أحكام القانون

مادده‌ی نۆیه‌م: ده‌بێ خاوه‌نی مۆڵه‌ت له‌ ماوه‌ی (90) رۆژدا له‌ رۆژی ته‌واو بوونی ماوه‌كه‌یه‌وه‌ داخوازییه‌ك بۆ نوێ كردنه‌وه‌ی مۆڵه‌ته‌كه‌ی بدا به‌ ده‌سه‌ڵاتی مۆڵه‌ت دان.

مادده‌ی پازده‌یه‌م: وه‌زیری ناوخۆ بۆی هه‌یه‌ به‌خشینی مۆڵه‌تی ژێر ده‌ستگرتن و هه‌ڵگرتنی چه‌كی ئاگرین له‌ گشت ناوچه‌كانی هه‌رێمدا یا له‌ به‌شێكیدا بۆ ئه‌و ماوه‌یه‌ی له‌ بڕیاره‌كه‌دا دیاری ده‌كا رابگیرێ، ئه‌گه‌ر شتێك رووی دا وا پێویست بكا.

مادده‌ی سی و هه‌شته‌م: سه‌رۆكی دادگای پێداچوونه‌وه‌ به‌ پله‌ی وه‌زیر ده‌بێ و مووچه‌و ده‌رماڵه‌ی وه‌زیر وه‌رده‌گرێ.

مادده‌ی چوارده‌م: ده‌بێ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران ولایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌جێ بكه‌ن.

مادده‌ی یازده‌م: 1-ده‌بێ مۆڵه‌ت دراو له‌ حاڵه‌تی پووچ بوونه‌وه‌ی مۆڵه‌ته‌كه‌ی دا ده‌ستوو برد چه‌كه‌كه‌ی به‌رامبه‌ر پسووله‌یه‌ك بدا به‌ مه‌ڵبه‌ندی پۆلیسی شوێنی نیشته‌جێی و بۆی هه‌یه‌ له‌ ملوه‌ی (180) رۆژ دا ئه‌و چه‌كه‌و عه‌تاده‌كه‌ی بفرۆشرێ یا به‌ شێوه‌یه‌كی یاسایی بیدا به‌ هه‌ر كه‌سێكی تر كه‌ مه‌رجه‌كانی مۆڵه‌ت پێدانی تێدا بن ده‌نا ده‌سه‌ڵاتی مۆڵه‌ت دان بۆی هه‌یه‌ چه‌كه‌كه‌و عه‌تاده‌كه‌ی بۆ سوودی خاوه‌نه‌كه‌ی به‌ پێی یاسای فرۆشتن و به‌ كرێ دانی ماڵو موڵكی ده‌وڵه‌ت بفرۆشی و بیدا به‌و كه‌سه‌ی مۆڵه‌تی هه‌ڵگرتن یا ژێر ده‌ستخستنی دراوه‌تێ. 2-له‌ حاڵه‌تی مردنی مۆڵه‌ت دراو حوكمه‌كانی بڕگه‌ی (1)ی ئه‌م مادده‌یه‌ ده‌سه‌پێنرێ و ده‌بێ میرات گرانی ییا هه‌ر یه‌كێك كه‌ جێگه‌یان ده‌گرێته‌وه‌ ئه‌و ئه‌ركانه‌ به‌جێ دێنێ كه‌ تیایدا دیاری كراون و ده‌سه‌ڵاتی مۆڵه‌تدان پاره‌كه‌ی ده‌داته‌ دادگای په‌یوه‌ندی دار بۆ دابه‌ش كردنی به‌سه‌ر به‌شگراندا.

