أحكام القانون
البحث في المحتوى🔎
ماددهی نۆیهم:
ماددهی نۆیهم: پێویسته لهسهر ئهنجومهنی وهزیران و لایهنه پهیوهندیدارهكان پیڕهوو رێنمایی پێویست بۆ ئاسانكاریی جێبهجێ كردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه دهربچوێنن.
ماددهی شازده
ماددهی شازده: دهستهی گشتی باڵاترین دهستهڵاته له سهندیكادا و ئهو دهسهڵاتانهی خوارهوهی ههیه: 1/ههڵبژاردنی نهقیب وههشت ئهندام و دوو ئهندامی یهدهگیش بۆ ئهندامێتی ئهنجومهن. 2/تهسدیق كردنی بودجه و حسابكاریی كۆتایی و راپۆرتی دارایی. 3/گفتوگۆ لهسهر راپۆرتی ئیداری و بڕیاردان لهسهری. 4/ئیقراركردنی پێشنیاری ههمواركردنی یاسا و ئیقراركردن و ههمواركردنی گهڵاڵه (لوائح)ی پێرۆ.
ماددهی یهكهم:
ماددهی یهكهم: مادده (4) له یاسای ژماره (3) ی ساڵی 1992 دوای ههمواركردنی بهم شێوهیهی دهخوێنرێتهوه: پێویسته ئهوهی به سهرۆك یا جێگر یاخود وهزیر دادهمهزرێت ئهو مهرجانهی لێ بێته دی كه له مادده (21)ی یاسای ئهنجومهنی نیشتمانی كوردستانی عێراق ژماره (1)ی ساڵی 1992 دا هاتوون جگه له مهرجی تهمهن بۆ وهزیر بهشهرتێك تهمهنی بووبێته بیست ویهك ساڵ.
ماددهی دووهم:
ماددهی دووهم: بڕگهی (سێیهم) له ماددهی (دووهم)ی یاسای ژماره (26)ی ساڵی 2007 ههڵدهوهشێتهوه و، كاركردن به جێبهجێ كردنی به بڕگهی (20) له ماددهی (حهوتهم)ی یاسای ژماره (113)ی ساڵی 1982 رادهگیرێت و، له ههرێمی كوردستان-عێراقدا ئهمهی دادێ جێی دهگرێتهوه: أ- خانوو یان شوقهی ئاماده كراو بۆ نیشتهجێ بوون له كاتی گواستنهوهی موڵكایهتییهكهی به فرۆشتن یان ههر رێگایهك له رێگاكانی گواستنهوهی موڵكایهتی كه ههقی فرۆشتنهكهی ههر چهند بێت. ب- یهك پارچه زهویی ئاماده كراو بۆ نیشتهجێ بوون به مهرجێك رووبهری زهوی ناوبراو كه بۆ نیشتهجێ بوون ئاماده كراوه له (800م2) زیاتر نهبێت، ئهگهر رووبهرهكهی لهو رادهیه زیاتر بوو، زیادهكه باجی دێته سهر. ج- راسپێردراو سوود لهو بهخشینه وهرناگرێت كه له ههردوو بهندی (أ، ب)ی ئهم بڕگهیه دایه تهنیا بۆ یهك جار نهبێت له ماوهی پێنج ساڵ له رۆژی وهرگرتنی بهخشینهكهوه.
ماددهی سێیهم:
ماددهی سێیهم: سهندیكا لهسهر داواكارییهك پێك دێ كه به لایهنی كهمهوه پازده پزیشكی دروستی ئاژهڵ كه ماوهی كاركردنیان لهم پیشهیهدا له پێنج ساڵ كهمتر نهبێ، پێشكهش به لایهنی تایبهتمهندی دهكهن وه دهستهی ئامادهكار ئیش و كارهكانی سهندیكا ههڵدهسورێنن تاكو ههڵبژاردن دهكرێ.
