أحكام القانون
البحث في المحتوى🔎
ماددهی یهكهم
ماددهی یهكهم: ئهو پێشمهرگهیهی لهم حاڵهتانهی خوارهوهدا تووشی كهمئهندامبوونی لهش بوون، خانهنشین دهكرێن: 1. ئهگهر پلهی زهبوونيی، به پێی راپۆرتی پزیشكی كه له لایهنێكی پسپۆرهوه دهرچووبێ (50%) یان زیاتر بێ. 2. ئهگهر ئهندامێكی دیوی دهرهوهی لهشی له دهست دابێ، سا پلهی زهبوونیی ههرچهنده دهبێ ببێ.
ماددهی چل و دووهم:
ماددهی چل و دووهم: یهكهم: دادوهر مافی مۆڵهتی ئاسایی (الاجازه الاعتیادیه)ی به پێوانهی یهك ڕۆژ لهبهرامبهر ههشت رۆژی ماوهی خزمهتكردنیدا به مووچهی تهواوی ههیه. دووهم: دادوهر دهبێ لهههر ساڵێكدا بهلایهنی كهمهوه سی ڕۆژی مۆڵهتهكاانی ساڵانهی وهربگرێ و ئهگهر وهری نهگرت لهو ههندهی زیاتر بۆ كهڵهكه ناكرێ كه له سی رۆژهكه زیاتره. سێ یهم: دهشێ ئهم مۆڵهته ئاساییانهی به پێی بڕگهی (دووهم)ی ئهم ماددهیه بۆی ههڵدهگیرێن و بۆی كهڵهكه بكرێن بهمهرجێك له (180) ڕۆژ زیاتر نهبێ. چوارهم: ئهو مۆڵهتانهی دادوهر له ئهنجامی خزمهتهكانی پێشووی دا بوونهته مافی خۆی بۆی ههڵدهگیرێن.
ماددهی یازدهیهم
ماددهی یازدهیهم: خاڵێك بۆ بڕگهی (سێیهم) له ماددهی پازدهیهم به زنجیره (4) زیاد دهكرێت وبهم شێوهیهی لێ دێت: 4- لیژنهی قهزا به ههماههنگی لهگهلأ دهستهی لق، لهنێوان دهستهی مامۆستایاندا، نوێنهرێك بۆ یهكێتی له دامهزراوهكانی پهروهرده و فێركردن ههڵدهبژێرێت، له پێناو بههێزكردنی پهیوهندی نێوان یهكێتی و بنكهكانیدا وگهیاندنی رێنماییهكانی یهكێتی وئاراستهكان پێیان.
ماددهی بیست و سێیهم:
ماددهی بیست و سێیهم: یهكهم: قایمقام و بهڕێوهبهری ناحیه باڵاترین فهرمانبهری جێبهجێ كردنن له یهكه كارگێڕییهكانیاندا. دووهم: مهرجه قایمقام و بهڕێوهبهری ناحیه له پاڵ مهرجی پێویست كه دهبێ له ئهندامی ئهنجومهنی پارێزگا بێتهدی، قایمقام خاوهن بڕوانامهی زانكۆیی بێت و بهرێوهبهری ناحیهش بڕوانامهی زانكۆیی له یاسا دا ههبێت . سێیهم: سهرۆكایهتی ئهنجومهنی وهزیران فهرمانێكی وهزاری بهدامهزراندنی ههریهك له قایمقام و بهڕێوهبهری ناحیه له ماوهی پانزده رۆژ دوای ههڵبژاردنیان لهلایهن ئهنجوومهنهكانیانهوه دهردهچووێنێ. چوارهم: قایمقام بهپلهی بهڕێوهبهری گشتی و بهرێوهبهری ناحیهش به پلهی یاریدهدهری بهرێوهبهری گشتی دهبێ. پێنجهم: لهكاتی ئاماده نهبوونی قایمقام، پارێزگار یهكێك له بهڕێوهبهرهكانی ناحیهی سهربهقهزاكه رادهسپێرێ بۆ راپهراندنی كارهكانی و لهكاتی ئاماده نهبوونی بهڕێوهبهری ناحیهش، بهڕێوهبهری پۆلیسی ناحیهكه بۆ ڕاپهراندنی كارهكانی رادهسپێرێ.
