أحكام القانون
البحث في المحتوى🔎
ماددهی نۆزدهیهم:
ماددهی نۆزدهیهم: 1. رۆژنامهنووس مامهڵهی كارمهندی لهگهڵدا دهكرێ له لایهنی مۆلهت پێدانی ئاسایی و نهخۆشییهوه. 2. له كاتی دامهزرانی له ههر فهرمانێك ماوهی كاركردنی له رۆژنامهنووسیدا بۆ سهر مووچه (علاوه) و بهرز كردنهوهی خانهنشینی دهخرێنه سهر ئیشهكهی. 3. له كاتی كاركردندا ئهگهر تووشی ههر پێشهاتێك (اصابه)یهك بوو لهسهر ئهو لایهنهیه كه كاری بۆ دهكا هاریكاری پێویستی بكا ئهمهش پهیوهندی به مافی خانهنشینی یهوه ههیه. 4. دهكری رۆژنامهنووسی خانهنشین به پێی حوكمهكانی یاسای خانهنشینی رۆژنامهنووس له دام و دهزگاكاندا كار بكا. 5. پێویسته خهبهری سهندیكا بدرێ له كاتی شكایهت كردن كه له دژی رۆژنامهنووس پێشكهش دهكرێ، له كاتی تاوانی بینرا و نهبێ نابێ، رۆژنامهنووس پرسیار و وهڵام و توێژینهوهی لهگهڵ بكرێ به تاوانیك كه دراوهت پاڵی و پهیوهنداره به ئهنجام دانی كارهكهیهوه دوای خهبهردانی سهندیكا نهبێ. 6. ئهوهی دهست درێژی بكاته سهر رۆژنامهنووس له كاتی ئهنجام دان یا به هۆی كارهكهیهوه ئهو سزایه دهدرێ كه بۆ ئهو كهسه دانراوه كه دهست درێژی دهكاته سهر كارمهندی گشتی لهكاتی ئهنجامدانی فهرمان یا به هۆی فهرمانهوه. 7. ئهو رۆژنامهنووسهی به هۆی یان له كاتی ئهنجامدانی كارهكهیهوه دهمرێ، نازناوی ئهندامی (شهرهف)ی له سهندیكادا پێ دهدری به بڕیارێك له ئهنجومهنهوه به گوێرهی پێرهوی ناوخۆ.
ماددهی بیستهم:
ماددهی بیستهم: نابێ رۆژنامهنووس ئهم كارانه بكا: 1. ئهوهی دهسهڵاتهكانی توێژینهوه یا دادگاكان گرتوویانه ئهستۆ كه كار دهكاته سهر رێرهوی توێژینهوه، یان دادگایی كردن. 2. ئهنجامدانی ئهو پیشهیه بهبێ تازه كردنهوهی بهشداربوون له سهندیكادا به پێی ئهم یاسایه. 3. بهكار هێنانی ههر هۆیهك یان رێگهیهك به مهبهستی قازانجی نارهوا. 4. وهرگرتنی پیتاك به رهزامهندی به رهزامهندی ئهنجومهن نهبێ. 5. ناوبانگ زراندنی پیشهكهو ئاشكراكردنی نهێنییهكانی یان ههرهشه كردن له هاونیشتمانیان به ههر رێگا و شێوهیهك بێ له شێوازهكانی رۆژنامه نووسی . 6. شلۆق كردنی موتمانه به رژێمی فیدراڵی له كوردستانی عێراقدا و شێواندنی ئاسایشی هاوڵاتیان به رێگای راستهوخۆ بێ یا ناراستهوخۆ، ههروهها وروژاندنی غهریزهكانی جهماوهر به ههر رێگایهك بێ. 7. قۆستنهوهی وشهی نووسراو یا نێردراو قۆستنهوهیهكی (تایبهتی) بۆ سوودی تایبهتی و زیان بهخش بێ به خهڵكی تر،یان ههڵگرنتی سیفهتێك (انتحال صفه) یان فیكرهیهك و زهرهر گهیاندن به رهوشت و نیزامی گشتی. 8. به ههڵه بردنی جهماوهر به زانیاری نادروست و لێكدانهوهی رووداوهكان لێكدانوهیهكی دوور له دهسپاكی یان بڵاوكردنهوهی رووداوهكان بێ دڵنیا بوون لێیان. 9. وهرگرتن و ههلێنجان (اقتباس) له بهرههمی كهسی تر بهبێ ئاماژه كردن بۆ خاوهنهكهی یان سهرچاوهكهی. 10. قۆستنهوهی رۆژنامهنوسی بۆ تانهلێدان و سوكایهتی كردن به پیرۆزی و رێورهسم و ئایینی و نیشتیمانییهكان.
