أحكام القانون
البحث في المحتوى🔎
ماددهی سیانزهم:
ماددهی سیانزهم: یهكهم:یاسای ژماره (4) ی ساڵی 1997،ئهنجومهنی نیشتمانیی كوردستان ـ عیراق،یاسای دهزگای شههید، وبریارهكانی ژماره 186له 19/6/1999 و 126له 17/10/2000 و 22 له 12ی كانونی دووهمی 2005ی ئیدارهی سلێمانی پووچهل دهكرێتهوه. دووهم:ههموو مهوجودات وكارمهندانی دهزگای شههید وبهڕێوهبهرایهتی گشتی ئهنفال،لهگهلأ ههموو ئیلتیزاماتی دارایی ومهعنهوی قهرزهكانیاندا دهگوازرێنهوه بۆ وهزارهت.
ماددهی چل و پێنجهم
ماددهی چل و پێنجهم: دادوهر بۆی ههیه هر كاتێ ئارهزووی كرد واز له كاربهێنێ (استقاله) بدات و لهو بارهشدا مافی وهرگرتنی مووچهی خانهنشینی و یاخود (اكرامیهی)دهمێنێ كه به پێی یاسای راژهی شارستانی (خدمهی مدنی) دهی كهوێت و مافی ئهو مۆڵهتانهیشی لهدهست نادات كه ماویهتی.
ماددهی چل و شهشهم
ماددهی چل و شهشهم: ئهو داوایانهی سهبارهت به ماف بههۆی ئهم یاسایهوه دێنه كایهوه لهلای لیژنهی كاروباری دادوهران دهكرێن و بڕیارهكانی لهم دادوایانهدا دهشێ لهلایهن وهیزیری داد و ئهو دادوهرهی بڕیارهكهی لهدژ دهرچووه له ماوهی سێ ڕۆژدا لهڕۆژی پێراگهیاندنهوه لهلای دهستهی فراوانی دادگای پێداچوونهوه تانووتیان لێ بدرێ و بڕیارهكهی لهم بارهیهوه بنبڕدهبێ.
ماددهی سێیهم
ماددهی سێیهم: ههردوو بڕگهی (دووهم و شهشهم)ی ماددهی پێنجهم لهیاساكه ههموار دهكرێت و بهم شێوهیهی خوارهوه دهخوێندرێتهوه: دووهم: ئهوانهی حوكمی بڕگهی (یهكهم)ی ماددهی شهشهم دهیانگرێتهوه بریتین له: 1- ژن و مێرد. 2- كوڕو كچ: ئهگهر هیچ مووچهیهكی حكومی وهرنهگرن. 3- منداڵی پهككهوته: منداڵی پهككهوته لهو مهرجهی له بڕگهی (2)ی سهرهوهدا هاتووه بهدهر دهكرێن. 4- دایك و باوك. 5- براو خوشك: ئهگهر هیچ مووچهیهكی حكومی وهرنهگرن. شهشهم: أ- منداڵ و براو خوشكی قوربانیانی جینۆساید لهو مهرجهی له (2)ی دووهمی سهرهوهدا هاتووه، تاوهكو له لایهن حكومهتی ئیتیحادیهوه قهرهبوو دهكرێنهوه، بهدهر دهكرێن. ب- منداڵی شههیدی سهنگهر لهو مهرجهی له (2)ی دووهمی سهرهوهدا هاتووه، بهدهر دهكرێن.
