أحكام القانون
البحث في المحتوى🔎
ماددهی ههشتهم
ماددهی ههشتهم: یهكهم: پهرلهمان چاودێری و به دواداچوونی كارهكانی دهسته دهكات به پشت بهستن به حوكمهكانی یاسا و پهیرهوی ناوخۆ. دووهم: سهرۆك به بڕیارێكی هۆدار لهلایهن پهرلهمانهوه بهزۆرینهی رههای ژمارهی ئهندامان لادهبرێت ئهگهر سهلمێندرا كه لێهاتوویی نییه.
ماددهی شهشهم
ماددهی شهشهم: سهرۆك و ئهنداماتی دهسته ئهم سوێنده یاساییه لهبهردهم سهرۆكی ئهنجومهنی دادوهریدا دهخۆن: (( سوێند به خودای مهزن دهخۆم كه ئهركه یاسایی و پیشهییهكانم بهراستگۆیی و ئهمانهت و دڵسۆزییهوه ئهنجام بدهم و بهسهربهخۆیی و بێ لایهنییهوه ئهو ئهركانه ئهنجام بدهم كه له بواری مافهكانی مرۆڤ پێم دهسپێردرێ)).
ماددهی پێنجهم
ماددهی پێنجهم: یهكهم: سهرۆكی دهسته خۆی سهرۆكی كارگێڕی دهستهكهیه و بهرپرسی راستهوخۆیه له جێبهجێ كردنی سیاسهتهكانی و، بهپێی یاساش لهوهوه ئهو بڕیار وفهرمان و رێنماییانه دهردهچن كه پهیوهندییان به كاروباره هونهری و دارایی و كارگێریهكانهوه ههیهو، نوێنهرایهتی دهستهش له لایهنه حكومی و دامو دهزگاو دهستهكانی دیكهی پهیوهندیدار له ناوهوهو دهرهوهی ههرێمدا دهكات. دووهم: سهرۆكی دهسته لهسهر پاڵاوتنی سهرۆكایهتی پهرلهمان و سهرۆكایهتی ئهنجومهنی وهزیران به پلهی تایبهت دادهمهزرێ و فهرمایشتی((مرسوم)) ههرێمی به دامهزراندنهكهی دهردهچێ پاش پهسند كردنی پهرلهمان لهسهر پاڵێوراوهكه به زۆرینهی ژمارهی ئاماده بووان و، ماوهی سهرۆكایهتییهكهشی چوار ساڵهو دهكرێ یهك جار تازه بكرێتهوه. سێیهم: مهرجه ئهوهی به سهرۆكی دهسته دادهمهزرێ: 1ـ خهڵكی ههرێم بێت و لێی نیشتهجێ بێت. 2ـ بهلایهنی كهم بڕوانامهی سهرهتایی زانكۆیی ههبێ و، له بواری مافهكانی مرۆڤ لێهاتوو و شارهزا بێ. 3ـ خوورهوشتی باش بێ و به تاوانێك یا كهتنێكی ئابڕووبهر حوكم نهدرابێ. 4ـ بهڵێنامهیهكی دهست نووس پێشكهش بكات كه له ماوهی فهرمانبهریهتییهكهیدا حزبایهتی نهكات. 5ـ بهشداری لهو تاوانهدا نهكرد بێ كه دهسهڵاته داپڵۆسێنهرهكان ئهنجامیان دابێ.
