أحكام القانون

مادده‌ی چوارده‌: ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی بڵاو كردنه‌وه‌ی له‌ (وه‌قایعی كوردستان) دا ده‌خرێته‌ به‌ر كار.

مادده‌ی دوازده‌: هه‌ر ده‌قێ پێچه‌وانه‌ی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ بێت، ناخرێته‌ به‌ركار.

مادده‌ی سیازده‌: پێویسته‌ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ بخه‌نه‌ به‌ركار.

مادده‌ی چوارده‌: 1. هه‌ر ئه‌ندامێ به‌ بڕیاری زه‌پتی پیشه‌كه‌ی لێ قه‌ده‌غه‌ كرابێ، ناشێ له‌ كۆبوونه‌وه‌كانی هه‌یئه‌ی گشتیدا به‌شدار بێت. 2. له‌ كۆبوونه‌وه‌كانی هه‌یئه‌ی گشتیدا بڕیاره‌كان به‌ زۆرینه‌ی ده‌نگ ده‌رده‌چن و، ئه‌گه‌ر دوولای ده‌نگ یه‌كسان بوون، ئه‌وه‌، له‌و باره‌دا، ده‌نگی نه‌قیب بۆ كام لایان بێ هی ئه‌و لایه‌یه‌.

مادده‌ی سی نۆیه‌م: شاره‌وانی بۆی هه‌یه‌ سه‌روه‌ی شۆسته‌ی شه‌قامه‌كان بۆ مه‌به‌ستی دروستكردنی قات (طابق)ێكی تر یا زیاتر بفرۆشێ و ئه‌و مافه‌ش به‌ پێی رێنمایه‌ یه‌ك كه‌ وه‌زیر ده‌ری ده‌كا به‌ ناوی كریاره‌كه‌وه‌ له‌ فه‌رمانگه‌ی تۆماری مه‌ڵكداریدا تۆمار ده‌كرێ.

مادده‌ی سی و هه‌شته‌م: یاسای فرۆشتن و به‌كرێدانی ماڵ موڵكی ده‌وڵه‌تی كارپێكراو (قانون بیع و ایجار اموال الدولیه النافژ) به‌ سه‌ر ماڵ و موڵكی شاره‌وانیدا جێ به‌جێ بكرێ له‌گه‌ڵ ره‌چاو كردنی ئه‌مانه‌دا: 1-وه‌زیرجێگه‌ی وه‌زیری دارایی ده‌گرێته‌وه‌. 2-ئه‌نجومه‌ن سه‌باره‌ت به‌ ماڵی گوازراوه‌ جێگه‌ی ئه‌نجومه‌نی به‌رێوه‌ بردن (مجلس الاداره‌) ده‌گرێته‌وه‌. 3-شاره‌وانی بۆی هه‌یه‌ له‌سه‌ر پێشنیازی ئه‌نجومه‌نی شاره‌وانی و په‌سه‌ند كردن له‌ لایه‌ن وه‌زیره‌وه‌، ئه‌و خانوو به‌رانه‌ی سوودیان لێ نابینرێ به‌ هاو نرخ (بدل المثل) به‌ موڵكداری دراوسێ یا بفرۆشێ. 4-شاره‌وانی بۆی هه‌یه‌ له‌سه‌ر په‌سه‌ند كردنی له‌ لایه‌ن وه‌زیره‌وه‌ خانووبه‌ره‌ی خۆی به‌ هاونرخ به‌ لایه‌نه‌ خێرخواز و ئاینیه‌كان بفرۆشێ. 5-خانوو به‌ره‌ی شاره‌وانی جگه‌ له‌ وانه‌ی كه‌ بۆ نیشته‌ جێكربوون ته‌رخان ده‌كرێن له‌ یاسای فرۆشتن و به‌كرێدانی مال و مه‌ڵكی ده‌وڵه‌ت به‌ ده‌رده‌كرێن. 6-شاره‌وانی بۆی هه‌یه‌ لسه‌ر په‌سه‌ند كردنی وه‌زیر ئه‌و خانوو به‌رانه‌ی له‌ رێگه‌ی كرین و موڵكسه‌ندییه‌وه‌ (استملاك) بوونه‌ته‌ موڵكی، هه‌ر به‌ نرخه‌كه‌ی خۆیان بیان فرۆشی َ به‌ فه‌رمانگه‌ ره‌سمی و نیمچه‌ ره‌سمی یه‌كان (شبه‌ رسمیه‌).

