أحكام القانون
البحث في المحتوى🔎
سێیەم
سێیەم: وەزیری داد بۆی هەیە رێنماییگەلێ بۆ سانا كردنی بەركارخستنی حوكمەكانی بڕیاری ژمارە (7)ی ساڵی (2001) و حوكمەكانی ئەم بڕیارەش دەربهێنێ.
یەكەم
یەكەم: حوكمەكانی بڕیاری ژمارە (7)ی ساڵی (2001)ی ئەنجومەنی نیشتمانیی كوردستانی عێراق، هەموو موعامەلەكانی سەر لەنوێ تۆماركردنەوە (التسجیل المجدد)ی زەوی و زارو خانووبەرە (العقارات) كە لە رۆژی (5/3/1991)ەوە جارییە. دەگرێتەوە، بەڵام ئەو حوكمانە ئەو موعامەلانەی سەرلەنوێ تۆماركردنەوانە ناگرێتەوە كە بەناوی حكومەتی هەرێمی كوردستان تۆمار كراون
ماددهی یازدهم
ماددهی یازدهم: بهڕێوهبهرایهتی گشتیی گومرك: جێبهجێ كردنی یاسا گومرگییهكان ئهو فهرمان وبڕیار و رێنمایی و بهندانه(الچوابگ) له ئهستۆ دهگرێ كه دهزگا جۆربه جۆرهكانی ههرێم ئامادهیان دهكهن و پهیوهندییان به پسپۆرایهتییهكانی بهرێوهبهرایهتی گشتییهوه ههیهو، ههروهها بنهماو مهبدهئه پێویستییهكان بۆ ئاسانكردنی كردهوهی جێبهجێ كردنی و دانان و جێبهجێ كردنی پلانی پێویست بۆ بهرهنگار بوونهوهی قاچاغ و لێكۆڵینهوهی یاسا گومرگییه بهركارهكان دهست نیشان دهكات و، دادهنێت، بهرێوهبهرێكی گشتی سهرۆكایهتی دهكات كه بڕوانامهی زانكۆیی ههبێت و به ئهزموون و پسپۆر بێ و، لقی بهرێوهبهرایهتییهكانی گومرگی ههرێمی پێوه دهلكێ.
ماددهی یهكهم
ماددهی یهكهم: مهبهستی لهم دهستهواژانهی خوارهوه، بۆ ئهم یاسایه، ماناكانی بهرامبهریانه: 1. ههرێم: ههرێمی كوردستانی - عیراق. 2. ئهنجومهنی وهزیران: ئهنجومهنی وهزیرانی ههرێمی كوردستانی عێراق. 3. دهزگا: دهزگای گشتیی گهشتو گوزار له ههرێمی كوردستانی عێراقدا. 4. سهرۆكی دهزگا: سهرۆكی ئیداری دهزگای گشتیی گهشتو گوزار له ههرێمی كوردستانی عێراقدا. 5. مهبهستی گهشتو گوزار: مهبهست: حهوانهوهیه، بووژانهوهیه، وهرزشه، گهشته، دڵكردنهوهیه، راوهو دیتنی جێگا دێرینهكانی مێژوو ئاسهوارو دیمهنی سروشت و، بزاڤی رابواردنی دیكه. 6. لانهی گهشتو گوزار: ئهو شوینانهی كه مهبهستی گهشتو گوزاری تێدا مهیسهر دهبێ، بهنموونه، وهك: ئوتێل، خواردنگه، گازینۆ، مهنزڵگهو جێگای رابواردنی دیكه. 7. ناوچهی گهشتو گوزار: ئهو جێگایانهیه كه یارای ئهوهن بزاڤی گهشتو گوزاریان تێدا بكرێ و مهبهستی گهشتو گوزاریان تێدا بێتهدی.
ماددهی پێنجهم
ماددهی پێنجهم: دهستهی راوێژكاران: دهستهكه لهم چوار راوێژكاری به ئهزموون و پسپۆڕ پێك دێت كه لانی كهم بڕوانامهی سهرهتایی زانكۆییان لهم پسپۆڕییانهی خوارهوهدا بهدهست هێنا بێت: 1ـ كاروباری كارگێری و دارایی 2ـ كاروباری بانق 3ـ كاروباری ئابووری و بازرگانی 4ـ راوێژكار له كاروباری یاسایی
ماددهی حهوتهم
ماددهی حهوتهم: بهڕێوهبهرایهتی گشتیی دیوان: بهرێوهبهرێكی گشتی بهرێوهی دهبات كه بڕوانامهی سهرهتایی زانكۆی ههبێ و شارهزا و پسپۆر بێ.