ماددهی چوارهم
ماددهی چوارهم: دهسته ئهم ئهركانهی خوارهوه دهگرێته ئهستۆ: یهكهم: ڕاو راوێژی خۆی سهبارهت به مهسهلهكانی پهیوهست به مافی مرۆڤـ پێشكهش دهكات و راسپارده بۆ وهزارهتهكان و دهزگا پهیوهندیدارهكان له ههرێم بهرزدهكاتهوه. دووهم: لهرێگای چهسپاندنی بههای لێبوردهیی و ماناكانی هاوكاریی كۆمهڵایهتییهوه، رۆشنبیری مافی مرۆڤـ و مهسهلهكانی ژنان و منداڵان بڵاودهكاتهوه. سێیهم: چاودێری گونجانی یاساكاری ههرێم، لهگهڵ پرنسیپهكانی مافی مرۆڤـ و ئازادییه سهرهكییهكان و، پێشكهش كردنی پێشنیاز لهبارهیهوه بۆ لایهنه پهیوهندیدارهكان دهكات. چوارهم: ههڵسانگاندنی پلهی پابهند بوونی دهسهڵاتهكان لهههرێمدا، بهحوكمهكانی بهڵگهنامه و بهنده تایبهتهكانی مافی مرۆڤـ و ههردوو پهیمانه نێودهوڵهتییه تایبهتهكهی مافهكانی مهدهنی و سیاسی و مافه رۆشنبیری و كۆمهڵایهتی و ئابوورییهكانهوه، لهگهڵ دهرخستنی ئهو پێشیلكارییانهی كه دوور نییه بههۆی مومارهسهی دهسهڵاتهكانی ههرێمهوه پهیدا ببن. پێنجهم: ئامادهكردنی لێكۆڵینهوه و توێژینهوهی خولاو خول و دهرچوواندنی بڵاوكراوه و چاپهمهنی دهربارهی رێگاكانی باشتر كردنی مافی مرۆڤـ له ههرێمدا لهگهڵ بهستنی كۆڕ و كۆبوونهوهی تایبهت لهبارهی مهسهلهی مافهكانی مرۆڤــ. شهشهم: سهردان و چاودێری كردنی بهندینخانهكان و بنكهكانی چاكسازی كۆمهڵایهتی و دهستبهسهرو بنكهكانی لێپێچینهوه و ئامادهكردنی راپۆرتی خولاو خول دهربارهی بهندییهكان و سپێردراوان بهچاكسازی كۆمهڵایهتی و دهست بهسهران. حهوتهم: وهرگرتنی سكاڵا لهخهڵك و لهكۆمهڵه و رێكخراوهكانی كۆمهڵگای مهدهنی لهبارهی پێشێلكارییهكانی مافی مرۆڤـ و دڵنیا بوون لهڕاستییان و ئاگاداری داواكاری گشتی بۆ گرتنه بهری رێكاری یاسایی و بهدواداچوون بۆ ئهنجامهكانی دهكات. ههشتهم: هاوكاری لهگهڵ رێكخراوهكانی مافی مرۆڤــ و رێكخراوهكانی دیكهی كۆمهڵگای مهدهنیدا دهكات لهههرێم و دهرهوهی ههرێمیش، ههروهها لهگهڵ كۆمهڵه هزری و ئابووری و كۆمهڵایهتییهكانیشدا و، ئهڵقهی لێتوێژینهوهش لهگهڵ هاووڵاتیان لهههرێمدا بهجۆرێك رێك دهخات، كه رۆشنبیری پابهندبوون بهبهنده یاساییهكان و رێككهوتنه نێودهوڵهتییهكانی مهسهلهكانی مافی مرۆڤهوه زامن بكات، لهپێناوی سهروهریی یاسا و رێزگرتنی مافی مرۆڤدا. نۆیهم: لهگهڵ رێكخراوه تایبهتمهندهكانی مهسهلهی مافی مرۆڤـ ولایهنه پهیوهندیدارهكانی دیكهدا هاوكاری و هاودهنگی دهكات بهئامانجی نوێنهرایهتی كردنی ههرێمی كوردستان لهكۆبوونهوه و كۆنگرهكانی تایبهت به مافی مرۆڤـ. دهیهم: 1. راپۆرتی ساڵانه ئاماده دهكات بۆ دهرخستنی ڕووی راستهقینهی واقیعی مافی مرۆڤـ له ههرێمدا و بۆ سهرۆكایهتی ههرێمی كوردستان و سهرۆكایهتی پهرلهمانی كوردستان و سهرۆكایهتی ئهنجومهنی وهزیران و سهرۆكایهتی ئهنجومهنی دادوهری و لایهنه پهیوهندیدارهكانی بهرزدهكاتهوه، لهگهڵ پیشاندانی راسپاردهی بهكردار بۆ پاراستن و بههێز كردنی مافی مرۆڤـ لهكوردستان. ب ـ راپۆرتی خولاو خول لهبارهی بارودۆخی مافی مرۆڤـ به پهڕلهمانی كوردستان دهدات و له دهزگاكانی راگهیاندندا بڵاوی دهكاتهوه.
ماددهی سێیهم
ماددهی سێیهم: ئامانجی دهسته پارێزگاری كردنه له مافهكانی مرۆڤ و پتهو كردنی و داكۆكی كردن لێی له ههموو لایهنهكانهوه بهپێی پێوهره نێودهوڵهتییهكان، لهگهڵ بڵاوكردنهوهی رۆشنبیری مافهكانی مرۆڤ.