ماددهی بیست دوو
ماددهی بیست دوو: بارهگاكانی یهكێتی به بڕیارێكی دادگایی و به ئاماده بوونی سهرۆكی یهكێتی یان سهرۆكانی لقهكان یان نوێنهری یهكێتی، نهبێ، نابێ بپشكنرێن.
ماددهی ههژدهم:
ماددهی ههژدهم: یهكهم: نابێ هیچ منارهیهكی تیشدهر یان بێ تهل له شوێنهكانی تهنیشت فرۆكهخانهكانی ههرێم بنیاتبنرێ تهنیا دوای رهزامهندی دهزگانهبێ. دووهم: دهزگا بۆی ههیه ههر ئامێرێكی تێشكدهر لاببات یان ههمواری بكات، چونكه بۆی ههیه ئامێرهكانی تێشكدهری یارمهتیدهری فرۆكهوانی ئاسمانیهكانی كه له فرۆكهخانهكانی ههرێمدا بهكاردێن چهواشه بكات، ههروهها بۆی ههیه ئهوهی پێویسته له كۆتكردن بسهپێنێ به سهر ئهو دهزگایانهی دوكهڵیان لێ بهرزدهبێتهوه، یان ههر مادهیهكی دیكه كه بۆی ههیه كاریگهری به سهر بینینهوه ههبێت لهتهك فرۆكهخانهكانی ههرێمدا یان بهسهر دابینكردنی سهلامهتی فرۆكهوانی ئاسمانی لهو فرۆكهخانانهدا. سێیهم: پێویسته ههركهسێك خاوهن ئامێرهكانی كارهبا یان ئهلیكترۆنی یان ئامێرهكانی گهیاندن یان دهزگاكانی كانیی جیگیر یان جولاو،بێت یان بهكاریانبهێنی، كه بۆی ههیه تێكهڵاوییهك دروست بكات و كۆسپ بخاته بهردهم ئامێرهكانی بێ تهل یان ئامێرهكانی یارمهتیدهری فرۆكهوانی ئاسمانی كه لهفرۆكهخانهكانی ههرێم بهكاردێن،پابهندبێت بهرێووشوێنهكانی كهدهزگا دهستنیشانی دهكات بۆ لابردنی ئهو تێكهڵاوییه. چوارهم: دهزگا مافی ئهوهی ههیه داوای بهكارنههێنانی ئامێرهكانی كارهبا یان ئهلیكترۆنی یان ئامێرهكانی گهیاندن بكات، یان لابردنی دهزگاكانی كانیی ئاماژه بۆ كراو له بڕگه (سێیهم)ی ئهم ماددهیه ئهگهر پێویستی بهوه كرد.
ماددهی شازده
ماددهی شازده: دهستهی گشتی باڵاترین دهستهڵاته له سهندیكادا و ئهو دهسهڵاتانهی خوارهوهی ههیه: 1/ههڵبژاردنی نهقیب وههشت ئهندام و دوو ئهندامی یهدهگیش بۆ ئهندامێتی ئهنجومهن. 2/تهسدیق كردنی بودجه و حسابكاریی كۆتایی و راپۆرتی دارایی. 3/گفتوگۆ لهسهر راپۆرتی ئیداری و بڕیاردان لهسهری. 4/ئیقراركردنی پێشنیاری ههمواركردنی یاسا و ئیقراركردن و ههمواركردنی گهڵاڵه (لوائح)ی پێرۆ.