ماددهی سی و سێیهم:
ماددهی سی و سێیهم: یهكهم: 1ـ ئهنجومهنی دادوهریی بهرزترین دهستهڵاتی دادوهرییه له ههرێم و بهسهرۆكایهتی سهرۆكی دادگای پێداچوونهوهی ههرێمی كورستان-عیراق و ئهندامیهتی جێگرهكانی سهرۆك و سهرۆكی دهستهی سهرپهرشتی دادوهریی و سهرۆكی داواكاری گشتی وسهرۆكی دادگاكانی تێههڵچوونهوه له ههرێم یا ئهوهی جێیان دهگرێتهوه دادهمهزرێ. 2ـ ئهگهر سهرۆك ئاماده$ نهبوو، كۆنترین جێگری جێی دهگرێتهوهو ئهگهر ههر دووكیشیان ئاماده$ نهبوون، ئهوا كۆنترین ئهندام له دادوهرهكانی پێداچوونهوه سهرۆكایهتی ئهنجومهنهكه دهكات. دووهم: ئهنجومهن بهلانی كهم مانگی جارێك كۆدهبێتهوه و سهرۆكیش بۆی ههیه له كاتی پێویستدا بۆ كۆبوونهوه داوای بكات و ئهگهر سهرۆك یا ئهوهی كه نوێنهرایهتی دهكات و بهلانی كهم سێ لهسهر چواری ئهندامانی ئاماده$ نهبوو،نابهسترێ و، بڕیارهكانیش به زۆرینهی ژمارهی ئهندامانی ئهنجومهنهكه وهردهگیرێ. سێیهم: ئهنجومهن نووسینگهیهكی دهبێ، فهرمانبهرێك بهپلهی بهڕێوهبهری گشتی سهرۆكایهتی دهكات كه بروانامهی بهكالۆریۆسی له یاسا ههبێت و بهلایهنی كهم پازده$ ساڵ خزمهتی ههبێت و لهسهر پاڵاوتنی لهلایهن ئهنجومهنی دادوهرییهوه دادهمهزرێ و ژمارهیهك فهرمانبهر یاریدهی دهدهن و رێكخستنی كاری ئهنجومهن و ئاماده$ كردنی بهرنامهو پوخته$ كردنی مهسهله$ بهرچاوخراوهكان و پێڕاگهیاندنی بریارهكانی و كاره$ كارگیرییهكانی تر دهگرێته$ ئهستۆ.
ماددهی چواردهم
ماددهی چواردهم: بهڕێوهبهرایهتی گشتیی بانكه پسپۆرهكان: بهڕێوهبهرێكی گشتیی سهرۆكایهتیی دهكات بڕوانامهی زانكۆیی به دهست هێنا بێت و به ئهزموون و پسپۆڕ بێت و ئهمانهی خوارهوهشی پێوه دهلكێت: 1ـ بهڕێوهبهرایهتییهكانی بانكی كشتوكاڵی و پیشهسازی 2ـ بهڕێوهبهرایهتییهكانی بانكهكانی خانووبهره
ماددهی چواردهم:
ماددهی چواردهم: بهڕێوهبهرایهتی گشتیی بانكه پسپۆرهكان: بهڕێوهبهرێكی گشتیی سهرۆكایهتیی دهكات بڕوانامهی زانكۆیی به دهست هێنا بێت و به ئهزموون و پسپۆڕ بێت و ئهمانهی خوارهوهشی پێوه دهلكێت: 1ـ بهڕێوهبهرایهتییهكانی بانكی كشتوكاڵی و پیشهسازی 2ـ بهڕێوهبهرایهتییهكانی بانكهكانی خانووبهره
ماددهی پانزدهم:
ماددهی پانزدهم: كۆمپانیای گشتی تهئمین: كاری تهئمین كردن لهسهر موڵك و ماڵی گشتی و تایبهتی له ئهستۆ دهگرێ، ههروهها ئهئمین كردنی كهسهكانیشی(تأمینات الحیاه) له ئهستۆ دایه. ئهمهش له سایهی ئهو یاساكاریانهی كه لهم بوارهدا بهركارن.بهڕێوهبهرێكی گشتی سهرۆكایهتی دهكات كه بڕوانامهی زانكۆیی بهدهست هێنا بێت و به ئهزموون شارهزاو پسپۆر بێت و لقهكانی كۆمپانیای له پارێزگاكان پێوه دهلكێ.