ماددهی بیست و چوارهم:
ماددهی بیست و چوارهم: قایمقام ئهم ئهرك و دهستهڵاتانهی خوارهوه دهگرێـته ئهستۆ: یهكهم: ئامادهكردنی پڕۆژهی بودجهی قهزا و بهرزكردنهوهی بۆ ئهنجومهنی خۆجێیهتی قهزا. دووهم: جێبهجێ كردنی ئهو بڕیارانهی كه ئهنجومهنی خۆجێیهتی قهزا دهریان دهكات بهپێی یاسا پهیڕهوكراوهكان. سێیهم: سهرپهرشتی كردنی راستهوخۆی فهرمانگه فهرمیهكان له قهزا و فهرمانبهرانی و پشكنینیان، بهدهر لهدادگا و یهكه سهربازییهكان وپاسهوانانی ههرێم ( پێشمهرگه) و زانكۆ وكۆلیجهكان و پهیمانگهكانی فێركردنی باڵا و توێژینهوهی زانستی. چوارهم: بهرپرسه له دابین كردنی ئاسایش و نیزام له یهكه كارگێڕیهكهیدا و بۆی ههیه فهرمان به پۆلیس ودهزگاكانی ئاسایش بدات بهپێی یاسا لێكۆڵینهوه لهو تاوانانهدا بكا كه لهناو قهزاكهدا روودهدهن بهو پێیهیی سهرۆكی لیژنهی ئاسایشه لهقهزاكهدا. پێنجهم: پاراستنی ئاسایش و نیزام و پاراستنی مافی هاووڵاتیان و گیان و موڵك و ماڵی تایبهتییان . شهشهم: پاراستنی موڵك و ماڵی گشتی و چاككردنهوهیان و كۆكردنهوهی داهاتهكانیان بهپێی یاسا. حهوتهم: قایمقام بۆی ههیه فهرمان بدات به پێكهێنانی مهفرهزه له هێزهكانی ئاسایشی ناوخۆ بهشێوهیهكی كاتی لهقهزادا، بۆ پاراستنی ئاسایش لهكاتی پێویستدا. ههشتهم: سهرۆكی فهرمانگهكان لهقهزادا قایمقام لهو نووسراوانه ئاگادار دهكهنهوه كه لهگهڵ فهرمانگه فهرمیهكانیدا ئاڵوگۆڕی دهكهن. نۆیهم: بۆی ههیه تانووت له بریاری لادانی لهلای دادگای كارگێڕیی تایبهت بدات له ماوهی پازده رۆژ له مێژووی پێڕاگهیاندنی بڕیارهكه.
ماددهی بیست و پێنجهم:
ماددهی بیست و پێنجهم: بهرێوهبهری ناحیه ئهم ئهرك و دهستهڵاتانهی خوارهوه دهگرێته ئهستۆ: یهكهم: ئامادهكردنی پرۆژهی بودجهی ناحیه و بهرزكردنهوهی بۆ ئهنجومهنی خۆجێیهتی یهكهی كارگێڕیی له ناحیهدا. دووهم: جێبهجێ كردنی ئهو بڕیارانهی كه ئهنجومهنی خۆجێیهتی ناحیه دهریان دهكات بهپێی یاسا كارپێكراوهكان. سێیهم: سهرپهرشتی كردنی راستهوخۆی فهرمانگه فهرمیهكانی ناحیه و فهرمانبهرانی وپشكنینیان بهدهر له دادگاكان و یهكه سهربازییهكان وپاسهوانانی ههرێم( پێشمهرگه) و زانكۆ و كۆلیجهكان و پهیمانگاكانی فێركردنی باڵا و توێژینهوهی زانستی. چوارهم: بهرپرسه لهدابین كردنی ئاسایش و نیزام لهناو یهكه كارگێڕییهكهی و بۆی ههیه فهرمان بداته پۆلیس و دهزگاكانی ئاسایش بهپێی لێكۆڵینهوه لهو تاوانانهدا بكهن كه له ناحیهكهدا روودهدهن بهو پێیهیی سهرۆكی لیژنهی ئاسایشی ناحیهكهیه. پێنجهم: پاراستنی ئاسایش و نیزام و پاراستنی مافی هاووڵاتیان و گیان و موڵك و ماڵی تایبهتییان. شهشهم: پاراستنی موڵك و ماڵی گشتی و چاككردنهوهیان و كۆكردنهوهی داهاتیان بهپێی یاسا. حهوتهم: فهرمان به پێكهێنانی مهفرهزه له هێزهكانی ئاسایشی ناوخۆ بهشێوهیهكی كاتی له ناحیهدا دهدا بۆ پاراستنی ئاسایش له كاتی پێویستدا. ههشتهم: سهرۆكی فهرمانگهكان له ناحیهدا، بهرێوهبهری ناحیه لهو نامهكارییانه ئاگادار دهكهنهوه كه لهگهڵ فهرمانگه فهرمیهكانی خۆیاندا دهیكهوێ. نۆیهم: بۆی ههیه تانووت لهبڕیاری لادانی بدات لهلای دادگای كارگێڕی تایبهتدا له ماوهی پازده رۆژ له مێژووی پێڕاگهیاندنی بڕیارهكهوه.