مادده‌ی سازده‌یه‌م: 1-ئه‌گه‌ر مۆڵه‌ت دراوی ژێر ده‌ست گرتن و هه‌ڵگرتنی چه‌كی ئاگرین ئیدیعای بزربوون یا فه‌وتانی مۆڵه‌ته‌كه‌ یا بزر بوونی چه‌كه‌ مۆڵه‌ت پێدراوه‌كه‌ی كرد ده‌سه‌ڵاتی مۆڵه‌ت دان ده‌بێ داوای لێكۆلینه‌وه‌ی له‌سه‌ر بكرێ. 2-ئه‌گه‌ر بزر بوون و فه‌وتانی مۆڵه‌ته‌كه‌ سه‌لمێنرا ده‌بێ خاوه‌نه‌كه‌ی مۆڵه‌تێكی له‌ جێگه‌ی بزربووه‌ ده‌درێتێ كه‌ هه‌مان ژماره‌ی مۆله‌ته‌كه‌ی پێشووی لێده‌درێ و زانیارییه‌كانی تێدا ده‌بێ ئه‌مه‌ش به‌رامبه‌ر به‌ ره‌سمێكی دووجای ره‌سمی مۆڵه‌ته‌ بزر بووه‌كه‌. 3-ئه‌گه‌ر بزر بوون و فه‌وتانی چه‌كه‌كه‌ سه‌لمێنرا ده‌بێ خاوه‌نه‌كه‌ی مۆڵه‌ته‌كه‌ی بدا به‌ ده‌سه‌ڵاتی مۆڵه‌ت دان بۆ پووچ كردنه‌وه‌ی ئه‌وسا ده‌شێ مۆله‌تێكی نوێ ی بۆ چه‌كێكی تر بدرێتێ. 4-ئه‌گه‌ر ده‌ركه‌وت ئیدیعای بزبوونی مۆڵه‌ته‌كه‌ یا فه‌وتانی یا بزر بوونی مۆڵه‌ته‌كه‌ یا فه‌وتانی یا بزر بوونی چه‌كه‌كه‌ راست نییه‌ ده‌بێ ده‌سه‌ڵاتی مۆڵه‌ت دان خاوه‌نه‌كه‌ی بنێردرێته‌ لای دادوه‌ری لێكۆڵیه‌نه‌وه‌ تا چی پێویسته‌ بیكا بۆ ئه‌وه‌ی بدرێ به‌ دادگای په‌یوه‌ندیدار و ئه‌گه‌ر سه‌لمێنرا ده‌بێ به‌ پێ ی حوكمی یاسا سزا بدرێ و مۆڵه‌ته‌كه‌شی پووچ بكرێته‌وه‌ و لایه‌نی مۆڵه‌تدانی لێ ئاگادار بكرێ. 5-ئه‌گه‌ر بزر بوون و فه‌وتانی ئه‌و باوه‌رنامه‌یه‌ی دراوه‌ به‌ ئه‌فسه‌رانی هێزه‌ چه‌كداره‌كان سه‌لمێنرا وه‌زیری كارو باری پێشمه‌رگه‌ یا ئه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاتی ده‌داتێ بۆی هه‌یه‌ باوه‌رنامه‌یه‌كی بێ ره‌سم لێدان بداتێ. 6-ئه‌گه‌ر بزر بوون و فه‌وتانی ئه‌و باوه‌رنامه‌یه‌ی دراوه‌ به‌ ئه‌فسه‌ران و مفه‌وه‌زه‌كانی هێزه‌كانی ئاسایشی ناوخۆ سه‌لمێنرا وه‌زیری ناوخۆ یا ئه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاتی ده‌داتێ بۆی هه‌یه‌ باوه‌رنامه‌یه‌كی بێ ره‌سم لێدانی نوێ ی بداتێ.

