئهنجومهنی سهندیكاو لیژنهی بهرزهفتكاری (الانضباط) به ئامادهبوونی سێ یهكی ئهندامانی دهستهی گشتی رادهی یاسایی (النصاب) به تهواو دهژمێردرێ، وه له كاتی تهواو نهبوونی (النصاب)دا دوای پانزده رۆژ له مێژووی كۆبوونهوهی یهكهم ههڵبژاردن له ههمان شوێن و كاتدا ئهنجام دهدرێت، بهپێچهوانهی ئهوه ئهنجومهنی سهندیكای پێشوو بۆ خولێكی تریش به بهردهوام دهژمێردرێ له كارهكانیدا. 2. ئهندامه ههڵبژێردراوهكان به نهقیبیشهوه كۆدهبنهوه بۆ دابهشكردنی كاروباری ئهنجومهنی سهندیكا و لیژنهی بهرزهفتی (ئینزیبات) له نێوان خۆیاندا به رێگهی دهنگدانی نهێنی یهوه. 3. برَیاری دهستهی گشتی به زۆربهی دهنگی ئامادهبووانی دهردهچێ. 4. پێویسته دههستهی گشتی ساڵانه كۆبونهوهی ئاسایی خۆی سازبدات بۆ ئهنجامدانی:- 5. پهسهند كردنی بودجه. 6. وتووێژكردن لهسهر راپۆرتی ساڵانه و كارو باری سهندیكا و حیساباتهكهی 7. تهماشاكردنی پێشنیازهكانی ئهنجومهن له بارهی ههمواركردنی یاساكهی یاخود پێرهوی ناوخۆیهكهی. 8. بڕیاردان لهسهر پاكتاوكردنی موڵك و ماڵی سهندیكا و داراییهكهی له كاتی ههڵوهشانهوهیدا. 9. دهكرێ دهستهی گشتی بانگهێشت بكرێت بۆ كۆبوونهوهی نائاسایی لهسهر داخوازی نهقیب و به بڕیاری ئهنجومهنی سهندیكا یان لهسهر داوایهكی نوسراوی سێ یهكێكی ئهندامانی سهندیكا، به مهرجێك هۆیه پێویستییهكانی ئهو داواكارییه له بانگێشتهكهدا به دیار بخرێن.
ماددهی حهوتهم:
ماددهی حهوتهم: سهرۆكی دهزگا ئهم دهستهڵاتانهی خوارهوهی دهبێت: یهكهم: بهڕێوهبردنی كاروباری دهزگا. دووهم: پهسندكردنی موڵهتدانی كاری رێكخراو وكۆمپانیا( ناوخویی وبیانیهكان) ئهوانهی كار له بواری كاروباری (مین) دهكهن، ولهلای وهزارهته پهیوهندیدارهكانی حكومهتی ههرێم تۆماركراون. سێیهم: بهستنی گرێبهست لهگهلأ كهس ورێكخراوی ناوخۆیی كهكار له بواری كاروباری مین دهكهن ولهگهلأ كۆمپانیا ولایهنی بیانی وئهمهش بهرهزامهندی ئهنجومهنی وهزیران دهبێت. چوارهم: كاركردن له پێناوی ئاڵوگۆڕكردنی شارهزایی وزانیاریی لهگهلأ دهوڵهتان ورێكخراوه پهیوهندیدارهكان له بواری كاروباری مین وئهمهش بهرهزامهندی ئهنجومهنی وهزیران دهبێت. پێنجهم: پێشنیازكردنی دامهزراندنی فهرمانبهران له دهزگادا. شهشهم: پهسندكردنی قهرهبووكردنهوه بۆ ئهو هاوكارانهی دهزگا كه تووشی پێكان یان مردن دهبن له ئهنجامی جێبهجێ كردنی ئهركی سهرشانیان یان بههۆیهوه. حهوتهم: دهرچوواندنی رێنمایی پێویست بۆ ئاسانكاری جێبهجێ كردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه. ههشتهم:سهرۆك بۆی ههیه بهشێك له دهستهڵاتهكانی بهجێگرهكهی یا بهڕێوهبهره گشتیهكانی دهزگاكه بسپێرێت.
ماددهی یهكهم
ماددهی یهكهم: ماددهی سی و دووهم ههموار دهكرێ و ئهمهی خوارهوهی بۆ زیاد دهكرێ و دهبێته بڕگهی (3) بۆی: حوكمهكانی یاسای خزمهت و خانهنشینی مهدهنی كارپێكراو له ههرێم ئهو فهرمانبهرانهی ژووره بازرگانی و پیشهسازیانهی ههرێمیش دهگرێتهوه كه پێش جێبهجێكردنی یاسای ژماره (43)ی ساڵی 1989 دامهزراون و لهخزمهت كردن بهردهوامن.
ماددهی بیست و چوارهم
ماددهی بیست و چوارهم: حوكمهكانی ئهم یاسایه سهندیكا پیشهیی و كۆمهڵهكان و یهكێتییهكان و حیزبهكان ناگرێتهوه.