ماددهی نۆزدهم:
ماددهی نۆزدهم: دهزگا مافی ئهوهی ههیه داوای تهرخانكردنی زهوی و خانووبهرهی پێویست بكات بۆ وێستگهكانی ئامێری بێ تهل و ئامێرهكانی تایبهت به فرۆكهوانی ئاسمانی وههرئامێریان رێكخهرهكانی دیكهی به پێویستی بزانێ بۆ كاری فرۆكهخانهكان، بهپێی یاساكانی بهركار بۆ ئهم مهبهسته.
ماددهی یهكهم
ماددهی یهكهم: مهبهست لهم دهستهواژانهی خوارهوه ماناكانی بهرامبهریانه: 1-ههرێم: ههرێمی كوردستانی – عێراق. 2- وهزارهت: وهزارهتی پهروهرده. 3- یهكێتی: یهكێتی مامۆستایانی كوردستانی – عێراق. 4- ئهنجومهن: ئهنجومهنی تهنفیزیی یهكێتی مامۆستایانی كوردستانی – عێراق. 5- مهكتهبی سكرتارییهت: مهكتهبی سكرتارییهتی یهكێتی مامۆستایانی كوردستانی – عێراق. 6- دهستهی گشتی: ههموو ئهندامانی یهكێتیی مامۆستایانی كوردستانی – عێراق. 7- مامۆستا: ههموو مامۆستاو وانهبێژێكی سهر به وهزارهتی پهروهردهو تهدریسییهكانی زانكۆ و پهیمانگاكان دهگرێتهوه.
ماددهی پێنجهم
ماددهی پێنجهم: ئهم یاسایه له رۆژی بڵاو بوونهوهی له رۆژنامهی رهسمی (وهقائعی كوردستان) جێبهجێ دهكرێ و حوكمهكانیشی ئهو كهسانه دهگرێتهوه كه پاش جێبهجێ كردنی خانهنشین دهكرین.
ماددهی یهكهم
ماددهی یهكهم: مهبهست لهم زاراوانهی خوارهوه، ماناكانی بهرامبهریانه بۆ مهبهستهكانی ئهم یاسایه:ـ یهكهم:ههرێم:ههرێمی كوردستان-عیراق. دووهم:وهزارهت:وهزارهتی كاروباری شههیدان و ئهنفالكراوانی ههرێم. سێیهم:وهزیر:وهزیری كاروباری شههیدان و ئهنفالكراوانی ههرێم. چوارهم:بریكاری وهزارهت:بریكاری وهزارهتی كاروباری شههیدان و ئهنفالكراوانی ههرێم. پێنجهم:ئهنجومهن:ئهنجومهنی راوێژكاری وهزارهتهكه.
ماددهی دوازده
ماددهی دوازده: یهكهم: ئهنجومهنی تهنفیزی لهمانه پێك دێت: 1-سهرۆكی یهكێتی. 2- ئهندامانی مهكتهبی سكرتارییهت. 3- سهرۆكایهتی لقهكانی پارێزگاكان. دووهم: ئهنجومهن ئهم ئهرك و فرمانانهی خوارهوه بهڕێ دهخات: 1-بهدواداچوونی ئیشهكانی مهكتهبی سكرتارییهت و دهستهكانی لقهكان. 2- بهدواداچوونی جێبهجێ كردنی راسپاردهو ئیقرار كراوهكانی كۆنگره$. 3- ئاماده كردنی بودجهی گشتی و حساب و حسابكاریی كۆتایی. 4- بهخشینی شهرهفی ئهندامێتی به شهخسیاتی پهروهردهیی و هزرمهندان. 5- لێكۆڵینهوهو گفتوگۆكردن لهسهر پێڕۆی ناوخۆ و پێشكهش كردنی پێشنیازی پێویست بۆ ههمواركردنی. سێیهم: ئهنجومهنی تهنفیزی كۆبوونهوهی خولهكانی خۆی، ههر سێ مانگ جارێك بۆ بهڕێوهبردنی كاروباری یهكێتی ساز دهدات و، بۆیشی ههیه ههر كاتێ پێویست بێت كۆبوونهوهی لاوهكی ساز بدات.
