أحكام القانون
البحث في المحتوى🔎
ماددهی بیست ودوو
ماددهی بیست ودوو: یهكهم: 1. ئهنجومهنی لق له پێنج ئهندام ودوو ئهندامی یهدهگ پێك دێت، شهشیان ماوهیهك پیشهگوزارییان كردبێ له پێنج ساڵ كهمتر نهبێ، ههرچی حهوتهمیانه، ئهوه، دهشێ خزمهتی له پێنج ساڵ كهمتربێ. 2. ئهندامی لق، مهرجه خهڵكی ههرێم بێ و، له ههرێمیش دانیشتبێ. 3. سهرۆكی لق ونوێنهرهكهشی، له ئهندامانی لقهكه ههڵدهبژێردرێن. دووهم: لق ئهم ئهركه تایبهتانه دهگرێته ئهستۆ: 1. بهركارخستنی پلانی كار، كه له كۆبوونهوهی ههیئهی گشتیدا بڕیاری لهسهر دراوه، ههروهها بهر كارخستنی رێنماییهكانی ئهنجومهنی سهندیكا. 2. كۆشش بۆ بهرز كردنهوهی سهویهو ئاقاری پیشهكه. 3. بهڕێوهبردنی كاروباری دارایی. 4. ئهو فرمانه تایبهتانه كه نهقیب یان ئهنجومهنی سهندیكا پێی دهسپێرێ. 5. دامهزراندنی بهردهستانی لق ودیاریكردنی كرێیهكانیان، پاش تهسدیقكردنی له لایهن سهندیكاوه. 6. به رهزامهندیی ئهنجومهنی سهندیكا كهسێ دادهنێ نوێنهرایهتیی لق له دایهره فهرمیهكاندا بكات.
ماددهی دووهم
ماددهی دووهم: مادده یازده ههموار بكرێ وبهم شێوهیه بخوێنرێتهوه: شهرتووشروت + دانانی دهرمانسازییهكه. مۆڵهتی دانانی دهرمانسازی بهوكهسه دهدرێ كه ئهم شهرتوشروتهی ههبێ: 1/ناوی دهرمانسازییهكه. 2/ كرێبهندی (عقد ایجار) كه دایهرهی باجی موڵك وماڵ تهسدیقی كردبێ. 3/ناوه بازرگانییهكهی كه ژووری بازرگانی بۆی مۆر كردبێ. 4/رووبهرهكهی له (20م2) كهمتر نهبێ. 5/پانایی دهرهوهی له دوو مهتر ونیو كهمتر نهبێ. 6/كاتی رووخان وسووتان دهشێ دهرمانسازییهكهی به گواستنهوهی مۆڵهتهكهیهوه به پێی شهرتوشروت (تهنیا شهرتی رووبهر نهبێ) بگوازرێتهوه بۆ جێگایهكی دیكه له ههمان ناوچهدا تا كاتی گهڕانهوهی بۆ جێگا كۆنهكهی خۆی یا كردنهوهی دهرمانسازییهكی دیكه به پێی شهرتوشروتی خۆی.
ماددهی پازدهیهم
ماددهی پازدهیهم: سهرۆكی دادگای تێههڵچوونهوه سهرپهرشتی دادگاكان و كارهكانیان و بهرێوهبهرێتی یهكان جێ به جێ كاری (تنفیژ) و فهرمانگهكانی دادنووس (الكاتب العدل) و بهرێوبهرێتی یهكانی ناكامڵان (قاصرین) له ناوچهكهدا و دابهشكردنی كار له نێوان دادوهرهكانیدا دهكا و بۆیشی ههیه هێندهی به باش دهزانێ لهم دهسهڵاتانهی بدا به یهكێ له جێگرهكانی.
ماددهی شازدهیهم
ماددهی شازدهیهم: یهكهم: له ههر ناوچهیهكی تێههڵچوونههدا ئهنجومهنێك به ناوی (ئهنجومهنی ناچهی تێههلچوونهوه) له سهرۆكی دداگا و ئهندامیهتی جێگرهكانی دادوهرانی دادگای تیههڵچوونهوه پێك دێ. دووهم: ئهنجومهن به لایهنی كهمهوه مانگی جارێك كۆدهبێتهوه و سهرۆكیش بۆی ههیه له كاتی پێویستیدا داوای كۆبونهوه بكا و به بێ ئاماده بوونی به لایهنی كهمهوه سێ له چوار بهشی ژمارهی ئهندامانیشی كۆبوونهوهی ساز نابێ. سێ یهم: ئهنجومهن ئهم تایبهتكاریانه بهجێ دێنێ: 1-لێكۆڵینهوهی ئهو كۆسپ و گیر و گرفتانهی دادگاكان توشیان دهبن. 2-باسكردنی پێویستییهكانی دادگاكان و خشتهی كارگهرانیان (الملاك) لهبهر رۆشنایی پێویستی ساڵانهیان. 3-پێشكهشكردنی پێشنیاز له بارهی دامهزراندنی دادگای نوێ وه. 4-چاككردنی شێوازی كاركردن و بهرز كردنوهی رادهی بهجێ هێنانی له دادگاكاندا.