ماددهی دووهم
ماددهی دووهم: یهكهم: دهستهیهك دادهمهزرێ بهناوی (دهستهی سهربهخۆی مافی مرۆڤـ له ههرێمی كوردستان ـ عێراق)دا، كهسایهتی مهعنهوی و سهربهخۆیی دارایی و ئیداری دهبێت له چوارهچێوهی بودجهی گشتی له ههرێمدا، بودجهیهكی تایبهتی دهبێت و بهپهرلهمانهوه پهیوهست دهبێت و لهبهردهمیدا بهرپرس دهبێت. دووهم: بارهگای سهرهكی دهسته له پارێزگای ههولێر پایتهختی ههرێمدا دهبێ و، نووسینگه له ناو پارێزگاكانی دیكهدا دهكاتهوهو بۆیشی ههیه نووسینگه له قهزاو ناحیهكانیشدا بكاتهوه.
ماددهی یهكهم
ماددهی یهكهم: ئهم زاراوهو دهستهواژانهی خوارهوه، ماناكانی بهرامبهریان دهبهخشن بۆ مهبهستی ئهم یاسایه: یهكهم: ههرێم: ههرێمی كوردستان ـ عیراق. دووهم: پهرلهمان: پهرلهمانی ههرێم. سێیهم: دهسته: دهستهی پاراستن و چاككردنی ژینگه له ههرێمدا. چوارهم: ئهنجومهن: ئهنجومهنی دهسته. پێنجهم: سهرۆك: سهرۆكی دهسته.
ماددهی چوارهم
ماددهی چوارهم: ئهم یاسایه له رۆژی بڵاوكردنهوهی له (وهقایعی كوردستان)دا، دهخرێته بهر كار.
ماددهی سێیهم
ماددهی سێیهم:پێویسته ئهنجومهنی وهزیران حوكمهكانی ئهم یاسایه بخهنه بهركار.
ماددهی دووهم
ماددهی دووهم:ههر دهقێ پێچهوانهی حوكمهكانی ئهم یاسایه بێت، ناخرێته بهر كار.
ماددهی یهكهم
ماددهی یهكهم:ماددهی سێیهم له یاسای ژماره (1)ی ساڵی (1993)ی وهزارهتی تهندروستی و كاروباری كۆمهڵایهتی ههمواردهركرێ و بهم شێوهیهی خوارهوه دهخوێنرێتهوه: یهكهم: 1- وهزیر: سهرۆكی باڵای وهزارهته و بهرپرسه له رینمایی كردنی ئیش و كاری سهربەرشت وریقابەکردنی بزاڤهكانی. له چوارچێوهی حوكمهكانی یاسا و پێرۆدا ههموو رێنمایی یهك و بڕیار و فهرمانێ كه پێوهندی به ئهرك و فرمانانی وهزارهتهكهو پێكهاتهكان و كاروباری دیكهی ئیداری و دارایی و رێكخستن و هونهركاری وهزارهتهكهوه ههیه خۆی دەریان دهكات و، بهرامبهر به ئهنجومهنی وهزیرانیش بهرپرسه چونكه ئهندامێكی هاوكۆمهكه لهو ئهنجومهنهداو، بۆیشی ههیه ههندێ له دهسهڵاتهكانی بدات بهجێگری وهزارهتهكهو بهرێوهبهره گشتی یهكانی یان ههر كهسێكی دیكه كه خۆی بیهوێ. 2- جێگری وهزارهت بۆ كاروباری تهندروستی: ئهركی پێوهندیدار به كاروباری تهندروستی، ئهوانهی كه وهزیر پێی دهسپێرێ ئهنجام دهدات. 3- جێگری وهزارهت بۆ كاروباری كۆمهڵایهتی: ئهركی پێوهندیدار به كاروباری كۆمهڵایهتی، ئهوانهی كه وهزیر پێی دهسپێرێ ئهنجام دهدات. دووهم: بهڕێوهبهرهكان و پێكهاتهكانی مهركهزی وهزارهتهكه له مانه پێك دێن: 1- مهكتهبی وهزیر: فرمانبهرێ به پلهی بهرێوهبهر سهرۆكایهتی دهكا و ژمارهیێ له فرمانبهران یاریدهی دهدهن. 2- مهكتهبی جێگری وهزارهت بۆ كاروباری تهندروستی: فرمانبهرێ بهرێوهی دهباو ژمارهیێ له فرمانبهران یاریدهی دهدهن. 3- جێگیری وهزارهت بۆ كاروباری كۆمهڵایهتی: فرمانبهرێ بهرێوهی دهباو ژمارهیێ له فرمانبهران یاریدهی دهدهن. 4- بهرێوهبهرێتی راگهیاندن و پهیوهندی یهكان: به مهكتهبی وهزیرهوه دهبهسترێ. 5- دایهرهی یاسایی: به وهزیرهوه دهبهسترێ. سێیهم:ئهنجومهن: له بهڕێوهبهره گشتییهكانی دیوانی وهزارهت و دایهرهكانی دیكهی سهر به وهزارهت و ژمارهیێ له پزیشكه پسپۆرهكان و ههر فهرمانبهرێكیش كه وهزیر لهگهڵیاندا دایبنێ، پێك دێت.