ماددهی بیست ویهكهم:
ماددهی بیست ویهكهم: بهبهشداریكردن لهگهڵ دهسهڵاتهكانی تایبهتمهندی دیكه دهزگا چاودێری رادهی پابهندبوون بهبهرزهفتكاری و رێنماییهكانی دهسهڵاتی فرۆكهوانی شارستانی عێراق دایدهنێ، دهكات، و وهرگرتنی ئهوهی بهپێویستی دهزانێ بۆ پاراستنی ئاسایشی فرۆكهخانهكانی سهر بهون، و مسۆگهركردنی سهلامهتی فرۆكهكان و یارمهتیهكانی فرۆكهوانی، و بۆی ههیه له پێناو ئهوانهدا ئهمانهی خوارهوه ئهنجامبدات: یهكهم: كۆت خستنه بهردهم و قهدهغهكردنی چوونه ناوی تاكهكان بۆ ههندێ شوێنی فرۆكهخانه. دووهم: دڵنیابوون لهكهسایهتی ئهو تاكانهو ئهو نهفهر ههڵگرانهی دهچنه ناو فرۆكهخانه و چاودێریكردنیان و بهدهنگ هێنانی ههركهسێك گومانی لێ بكرێ و ئهگهر پێویست بكات بپشكندرێ. سێیهم: پشكنینی ههر نهفهرێك گومانی ئهوهی لێ بكرێ كه چهك یان مادهیهك توانای سووتانی ههیه، وه ههڵیگرتووه، یان ههرمادهیهكی دیكه دهتوانرێ بۆ كاری تێكدهرانه یان توندو تیژی یان ههرهشهكردن بهكاربێت لهكاتی گهشتهكهدا.
ماددهی سیازده
ماددهی سیازده: یهكهم: مهكتهبی سكرتارییهت به دهستهی كارای ئهنجومهنی تهنفیزیی یهكێتی له قهڵهم دهدرێ و لهناو ئهندامهكانیدا سكرتێرێك ههڵدهبژێرێ دهبێته جێگری سهرۆكی یهكێتی و بهرپرسانی لیژنه دارایی و ئیدارییهكان و ئیش و كار بهسهر ئهندامهكانیدا دابهش دهكات. سهرۆكی یهكێتی له كۆبوونهوهكانی مهكتهبی سكرتارییهتدا ئاماده دهبێ و، كه ئامادهش بوو كۆبوونهوهكه به سهرۆكایهتی ئهو سازدهدرێ. دووهم: كهسێ بۆ ئهندامێتیی مهكتهبی سكرتارییهت یان بۆ دهستهی لقهكان ههڵببژێردرێ مهرجه هاووڵاتیی ههرێم بێت و خزمهتیشی له ده ساڵ كهمتر نهبێت. سێیهم: مهكتهبی سكرتارییهت ئهم نیشانهی خوارهوه بهرێ دهخات: 1-بهكارخستنی موقهڕهڕات و راسپاردهكانی كۆنگرهی گشتی. 2- بهكارخستنی موقهڕهڕات و ئاڕاستهكاری و رێنماییهكانی ئهنجومهن. 3- سهرپهرشتی بزاڤهكانی لقهكان و دهرهێنانی ئاراستهكاری و رێنمایی پێویست بۆ وهدیهێنانی بهرژهوهندی گشتی و بهرژهوهندی رهوشی پهروهردهیی و فێركاری و توندوتۆڵ كردنی پێوهندی لهگهڵ دهستهگهلی ئیدارهی لقهكان. 4- ئیقرار كردنی خهرجی دارایی پێویست بۆ جێبهجێ كردنی ئیشهكانی مهكتهبی سكرتارییهت (له سنووری سهڵاحییاتی ئیقرار كراوو له چوارچێوهی ئهو بڕه پارانهدا كه له بودجهی گشتیدا بۆی دانراوه)و، بۆیشی ههیه موناقهلاتی دارایی له چوارچێوهی بودجه ئیقرار كراوهكهدا بخاتهكار. 5- بۆ توندو تۆڵ كردنی پێوهندیی خۆی لهگهڵ سهندیكاو رێكخراوه پیشهیی و جهماوهرییهكانی ههرێمدا تێدهكۆشێ. 6- بودجهی ساڵانهو حساب و حسابكاریی كۆتایی ئاماده دهكاو پێشكهشی دهكات به ئهنجومهن بۆ تهسدیق كردنی.