مادده‌ی سی و حه‌وته‌م: یه‌كه‌م: سه‌رۆكی دادگای پێداچوونه‌وه‌ له‌نێوان جێگرانی سه‌رۆك یاخود كۆنترین دادوه‌رانی داده‌مه‌زرێ ئه‌گه‌ر ماوه‌ی خزمه‌تی دادوه‌ری له‌ بیست وپێنج سالأ كه‌متر نه‌بێ. دووه‌م: جێگری سه‌رۆك له‌نێو دادوه‌رانی دادگای پێداچوونه‌وه‌و له‌ نێوان دادوه‌ره‌كانی پۆلی یه‌كه‌م دا داده‌مه‌زرێ ئه‌گه‌ر ماوه‌ی كاركردنی له‌ خزمه‌تگوزاری دادوه‌ری له‌ بیســـت ودوو ســالأ كه‌متر نه‌بێ. سێیه‌م: دادوه‌ر له‌ دادگای پێداچوونه‌وه‌ له‌ نێوان دادوه‌رانی پۆلی یه‌كه‌م داده‌مه‌زرێ ئه‌گه‌ر ماوه‌ی كاركردنی له‌ خزمه‌تی دادوه‌ری له‌ بیست سالأ كه‌متر نه‌بێ و ماوه‌یه‌ك له‌ دوو سالأ كه‌متر نه‌بێ له‌ یه‌كێك له‌م پایه‌ دادوه‌ریانه‌ی خواره‌وه‌ كاری كردبێ: 1-سه‌رۆكی دادگای تێهه‌ڵچوونه‌وه‌. 2-جێگری سه‌رۆكی دادگای تێهه‌ڵچوونه‌وه‌. 3-دادوه‌ری دادگای تێهه‌ڵچوونه‌وه‌. 4-سه‌رۆكی ده‌سته‌ی سه‌رپه‌رشتی دادوه‌ری. 5-ئه‌و پارێزه‌ره‌ی ماوه‌یه‌ك كاری له‌ پارێزه‌ری كردبێ كه‌ له‌ 25 سالأ كه‌متر نه‌بێ. چواره‌م: سه‌رۆكی دادگای پێداچوونه‌وه‌و جێگره‌كانی و دادوه‌ری دادگای پێداچوونه‌وه‌ به‌ مه‌رسوومێكی هه‌رێمی وله‌سه‌ر پاڵاوتنی له‌لایه‌ن ئه‌نجومه‌نی دادوه‌رییه‌وه‌ داده‌مه‌زرێن.

مادده‌ی شه‌شه‌م: 1-ده‌سه‌ڵاتی مۆله‌ت دان بۆی هه‌یه‌ له‌سه‌ر داخوازییه‌ك كه‌ ده‌یدرێتێ هه‌ر یه‌ك له‌ مۆڵه‌ته‌كانی ناو ئه‌م یاسایه‌ بدا ئه‌گه‌ر ئه‌م مه‌رجانه‌ی خواره‌ وه‌ له‌ داخوازدا هه‌بوو: 1-دانیشتووی هه‌رێم بێ. 2-هه‌ژده‌ ساڵه‌ی ته‌مه‌نی ته‌واو كردبێ. 3-حوكم نه‌درابێ به‌ تاوانێكی ناسیاسی یا له‌كه‌دار كه‌ری شه‌ره‌ف نه‌بێ. 4-كه‌م ئه‌ندام یا نه‌خۆشیه‌كی ئه‌قلی یا ده‌روونی ئه‌وتۆی نه‌بێ كه‌ به‌ری به‌كار هێنانی چه‌كی لێ بگرن ئه‌مه‌ش راپۆرتی لیژنه‌ی پزیشكی ده‌بێ. 5-ژێر ده‌ست گرتنی چه‌كه‌كه‌ی مه‌شروع بێ.

مادده‌ی سێزده‌م: حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ كێشه‌و حوكمدراوه‌كانی پێش مێژووی ده‌رچوونیشی ده‌گرێته‌وه‌.

مادده‌ی حه‌وته‌م: شێوه‌ی مۆڵه‌ته‌كان به‌ رێنماییه‌ك دیاری ده‌كرێ كه‌ وه‌زیری ناوخۆی هه‌رێم ده‌ری ده‌كا.

مادده‌ی پێنجه‌م: مۆڵه‌ته‌كان ئه‌مانه‌ن: 1-مۆڵه‌تی ژێر ده‌ست گرتن و هه‌ڵگرتنی چه‌كی ئاگرین و عه‌تادی. 2-مۆڵه‌تی چاك كردنی چه‌كی ئاگرین.