ماددهی سێزدهم
ماددهی سێزدهم: داهاتهكانی رێكخراو پێك دێت له: یهكهم: ئهو كومهكانهی كه ئهندامانی رێكخراو پێشكهشی دهكهن. دووهم: ئهو كۆمهك و بهخشش و دیاری و منحانهی كه لهلایهن كهسان و كهرتی تایبهت و لایهنانی ناوخۆ و بیانی دیكهوه پێشكهش كراون. سێیهم: ههر دهسكهوتێكی دی كه رێكخراوه له ڕێگهی وهبهرهێنانی سامانهكهی و قانزانجی چاڵاكیهكانی بهدهستی دێنێت. چوارهم: پشكی رێكخراو له پارهی بودجهی تهرخان كراوی ههرێم و ههر بهخشش و یارمهتییهكی دیكه كه له لایهن حكومهتهوه بۆ پشتگیری پرۆژهكانی رێكخراوهكان پێشكهش دهكرێ.
ماددهی پێنجهم:
ماددهی پێنجهم: دهزگا لهمانه پێك دێ :ـ یهكهم: سهرۆكی دهزگا: سهرۆكی بهڕێوهبهری دهزگایه ودهبێ بروانامهی بهرایی زانكۆی ههبێت وشارهزایی پسپۆریشی لهو بوارهدا ههبێت وبهبڕیاری ئهنجومهنی وهزیران دادهمزرێت. دووهم: جێگری سهرۆكی دهزگا: دهبێ بڕوانامهی بهرایی زانكۆی ههبێت ولهم بوارهدا شارهزا بێت وجێگهی سهرۆك لهكاتی ئاماده نهبوونی دهگرێتهوهو بهبڕیاری ئهنجومهنی وهزیران وبهپلهی تایبهت دادهمزرێ. سێیهم: بهڕێوهبهرایهتی گشتی كاروباری ودارایی: فهرمانبهرێك بهپلهی بهڕێوهبهری گشتی سهرۆكایهتی دهكات كه بڕوانامهی بهرایی زانكۆی ههبێت وخاوهن شارهزایی وپسپۆڕی بێت. چوارهم: بهڕێوهبهرایهتی گشتی كاروباری هونهری: بهڕێوهبهرێكی گشتی سهرۆكایهتی دهكات كه بڕوانامهی بهرایی زانكۆی ههبێت وخاوهن شارهزایی وپسپۆڕ بێت. پێنجهم: دهزگا لهههر پاریزگایهك له پارێزگاكانی ههرێم بهڕێوهبهرێكی گشتی بۆ كاروباری (مین)ی دهبێ وههر یهكهیان بهڕێوهبهریكی گشتی سهرۆكایهتی دهكات كه بڕوانامهی بهرایی زانكۆی ههبێت وخاوهن شارهزایی وپسپۆڕی بێت.
ماددهی چوارهم:
ماددهی چوارهم: بڕگهی دووهم له مادده (20) ههڵدهوهشێتهوه وئهمهی خوارهوه جێی دهگرێتهوه:ـ دووهم: له كاتی ئیعتیرازكردنی پارێزهر یا خانهنشین لهلای ئهنجومهنی وردهكاریی(15000) پازده ههزار دینار وهك یارمته لێوهردهگیرێ وكاتێك كه دهركهوت له ئیعتیرازهكهی خاوهن ههقه ئهوا پارهكهی بۆ دهگهڕێتهوه.
ماددهی بیست و یهك:
ماددهی بیست و یهك: پێویسته ئهندام لهو كارانهی خوارهوه دوور كهوێتهوه: یهكهم: پشتگوێ خستن یاخود كۆسپ خستنه بهر پیادهكردنی یاسا و پێرهوهكانی پهیوهندیدار به سهندیكاكان و ئهو بڕیارانهی كه دهریان دههێنێ. دووهم: دهست دانه پیشه بهبێ نوێكردنهوهی بهشداری ساڵانه. سێیهم: چاودێری نهكردنی رهوشتی پیشهیی (المهنی) زهرهردان له ناوبانگ و كهرامهتی پیشهكه. چوارهم: ههڵگرتنی سیفهتی به درۆی لهقهبی پیشهیی یان سیفهتی پیشهیی یان ناراست، به پێی یاسا و پێرهوه بهرقهرارهكان.
ماددهی بیست و حهوتهم:
ماددهی بیست و حهوتهم: 1/ كاروباری لقی سهندیكا له پارێزگهدا لهلایهن لیژنهی لقهوه, كه نوێنهری سهندیكایه لهوێ، دهگێڕدرێ. 2/لیژنهی لق له سهرۆك وچوار ئهندام و دوو ئهندامی یهدهگ پێك دێ، ئهندامانی لقی پارێزگهكه ههر سێ ساڵ جارێ به دهنگدانی نهێنی ههڵیاندهبژێرن، به مهرجێ لهوانه بن كه بهو پیشهیهوه خهریك بن. لیژنهكهش، یهكێ له چوار ئهندامهكهی خۆی به نوێنهری سهرۆك ههڵدهبژێرێ بهمهرجێ ماوهیهك پیشهكهی كردبێ له پێنج ساڵ كهمتر نهبێ. 3/ لە كۆبوونەوەكانی ليژنەی لقدا هەمان ئەو ئيجرائاتە پەيڕەو دەكرێ كە تايبەتن بە كۆبونەوەكانی ئەنجومەن.