ماددهی چوارهم:
ماددهی چوارهم: یهكهم: بڕگهی (یهكهم)ی ماددهی حهوتهمی یاساكه ههموار دهكرێت و بهم شێوهیهی خوارهوه دهخوێندرێتهوه: (یهكهم: خانهوادهی شههیدی سهنگهرو قوربانیانی جینۆساید دهبنه خاوهنی ئهم ماف و ئیمتیازاتانهی خوارهوه: 1- هاوسهری شههیدی سهنگهرو قوربانیانی جینۆساید مینحهیهكی دارایی و پارچه زهوییهك یان یهكهیهكی نیشتهجێبوونیان بهم شێوهیهی خوارهوه پێدهبهخشرێت: أ- شههیدی ڕهبهن، ئهوا یهكهی نیشتهجێبوون یان پارچه زهوییهكه به ناوی باوك و دایكی یان بهناوی یهكێكیان له كاتی مردنی ئهوی تر، تۆمار دهكرێت. ب- شههیدی ڕهبهنی باوك و دایك مردوو، ئهوا یهكهی نیشتهجێبوون یان پارچه زهوییهكه بهناوی براو خوشكهكانی تۆمار دهكرێت. جـ- شههیدی خاوهن هاوسهر ئهگهر منداڵی نهبێت، ئهوا یهكهی نیشتهجێبوون یان پارچه زهوییهكه به ناوی هاوسهرو باوك و دایكی، یان یهكێكیان لهكاتی مردنی ئهوی تر، تۆمار دهكرێت. د- ئهگهر شههید هاوسهرو منداڵی ههبێت، ئهوا یهكهی نیشتهجێبوون یان پارچه زهوییهكه به ناوی هاوسهرو منداڵهكانی تۆمار دهكرێت. 2- ئهگهر شههید زیاتر له یهك ژنی هێنابێت، یان ئافرهتێكی شههید زیاتر له جارێك شووی كردبێت، ئهوا ئهوهی له كاتی شههیدبوونی كهسی شههید پهیوهندی هاوسهرگیریی لهگهڵدا مابێت و بۆ منداڵهكانی لهم شههیده یان بۆ منداڵهكانی شههید لهو هاوسهرهی بهر له شههیدبوونی كۆچی دوایی كردووه یان لێی جیابۆتهوه، ئهوا ههمان ماف و ئیمتیازاتی بڕیاردراو لهم یاسایهیان دهبێت. 3- ئهگهر له یهك خێزانێكدا زیاتر له شههیدێك ههبێت، ئهوا دابهشكردنی ئهو شایستانهی لهم یاسایهدا هاتوون، بهم شێوهیهی خوارهوه دهبێت: أ- ژن یان مێرد و منداڵ و باوك و دایك سهرجهم شایستهكان وهردهگرن لهگهڵ ڕهچاوكردنی حوكمهكانی ماددهی پێنجهمی ئهم یاسایه. ب- ههر یهك له براو خوشكی شههیدی سهنگهرو شههیدی هاوڵاتی بهپێی بڕگهی (یهكهم)ی ماددهی شهشهمی ئهم یاسایه، به جیا شایستهكان وهردهگرن. جـ- ئهگهر ههردوو باوك و دایك شههیدی سهنگهر بن یان شههیدی هاوڵاتی، ئهوا منداڵهكانی شههید شایستهكانی یهك شههید وهردهگرن بهدهر له حوكمهكانی ماددهی (پێنجهم)ی ئهم یاسایه. د- سهرباری ئهوهی له بهندی (3)ی سهرهوهدا هاتووه ئهگهر له خێزانهكهدا یهك كهسی شایسته مایهوه، ئهوا شههیدانهیهكی بۆ سهرف دهكرێت. دووهم: ههردوو بهندی (4، 8)ی بڕگهی دووهمی ماددهی حهوتهم لهیاسهكه ههڵدهوهشێندرێتهوه ئهوهی دادێت جێگهیان دهگرێتهوه و، بهندی (3) ههمواردهكرێت، بهم شێوهیهی خوارهوه: (3- پێویسته لهسهر حكومهت روفاتی شههیدو ئهنفالكراو له ناوهوهو دهرهوهی ههرێم بهێنێتهوه بۆ جێگهی نیشتهجێبوونی خێزانهكهی و تێچوونهكانی ئهمهش له ئهستۆ بگرێت). (4- رێژهی 5% پێنج له سهدی دامهزراندن له پۆسته گشتیهكاندا بۆ منداڵی شههیدان بهپێی یاسای ئهنجومهنی راژهی گشتی له ههرێمدا، تهرخان بكرێت). (8- سهرفكردنی دهرماڵهی (هاوسهرێتی و منداڵ) بۆ ژن و مێرد و منداڵی شههید به رێنمایی كه وهزارهت دهریدهكات رێكدهخرێت).