ماددهی بیست و شهشهم:
ماددهی بیست و شهشهم: 1. قهزا یا ناحیه بهمهرسوومێكی ههرێمی دادهمهزرێ و ئهمهش لهسهر پێشنیازی ئهنجومهنی پارێزگا و به رهزامهندیی وهزیر و پهسندكردنی ئهنجومهنی وهزیران دهبێ وله بارێكدا كه وهزیر رهزامهندیی پیشان نهدا لهگهلأ خوێندهوهكهی بۆ ئهنجومهنی وهزیران بهرزدهكرێتهوه و بڕیاری ئهنجومهنی وهزیرانیش یهكلاكهرهوهیه. 2. سنووری قهزا ههمواردهكرێ و ناو و سهنتهرهكهی بهمهرسومێكی ههرێمی دهگۆڕدرێ، ئهمهش لهسهر پێشنیازی ئهنجومهنی پارێزگا و به رهزامهندیی وهزیر و پهسندكردنی ئهنجومهنی وهزیران دهبێ. 3. سنووری ناحیه ههمواردهكرێ و ناو و سهنتهرهكهی بهبهیاننامهیهك دهگۆڕدرێ كه وهزیر لهسهر پێشنیازی ئهنجومهنی پارێزگا دهری دهكات.
ماددهی بیست و حهوتهم:
ماددهی بیست و حهوتهم: داهاتی دارایی پارێزگا لهمانهی خوارهوه پێكدێ: یهكهم: ئهوهی كه حكومهتی ههرێم لهناو بودجهی گشتی ههرێمدا بۆ پارێزگای تهرخان دهكات. دووهم: ئهو داهاتانهی كه پارێزگا دێته دهستی له ئهنجامی ئهو خزمهتگوزارییانهی كه پێشكهشی دهكات و وهزارهتی دارایی لهو داهاتانه ئاگادار دهكاتهوه كه وه دهستی هاتوون. سێیهم: ئهو پیتاك و بهخششانهی كه بهرهزامهندی ئهنجومهنی وهزیران دێـته دهستی. چوارهم: ئهو داهاتانهی كه له فرۆشتن و بهكرێدانی ماڵی گواستراوهی دهوڵهت بهپێی یاسا كارپێكراوهكانی ههرێم وهدهستی دێنێ.
ماددهی بیست و ههشتهم:
ماددهی بیست و ههشتهم: بهڕێوهبهرایهتی یهكه كارگێڕییهكان و ئهنجومهنهكانیان سیستهمی ژمێریاری پشت پێ بهستراو بهكار دێنن.
ماددهی بیست و نۆیهم:
ماددهی بیست و نۆیهم: فهرمانگهكانی یهكه كارگێرییهكان و ئهنجومهنهكان دهكهونه بهر چاودێری كردنی دیوانی چاودێری دارایی له ههرێمدا.
