أحكام القانون
البحث في المحتوى🔎
ماددهی نۆیهم:
ماددهی نۆیهم: كاربههیچ دهقێكی یاسایی یان بڕیارێك ناكرێت گهر لهگهلأ حوكمهكانی ئهم یاسایه ناكۆك بێت.
ماددهی شهشهم:
ماددهی شهشهم: یهكهم: مافی دارایی وهكو یهك بهسهر موستهحهقهكاندا دابهش دهكرێ. دووهم: براو خوشك مووچهكهیان رادهگیری له كاتێك كه موستهحهقی له پێشتر ههبن.
ماددهی بیست وچوارهم:
ماددهی بیست وچوارهم: مهرجهكانی پله پێدان و بهرزكردنهوهو سزادان و مۆڵهت و كاروبارهكانی تر بۆ پلهدارهكان به یاسا دیار دهكرێت.
ماددهی ههشتهم:
ماددهی ههشتهم: وهزیر بۆی ههیه رێنمایی پێویست بۆ ئاسانكاریی جێبهجێ كردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه دهربچوێنێ.
ماددهی یازدهم:
ماددهی یازدهم: ئهم یاسایه له رۆژی دهرچوونیهوه كاری پێدهكرێ وله رۆژنامهی فهرمی ( وهقایعی كوردستان) بڵاودهكرێتهوه.
ماددهی بیست و چوارهم:
ماددهی بیست و چوارهم: كار بههیچ دهقێك ناكرێ گهر لهگهلأ حوكمهكانی ئهم یاسایه ناكۆك بێ.
ماددهی بیست وسێیهم:
ماددهی بیست وسێیهم: ئهو ئافرهتانهی له ریزهكانی هێزی(پێشمهرگه – زێڕهڤانی ههرێم)خزمهت دهكهن مووچهی تهواو و ههموو ئهو دهرماڵانهیان له كاتی مندالأ بوون و له ماوهی مۆڵهتی دایكایهتی پێ دهدرێ.
ماددهی سێیهم
ماددهی سێیهم: یهكێتی رێكخراوێكی پیشهیی سهربهخۆیهو، شهخسییهتی مهعنهویی خۆی ههیهو، مافی موڵكداربوونی موڵك و ماڵی گواستهنی و ناگواستهنیشی ههیه.
ماددهی دووهم:
ماددهی دووهم: ئامانجی ئهم یاسایه دابین كردنی ماف وئیمتیازی كهس و كاری شههید و ئهنفالكراوهكانه لهگهلأ رێزلێنان وچاودێری كردن ویارمهتیدانیان به جۆرێكی وا كه لهگهلأ قهبارهو پایهی قوربانییهكانی شههیدان بگونجێ بۆ سوككردنی ئازاری كهس و كارهكانیان.
ماددهی بیست ویهكهم:
ماددهی بیست ویهكهم: یاساكانی خزمهتی مهدهنی ومیلاك وبهرزهفتكردنی فهرمانبهران دهرههق به فهرمانبهرانی دیوان جێبهجێ دهكرێن به مهرجێك لهگهلأ حوكمهكانی ئهم یاسایه ناكۆك نهبن.
ماددهی بیست و دووهم:
ماددهی بیست و دووهم: یهكهم: پێكهاتهو فهرمانگهكانی دیوان و ئهركهكانیان و تایبهتمهندییهكانیان به پێڕهوێكی ناوخۆ دیار دهكرێ كه له دیوانهوه دهردهچێت. دووهم: سهرۆكی دیوان بۆی ههیه به رهزامهندی ئهنجومهن رێنمایی بۆ ئاسانكاریی جێبهجێ كردنی ئهم یاسایه دهربچوێنێ. سێیهم: یاسای دیوانی چاودێری دارایی ژماره(14)ی ساڵی 2000و پێڕهوی دیوانی چاودێری دارایی ژماره(212)ی ساڵی 1999 ههڵدهوهشێنهوه.