ماددهی بیست و دووهم:
ماددهی بیست و دووهم: یهكهم: رێگا به هیچ كهسێك نادرێت لهناو فرۆكهدا بهبێ رێگه پێدان چهك یان مادهكانی توانای سوتانیان ههیه یان ههرمادهیهكی دیكه كه دهتواندرێ بۆ ههركارێكی تێكدهرانه یان توندو تیژی یان ههرهشهكردن به كاربهێندرێت له كاتی گهشتهكهدا ههڵگرێت. دووهم: ئهگهر كاروبارهكه ئهوه بخوازێ كه چهك یان ههرمادهیهك دهتوانرێ بۆ كارێك لهكارهكانی تێكدهرانه یان توندو تیژی یان ههرهشهكردن بهكاربێت بگوازرێتهوه،پێویسته خاوهنهكهی رادهستی نوێنهری كارپێكهری ئاسمانی ( وهبهرهێنهر) بكات بهر لهچوونی بۆ ناو فرۆكهكه، و ئهو كهسهی ئهركیهتی له شوێنێكی فرۆكهكه دایبنێ كه كهس له نهفهرهكان نهتوانێ بیگاتێ، ههروهها پێویسته بیداتهوه به خاوهنهكهی دوای بهكۆتاهاتنی گهشتهكه.
ماددهی حهوتهم
ماددهی حهوتهم: أ-دهستهی گشتی له ههموو ئهو ئهندامانی یهكێتی پێك دێت كه ئیلتیزاماتی خۆیان بهپێی حوكمهكانی ئهم یاسایه بهجێ هێناوه. دهستهی گشتی باڵاترین دهسهڵاتی یهكێتییهو، ههردوو ساڵ جارێك، له مهركهزی یهكێتی، بۆ كۆنگره بهستنی گشتی، مهندوبهكانیان به رێژهیهك كه ئهنجومهنی تهنفیزی دیاری دهكات كۆدهبنهوه بۆ ههڵبژاردنی سهرۆكی یهكێتی و ئهندامانی مهكتهبی سكرتارییهت كه ژمارهیان (15) پازده ئهندامی ئهسڵی و (4) چوار ئهندامی یهدهگه. (نصاب)یش به ئاماده بوونی دوو سێیهكی ژمارهی مهندوبان دێتهجێ، جا ئهگهر هات و (نصاب) نههاتهجێ، ئهوه، لهو بارهدا، دوای (15) پازده رۆژ له كۆبوونهوهی یهكهم، له ههمان شوێن و كاتدا ژمارهی مهندوبانی ئاماده بوو، چهند دهبن، ببن، ئهوا (نصاب) هاتووهتهجێ و، ههڵبژاردن دهست پێ دهكات. ب- سهرۆكی یهكێتی و ئهندامانی ئهنجومهنی تهنفیزی و ئهندامانی مهكتهبی سكرتارییهت و ئهندامانی دهستهكانی لقهكان، ههموویان ئهندامی كۆنگرهن. ج- یهكێتی بۆی ههیه، لهسهر داوای (2/3)ی ئهندامانی ئهنجومهنی تهنفیزی یان لهسهر داوای سێیهكی ئهندامانی دهستهی گشتی كۆنگرهیهكی لاوهكی ببهستێ.