ماددهی بیست:
ماددهی بیست: مهكتهبی تهنفیزی ئهم ئیش و كارانهی خوارهوه دهكات: 1-بۆ وهدیهێنانی ئامانجهكانی یهكێتی كۆشش دهكات. 2-پێشنیازی تایبهت بۆ ههمواركردنی یاسای یهكێتی پێشكهش دهكات. 3-بڕیارهكانی كۆنگره دهخاته بهركار. 4-كارمهندان بۆ كاروباری یهكێتی دادهمهزرێنێ و كرێ و شهرتو شرووتی تهرفیعیان دیار دهكات. 5-نوێنهرانی یهكێتی له لیژنه رهسمیهكاندا ناونیشان دهكات. 6-دهعوا و شكات و سكاڵا ههواڵهی لیژنه تایبهتكارهكان دهكات. 7-لیژنه گهلی لاوهكی پێك دههێنێ و ڕێنمایی بۆ وهدیهانینی ئامانجهكانی یهكێتی دهردهكات. 8-سهیری دهست لهكار ههڵگرتنی سهرۆك یان جێگرهكهی یان ههر ئهندامێكی مهكتهبی تهنفیزی یان لیژنهكان دهكات. 9-بوجهی دارایی تهسدیق دهكا و ژمێریارێكی یاسایی بۆ تهدقیقكردنی حساباتی كۆتایی دادهمهزرێنێ. 10-خولهكانی ههڵبژاردن رێك دهخا و بهپێی دهقهكانی ئهم یاسایهش سهرپهرشتی ههڵبژاردن دهكات. 11-به موڵك كردنی عیقار و دارایی وقبوڵكردنی پیتاك و بهخشش و شهرتوشرووتی قهرزكردن و به قهرزدانی دارایی ئیقرار دهكا، له چوارچێوهی بهرژهوهند و ئامانجهكانی یهكێتییهكهدا. 12-بهپێی یاسای كۆمهڵهكان یانه دادهمهزرێنێ و بهڕێوهیان دهبات. 13-سهیری داواكارییهكانی ئینتیمای یهكێتی دهكات، ئهوانهی مهركهزی قهزاكان. 14-ههندێ له دهسهڵاتهكانی خۆی به سهرۆكی یهكێتی یان به سهرۆكانی لقهكان دهدات. 15-پێرۆی ناوخۆی یهكێتییهكه و پێشنیازیش بۆ ههمواركردنی ئامادهدهكا و دهیخاته پێش چاوی كۆنگره بۆ ئیقرار كردنی.
ماددهی چوارهم
ماددهی چوارهم: یهكهم: بڕگهی (یهكهم)ی ماددهی حهوتهمی یاساكه ههموار دهكرێت و بهم شێوهیهی خوارهوه دهخوێندرێتهوه: (یهكهم: خانهوادهی شههیدی سهنگهرو قوربانیانی جینۆساید دهبنه خاوهنی ئهم ماف و ئیمتیازاتانهی خوارهوه: 1- هاوسهری شههیدی سهنگهرو قوربانیانی جینۆساید مینحهیهكی دارایی و پارچه زهوییهك یان یهكهیهكی نیشتهجێبوونیان بهم شێوهیهی خوارهوه پێدهبهخشرێت: أ- شههیدی ڕهبهن، ئهوا یهكهی نیشتهجێبوون یان پارچه زهوییهكه به ناوی باوك و دایكی یان بهناوی یهكێكیان له كاتی مردنی ئهوی تر، تۆمار دهكرێت. ب- شههیدی ڕهبهنی باوك و دایك مردوو، ئهوا یهكهی نیشتهجێبوون یان پارچه زهوییهكه بهناوی براو خوشكهكانی تۆمار دهكرێت. جـ- شههیدی خاوهن هاوسهر ئهگهر منداڵی نهبێت، ئهوا یهكهی نیشتهجێبوون یان پارچه زهوییهكه به ناوی هاوسهرو باوك و دایكی، یان یهكێكیان لهكاتی مردنی ئهوی تر، تۆمار دهكرێت. د- ئهگهر شههید هاوسهرو منداڵی ههبێت، ئهوا یهكهی نیشتهجێبوون یان پارچه زهوییهكه به ناوی هاوسهرو منداڵهكانی تۆمار دهكرێت. 