مادده‌ی سی و حه‌وته‌م: ئه‌نجومه‌ن بۆی هه‌یه‌ بنچینه‌ی له‌بار بۆ ئاسانی ی جێ به‌جێ كردنی ئه‌و فه‌رمانانه‌ی دابنێ كه‌ له‌م یاسایه‌ و په‌یره‌و و رێنمایی یه‌كانیدا هه‌ن.

مادده‌ی سی و شه‌شه‌م: نابێ بریاری جیا جیا بۆ پاره‌ی جیا جیا له‌ یه‌ك پرۆژه‌دا بدرێ به‌ بیانووی لادان له‌ ده‌سه‌ڵاتی سه‌لماندنی (مصادقه‌) بڕیاره‌كانی سه‌رف كردنه‌وه‌.

مادده‌ی سی و پێنجه‌م: 1-بڕیاره‌كانی ئه‌نجومه‌ن له‌ باره‌ به‌ به‌ش به‌شكردنی (تقسیم) خانووبه‌ره، سه‌لملندنی وه‌زیر یا ئه‌و كه‌سه‌ی كه‌ پێی ده‌ولێ كه‌ وه‌زیر كاره‌كه‌ی پێ ده‌سپێرێ و بۆشی هه‌یه‌ هه‌ندێ له‌و مامه‌ڵانه‌ له‌ سنوورێكدا كه‌ خۆی دیاری ده‌كا خۆی له‌م سه‌لملندنه‌ به‌ده‌ر بكا. 2-بریاره‌كانی ئه‌نجومه‌ن له‌سه‌ر فكردنی ئه‌و پاره‌یه‌ی بۆ بووجه‌ی سه‌لمێنراوی شاره‌وانی ته‌رخان كراوه‌ و له‌گه‌ڵ له‌ گه‌لیدا به‌شدار بوونی به‌لێنكار (التعهد) و به‌لێنامه‌ (عقد) و كرین ده‌بێ به‌م شێوه‌یه‌ی لای خواره‌وه‌ بسه‌لمێنرێ: أ-وه‌زاره‌تی دارایی و ئابووری هه‌رێم بۆ زیاتر له‌ (1) ملیۆن دینار سه‌باره‌ت به‌ پاره‌ی ته‌رخانكراو له‌ چوارچێوه‌ی بودجه‌ی ئاساییدا (المیزانیه‌ الاعتیادیه‌). ب-ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران بۆ زیاتر له‌ (1) ملیۆن دینار سه‌باره‌ت به‌ پاره‌ی ته‌رخانكراو له‌ چوارچێوه‌ی نه‌خشه‌ی گه‌شه‌ پێدان. ج-وه‌زیر بۆی هه‌یه‌ ئه‌و پاره‌یه‌ی له‌ (1)ملیۆن دینار زیاتر نه‌بێ چ له‌سه‌ر حیسابی بودجه‌ی ئاسایی بێ یا ئه‌وه‌ی له‌ چوارچێوه‌ی نه‌جشه‌ی گه‌شه‌ پێداندا ته‌رخان كراوه‌. د-ئه‌نجومه‌نی شاره‌وانی بۆ ئه‌و پاره‌یه‌ی زیاتر نه‌بێ له‌وه‌ی له‌ ته‌نیشت هه‌ر یه‌كێ له‌ پۆله‌ كاندا دیاری كراوه‌. 1-پۆلی تایبه‌تی (000/150) سه‌دو په‌نجا هه‌زار دینار بۆ هه‌ر حاله‌تێك. 2- پۆلی تایبه‌تی (000/120) سه‌دو بیست هه‌زار دینار بۆ هه‌ر حاله‌تێك. 3- پۆلی تایبه‌تی (000/10) ده‌ هه‌زار دینار بۆ هه‌ر حاله‌تێك. 4- پۆلی تایبه‌تی (000/5) پێنج هه‌زار دینار بۆ هه‌ر حاله‌تێك. 5- پۆلی تایبه‌تی (000/3) سێ هه‌زار دینار بۆ هه‌ر حاله‌تێك. 6- پۆلی تایبه‌تی (500/1) هه‌زارو پێنج سه‌د دینار بۆ هه‌ر حاله‌تێك.