ماددهی بیست و پێنجهم:
ماددهی بیست و پێنجهم: ههركهسێك ئهمانهی خوارهوه بكات بۆ ماوهیهك بهند دهكرێ كهلهمانگێك كهمتر نهبێ و لهساڵێكیش زیاتر نهبێ: یهكهم: بهئهنقهست دهست درێژی بۆ سهر وێنهی پاڵێوراوهكان، یان بۆ سهر بهرنامهكانیان بكات كه لهشوێنی تایبهیدا ههڵواسراون. دووهم: خۆ كێشانهوهی پاڵێوراوێك یان زیاتری له پرۆسهی ههڵبژاردن ڕاگهیاند و دهشیزانی ئهو كاره ڕاست نیه، ئهمهش بهمهبهستی كارتێكردن بێ لهسهر دهنگدهرهكان یاخود گۆڕینی دهنگهكانی پاڵێوراو بۆ خۆی. سێیهم: دهست درێژی كردنه سهر هۆیهكانی ریكلامی ههڵبژاردنی كهبهپێی یاسا ڕێیان پێدراوه به ههر هۆیهك جا به كوژاندنهوه یان دڕاندن یان غهیری ئهمانه بێ یاخود ههر رهفتارێكی لهم جۆره بێت.
ماددهی بیست و شهشهم:
ماددهی بیست و شهشهم: بۆ ماوهیهك بهند دهكرێ كه لهساڵێك كهمتر نهبێ ههر كهسێك ئهمانهی كرد: یهكهم: هێز یان ههڕهشهی بهكارهێنا بۆ نههێشتنی دهنگدهر لهبهكار هێنانی مافی خۆی یان وای لێ بكات بهجۆرێكی دیاریكراو دهنگ بدات یان رێگه لهدهنگدانی بگرێ. دووهم: گهر شتێكیدا یان خستیهڕوو یان بهڵێنی دا سوودێك به دهنگدهر یان غهیری ئهو بدات تاكو بهجۆرێكی دیاریكراو دهنگ بدات یاخود وا بكات دهنگ نهدات. سێیهم: گهر رازبوو یاخود داوای سوودێكی كرد بۆ خۆی یان غهیری خۆی لهو كهسانهی كه خزمهتێكی گشتییان له پرۆسهی ههڵبژاردندا پێ سپێردراوه. چوارهم: گهر ههواڵی ناڕاستی له نێو دهنگدهرهكاندا لهبارهی ڕهوشتی یهكێك له پاڵێوراوهكان یان لهبارهی ناوبانگییهوه بهمهبهستی كارتێكردن له ڕای دهنگدهرهكان لهئهنجامی ههڵبژاردندا بڵاوكردهوه یا پهخش كرد. پێنجهم: بهچهكهوه یان بهئامێرێكی برینداركهر چووه ناو ئهو بارهگایهی كه بۆ ههڵبژاردنهكان تهرخان كراوه بهپێچهوانهی حوكمهكانی ئهم یاسایه. شهشهم: جنێوی دا یان تۆمهتی ههڵبهست یان دهست درێژی كرده سهر لیژنهی ههڵبژاردنهكان یاخود یهكێك له ئهندامانی لهكاتی پرۆسهی ههڵبژاردندا. حهوتهم: تێكدانی سندوقهكانی دهنگدان یاخود خشتهكانی ههڵبژاردن یاخود ههر بهڵگهنامهیهكی پهیوهندیدار به پرۆسهی ههڵبژاردن. ههشتهم: بهكارهێنانی دروشمهكانی ئایینی یان شوێنهكانی خواپهرستن بۆ مهبهستی كاری حزبی یاخود ریكلامی ههڵبژاردن.
ماددهی بیست و حهوتهم:
ماددهی بیست و حهوتهم: ههر كهسێك ئهمانه بكات بۆ ماوهیهك بهند دهكرێ كه لهساڵێك كهمتر نهبێ و غهرامهیهكیشی لێ وهردهگیرێ كه له100،000 سهد ههزار دینار كهمتر نهبێ و له 500،000 پێنج سهد ههزار دیناریش زیاتر نهبێ: یهكهم: دهستی بهسهر سهندووقهكانی دهنگدان یان كاغهزهكانی دهنگدان یان تۆماری دهنگدهراندا گرت یان شاردییهوه یان لهناوی برد یان تێكیدان یان دزینی. دووهم: لهڕێگای بهكارهێنانی هێز یاخود ههڕهشهوه پابهندی ئازادی ههڵبژاردن یان سیستهمهكهی نهبوو.