ماددهی یهكهم:
ماددهی یهكهم: حوكمهكانی ئهو یاسایهی بزربووهكان ئهم حاڵهتانهی خوارهوه دهگرنهوه:1. ئهوانهی له ماوهی ههڵمهتی كۆچ پێكردنی كورده فهیلییهكان له لایهن حكومهتی ناوهندی عیراقهوه له ساڵی 1980دا بزر بوون 31/12/1980 به مێژووی جاردانی بزربوونیان دادهنرێ و گهران بهدوای چارهنووسیان له رووی هۆیهكانی و كات و مهبهستهكهی به تێپهر بوونی چوار ساڵ بهسهر بزربوونیاندا كۆتایی هاتووه.2. ئهوانهی له ماوهی ههڵمهتی لهناو بردنی كورده بارزانییهكان له لایهن حكومهتی ناوهندی عێراقهوه له ساڵی 1983دا بزربوون و رۆژی 31/12/1983 به مێژوویهك دادهنرێ بۆ جاردانی بزربوونیان و گهران به دوای چارهنووسیان دا له رووی هۆیهكانی و كات و مهبهستهكهی به تێپهر بوونی چوار ساڵ بهسهر بزربوونیاندا كۆتایی هاتوو.3. ئهوانهی له ماوهی ههڵمهتی لهناو بردنی خهڵكی شاری ههڵهبجهی شههید به چهكی كیمیایی له لایهن حكومهتی ناوهندی عێراقهوه له 16/3/1988 دا بزربوون و رۆژی كارهساتهكه به مێژوویهك دادهنرێ بۆ جاردانی بزربوونیان و گهران به دوای چارهنووسیان، له رووی هۆیهكانی و كات و مهبهستهكهی، به تێپهربوونی چوار ساڵ بهسهر بزربوونهكهیاندا كۆتایی هاتووه.4. ئهوانهی له ماوهی ههڵمهتهكانی لهناوبردن، كه پێیان دهگوترێ (ئهنفال) له ساڵی 1988 دا بزربوون، 31/12/1988 به مێژوویهك دادهنرێ بۆ جاردانی بزربوونیان و گهران به دوای چارهنووسیان له رووی هۆیهكانی و كات و مهسبهتهكهیان، به تێپهر بوونی چوار ساڵ بهسهر بزربوونهكهیاندا كۆتایی هاتووه.5. ئهوانهی له ماوهی راپهرینهكهی ئاداری 1991 و كۆرهوه ملیۆنییهكهی كه به دوای داهات بزربوون، 31/12/1991 به مێژوویهك دادهنرێ بۆ جاردانی بزربوونیان و گهران به دوای چارهنووسیان له رووی هۆیهكانی و كات و مهبهستهكهی به تێپهر بوونی چوار ساڵ بهسهر بزربوونهكهیاندا كۆتایی هاتووه.
ماددهی یازدهم:
ماددهی یازدهم: دیوان مافی بینینی ههموو ئهو بهڵگهنامهو دۆسیهی مامهڵه ئاشكراو نهێنیانهی ههیه كه پهیوهندییان بهكاری داراییهوه ههبێ، جگه لهو بهڵگهنامانهی كه سهرۆكی ههرێم به ههماههنگی لهگهلأ سهرۆكی ئهنجومهنی نیشتمانی و سهرۆك وهزیران بهدهریان دهكات، به مهرجێك سهرۆكی دیوان ئاگادار بكرێ بۆ زانینی زانیاریی و دهربڕینی ڕای خۆی له بارهیهوه.
ماددهی بیستءدووهم:
ماددهی بیستءدووهم: ئهمانهی خوارهوه به ڕێنمایی وهزیر دیاری دهكرێن: یهكهم: پلهی ئیمام و مووچهو سهرمووچهی ساڵانهی و بهرزكردنهوهی. دووهم: ئهركهكانی ئیمام و بهرگ و نیشانهكانی.
ماددهی پێنجهم:
ماددهی پێنجهم: یهكهم: ئهرك و تایبهتمهندییهكانی وهزارهت بهپێڕهو دهسنیشان دهكرێن. دووهم: وهزیر بۆی ههیه بهڕێوهبهرایهتی یان لق یان بهش یان هۆبه یاخود یهكهی دیكه له ناو پێكهاتهی وهزارهت له نوێ دابنێ یان لێكیان بدات یان ههڵیان وهشێنێتهوه بهپێی پێویستی كار لهكاتی پێویستدا.