ماددهی بیست و دووهم:
ماددهی بیست و دووهم: ئهم یاسایه له رۆژی بڵاوكردنهوهیهوه له رۆژنامهی رهسمیدا جێ بهجێ دهكرێ.
ماددهی بیست و یهكهم:
ماددهی بیست و یهكهم: لهسهر ئهنجومهنی وهزیرانی ههرێمی كوردستانی عێراقه ئهم یاسایه جێ بهجێ بكات.
ماددهی بیستهم:
ماددهی بیستهم: دهزگا بۆی ههیه لهو شوێنانهی كه لقی فهرمانگهی خۆی تێدا نییه، دابهش كردنی مووچهی خانهنشینان بهسهر ئهوانهی كه دهیان كهوێ به فهرمانگهی تایبهتی نێو یهكهكانی بهرێوهبردن له سنوری خۆیدا بسپێرێ.
ماددهی نۆزدهیهم:
ماددهی نۆزدهیهم: دهزگا بۆی ههیه بۆ جێبهجێ كردنی كارو ئهركهكانی و وهدهست هێنانی ئامانجهكانی ههماههنگی لهگهڵ وهزارهته تایبهتمهندهكاندا بكات، به هۆی ئهو فهرمانگانهی كه كار و ئهرك و سروشتیان لهگهڵ دهزگا وهك یهكن.
ماددهی چل و شهشهم:
ماددهی چل و شهشهم: ئهو داوایانهی سهبارهت به ماف بههۆی ئهم یاسایهوه دێنه كایهوه لهلای لیژنهی كاروباری دادوهران دهكرێن و بڕیارهكانی لهم دادوایانهدا دهشێ لهلایهن وهیزیری داد و ئهو دادوهرهی بڕیارهكهی لهدژ دهرچووه له ماوهی سێ ڕۆژدا لهڕۆژی پێراگهیاندنهوه لهلای دهستهی فراوانی دادگای پێداچوونهوه تانووتیان لێ بدرێ و بڕیارهكهی لهم بارهیهوه بنبڕدهبێ.
المادة السادسة
المادة السادسة إصدار وثيقة النقل 1- عند ابرام عقد النقل و انتقال البضاعة الى مسؤولية متعهد النقل ، فعليه اصدار وثيقة نقل قابلة او غير قابلة للتداول حسب اختيار المرسل و يتم تسليمها اليه . 2- يجب توقيع وثيقة النقل من متعهد النقل او اي شخص مفوض منه . 3- كل " مرسل اليه " مذكور اسمه في وثيقة النقل القابلة للتداول او غير قابلة للتداول او من له حق التصرف في البضاعة الذي ستنتقل ملكية البضاعة اليه يجب ان تكون له كل حقوق و مسؤولية المرسل . 4- طبقا للفقرة (3) ، يجب الا يكون هناك اي شي يحد او يؤثر على حق متعهد النقل في المطالبة بحقوقه المالية من المرسل او الحد من مسؤولية المرسل او المرسل اليه او من له حق التصرف في البضاعة عن سداد هذه الحقوق . 5- اذا صدرت وثيقة النقل قابلة للتداول فتكون : أ- صادرة للأمر او لحامله . ب- اذا كانت للأمر فتكون قابلة للتحويل بالتظهير . ج- اذا كانت لحامله فتكون قابلة للتحويل دون تظهير . د- اذا صدرت في أكثر من أصل واحد فيجب ان يشار الى عدد هذه الاصول و يجب ان يرقم كل منها على حدة . هـ- اذا صدرت عن الوثيقة اي صور فيجب ان يوضح على كل صورة عبارة "صورة غير قابلة للتداول ". 6- اذا صدرت وثيقة النقل في شكل غير قابل للتداول فيجب ان يحدد فيها اسم المرسل اليه .