ماددهی ههژدهیهم
ماددهی ههژدهیهم: 1/ ههموو بڕیارێكی دهستهی گشتیی كه لهگهڵ یاسا و پێڕهوی ناوخۆ دروست نهبێ و یا ههر كارێكی دهستهی بهڕێوهبهری كۆمهڵه و ئهنجومهنهكانی بهڕێوهبردنی لقهكان بیكهن و له سنووری كاری خۆیان دهربچێ یاخود نادروست بێ لهگهڵ حوكمهكانی یاسا و پێڕهوی ناوخۆ یان بڕیارهكانی دهستهی گشتی، دهشێ به حوكمی دادگای بهرایی (بداءه) كه مهڵبهندی گشتی كۆمهڵه سهر به ئهوه، لهسهر داوای كهسێكی خاوهن بهرژهوهند ههڵوهشێنرێتهوه، ئهمهش لهماوهی 60 ڕۆژ له دهرچوونی بڕیارهكهوه دهبێ، یاخود له رۆژی دهست بهكاربوونهكهیهوه. ئهوهی لهسهرهوه هاتووه ههمووی تهنیا لهگهڵ مافی شارستانیدا دهگونجێ. 2/ناتوانرێ داواكردنی بهتاڵ كردنهوه ئاراستهی كهسانی نیازپاك بكرێ ئهوانهی كه ههندێ مافیان چنگ كهوتووه لهسهر بنچینهی بڕیار و كاره تا نووت لێدراوهكان.
ماددهی دووهم:
ماددهی دووهم: وهزارهتی كاروباری پێشمهرگه كه له بڕگه (4)ی ماددهی (9) له یاسای ژماره (3)ی ساڵی 1992 باسكراوه ههڵدهوهشێتهوه.
ماددهی شازدهم:
ماددهی شازدهم: یهكهم: مافهكانی دانهر لهگهڵ دانانی كارهكهیهوه دێنهئاراوه. دووهم: مهبهست له هاتنهئارای كار ساتهوهختی دانانێتی له شێوهیهكی بابهتیی شیاو بۆ تێگهیشتن و كۆپیكردن یان چهسپاندن. سێیهم: مهرج نیه بۆ هاتنهئارای مافهكانی دانهرو پیادهكردنیان كارهكه تۆمار بكرێت یان ڕابسپێردرێت یان رێكاره ڕواڵهتكارییهكانی تری بۆ تهواو بكرێت.
ماددهی ههژدهم:
ماددهی ههژدهم: بۆ مهبهستی پیادهكردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه، كهسی بڵاوكار به خاوهنی مافه داراییهكانی دانهری ئهو كارانه ههژمار دهكرێت، كهوا ناوی هیچ دانهرێكیان ههڵنهگرتووه یان ناوێكی خوازراو ههڵدهگرن، تاوهكو دانهره ڕاستهقینهكه دهردهكهوێت یان ناسنامهكهی ئاشكرا دهكرێت.
ماددهی سی وپێنجهم:
ماددهی سی وپێنجهم: یهكهم: دادگا بۆی ههیه، لهسهر داواكاری خاوهن ماف یان یهكێك له میراتگر یان جێگرهوهكانی، چ پێش بهرزكردنهوهی داوا یان له كاتی داواكهدا، ههر رێكارێك لهم رێكاره پاراستنهكیانهی خوارهوه، پهیوهست به ههر دهستدرێژیێك بۆ سهر ئهو مافانهی لهم یاسایهدا دهقیان له سهر كراوه، بگرێتهبهر: 1- ههڵسان به وهسفێكی ووردی كارهكه. 2- فهرماندان به ڕاگرتنی دهستدرێژییهكه. 3- سهلماندنی بهجێگهیاندنی ئاشكرای ریتم یان نواندن یان گووتنهوهی كارێك له نێوان جهماوهرداو رێگهگرتن له بهردهوام بوونی. 4- گلدانهوهی دانه نایاساییهكان و ههر كهرهستهیهك یان ئامرازێكی بهكارهاتوو له كۆپیكردنهكه. 5- دهستبهسهرداگرتی دانه نایاساییهكان و ههر كهرهستهیهك یان ئامرازێكی بهكارهاتوو له كۆپیكردنهكه یان بهتایبهت ئامادهكراوه بۆ دووباره بڵاوكردنهوه. 6- كۆكردنهوهی داهاتهكانی وهسوودهێنانی ناڕهوا. دووهم: لهو حاڵهتانهی كهوا ئهگهر ههیه دواكهوتن له گرتنهبهری رێكارهكانی سهرهوه، زیان به خاوهن ماف بگهینێت، وناكرێت قهرهبوو بكرێتهوه یان لهو حاڵهتانهی مهترسی لهدهستدانی بهڵگهی پهیوهست به سهلماندنی ڕووداوی دهستدرێژیكردنهكه ههیه، ئهوا دادگا بۆی ههیه ههر رێكارێك لهو رێكارانهی له بڕگه (یهكهم)ی ئهم ماددهیه دهقیان له سهر كراوه، بهپێی یاسا بهركارهكانی ههرێم، بگرێتهبهر.