مادده‌ی نۆزده‌م: یه‌كه‌م: به‌پێی حوكمه‌كانی یاسا له‌ سه‌نته‌ری هه‌ر پاریزگایه‌ك دادگایه‌كی تاوانه‌كان بۆ سه‌یر كردنی داوای سزایی دیاریكراو داده‌مه‌زرێ. دووه‌م: ده‌شێ له‌ دادگایه‌كی تاوان زیاتر له‌ پارێزگادا به‌بریاری ئه‌نجومه‌نی دادوه‌ری دابمه‌زرێ و تایبه‌تمه‌ندیی نه‌وعی و شوێن و مه‌ڵبه‌ندی به‌ستنی تێدا ده‌ستنیشان بكرێ. سێیه‌م: ده‌شێ دادگای تاوانه‌كان له‌ ده‌ره‌وه‌ی مه‌ڵبه‌ندی پارێزگا به‌ به‌یاننامه‌یه‌كی سه‌رۆكی دادگای تێهه‌ڵچوونه‌وه‌و له‌ سه‌ر پێشنیازێكی سه‌رۆكی دادگای تاوانه‌كان ببه‌سترێ.

مادده‌ی حه‌وته‌م: ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی بڵاو كردنه‌وه‌ی له‌ (وه‌قایعی كوردستان )دا ده‌خرێته‌ به‌ر كار .