المادة السابعة
المادة السابعة بيانات وثيقة النقل 1- يجب ان تحتوي وثيقة النقل على البيانات التالية : أ- الطبيعة العامة للبضاعة و العلامات اللازمة للتعرف عليها و خصائصها وتنويه صريح عن طبيعة خطورة البضاعة . ب- عدد الحاويات او الطرود او القطع و الوزن الإجمالي للطرود و رؤوس الحيوانات او الوزن الإجمالي او الكمية المنقولة للبضاعة . ج- الحالة الظاهرة للبضاعة . د- اسم المرسل وعنوانه (*). هـ- اسم المرسل اليه ( اذا تم تحديده من قبل المرسل و عنوانه (*) . و- اسم متعهد النقل متعدد الوسائط ومكان عمله الاساسي (*). ز- قيمة البضاعة . ح- تحديد ما اذا كانت اجور النقل مدفوعة من قبل المرسل اليه او المرسل . ط- اجمالي اجرة النقل او اجرة النقل لكل واسطة من وسائط النقل اذا ما اتفق عليها بين الطرفين . ي- مكان و تاريخ انتقال البضاعة الى مسؤولية متعهد النقل متعدد الوسائط او الطرف المنفذ . ك- مكان تسليم البضاعة . ل- تاريخ او فترة تسليم البضاعة في مكان التسليم و ذلك اذا ما تم الاتفاق بين الاطراف على هذا التاريخ . م- تحديد ما اذا كانت الوثيقة قابلة او غير قابلة للتداول . ن- مكان و تاريخ اصدار الوثيقة (*) . س- توقيع متعهد النقل او الشخص المفوض منه (*). ع- مسار الرحلة المقصودة ، وسائط النقل المستخدمة ، و اماكن انتقال البضاعة من واسطة لاخرى ، اذا كانت معلومة وقت اصدار الوثيقة . ف- اقرار بان الوثيقة صادرة وفق احكام هذه الاتفاقية . ص- اسم شركة التامين و رقم عقد التامين وتاريخه (*) . ق- رقم وثيقة النقل متعدد الوسائط و عدد النسخ الاصلية . ر- ما يتم الاتفاق عليه بين طرفي العقد مالم يكن متعارضا مع القوانين ذات العلاقة . ش- اي تحفظ لمتعهد النقل او المرسل ان وجد مع بيان السبب . 2- يقوم متعهد النقل باعداد هذه الوثيقة بناء على البيانات المقدمة من المرسل عن تفاصيل البضاعة المطلوب نقلها و الشروط الواردة في العقد بين المرسل و متعهد النقل . 3- يجب ان تتضمن وثيقة النقل على الاقل البيانات المؤشر عليها بعلامة (*) في الفقرة (1) من هذه المادة . 4- ليس في اغفال بند او اكثر من بيانات وثيقة النقل او عدم دقته مساس بالطابع القانوني للوثيقة او بصلاحيتها .
المادة الثامنة
المادة الثامنة التحفظ في وثيقة النقل 1- اذا ما كان هناك اشتباه من جانب متعهد النقل في ان ما ذكر عن البضاعة المبينة في وثيقة النقل لايمثل بطريقة دقيقة البضاعة الفعلية التي انتقلت الى مسؤوليته و كان لا يملك من الوسائل المعقولة و القابلة للتطبيق عمليا ما يمكنه من تاكيد ذلك الاشتباه ، فعلى متعهد النقل او من يفوضه ان يضيف الى الوثيقة تحفظا يحدد فيه عدم الدقة و سبب الاشتباه . 2- ان توقيع متعهد النقل على الوثيقة دون اي تحفظات منه او اضافة اي ملاحظات يعتبر اقرارا منه بصحة كل ما جاء في وثيقة النقل عن البضاعة التي سيتم نقلها .
المادة التاسعة
المادة التاسعة دلالة وثيقة النقل 1- تعتبر وثيقة النقل دليلا قانونيا على انتقال مسؤولية البضاعة الى متعهد النقل طبقا لما هو وارد بها من ناحية النوع و الكم و العدد و الوزن مالم تكن هناك اي تحفظات من متعهد النقل طبقا لما جاء في المادة الثامنة من هذه الاتفاقية و على من يدعي ما يخالف هذه البيانات اثبات ذلك . 2- لايحق لمتعهد النقل الطعن على دلالة وثيقة النقل اذا كانت الوثيقة قابلة للتداول و تم تحويلها بواسطة "المرسل اليه " الى طرف ثالث اذا كان "المرسل اليه " و الطرف الثالث تفاعلا بشكل ايجابي اعتمادا على مواصفات البضاعة المذكورة في وثيقة النقل .