ماددهی یهكهم
ماددهی یهكهم: ماددهی ههشتهم له یاسای ژماره(90)ی ساڵی 1975 له ههرێمی كوردستان ههمواردهكرێ و بهم شێوهیه دهخوێنرێتهوه: ماددهی ههشتهم: یهكهم: ههموو زهویهكی كه تهسویهی تهواو نهبووبێ یا بڕیارهكانی چهسپاندنی مافی زهوی بهپێی یاسای چاكسازیی كشتوكاڵی پلهی كۆتایی وهرنهگرتبێ، ئهوا به ئهمیری سرف دادهنرێ و ئهم زهویانهی خوارهوهیان لێ بهدهردهكرێ. 1-ئهو زهوییه كشتوكاڵی و باخانهی كه موڵكی سرفن بهپێی سهنهدی تاپۆ كه یاسا به ڕهوای بزانێ. 2-ئهو زهوی و باخانهی كه وهقف كراون وهقفێكی تهواو بهپێی سهنهدی تاپۆ یان بهڵگهیهكی وهقفی كه یاسا به ڕهوای بزانێ. 3-ئهو زهویانهی به درهخت چاندراون بۆ ماوهیهك له (10)دهسالأ كهمتر نهبێ وتێكڕای ژمارهی درهختهكانی له دۆنمێكدا له(40) چل درهخت كهمتر نهبێ. 4-ئهو زهوی و باخانهی كه بڕیاری ژماره(702)ی ساڵی 1973ی ئهنجومهنی سهركردایهتی شۆڕشی ههڵوهشاوه دهیانگرێتهوه. دووهم: ههر كهسێكی گوتی مافی بهكارهێنانی زهوییهكی ئهمیری كشتوكاڵیم لهو ناوچانهدا ههیه كه تهسویه نهكرابێ یاخود تهسویهكهی تهواو نهبووبی، یاخود بڕیارهكانی چهسپاندنی مافی زهوییهكهی بهپێی یاسای چاكسازیی كشتوكاڵی ژماره(117)ی ساڵی 1970 نهگهیشتبوونه پلهی قهتعی، یان ئهوانهی بڕیاری تهسویهكهیان ههڵوهشاوهتهوهو ئیسپات بوو بهپێی مامهڵهی كشتوكاڵی پێش جێبهجێ كردنی یاسای چاكسازیی كشتوكاڵیی ناوبراو بهكاری هێناوه، ئهوا ئهو رووبهرهی كه بهكاری هێناوه بهناوی دهوڵهت تۆماردهكرێ و مافی بهكارهێنان دهدرێت به بهكارهێنهرهكه به مهرجێك لهو رادهیه دهرنهچێت كه له ماددهی دووهمی یاسای ژماره(90)ی ساڵی 1975دا هاتووه. لهگهلأ دهست نهكردنه ئهو مافانهی كه چهسپێنراون بهپێی به دهركردنهكانی له بڕگهكانی (1، 2، 3، 4)ی بڕگهی یهكهمی ئهم ماددهیهدا هاتوون. سێیهم: وهزارهتی شارهوانییهكان لێكۆڵینهوهیهكی گشتی ئامادهو پێشكهش دهكات بۆ بهیان كردن و دهستنیشان كردنی زهوییهكانی دهكهونه ناو ماستهر پلانی شارهوانییهكان كه حوكمهكانی ئهم یاسا دهیانگرێتهوه له ماوهیهكدا كه له شهش مانگ زیاتر نهبێ له رۆژی جێبهجێ كردنیهوهو پڕۆژهی یاسایهك به چۆنیهتی قهرهبوو كردنهوهی خاوهنهكانیان بهپێی یاسا كارپێكراوهكان پێشكهش بكات.
ماددهی پازدهم:
ماددهی پازدهم: یهكهم:ئهنجومهن بۆی ههیه ئهم دهرماڵانهی خوارهوه به فهرمانبهرانی دیوان بدات: 1-دهرماڵهی چاودێری، رێژهكهی له 50% ی مووچهی فهرمانبهر رهت نهكات. 2-دهرماڵهی ترسناكی و ئهركی تایبهتی رێژهكهی له 75%ی مووچهی ئهو فهرمانبهرانه رهت ناكات كه كاری چاودێری و وردبینی دهكهن وله كاتی كارهكهیاندا تووشی مهترسی دهبن. 3-دهرماڵهی شوێنی جوگرافی، رێژهكهی له 30%ی مووچه رهت نهكات. 4-دهرماڵهی قهدهغهكردنی دهست دانه پیشه له پاش دهوامی فهرمی به مهرجێ رێژهكهی له 50%ی مووچه رهت نهكات. دووهم: ئهم دهرماڵانهی سهرهوهش پهیوهندیی بهو دهرماڵانهوه نییه كه به فهرمانبهرهكان بهشێوهی گشتی دهدرێن. سێیهم: ئهنجومهن بۆی ههیه پێشخستن (قدم) له ساڵێك تێنهپهڕێت لهههر پلهیهك بۆ مهبهستی سهرمووچهو بهرزكردنهوهی فهرمانبهرانی دیوان بدات كه توانایهكی بهرزیان ههیه یاخود ههوڵێكی له راده بهدهر دهدهن بهپێی ئهو رێنماییانهی كه بۆ ئهم مهبهسته دهری دهكات.
ماددهی پێنجهم
ماددهی پێنجهم: ئهمانهی خوارهوه به ئهندامانی یهكێتی له قهڵهم دهدرێن: أ-ههموو مامۆستاو وانهبێژهكانی سهر به وهزارهتی پهروهردهو تهدریسییهكانی پهیمانگاو زانكۆكان له ههرێمدا. ب- مامۆستا شههیدهكانی بزاڤی رزگاریخوازی كوردستان ئهندامانی شهرهفن. جـ- مامۆستایانی شۆڕشی رزگاریخوازی ئهیلول ئهندامی شهرهفن. د- خانهنشینهكان له ئهندامانی یهكێتی بۆ ماوهی یهك ساڵ (له رۆژی خانهنشینی و له وهزیفه دهست بهردانهوه) به ئهندام دهمێننهوه.