مادده‌ی سی وشه‌ش : هه‌ر كه‌سێ به‌پێ تۆماربوون و به‌پێی ئیجازه‌ كه‌ حوكمه‌كانیان له‌م یاسایه‌دا هاتووه‌ موماره‌سه‌ی ئه‌م پیشه‌یه‌ بكا، ئه‌وه‌ غه‌رامه‌یه‌ك ده‌كرێ له‌ (450000) چوارسه‌د وپه‌نجا هه‌زار دینار كه‌متر نه‌بێ و له‌ (600000) دینارریش نه‌ترازێ.

مادده‌ی سی وحه‌وت: پزیشكی ددان له‌ ئیجازه‌دابێ، ده‌شێ پزیشكێكی دیكه‌ی ددان له‌ عیاده‌كه‌ی خۆیدا دابنێ، به‌مه‌رجێ ئه‌م جێگره‌ هه‌مان پله‌ی زانستی وهه‌مان پسپۆڕیی هه‌بێ و، ئیجازه‌كه‌ش له‌ سێ مانگ نه‌ترازێ.

مادده‌ی سی وهه‌شت: هه‌ر ده‌قێ پێچه‌وانه‌ی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ بێت، ناخرێته‌ به‌ر كار.

مادده‌ی سی ونۆ: پێویسته‌ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ بخاته‌ به‌ر كار.

مادده‌ی چل: ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی بڵاو كردنه‌وه‌ی له‌ (وه‌قایعی كوردستان)دا ده‌خرێته‌ به‌ركار.

مادده‌ی حه‌وته‌م: 1. تازه‌كردنه‌وه‌ی ئیجازه‌ی پیشه‌كه‌ ساڵانه‌، له‌ مانگی كانونی دووه‌مدا ده‌كرێ. ئه‌گه‌ر ئه‌ندام له‌و ماوه‌یه‌، به‌بێ پاساوی به‌جێ، دوابكه‌وێ، پیشه‌كه‌ی لێ قه‌ده‌غه‌ده‌كرێ و، تا دووقات ئابوونه‌ی تازه‌ كردنه‌وه‌ نه‌ده‌ات ئیجازه‌ی بۆ ناكرێته‌وه‌. 2. ئه‌گه‌ر ئه‌ندام به‌بێ پاساوی به‌جێ دوو ساڵ له‌ سه‌ریه‌ك له‌ تازه‌كردنه‌وه‌ی ئیجازه‌كه‌ی دوابكه‌وێ، ناوی له‌ تۆمار كوێر ده‌كرێته‌وه‌،‌و پیشه‌كه‌شی لێ قه‌ده‌غه‌ ده‌كرێ ئه‌گه‌ر هاتیش و ویستی دووباره‌ تۆمار بكرێته‌وه‌، ئه‌وه‌، له‌و باره‌دا پێویسته‌ دووقاتی هه‌ردوو ئیجازه‌ی ئینتیما و تازه‌ كردنه‌وه‌كه‌ش بدات. 3. ئه‌ندام ئه‌گه‌ر شه‌رتێ، له‌ شه‌رتوشروتی ئینتیما له‌ ده‌ست بدات ئه‌ندامێتیه‌كه‌شی له‌ ده‌ست ده‌داو، به‌ بڕیارێكی ئه‌نجومه‌نیش پیشه‌كه‌ی لێ قه‌ده‌غه‌ ده‌كرێ. ئه‌ویش بۆی هه‌یه‌ له‌ ماوه‌ی (30) رۆژدا –كه‌ له‌ رۆژی ته‌بلیغه‌وه‌ ده‌ست پێ ده‌كا – له‌ دادگای پێداچوونه‌وه‌ی هه‌رێم تانه‌ له‌ بڕیاره‌كه‌ بگرێ، ئیدی بڕیار، بڕیاری ئه‌م دادگایه‌یه‌و بنبره‌.