ماددهی بیست و سێیهم:
ماددهی بیست و سێیهم: دهزگا لهههر فڕۆكهخانهیهك له فڕۆكهخانهكانی ههرێم لیژنهیهكی ئاسایش پێك دههێنێ بهپێی ئهو ڕێنماییانهی له دهسهڵاتی فڕۆكهوانی شارستانی عیراقهوه سهبارهت بهم مهبهستهوه دیاری دهكات.
ماددهی بیست و چوارهم:
ماددهی بیست و چوارهم: لهنێوان دهزگاو دهسهڵاتی فرۆكهخانهكانی شارستانی عێراق ههماههنگی دهكرێ، لهوانهی پهیوهندی ههیه به لایهنهكانی ئابوری و پهرهسهندنهوه، و ههرشتێك پێویست بێت بۆ چاككردنی ئاستی به جێهێنانی خزمهتگوزاریهكان له فرۆكهخانهكانی عێراقدا.
ماددهی بیست و پێنجهم:
ماددهی بیست و پێنجهم: رێگا نادرێت به هیچ كهسێكی سروشتی یان مهعنهوی، هیچ چالاكیهك له چالاكیهكانی خزمهتگوزاریهكانی سهر زهوی ئهنجامبدات، بهرلهبهدهستهێنانی رێپێدانی داواكراوو باوهڕنامهی كارگوزاری گونجاو بۆ ئهنجامدانی ئهو چالاكیانه.
ماددهی بیست و شهشهم:
ماددهی بیست و شهشهم: یاسای فڕۆكهخانهی شارستانی ههولێر ژماره (20)ی ساڵی 2003 كه لهلایهن ئهنجومەنی نیشتمانیی ههرێمی كوردستان ـ عێراق دهرچووه، ههڵدهوهشێتهوه.
ماددهی یهكهم
ماددهی یهكهم: دروستكردن و هێنانی ههر جۆرێك لهبهروبوومی تووتن یان بازرگانی پێوهكردنیان له ههرێم یاخود نمایشكردنیان بۆ فرۆشتن یان له خۆگرتن بهمهبهستی فرۆشتن قهدهغهیه ئهگهر لهگهلأ نیشانه و پێوهره نێودهوڵهتیهكان هاوجووت نهبن و ئهوهی سهرپێچی ئهمه دهكات به غهرامهیهك حوكمدهدهرێ كه له (پێنج ملیۆن) دینار كهمتر نهبێ و له (بیست ملیۆن) دیناریش زیاتر نهبێ.
ماددهی پێنجهم
ماددهی پێنجهم: یهكهم : لهسهر ههر پاكهتێكی تووتن و پێكهاتهكانی یاخود جگهرهكان له شوێنێكی دیار ئهم زانیارییانهی خوارهوه دهنووسرێن ـ 1ـ مێژووی بهرههمهێنانی و كۆتایی پێ هاتنی به مانگ و ساڵ. 2ـ ئاگاداریكردنهوهیهكی تهندروستی به ههردوو زمانی كوردی و عهرهبی بهپێی بهرزهفتیانهكانی رێكخراوی تهندروستی جیهانی. 3ـ دهرخستنی ناوهرۆكی ههر جگهرهیهك له قهتران و نیكۆتین لهسهر پاكهته جگهرهكان. دووهم: رهنگی نووسینی ئاگادارییهكه ههمان رهنگی نووسینی نیشانه بازرگانیهكه دهبێ. سێیهم: ئاگاداری كردنهوهكه لهسهر رووی پاكهته دهنووسرێ. چوارهم: سهرپێچیكهری حوكمهكانی بڕگهی (یهكهم)ی سهرهوه به غهرامهیهك سزا دهدرێ كه له (سێ ملیۆن)دینار كهمتر نهبێ و له (پێنج ملیۆن)دیناریش زیاتر نهبێ لهگهلأ دهست بهسهر داگرتنی مادده گیراوهكهدا.