2- ئهگهر شههید زیاتر له یهك ژنی هێنابێت، یان ئافرهتێكی شههید زیاتر له جارێك شووی كردبێت، ئهوا ئهوهی له كاتی شههیدبوونی كهسی شههید پهیوهندی هاوسهرگیریی لهگهڵدا مابێت و بۆ منداڵهكانی لهم شههیده یان بۆ منداڵهكانی شههید لهو هاوسهرهی بهر له شههیدبوونی كۆچی دوایی كردووه یان لێی جیابۆتهوه، ئهوا ههمان ماف و ئیمتیازاتی بڕیاردراو لهم یاسایهیان دهبێت. 3- ئهگهر له یهك خێزانێكدا زیاتر له شههیدێك ههبێت، ئهوا دابهشكردنی ئهو شایستانهی لهم یاسایهدا هاتوون، بهم شێوهیهی خوارهوه دبێت: أ- ژن یان مێرد و منداڵ و باوك و دایك سهرجهم شایستهكان وهردهگرن لهگهڵ ڕهچاوكردنی حوكمهكانی ماددهی پێنجهمی ئهم یاسایه. ب- ههر یهك له براو خوشكی شههیدی سهنگهرو شههیدی هاوڵاتی بهپێی بڕگهی (یهكهم)ی ماددهی شهشهمی ئهم یاسایه، به جیا شایستهكان وهردهگرن. جـ- ئهگهر ههردوو باوك و دایك شههیدی سهنگهر بن یان شههیدی هاوڵاتی، ئهوا منداڵهكانی شههید شایستهكانی یهك شههید وهردهگرن بهدهر له حوكمهكانی ماددهی (پێنجهم)ی ئهم یاسایه. د- سهرباری ئهوهی له بهندی (3)ی سهرهوهدا هاتووه ئهگهر له خێزانهكهدا یهك كهسی شایسته مایهوه، ئهوا شههیدانهیهكی بۆ سهرف دهكرێت. دووهم: ههردوو بهندی (4، 8)ی بڕگهی دووهمی ماددهی حهوتهم لهیاسهكه ههڵدهوهشێندرێتهوه ئهوهی دادێت جێگهیان دهگرێتهوه و، بهندی (3) ههمواردهكرێت، بهم شێوهیهی خوارهوه: (3- پێویسته لهسهر حكومهت روفاتی شههیدو ئهنفالكراو له ناوهوهو دهرهوهی ههرێم بهێنێتهوه بۆ جێگهی نیشتهجێبوونی خێزانهكهی و تێچوونهكانی ئهمهش له ئهستۆ بگرێت). (4- رێژهی 5% پێنج له سهدی دامهزراندن له پۆسته گشتیهكاندا بۆ منداڵی شههیدان بهپێی یاسای ئهنجومهنی راژهی گشتی له ههرێمدا، تهرخان بكرێت). (8- سهرفكردنی دهرماڵهی (هاوسهرێتی و منداڵ) بۆ ژن و مێرد و منداڵی شههید به رێنمایی كه وهزارهت دهریدهكات رێكدهخرێت).
ماددهی چل و حهوتهم
ماددهی چل و حهوتهم: لهو كاروبارانهدا كه لهم یاسایهدا نین حوكمی یاسای خزمهتی شارستانی (قانون الخدمه المدنیه) و یاسای خانهنشینی شارستانی (قانون التقاعد المدنی) كارپێدهكرێن بهمهرجێ لهگهڵ حوكمهكانی ئهم یاسایهدا ناكۆك نهبن.