ماددهی سی و شهشهم:
ماددهی سی و شهشهم: یهكهم: سزا دهدرێت به بهندكردن بۆ ماوهیهك له یهك مانگ كهمتر نهبێت و له ساڵێك زیاتر نهبێت و به غهرامهیهك له پێنج سهد ههزار دینار كهمتر نهبێت و له یهك ملیۆن و پێنج سهد ههزار دینار زیاتر نهبێت، یان به یهكێك لهم دوو سزایه، ههر كهسێك یهكێك لهم كردهوانهی خوارهوه ئهنجام بدات: 1- فرۆشتن یان بهكرێدانی كارێكی پارێزراو بهپێی حوكمهكانی ئهم یاسایه، یان به ههر شێوهیهك كارهكه بخاته ئاڵوگۆڕكردنهوه بهبێ ڕهزامهندی نووسراوی پێشوهختهی خاوهن ماف له سهر ئهم كاره. 2- لاساییكردنی كارهكه یان فرۆشتنی یان خستهڕووی بۆ فرۆشتن یان ئاڵوگۆڕكردنی یان بهكرێدانی لهگهڵ زانینی ئهوهی كهوا لاسایی كراوهتهوه. 3- بڵاوكردنهوهی كارێكی پارێزراو بهههر ئامرازێكی بڵاوكردنهوه، جگه لهو حاڵهتانهی بهپێی حوكمهكانی ئهم یاسایه بهدهر كراون، ئهویش بهبێ ڕهزامهندی نووسراوی پێشوهختهی خاوهن ماف له سهر ئهم كاره. 4- ههڵسان، به نیازخراپی، به لهناوبردنی یان تێكدانی یان خهوشداركردنی ههر پاراستنێكی تهكنیكی كهوا دانهر بهكاریان دههێنێت. 5- دهستدرێژیكردنه سهر ههر مافێكی تری مهعنهوی یان دارایی له مافهكانی دانهر. دووهم: سزاكه فرهدهبێت به فرهبوونی ئهو كار یان بهجێگهیاندن یان پهخش یان تۆماركردنانهی كهوا بابهتی تاوانهكهن. سێیهم: له حاڵهتی دووبارهكردنهوهی تاوانهكه، ئهوا سزاكه دهبێته بهندكردن بۆ ماوهیهك له سێ مانگ كهمتر نهبێت و له دوو ساڵ زیاتر نهبێت و به غهرامهیهك له دوو ملیۆن دینار كهمتر نهبێت و له پێنج ملیۆن دینار زیاتر نهبێت یان یهكێك لهم دوو سزایه. چوارهم: پێویسته له سهر دادگا حوكم بدات به دهستبهسهرداگرتنی ئهو دانانهی كهوا بابهتی تاوانهكهن و ههروهها دهستبهسهرداگرتنی ئامێرو كهرهستهی بهكارهاتوو له ئهنجامدانی تاوانهكه. پێنجهم: له كاتی حوكم دان به تاوانباركردن، دادگا بۆی ههیه حوكم دهربكات به داخستنی ئهو دامهزراوهی كهوا كهسی حوكم لهسهردراو له ئهنجامدانی تاوانهكهی بهكاری هێنانهوه، بۆ ماوهیهك له شهش مانگ زیاتر نهبێت و له حاڵهتی دووبارهكردنهوی ئهو تاوانانهی له بڕگه (یهكهم/2)ی ئهم ماددهیهدا هاتوون، ئهوا داخستنهكه پێویستهكیی دهبێت.
ماددهی سی ونۆیهم:
ماددهی سی ونۆیهم: دادگا بۆی ههیه حوكم بدات به گهڕاندنهوهی حاڵهتهكه له ههر كارێك تووشی ههمواركردن یان سڕینهوهی بهشێكی هاتبێت بۆ دهستهبهركردنی ئهم ئامانجه.
ماددهی پێنجهم:
ماددهی پێنجهم: ئهم یاسایه لهرۆژی دهرچوونیهوه كاری پێدهكرێت و له رۆژنامهی رهسمیدا بڵاودهكرێتهوه.
ماددهی چل و حهوتهم:
ماددهی چل و حهوتهم: ئهم یاسایه له دوای نهوهت رۆژ له رێكهوتی بڵاوكردنهوهی له رۆژنامهی فهرمی (وهقایعی كوردستان) دا جێبهجێ دهكرێت.