مادده‌ی دووه‌م: وه‌زاره‌ت ئه‌م ئه‌ركانه‌ به‌جێ دێنێ: 1-پێشنیاز كردنی نه‌خشه‌ی ساڵانه‌ی درێژ خایه‌ن له‌ بواری پیشه‌سازی و كاره‌با و ده‌رهێنانی نه‌وت و كانزا (معادن) و ئه‌و چالاكی یانه‌ی تر كه‌ به‌ندی وه‌زاره‌تن. 2-به‌ به‌رهه‌م هێنان (استپمار) ی كانه‌به‌رد (المقالع) و كانگا (المناجم) و بیره‌كانی نه‌وت و سه‌رچاوه‌كانی خولقاندنی وزه‌. 3-هه‌وڵدان بۆ راكێشانی سه‌رمایه‌ و هاندانی به‌به‌رهه‌م هێنانی له‌ بواری پیشه‌سازی له‌ هه‌رێمدا. 4-ئاماده‌ كردنی لێكۆلینه‌وه‌ و سه‌رنج دانی ئه‌و لێكۆلینه‌وانه‌ی سه‌باره‌ت به‌و پرۆژانه‌ی ده‌كه‌وتنه‌ چوار چێوه‌ی چالاكییه‌كانی وه‌زارهتی وه‌ پێشكه‌شی ده‌كرێن و بریاردان له‌ باره‌یه‌وه‌ له‌به‌ر رۆشنایی سوودی ئابووری و هونه‌ری ئه‌و پرۆژانه‌. 5-دامه‌زراندنی پرۆژه‌ی نوێ له‌ چوار چێوه‌ی چالاكییه‌كانی وه‌زاره‌تدا به‌ پێی پێویستی و توانای هه‌رێم له‌ رووی ئابووری و هونه‌ری یه‌وه‌ و هه‌وڵدانی په‌ره‌پێدان و پێشخستنی ئه‌و پرۆژانه‌ی كه‌ هه‌ن. 6-لێكۆلینه‌وه‌ی داخوازییه‌كانی دامه‌زراندنی پرۆژه‌ی تێكه‌ڵاو و تایبه‌تی و بڕیار له‌سه‌ ردانیان به‌ پێی سیاسه‌تی پیشه‌سازی هه‌رێم له‌گه‌ڵ دانانی پێوانه‌ و مه‌رجی تابیه‌تی بۆ دامه‌زراندنی ئه‌و پرۆژانه‌. 7-دانانی سكێج و نه‌خشه‌ و پرۆگرامی كاركردن بۆ ئه‌و پرۆژانه‌ی جێبه‌ جێ كردنیان له‌ رێگه‌ی دام و ده‌زگا راوێژكارانی وه‌زاره‌ت خۆیه‌وه‌ پێی سپێردراون. 8-جێبه‌ جێ كردنی ئه‌و پرۆژانه‌ی له‌ لایه‌ن دام و ده‌زگا جێبه‌ جێ كاره‌كانی و به‌لێنده‌رانیه‌وه‌ له‌ رێگه‌ی داكشانی گشتی (المناقصه‌ العامه‌) و بانگكردنی راسته‌وخۆ یا یا هه‌ر رێگه‌یه‌كی تر بۆ جێ به‌جێ كردنی ئه‌و پرۆژانه‌ به‌ په‌سه‌ندی ده‌زانێ پێ ی سپێردراون. 9-وه‌زاره‌ت به‌ سیفه‌تی به‌لێنده‌ر و له‌ رێگه‌یدام و ده‌زگا جێ به‌جێ كار و سكێچكێشه‌كانی خۆیه‌وه‌ (تشكیلاتها التنفیژیه والتصمیمیه) مافی جێبه‌ جێ كردنی پرۆژه‌كانی هه‌ر لایه‌كی تری ناو هه‌رێمی هه‌یه‌. 10-هاندانی كه‌رتی تایبه‌تی و تێكه‌ڵاو و پێشكه‌شكردنی گشت ئاسانكارییه‌كی(التسهیلات) هونه‌ری و دارایی و ئابووری بۆیان كه‌ له‌ توانا دابێ به‌ مه‌به‌ستی پێشخستن و فراوان كردنی ئه‌م كه‌رته‌. 11- پارێزگاری كردن و پاراستنی كارگه‌ و وه‌رشه‌كان و كه‌رتی نه‌وت و پرۆژه‌كانی وزه‌ی كاره‌با و سه‌رچاوه‌كانی كانزا و كانه‌ به‌رده‌كان و گشت ئه‌وانه‌ی ده‌كه‌ونه‌ چوار چێوه‌ی چالاكییه‌كانی وه‌زاره‌ته‌وه‌ له‌ رێگه‌ی دام و ده‌زگاكانی یه‌وه‌ به‌ هاوكاری له‌گه‌ڵ ده‌زگاكانی تردا. 12-سه‌رپه‌رشتی كردنی پیشه‌سازی و بازرگانی تووتن به‌ ساكازكاری (التنسیق) له‌گه‌ڵ وه‌زاره‌ته‌ په‌یوه‌ندیداره‌كاندا. 13-سه‌رپه‌رشتی كردنی سیاسه‌تی دارایی و ئابووری و فه‌رمانگه‌ و ده‌زگا به‌نده‌كانی وه‌زاره‌ت و رێكخستنی به‌ به‌رهه‌م هێنانی ئه‌و پاره‌ و پوولانه‌ی زیاد له‌ پێویستن. 14-به‌خووه‌ گرتنی ده‌ست به‌سه‌ر داگرتنی جۆره‌كی (السیگر النوعیه‌) و به‌شدار بوون دیاریكردنی مه‌رجه‌كاندا (اعداد المواصفات) له‌ بواری پیشه‌سازی ووزه‌ و كانزادا بۆ كه‌رتی گشتی و تێكه‌ڵاو و تایبه‌تی. وه‌زاره‌ت بۆی هه‌یه‌ له‌ سیسته‌می كولفه‌ی به‌رهه‌مه‌ پیشه‌سازییه‌كان بكۆلێته‌وه‌ به‌ پێی پێویست چاودێری نرخیان بكا و سنووریان بۆ دابنێ. 15-پارێزگاری كردن له‌ پیشه‌سازی و نیشتمانی به‌ پێی به‌رژه‌وه‌ندی گشتی. 16-هه‌وڵدان بۆ هاندانی ناردنی به‌رهه‌می پیشه‌سازی بۆ ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێم له‌گه‌ڵ ره‌چاو كردنی به‌رژه‌وه‌ندی گشتیدا. 17-وه‌زاره‌ت بۆی هه‌یه‌ پیشانگای پیشه‌سازی له‌ ناو هه‌رێم و ده‌ره‌وه‌یدا بكاته‌وه‌ و به‌شداری له‌ پێشانگا پیشه‌سازییه‌ نێو ده‌وڵه‌تییه‌كاناد بكا یا بوار به‌ ده‌وڵه‌تان و كۆمپانیاكاندا بدا كه‌ پێشانگای پیشه‌سازی له‌ ناو هه‌رێمدا ساز بكه‌ن. 18-به‌لێنكاری له‌گه‌ل كارمه‌نده‌ بیانییه‌كاندا یا ئه‌و كۆمپانیا و ده‌زگایانه‌ی تایبه‌تكارن بۆ ئیش كردن له‌ كارگه‌ و فه‌رمانگه‌كانی وه‌زارتدا یا بۆ ته‌واو كردنی كار و فه‌رمان كه‌ پێ یان سپێردراوه‌. 19-هاندانی پیشه‌سازییه‌ ده‌ستكرد و پیشه‌یی یه‌كان.