مادده‌ی شه‌شه‌م: 1. پزیشكی ددان له‌ هه‌رێمدا تا ئینتیمای سه‌ندیكا ئه‌كا وبڕوانامه‌ی تۆماربوونی بۆ نه‌كرێ و ئیجازه‌ی پیشه‌كه‌ی وه‌رنه‌گرێ، ناشێ موماره‌سه‌ی پیشه‌كه‌ی بكا. 2. هه‌ر كه‌سێ به‌بێ شه‌رتوشروتی یاسایی ئه‌م پیشه‌یه‌ بكات، خۆی تووشی لێپێچینه‌وه‌ی یاسایی ده‌كا.

مادده‌ی هه‌شته‌م: نه‌قیب ناشێ نه‌قیبیش بێ و، یه‌كێ له‌م پله‌وپایانه‌ی خواره‌وه‌شی هه‌بێ: 1. سه‌رۆكایه‌تی ئه‌نجومه‌نی نیشتمانی. 2. له‌ وه‌زاره‌ته‌كانی هه‌رێمدا وه‌زیر بێت یان بریكاری وه‌زاره‌ت بێت.

مادده‌ی یه‌كه‌م: مادده‌ی پێنجه‌می یاسای ژماره‌ (20)ی ساڵی (1993)ی وه‌زاره‌تی یارمه‌تیی مرۆڤایه‌تی وهاوكاریی هه‌رێمی كوردستانی عێراق هه‌موار بكرێ و به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ بخوینرێته‌وه‌: مادده‌ی پێنجه‌م: په‌یكه‌ربه‌ندی (پێكهێنانه‌كانی) وه‌زاره‌ته‌كه‌ له‌مانه‌ پێك دێ: 1. نوسینگه‌ی وه‌زیر. 2. نوسینگه‌ی بریكاری وه‌زارەت. 3. به‌ڕێوه‌به‌رێتی گشتی دیوان: فه‌رمانبه‌رێ به‌ پله‌ی به‌ڕێوه‌به‌ری گشتی سه‌رۆكایه‌تی ده‌كا به‌مه‌رجێ بڕوانامه‌ی سه‌ره‌تایی زانكۆیی هه‌بێ، ئه‌مانه‌ی خواره‌وه‌شی پێوه‌ ده‌به‌سترێ. أ. به‌ڕێوه‌به‌رێتی حسابات (ژمێریاری). ب. به‌ڕێوه‌به‌رێتی ته‌دقیقكردن. ج. به‌ڕێوبه‌رێتی ئیداره‌ وزاتییه‌. 4. به‌ڕێوبه‌رێتی گشتی پێوه‌نديیه‌كان : فرمانبه‌رێ به‌ پله‌ی به‌ڕێوه‌به‌ری گشتی سه‌رۆكایه‌تی ده‌كا به‌ مه‌رجێ بڕوانامه‌ی سه‌ره‌تایی زانكۆیی هه‌بێ، ئه‌مانه‌ی خواره‌وه‌شی پێوه‌ ده‌به‌سترێ: أ. به‌ڕێوه‌به‌رێتی رێكخراوه‌كان. ب. به‌ڕێوبه‌رێتی ته‌نسیق وئاماده‌كردنی پڕۆژه‌ وبه‌دواداچوون. 5. به‌ڕێوه‌به‌رێتی گشتی سه‌فه‌ركردن: فرمانبه‌رێ به‌ پله‌ی به‌ڕێوه‌به‌ری گشتی سه‌رۆكایه‌تی ده‌كا بڕوانامه‌ی سه‌ره‌تایی زانكۆیی هه‌بێ. 6. به‌ڕێوه‌به‌رێتی گشتی نوێنه‌رایه‌تیيه‌كانی هه‌نده‌رانی حكومه‌تی هه‌رێم : فرمانبه‌رێ به‌ پله‌ی به‌ڕێوه‌به‌ری گشتی سه‌رۆكایه‌تی ده‌كا، بڕوانامه‌ی سه‌ره‌تایی زانكۆیی هه‌بێ، به‌مه‌رجێ، له‌ كه‌می زمانی ئينگلیزی به‌ ته‌واوی بزانێ، نوێنه‌رایه‌تییه‌كانی هه‌نده‌رانی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستانی عێراقیان پێوه‌ ده‌به‌سترێ كه‌ ئه‌م ده‌سه‌ڵاتانه‌ی خواره‌وه‌یان پێ ده‌درێ: أ . ته‌حریری میرات (تحریر التركات). ب. پێڕاگه‌یاندنی (تبلیغ)ی ئه‌وراقی دادگایی. ج. ده‌سه‌ڵاتی هه‌قیانه‌تنووس (دادنووس). د ـ به‌جێ گه‌یاندنی داواكارییه‌كانی جێگرتنه‌وه‌ له‌ پێچانەوەدا (الانابه‌ فی التحقیق). ه ـ جێگرتنه‌وه‌ له‌ سوێندداندا (الانابه‌ في التحلیف). و ـ موخابه‌رەکانی معامه‌له‌ی حاڵوئه‌حواڵی مه‌ده‌نی. ز ـ موخابه‌رەکانی كاروباری كۆنسوڵگه‌ری. 7. به‌ڕێوه‌به‌رێتی كاروباری یاسایی.