ماددهی حهوتهم:
ماددهی حهوتهم: بهڕێوهبهرایهتی گشتیی دیوان: بهرێوهبهرێكی گشتی بهرێوهی دهبات كه بڕوانامهی سهرهتایی زانكۆی ههبێ و شارهزا و پسپۆر بێ.
ماددهی چوارهم:
ماددهی چوارهم: یهكهم: بریكاری وهزارهت: هاوكاری وهزیر دهكات له جێبهجێكردنی سیاسهت و پلانی وهزارهتهكه و سهرپهرشتی كاروبارهكانی و ئهو دهسهڵاتانه دهكات كه وهزیر پێی دهسپێرێ. دووهم: نووسینگهی بریكاری وهزارهت: فهرمانبهرێك به پلهی بهڕێوهبهر سهرۆكایهتیی دهكات، به ئهزموون و لێهاتوو بێت، ئهو كارانه دهگرێته ئهستۆ كه بریكار پێی دهسپێرێ. سێیهم: بنكهی مهشق و پهرهپێدانی دارایی و كارگێری و ئابووری: فهرمانبهرێك به پلهی بهرێوهبهر سهرۆكایهتی دهكات كه بڕوانامهی زانكۆیی ههبێ و شارهزاو پسپۆر بێ و ژمارهیهك فهرمانبهر یارمهتی دهدهن.
ماددهی پێنجهم:
ماددهی پێنجهم: دهستهی راوێژكاران: دهستهكه لهم چوار راوێژكاری به ئهزموون و پسپۆڕ پێك دێت كه لانی كهم بڕوانامهی سهرهتایی زانكۆییان لهم پسپۆڕییانهی خهوارهوهدا بهدهست هێنا بێت: 1ـ كاروباری كارگێری و دارایی 2ـ كاروباری بانق 3ـ كاروباری ئابووری و بازرگانی 4ـ راوێژكار له كاروباری یاسایی
ماددهی شازدهم:
ماددهی شازدهم: بهڕێوهبهرایهتی گشتی كاروباری یاسایی: لێكدانهوهی حوكمه داراییهكان و یاسا بهركارهكان دهگرێته ئهستۆ و، لێكۆڵینهوه لهسهر پڕۆژهی یاسا و، پێڕۆكان دهكات و، راو راوێژی خۆیشی لهسهر ئهو مهسهله یاساییانه دهدات كه پێوهندییان به كاروباری خزمهتی مهدهنی و داراییهوه ههیه كه فهرمانگهكانی ههرێمهوه دهیخهنه بهردهم وهزارهت، ههروهها شێوهی یاسایی بۆ گرێبهست و ئهو پڕۆژه یاسا و پێڕۆ و رێنماییانه بۆ بهردهم دادگاكان ئاماده دهكات كه پێوهندییان به ئیش و كاری وهزارهتهكهوه ههیه و بهڕێوهبهرێكی گشتیی سهرۆكایهتی دهكات كه بڕوانامهی زانكۆیی له یاسادا بهدهست هێنا بێت.
ماددهی حهڤدهم:
ماددهی حهڤدهم: یهكهم: له ههر ناوچهیهكی تێههڵچوونهوه ئهنجومهنێك به ناوی(ئهنجومهنی ناوچهی تێههڵچوونهوه) له سهرۆكی دادگا و ئهندامیهتی جێگرهكانی و دادوهرهكانی دادگای تێههڵچوونهوه پێكدێ. دووهم: ئهنجومهنهكه كۆبوونهوهی دهوری ئهنجام دهدات و سهرۆكهكهی بۆی ههیه له كاتی پێویستدا بۆ كۆبوونهوه بانگهێشتی بكات و بهبێ ئاماده بوونی بهلانی كهم سێ لهسـهر چواری ئهندامانی گرێ نادرێت. سێیهم: ئهنجومهن ئهم تایبهتمهندییانهی خوارهوه ئهنجام دهدات: 1 ـ له پێداویستی دادگاكان و میلاكیان لهبهر رۆشنایی پێویستی ساڵانه دهدوێ و راپۆرتی ساڵانه لهبارهیانهوه بۆ ئهنجومهنی دادوهری بهرزدهكاتهوه. 2 ـ لهو گرفت و كێشـــانه دهكۆڵێتهوه كه رووبهڕووی دادگاكان دهبنهوهو چارهســـــهری گونجاویان بۆ دهدۆزێتهوه. 3-پێشكهش كردنی پێشنیاز سهبارهت به دانانی دادگا جۆربهجۆرهكان. 4-چاكردنی شێوازهكانی كاركردن و بهرزكردنهوهی ئاستی كاركردن له دادگاكاندا.