ماددهی چل و پێنجهم:
ماددهی چل و پێنجهم: كار به هیچ دهقێكی یاسایی یان بریارێكی ناكۆك لهگهڵ حوكمهكانی ئهم یاسایهدا ناكرێت.
ماددهی چل و سێیهم:
ماددهی چل و سێیهم: پێویسته له سهر وهزیر رێنمایی پێویست بۆ ئاسان جێبهجێكردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه دهربكات.
ماددهی چلهم:
ماددهی چلهم: یهكهم: ههر كهسێك دهستدرێژی كراوهته سهر ههر مافێكی بۆبڕیاردراو بهسهر كارهكهیدا بهپێی حوكمهكانی ئهم یاسایه، مافی ههیه قهرهبووێكی دادپهروهرانه وهرگرێت، به مهرجێك پێگهی رۆشنبیری دانهر یان خاوهن كارهكهو بههای ئهدهبی یان زانستی یان هونهری كارهكه و ئاستی سوودوهرگرتنی كهسی دهستدرێژیكار له وهسوودهێنانی كارهكه، له كاتی خهملاندنی قهرهبووهكه ڕهچاو بكرێت، ئهو قهرهبووهی لهم حاڵهتهدا بۆ دانهر حوكمی بۆ دهدرێت به قهرزێكی مومتاز به سهر پوختی نرخی فرۆشتنی ئهو شتانهی كهوا له دهستدرێژیكردنه سهر مافهكهی بهكارهاتوون و له سهر ئهو بڕه پارانهی كهوا له داواكه گلدراونهتهوه. دووهم: دادگا بۆی ههیه له سهر داوای كهسی حوكم بۆدراو، بڕیار بدات به بڵاوكردنهوهی ئهو حوكمهی كهوا بهپێی ئهم یاسایه دهریدهكات له یهك یان زیاتر له یهك رۆژنامهی رۆژانه یان ههفتانهو له سهر خهرجی كهسی حوكم لهسهردراو.
ماددهی دهیهم:
ماددهی دهیهم: بهڕێوهبهرایهتی گشتی باج و عهقارات: ئهركی بهرێوهبردنی پێداویستییهكانی باج و وهدیهاتنی وهرگرتنی له ئهستۆ دهگرێ و ژمێریاریهتییهكهی رێك دهخات و بهدواداچوون بۆ قهرزهكانی دهكات و قهرزهكانی و رێكار و بنهماكانی وهرگرتنیان دهست نیشان دهكات، ههروهها مافی موڵكداریهتی عهقاری له ههرێم له باری جۆرو شوێنهوه له ئهستۆ دهگرێ و رێكی دهخات و تۆماری پێویستییهكانی دوور له (بمعزل)لایهنه پسپۆرهكان دهگرێته دهست و بڕیارهكانی تهرخان كردن و یاساكاری تایبهت به فرۆشتن و بهكریدانی خانووبهرهكانی موڵكی ههرێم جێبهجێ دهكات و، ههروهها بهرێوهبردن و بهیاناتی ئهو خانوو وبهرانهش جێبهجێ دهكات كه ئهركی بهرێوهبردن و فرۆشتنیان به وهزارهتی دارایی و ئابووری دهسپێردرێ و بهرێوهبهرێكی گشتی سهرۆكایهتی دهكات كه بڕوانامهی زانكۆیی بهدهست هێنابێت و به ئهزموون و پسپۆر بێت.
ماددهی پانزدهیهم
ماددهی پانزدهیهم: نهقیب ئهم دهسهڵاتانهی خوارهوهی ههیه: 1. سهرۆكایهتی كۆبوونهوهكانی دهستهی گشتی و ئهنجومهنی سهندیكا دهكات. 2. نوێنهرایهتی كردنی نهقابه له ههموو مامهڵهكان له بوارهكانی قهزایی (المراجع القضائية)و دهسته رهسمییهكان و نیمچه رهسمییهكان و ئههلییهكان و راستاندنی مامهڵهو بهڵگهنامه تایبهتییهكانی سهندیكا و بۆی ههیه ههندێك لهم دهسهڵاتانهی ببهخشێت به یهكێك له ئهندامهكانی ئهنجومهنی سهندیكا. 3. پشتگیری كردنی ئهندامانی سهندیكا بۆ مهبهستهكانی كهفالهت.
ماددهی حهڤدهیهم
ماددهی حهڤدهیهم: لیژنهی بهرزهفتی له سێ ئهندامی ئهسڵی و دوو ئهندامی یهدهگ پێك دێ كه دهستهی گشتی ههڵیان دهبژێرێ.