مادده‌ی بیست و پێنجه‌م: یه‌كه‌م: مافه‌ داراییه‌كانی دانه‌ر، كه‌وا له‌م یاسایه‌دا ده‌قیان له‌سه‌ر كراوه‌، به‌درێژایی ماوه‌ی ژیانی و په‌نجا ساڵیش له‌ دوای كۆچی دواییكردنی، ده‌پارێزرێن. دووه‌م: مافه‌ داراییه‌كانی دانه‌ری كاره‌ هاوبه‌شه‌كان، كه‌وا له‌م یاسایه‌دا ده‌قیان له‌سه‌ر كراوه‌، به‌درێژایی ماوه‌ی ژیانیان و په‌نجا ساڵیش له‌ دوای كۆچی دواییكردنی دوایین كه‌سی زیندوو له‌ نێوانیاندا، ده‌پارێزرێن. سێیه‌م: مافه‌ داراییه‌كانی دانه‌ری كاره‌ به‌كۆمه‌ڵه‌كان ـ جگه‌ له‌ دانه‌ری كاری هونه‌ره‌ پراكتیكیه‌كان ـ ئه‌گه‌ر خاوه‌نی مافه‌كانی دانه‌ر كه‌سێكی مه‌عنه‌وی بێت، به‌درێژایی ماوه‌ی په‌نجا ساڵ له‌ رێكه‌وتی یه‌كه‌م بڵاوكردنه‌وه‌ی كاره‌كه‌ یان خسته‌به‌رده‌ستی جه‌ماوه‌ره‌وه‌ كامیان دوورتر بێت، ده‌پارێزرێن، به‌ڵام ئه‌گه‌ر خاوه‌نی ئه‌م مافانه‌، كه‌سێكی سروشتی بێت، ئه‌وا ماوه‌ی پاراستنه‌كه‌ی به‌پێی ئه‌و رێسایه‌ ده‌بێت كه‌وا له‌ هه‌ردوو بڕگه‌ی یه‌كه‌م و دووه‌می ئه‌م مادده‌یه‌ ده‌قیان له‌ سه‌ر كراوه‌. چواره‌م: مافه‌ داراییه‌كانی ئه‌و كارانه‌ی كه‌وا بۆ یه‌كه‌مجار له‌ دوای كۆچی دوایی دانه‌ره‌كانیان، بڵاوده‌كرێنه‌وه‌، به‌ به‌سه‌رچوونی ماوه‌ی په‌نجا ساڵ به‌سه‌ر رێكه‌وتی یه‌كه‌م بڵاوكردنه‌وه‌ یان خسته‌به‌رده‌ستی جه‌ماوه‌ره‌وه‌ كامیان دوورتر بێت، كۆتاییان پێدێت. پێنجه‌م: مافه‌ داراییه‌كانی ئه‌و كارانه‌ی كه‌وا به‌بێ ناوی دانه‌ره‌كانیان یان به‌ ناوێكی خوازراوه‌وه‌ بڵاوده‌كرێنه‌وه‌ ئه‌وا بۆ ماوه‌ی په‌نجا ساڵ له‌ رێكه‌وتی یه‌كه‌م بڵاوكردنه‌وه‌ یان خسته‌به‌رده‌ستی جه‌ماوه‌ره‌وه‌ كامیان دوورتر بێت، ده‌پارێزرێن، به‌ڵام ئه‌گه‌ر دانه‌ره‌كه‌ی كه‌سێكی ناسراوو دیاریكراو بێت یان دانه‌ره‌كه‌ی ناسنامه‌ی خۆی ئاشكرا كرد، ئه‌وا ماوه‌ی پاراستنه‌كه‌ به‌پێی ئه‌و رێسایه‌ ده‌بێت كه‌ له‌ بڕگه‌ یه‌كه‌می ئه‌م مادده‌یه‌دا ده‌قی له‌ سه‌ر كراوه‌. شه‌شه‌م: مافه‌ داراییه‌كانی دانه‌ری كاری هونه‌ره‌ پراكتیكیه‌كان به‌ به‌سه‌رچوونی بیست و پێنج ساڵ به‌سه‌ر رێكه‌وتی یه‌كه‌م بڵاوكردنه‌وه‌ی یان خستنه‌به‌رده‌ستی جه‌ماوه‌ره‌وه‌ كامیان دوورتر بێت، كۆتاییان پێدێت. حه‌وته‌م: ئه‌و ماوانه‌ی كه‌وا له‌ بڕگه‌كانی سه‌ره‌وه‌ی ئه‌م مادده‌یه‌ ده‌قیان له‌ سه‌ر كراوه‌ له‌ یه‌كه‌م رۆژی ئه‌و ساڵه‌ زایینیه‌ی كه‌وا له‌ دوای ڕوودانی ئه‌و وه‌قایعانه‌ی له‌ بڕگه‌كانی سه‌ره‌وه‌ ئاماژه‌یان بۆ كراوه‌، ده‌ست پێده‌كه‌ن.