مادده‌ی شه‌شه‌م: ئه‌م یاسایه له‌ رۆژی بڵاوكردنه‌وه‌ی له‌ (وه‌قایعی كوردستان)دا، ده‌خرێته‌ به‌ركارو حوكمه‌كانیش ئه‌و ده‌عوایانه‌ش ده‌گرێته‌وه‌ كه‌ هێشتا حوكمی بنبڕیان بۆ ده‌رنه‌چووه‌.

المادة السادسة : الإجراءات التنفيذية للاستجابة للكوارث / الأزمات / حالات الطوارئ 1. تقوم الدول الإطراف بإقرار الإجراءات القياسية للتعاون فيما بينها و المتضمنة : أ – درجة الاستعداد لإدارة و مواجهه حالات الكوارث و الاستجابة للكوارث / الأزمات /حالات الطوارئ . ب – تقديم التسهيلات اللازمة لنقل المشاركين و المواد و المعدات في عمليات الاستجابة من و إلى أراضي الدول الإطراف المتضررة و تسهيل حركتها عبر الحدود ج – التنسيق الجيد للمشاركة الجماعية لأعمال الاستجابة للكوارث / الأزمات / حالات الطوارئ . 2. تقوم الدول الإطراف سواء منفردة أو مشتركة بتعظيم و تعزيز قدراتها في المجالات التالية : أ – تحفيز الموارد الوطنية لدعم الأعمال المتعلقة بالاستجابة للكوارث / الأزمات / حالات الطوارئ . ب – إخطار لجنة متابعه تنفيذ إلية التنسيق بصفه دورية بمدى توفر الموارد و الاستعداد لأعمال الاستجابة للكوارث / الأزمات / حالات الطوارئ

المادة الخامسة : نظام الإنذار المبكر للكوارث / الأزمات / حالات الطوارئ للحد من مخاطر الكوارث / الأزمات / حالات الطوارئ و لتحسين مستوى الاستعداد , تقوم الدول الإطراف بإنشاء أو تطوير منظومة وطنية للإنذار المبكر ترتبط بنقاط الاتصال الوطنية و النظام الإقليمية العربية و الدولية للإنذار المبكر ذات صلة

مادده‌ی پێنجه‌م: پێویسته‌ وه‌زیره‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان ئه‌م یاسایه‌ بخه‌نه‌ به‌ركار.

مادده‌ی دووه‌م: هه‌ر كه‌سێ له‌ كاتی ئه‌نجامدانی تاوانه‌كه‌یدا ته‌مه‌نی (11) یازدە ساڵانی ته‌واو نه‌كردبێ، داوای جه‌زائی (الدعوی الجزائیة‌) له‌ هه‌رێمی كوردستانی عێراقدا له‌سه‌ر ناكرێته‌وه‌.

المادة الرابعة : ترتيبات الاستعداد لأعمال الاستجابة للكوارث / الأزمات / حالة الطوارئ 1. تقوم الدول الإطراف , بطريقة طوعية , بتحديد مساعداتها و إمكانياتها و قدراتها على المشاركة ترتيبات الاستعداد لأعمال الاستجابة للكوارث / الأزمات / حالات الطوارئ و تحديد نقاط الاتصال الوطنية و السلطة المختصة بالدول و الخبرات المتاحة لمجابهة الكوارث / الأزمات / حالات الطوارئ على إن يبلغ ذلك إلى لجنة متابعه تنفيذ إلية التنسيق , و يتم تحديث هذه البيانات دوريا . 2. تتعهد الدول الإطراف بتقديم التسهيلات اللازمة للهيئات و لجان الإغاثة الوطنية المعتمدة بما في ذلك خدمات الاتصالات السلكية و اللاسلكية في حالة وقوع كوارث طبيعية أو ظروف طارئة لإحدى الدول الإطراف سواء أكان ذلك بالنسبة للاتصالات الداخلية أو الخارجية