ماددهی بیست و ههشتهم:
ماددهی بیست و ههشتهم: دهستدانه تاوانهكانی ههڵبژاردنی كه دهقیان لهم یاسایهدا هاتووه به سزای تاوانی تهواو دادهنرێ، ئهمهش بهدهره له حوكمهكانی بنهما گشتیهكان.
ماددهی بیست و نۆیهم:
ماددهی بیست و نۆیهم: یهكهم: له بارێكدا كه بهشداریی كردنی كیانی سیاسی له ههستان به ههر تاوانێك له تاوانهكانی ههڵبژاردن كه دهقی لهم یاسایهدا هاتووه ئیسپات بوو، ئهوا غهرامهیهكی لێ وهردهگیری كه 50000000 پهنجا ملیۆن دیناره. دووهم: كیانی سیاسی بێ بهش دهكرێ لهو دهنگانهی كه به دهستی هێناوه له مهڵبهندی ههڵبژاردنهكه له بارێكدا ئهگهر یهكێك له تاوانهكانی ههڵبژاردنی ئهنجام دا كه دهقی له بهندهكانی (یهكهم، پێنجهم، شهشهم، حهوتهم، ههشتهم)ی ماددهی(26) و ماددهی (27)ی ئهم یاسایهدا هاتووه. سێیهم: ههر كهسێك سهرپێچی له حوكمی بڕگهی (یهكهم) له ماددهی (20)ی ئهم یاسایهدا كرد، ئهوا بهند دهكرێت و به غهرامهیهكیشی لێ وهردهگیرێ كهله (10،000،000) ده ملیۆن دینار كهمتر نهبێت و له (25000،000) بیست و پێنج ملیۆن دیناریش زیاتر نهبێت.
ماددهی سی:
ماددهی سی: یهكهم: كهسهكان و كیانه زیان لێكهوتووهكان لهئهنجامی بڕیارهكانی دهسته بۆیان ههیه لهماوهی سێ رۆژ لهمێژووی دهرچوونییهوه تانووتی بدهن. دووهم: دهسته سهیری ئهم ناكۆكییانه و رهخنانه دهكات لهماوهی ئامادهكردن و جێبهجێ كردنی رێكارهكانی ههڵبژاردندا روویان داوه. سێیهم: دهستهیهك لهدادگای پێداچوونهوهی ههرێمی كوردستان ـ عێراق كه لهسێ دادوهری نا موتهفهریغ پێكدی سهیری ئهو تانووتانه دهكهن كه لهلایهن دهسته یان كهسهكان یان كیانه زیان لێكهوتووهكانهوه له ئهنجامی بریاری دهستهوه بۆیان هاتووه و بریارهكانیشی یهكلاكهرهوهیه.
ماددهی سی و یهكهم:
ماددهی سی و یهكهم: یهكهم: رۆژی ههڵبژاردنهكان به بڕیارێكی ئهنجومهنی وهزیران لهسهر پێشنیازێك له دهستهوه دهست نیشان دهكرێت له رێگهی هۆیه جیاجیاكانی راگهیاندنهوه بهر لهوادهی ئهنجامدانی به (60) شهست رۆژ رادهگهیهنرێ. دووهم: دهنگدان بۆ ئهنجومهنهكانی پارێزگاكان له یهك رۆژدا دهبێت. سێیهم: له بارێكدا كه نهتوانرا ههڵبژاردنهكان بكرێن، ئهوا ئهنجومهنهكان له بهڕێوهبردنی كاروباریان تاكو ئهنجومهنه نوێیهكان ههڵدهبژێردرێن بهردهوام دهبن.
ماددهی بیست و چوارهم:
ماددهی بیست و چوارهم: سهندیكای رۆژنامهنووسان بۆی ههیه پێرهوی ناوخۆ دهربهێنێ به گوێرهی حوكمهكانی ئهم یاسایه.