ماددهی دووهم:
ماددهی دووهم: یهكهم: بهپێی ئهم یاسایه دهستهیهك پێكدێ بهناوی (دهستهی گشتی له ههرێمی كوردستان بۆ ناوچه ناكۆكی لهسهرهكان)وه كهسایهتیهكی مهعنهوی و سهربهخۆیی دارایی و كارگێڕی ههیه و لهباری كارگێڕییهوه به ئهنجومهنی وهزیرانهوه دهلكێ. دووهم: بارهگای دهسته له پارێزگای ههولێری پایتهختی ههرێم دهبێ و، ئهشێ نووسینگه له پارێزگاكانی ههرێم و ناوچه ناكۆكی لهسهرهكان بكاتهوه.
ماددهی نۆیهم:
ماددهی نۆیهم: رۆژنامهوان لهم حاڵهتانهی خوارهوهدا موستهههقی مووچهی خانهنشینی یه: 1. ئهگهر ماوهیهك كه له (25) ساڵ كهمتر نهبێ پیشەكهی كردبێ، سا ئهو ماوهیه سهرومڕ (دائم) بووبێ یان پچر پچڕ. 2. ئهگهر (63) ساڵ تهمهنی بهسهر بردبێ و بە خزمهتی رۆژنامهوانییهوە ماوهیهكی لێ بهسهر بردبێ له (20) بیست ساڵ كهمتر نهبێ. 3. ئهو كهسهی ئهو دوو بڕگهیهی سهرهوهی ئهم ماددهیه بیگرێتهوه، مافی خانهنشینی تهواوی دهكهوێ.
ماددهی دوازده:
ماددهی دوازده: ئهگهر رۆژنامهوان ئهمری خوای كرد، ماوهی ئیقراركراوی ههڵسوڕاندنی كارو پیشهكهی تهواو كردبوو یان به پێی خزمهتی ئیقراركراو تهمهنی یاسایی خانهنشینی تهواو كردبوو، یان تهواو نهكردبوو، ئهوه بهپێی حوكمهكانی ئهم یاسایه مووچهی خانهنشینی بۆ خاووخێزانی دهبڕدرێتهوه.
ماددهی ههشتهم:
ماددهی ههشتهم: 1. رۆژنامهوان دهبێ ئابوونهی ساڵانهی خۆی، ههمووی به جارێ، بهر له كۆتایی دوا مانگی ههموو ساڵێ بدات و، ئهگهر له وادهی موستهههقی خۆی ترازاو نهیدا، ئهوه، لهو بارهدا رێژهی (50%)ی ئابوونهی ساڵانهكهی دهخرێته سهر. 2. ئابوونهی بهشداربوونی ساڵانه (60) شەست دیناره. 3. ههر دهزگایهكی رۆژنامهوانی یان راگهیاندن كه رۆژنامهوان كار تێدا دهكا، پێویسته ساڵانه دوو قاتی ئابوونهی ساڵانهكهی، بدات به سندوقهكه، به مهرجێ شهرت و شرووتی بهشداربوونی بووبێ. 4. ههر رۆژنامهوانێ بهشداربووبێ و ئابوونهی ساڵانهكهی كه كهوتووهته سهری نهیدابێ یان ئابوونهی ساڵانی پێشتری نهدابێ، سهندیكا ناشێ ناسنامهكهی بۆ تازه بكاتهوه. 5. رۆژنامهوانێ حوكمهكانی بڕگه (4) بیگرێتهوه، دهبێ ئهو ئابوونانهی كه لهسهری كهڵهكه بووه و نهیداوه، له ماوهی یهك ساڵدا ههمووی به چهند قیستێ بداتهوه. 6. ئهگهر رۆژنامهوان مودده و ماوهی ههڵسوڕاندنی دیكهی پیشهكهی بووبێ و، بۆ مهبهستی خانهنشینی بۆی حساب كرابێ، دهبێ به پێی حوكمهكانی ئهم یاسایه ئابوونهی بهشداربوونی ئهو مودده و ماوهیهش بدات.
ماددهی حهڤده
ماددهی حهڤده: ئهم یاسایه له رۆژی بڵاو كردنهوهی له (وهقایعی كوردستان) دا دهخرێته بهركار.