ماددهی شهشهم
ماددهی شهشهم: یهكێتی لهم دهستانهی خوارهوه پێك دێت: 1-دهستهی گشتی. 2- ئهنجومهنی تهنفیزی. 3- مهكتهبی سكرتارییهت. 4- دهستهی لق. 5- لیژنهی قهزا.
ماددهی شازدهم:
ماددهی شازدهم: به مهبهستی جێبهجێ كردنی ئهم یاسایه بۆ زامن كردنی ئهو رێكارانهی كه ئهنجامی كارهكانی چاودێری دارایی لێدهكهوێتهوه، سهرۆكی دیوان ئهم تایبهتمهندیی و دهستهڵاتانهی خوارهوهی ههیه: یهكهم: لێكۆڵینهوه له سهرپێچییه داراییهكان و داوای پێشكهشكردنی ههر روون كردنهوهیهك یاخود زانیارییهك لهوهی كه دهزانێ ئهگهری ئاشكراكردنی سهرپێچییهكه لهسهر لێكۆڵینهوه كردن لهگهلی وهستاوه، چ جای كارمهندی فهرمانگه یا هی دی بێت. دووهم: دهست كێشانهوهی فهرمانبهر له كارهكهی ههركات سهلامهتی لێكۆڵینهوه و چاودێری پێویستی كرد یاخود له كاتی دهركهوتنی سهرپێچی یا تاوانێكی دارایی یان كارێكی پێچهوانهی حوكمهكانی ئهم یاسایه یاخود یاساو پێڕهو و رێنمایی دارایی پهیڕهوكراو بێ. سێیهم: سهرۆك بۆی ههیه داوا له وهزیری تایبهتمهند بكات سهرپێچیكهر (سهرپێچیهكی یاسایی)بنێرێت بۆ لیژنهی لێكۆڵینهوه كه له وهزارهتهكهی پێكدێت یاخود سزای كارگێڕیی بهسهردا بسهپێنرێت. چوارهم: سهرۆك بۆی ههیه لهو كێشانهی كه لێكۆڵینهوه یان تێدا كۆتایی هاتووه، داوا له وهزیری تایبهتمهند بكا فهرمانبهر ئهو زیانه بژمێرێت كه له ئهنجامی كهمتهرخهمی یاخود سهرپێچی كردنی یاساو پێڕهو و رێنماییه باوهكان به فهرمانگهكهی گهیاندووه. پێنجهم: داوا له وهزارهتی تایبهتمهند یان لایهنه پهیوهندیدارهكان بكرێت داوای مهدهنی بهو سهرپێچیه داراییانهو بهدواداچوونی له دادگای تایبهت تۆمار بكات، به مهرجێك دیوان زانیاری به لایهنی پهیوهندیدار لهبارهی ئهو سهرپێچییانهوه بدات له حاڵهتی جێبهجێ نهكردنی لهلایهن وهزارهتی تایبهتمهندهوه، ئهمه به سهرپێچییهكی دارایی لهسهر وهزارهتی پهیوهندیدار تۆماردهكرێ و سهرۆكی دیوان بۆی ههیه ئهمه به سهرۆكایهتی ئهنجومهنی نیشتمانی رابگهیهنێ. شهشهم: سهرۆكی دیوان بۆی ههیه بههۆی داواكاری گشتییهوه داواكاری یاسایی لهسهر ئهنجامدهرانی تاوانی دارایی تۆماربكات ئهگهر وهزارهت دهستی بهو كاره نهكرد. حهوتهم: سهرۆكی دیوان بۆی ههیه بانگهێشت یان میوانداریی ههر لایهنێك بكات كه سهر به چاودێری دیوان بێت بۆ ئامادهبوونی كۆبوونهوهكانی ئهنجومهن لهو كاروبارانهی كه پهیوهستن پێیانهوه. ههشتهم: سهرۆكی دیوان بۆی ههیه داوای فهرمانبهرانی دهوڵهت یاخود شارهزایان له كاتی پێویستدا بكات بهو شێوهیهی كه به پهسهندی دهزانێ بۆ بهشداریی پێكردنیان لهكاری چاودێری بۆی ههیه پاداشت و كرێیان بهرامبهر بهو خزمهتگوزارییانه به پێی یاساو رێنماییه پهیڕهو كراوهكان بۆ خهرج بكات.