مادده‌ی سی و دووه‌م: یه‌كه‌م: ماوه‌ی پاراستنی مافه‌كانی هونه‌رمه‌ندی به‌جێگه‌ینه‌ر په‌نجا ساڵه‌ له‌ رۆژی به‌جێگه‌یاندنه‌كه‌ پاش رێكه‌وتی یه‌كه‌م چه‌سپاندنی ده‌نگیی پرۆژه‌ی به‌جێگه‌یاندنه‌كه‌ یان بڵاوكردنه‌وه‌ی یان خستنه‌به‌رده‌ستی جه‌ماوه‌ره‌وه‌ كامیان نزیكتر بێت. دووه‌م: ماوه‌ی پاراستنی مافه‌كانی به‌رهه‌مهێنه‌ری تۆماره‌ ده‌نگیه‌كان په‌نجا ساڵه‌ له‌ رۆژی چه‌سپاندنی پاش رێكه‌وتی بڵاوكردنه‌وه‌ی تۆماركردنه‌كه‌و له‌ حاڵه‌تی بڵاونه‌كردنه‌وه‌ی ئه‌وا ماوه‌كه‌ له‌ رێكه‌وتی یه‌كه‌م چه‌سپاندنی تۆماركردنه‌كه‌، هه‌ژمار ده‌كرێت. سێیه‌م: ماوه‌ی پاراستنی مافه‌كانی ئێزگه‌و ته‌له‌فزیۆن بیست ساڵه‌ له‌ دوای رێكه‌وتی په‌خشكردن. چواره‌م: ئه‌و ماوانه‌ی كه‌وا له‌م بڕگه‌یه‌دا ئاماژه‌یان بۆ كراوه‌، له‌ یه‌كه‌م رۆژی ئه‌و ساڵه‌ زایینیه‌ی كه‌وا له‌ دوای ڕوودانی ئه‌و وه‌قایعانه‌ی له‌م بڕگه‌یه‌دا ئاماژه‌ی بۆ كراوه‌، ده‌ست پێده‌كه‌ن.