ماددهی چل و ههشتهم
ماددهی چل و ههشتهم: یهكهم: أ ـ ناشێ دادوهر به بێ رهزامهندی خۆی به نووسین بۆ وهزیفهیهكی نادادوهری بگوێزرێتهوه. ب ـ دهشێ دادوهرانی پۆلی یهكهم و دووهم لهگهڵیاندا دادوهرانی دادگای پێداچوونهوه به رهزامهندی خۆیان به نووسین و بهفهرمانی وهزیری داد بۆ فرمانی ڕاوێژكاری یاسایی (مستشار قانونی)له ئهنجومهنی وهزیرانی ههرێمدا یا بۆ سهرۆكایهتی یهكێ له فهرمانگهكانی مهڵبهندی وهزارهتی داد و دامودهزگاكانی یا بۆ دهرس وتنهوه له زانکۆدا بسپێردرێن (انتداب) بكرێت بهمهرجێ سیفهتی دادوهری و ئهو مافانهیان بمێنێ كه سیفهتهكه دهیانداتێ. دووهم: دهبێ ئهو ماوهی سپاردنهكه له بڕگهی (یهكهم)ی ئهم ماددهیهدا له سێ ساڵ پتر نهبێ و دهكرێ بۆ یهك ساڵی تر درێژهی پێ بدرێ. سێیهم: دهشێ دادوهر ئهگهر بهرژهوهندی گشتی پێویستیكرد به فهرمانی سهرۆكی دادگای تێ ههڵچوونهوه بسپێردرێ بۆ كاركردن له دادگایهكی تردا، بهڵام سپاردن له دادگایهكی تێ ههڵچوونهوهوه بۆ یهكێكی تر به فهرمانی وهزیری داد دهبێ بهمهرجێ ماوهی سپاردنهكه له ساڵێك زیاتر نهبێ.
ماددهی چل و نۆیهم
ماددهی چل و نۆیهم: گواستنهوهی دادوهران له مانگی تهمووزی ههر ساڵێكدا دهبێ و دهشێ ئهگهر بهرژهوهندی گشتی پێویستی كرد له مانگهكانی تریشدا بكرێ، گواستنهوهش لهسهر پێشنیاری وهزیری داد و به بڕیاری ئهنجومهنی دادوهری دهكرێ.
حەوتەم:
حەوتەم: هەر دەقێ پێچەوانەی حوكمەكانی ئەم بڕیارە بێت ناخرێتە بەركار.
هەشتەم:
هەشتەم: پێویستە وەزیرە پێوەندیدارەكان حوكمەكانی ئەم بڕیارە بخەنە بەركار.
ماددهی چل چوار:
ماددهی چل چوار: پزیشكێ داوای كردبێ ئهو بڕوانامهیه وهربگرێ، مهرجه پله پلهی پزیشكیی بڕیبێ كه دهقهكانیان له یاسا بهركارهكاندا هاتووه.
ماددهی چل و پێنج:
ماددهی چل و پێنج: ماوهی خوێندن و تهتبیق له ههیئهكهدا چوار ساڵی تهقویمییه.
ماددهی حهڤده:
ماددهی حهڤده: 1-مهكتهبی تهنفیزی له نێوان ئهندامهكانی خۆیدا جێگرێ و سهرۆك و سكرتێرێك و لێپرسراوێكی دارایی به دهنگدانی نهێنی ههڵدهبژێرێ. 2-مهكتهبی تهنفیزی ههر مانگه و جارێك كۆبوونهوهی ئاسایی خۆی سازدهدا و بۆیشی ههیه لهسهر داوای سهرۆكهكهی یان لهسهر داوای سێیهكی ئهندامهكانی كۆبوونهوهی نائاسایی ساز بدات.
ماددهی چل و حهوت:
ماددهی چل و حهوت: پێڕۆی ناوخۆی ههیئهو بهشه زانستییهكانی و شهرتوشروتی وهرگرتنی قوتابی و ههموو ئهو شتانهش كه پێوهندیی به كاروبارییهوه ههیه، بهڕهوشی تهدریسات و تاقیكردنهوهكانیشهوه ههمووی به رێنماییگهلێ دیاردهكرێن وهزیری فێركردنی باڵاو لێكۆڵینهوه ى زانستی دهریاندههێنێ.
ماددهی پهنجا وههشتهم
ماددهی پهنجا وههشتهم: یهكهم: ئهگهرلیژنهی كاروباری دادوهران سهیری كرد ئهو كارهی دراوهته پاڵ دادوهرهكه تاوانێك یا كهتنێك پێكدههێنێ بڕیاردهدا بیداته دادگای پهیوهندیدار و دوای ئهوهی وهزیر به پێی یاسای رێك وپێكی فهرمانبهرانی دهوڵهت دهستی لهكار دهكێشێتهوه ئهوراقهكانی بۆ دادگا دهنێرێ. دووهم: ئهگهر دادگای پهیوهندار بڕیاری بێگوناهی (براءه) یا مهرهخهسكردن (افراج)ی دادوهرهكهیدا یا ههر بڕیارێك كه داوا سزاییهكه به كۆتایی بگهیهنێ دهبێ به پێی ئهم یاسایه له بینینی داوا رێك پێكیهكه (الدعوی الانضباطیه) بهردهوام بێ. سێیهمك ئهگهر دادگا بڕیاری گوناهباركردنی داوهركهی دا لیژنه دهبێ به پێی ماددهی (55)ی ئهم یاسایه سزایهكی رێك وپێكی گونجا و لهگهڵ ئهو كارهدا كه دراوهته پاڵی بهسهریدا بدا.