ماددهی یهكهم
ماددهی یهكهم: بڕگهی دووهم، له ماددهی سیازدهی یاساكه ههموار دهكرێ و وهك ئهمهی خوارهوه دهخوێنرێتهوه: دووهم: ئهگهر پارێزهر، بهبێ مهعزهرهتی بهجێ بۆ دوو ساڵی دوابهدوای یهك له ئابوونهی بهشداربوون و رسومی بڕیار لهسهردراوه دواكهوت و نهیدا، ئهوه لهو بارهدا ناوی له لیستهكه دوور دهخرێتهوهو ئهو ماوهیهی به پارێزهرایهتی بۆ له قهڵهم نادرێ و بۆ قیدهمیش حساب ناكرێ. جا ئهگهر ویستی دهست بكاتهوه به پارێزهری ئهوا پێویسته لهسهری داوایهك پێشكهش بكات كه سهر لهنوێ ناوی تۆمار بكرێتهوهو دهشبێ شهرتوشرووتی ماددهكانی (4، 6، 7)ی یاساكهش رهچاو بگرێت.
ماددهی پێنجهم:
ماددهی پێنجهم: ماددهی نۆزدهمینی یاساكه پووچهڵ دهكرێتهوهو، ئهمهی خوارهوه دێته جێگای: یهكهم: پارێزهرێ ناوی له لیستهكهدا تۆمار نهكرا بێ ناشێ راوێژكاریی یاسایی بكات یان ببێته وهكیلی غهیرو ئیددیعای مافگهلێ بكاو لهبهردهمی دادگاكان و لایهنگهلی لێ پێچینهوهدا دیفاعی لێ بكات یان ناكۆكی یهكلابكاتهوه، تهنیا ئهمهی خوارهوه نهبێ: 1.ئهوانهی دهعوای سهر به چاككردنی كشتوكاڵ و ئهحواڵی شهخصی و ئهحواڵی مهدهنییان له دادگاكاندا ههیه، بۆیان ههیه مێردیان و خهزووریان و خزمی تا پلهی دووهمیان بكهنه وهكیل، كهسێكیش بهپێی (ولایه یان وصایه یان قهیمومه یان تولیه) جێگای كهسێكی تر بگرێتهوه، ئهویش ئهو مافهی ههیه. 2. وهزیری پێوهندیدار یان سهرۆكی لایهنێك كه سهر به وهزارهت نییه، بۆیان ههیه فرمانبهرێكی خاوهن بڕوانامهی بهكالۆریۆسی یاسا (بهشی یاسا)ی خۆیان له جیاتی خۆیان دابنێن كه له مورافهعهی بهردهم دادگاكان و ئهو لایهنانهی كه خهسڵهتی یاساییان ههیه، لهم دهعوایانهی خوارهوهدا ئاماده ببن: أ.لهو دهعوایانهدا كه دایهرهیهك له دایهرهكانی دهوڵهت تهرهفێك بێت تێیداو بههاكهی له (25000) بیست و پێنج ههزار دینار زیاتر نهبێت. ب. لهو دهعوایانهدا كه لهنێوان دایهرهكانی دهوڵهت یان ههندێكیان له دژی ههندێكیان دهیكهنهوه، سا بههای دهعواكه ههرچهندێ دهبێ، ببێ. دووهم: لیژنهیهك بۆ دابهشكردنی دهعوا حكومهییهكان، له سێ ئهندام پێك دههێنرێ یهكێكیان نوێنهرایهتی وهزارهتی دارایی و ئابووری دهكات كه ئهو وهزارهته لهناو ئهو فهرمانبهرانهی خۆیدا كه بڕوانامهی بهكالۆریۆسی یاسایان ههیه دایدهنێ و، دووهمیان نوێنهرایهتی سهندیكای پارێزهران دهكات كه سهندیكا لهناو پارێزهره راوێژكارهكاندا دایدهنێ و، ئهندامی سێیهم ئهو دایهرهیه دایدهنێ كه وهكالهتهكه بۆ ههر دهعوایهك، به جیا دهكاتهوه. سێیهم: دهعواگهلی دایهره رهسمی و نیمچه رهسمییهكان كه دهیانهوێ پارێزهرێكی تێدا بكهن وهكیلی خۆیان مافهكانیان بپارێزێ، تهنها ئهو لیژنهیه دابهشیان دهكات و، دانانی پارێزهرهكهش بهپێی گرنگیی دهعواكهو به رهزامهندیی زۆرینهی ئهندامانی لیژنهكه دهبێت.