ماددهی پهنجاو نۆیهم
ماددهی پهنجاو نۆیهم: وهزیری داد وسهرۆكی داواكاری گشتی و دادوهرهكه مافی ئهوهیان ههیه له ماوهی سێ ڕۆژدا لهڕۆژی راگهیاندنهوه لهلای دهستهی فراوانی دادگای پێداچوونهوه تانووت له بڕیارهكهی لیژنهی كاروباری دادوهران بدهن و دهستهی فراوانیش بۆی ههیه ئهگهر پێویستی كرد نوێنهری وهزیری داد ونوێنهری سهرۆكی داواكاری گشتی و دادوهرهكه بانگ بكا بۆ گوێ گرتن له قسهیان و ئهوسا بڕیاری پهسهندكردنی بڕیارهكهی لیژنه یا ههڵوهشاندنهوهی یا گۆڕینی دهدا و بڕیارهكهی لهم بارهیهوه بنبڕ (بات) دهبێ.
ماددهی چل:
ماددهی چل: حكومهت دهبێ :ـ یهكهم: ئامادهكردن و دهركردنی پهیڕهوێكی یهكگرتوو بۆ دهڕماڵهی فهرمانبهرانی ئهوانی له فهرمانگهكانی ههرێمدا كار دهكهن به ئامانجی بهدیهێنانی مهوزوعییهت و عهدالهت و یهكسانی. دووهم: بهدیهێنانی یهكسانی له نێوان دهرماڵهی فهرمانبهرانی ئهوانهی له ههرێمدا كار دهكهن ڵهگهڵ هاوشێوهكانیان لهوانهی له حكومهتی ئیتیحادیدا كار دهكهن به مهرجێك ئهمه نهبێته مایهی كهمبوونهوهی دهرماڵهكانیان.
ماددهی نۆزدهم:
ماددهی نۆزدهم: یهكهم: وهزیری پهیوهندیدار دهسهڵاتی سهرفكردنی بڕێكی ههیه كه له (350) سێسهد و پهنجا ملیۆن دینار تێپهڕ نهكات بۆ ههر بارێك، و بۆی ههیه دهسهڵات بدات به سهرۆكی فهرمانگهكانی سهر به وهزارهتهكهی به سهرفكردنی بڕێك كه له (250) دووسهد و پهنجا ملیۆن دینا تێپهڕ نهكات. دووهم: سهرۆكی دهستهكانی كه گرێنهدراون به وهزارهتێكهوه دهسهڵاتی سهرفكردنی بڕێكی ههیه كه له (300) سێسهد ملیۆن دینار تێپهڕ نهكات بۆ ههر بارێك. سێیهم: له (یهكهم) و (دووهم) دا دهبێ رهچاوی ئهمهی خوارهوه بكرێ: دهبێ سهرفكردن به گوێرهی ئهو متمانه بێت كه پهسهند كراوه له بودجهی گشتی ساڵانه و بۆئهو مهبهستهش بێ كه دیاریكراوه بۆی. خۆبهستنهوه بهو متمانانهی دیاریكراون له بودجهی گشتی دا، و ڕێگه نادرێ به چوونه ناو ئیلتیزامێكهوه بۆ سهرفكردنی زیاتر لهوهی كه له بودجهدا دیاریكراوه. چوارهم: وهزیری كشتوكاڵ و سهرچاوهكانی ئاو دهسهڵاتی پێدراوه به سهرفكردنی ئهو بڕانهی تهرخانكراون بۆ كۆمهكی كشتوكاڵی بهمهبهستی فریاكهوتنی پێداویستییهكان لهكاتی گونجاوی خۆیدا و به ههماههنگی لهگهڵ وهزیری دارایی و ئابووریدا.