ماددهی ههژدهیهم
ماددهی ههژدهیهم: له مهڵبهندی ههر پارێزگا و قهزایهكدا دادگایهكی سهرهتایی یا زیاتر پێك دههێنرێ و دهشگونجێ له ناحیهكاندا به بهیاننامهیهك كه وهزیری داد دهری دهكا پێك بهێنرێ و بۆشی ههیه تایبهتداری شوێنهكی (الاختصاص المكانی) بۆ دادگاكه بۆ زیاتر له قهزا و ناحیهیهك فراوان بكا.
ماددهی بیست و پێنجهم:
ماددهی بیست و پێنجهم: ئهم یاسایه له ڕۆژی بڵاوكردنهوهی لهڕۆژنامهی فهڕمی (وهقائعی كوردستان) دا جێبهجێ دهكرێ.
ماددهی یهكهم:
ماددهی یهكهم: حوكمهكانی یاسای ژماره (3)ی ساڵی 1999 ههموو كاروباری خاوهن شههید وبزربووهكان وئهنفالكراوهكان له ههڵمهتی كۆكوژی( كورده فهیلیهكان و بارزانیهكان وقوربانییانی ئهنفال وچهكی كیمیایی له ههڵهبجه وناوچهكانی تر و بزربووانی ماوهی راپهرینهكهی ئاداری1991 و كۆڕهوه ملیۆنیهكهی دوای له كوردستان ـ عیراق دهگرێتهوه، بهجۆرێكی وا كه لهگهلأ حوكمهكانی ئهم یاسایه ویاسای ژماره (9)ی ساڵی 2007 ناكۆك نهبێ.
ماددهی سێیهم:
ماددهی سێیهم: ئهوانهی dهكهونه بهر حوكمهكانی ماددهی یهكهم لهم یاسایهدا، به بهڵگهنامهی فهرمی سهلماندنیان دهچهسپێ و له كاتێكدا ئهو بهڵگانامانه نهبوون ئهوا دهبێ بهڕێگهی یاسایی دیكه لهبهردهم لیژنهكان یاخود دادگاو لایهنی تایبهتمهند بسهلمێندرێن وپێشكهش به بهرێوهبهرایهتیهگشتیهكان له پارێزگاكانی ههرێم بكرێن.
ماددهی چوارهم:
ماددهی چوارهم: یهكهم : لیژنهیهكی تایبهت به پێی حوكمهكانی ئهم یاسایه به سهرۆكایهتی بهڕێوهبهری گشتی كاروباری كارگێڕیی ودارایی وئهندامیهتی ژمارهیهك له فهرمانبهرانی وهزارهت كه ژمارهیان له (4) ئهندام كهمتر نهبێ پێكدی بۆ سهیركردنی ئهو رهخنهو ئیعتیرازانهی كه لهلایهن كهس وكاری شههیدو ئهنفالكراوهكانهوه ولهسهر ئهو بڕیارانهی كه له بهڕێوبهرایهتیهگشتیهكانی پارێزگاكان دهرچوون. دووهم : لیژنهی تایبهت ئهم كارو ئهركانهی خوارهوه دهگرێته ئهستۆ: 1- یهكلاكردنهوهی ئهو ئیعتیرازانهی كه لهلایهن كهسوكاری شههیدو ئهنفالكراوهكانهوه پێشكهش كراون تاكو حوكمهكانی ئهم یاساییه بیانگرێتهوه. 2- ههركهسێك بهرژهندییهكی ههبێ، بۆی ههیه مهغدوورییهتی خۆی بخاته بهردهم لیژنهی تایبهتی سهبارهت بهو بڕیارهی كهدهری كردووه و له ماوهی (30) سی رۆژ له رۆژی پێڕاگهیاندنی یان وا دادهنرێ كهپێی راگهیهنراوه ولهرووی كارگێریهوه بڕیاری لیژنه بڕیارێكی كۆتاییه. 3- لیژنه بڕیارهكهی به زۆرینهی دهنگ دهردهچووێنێ ووهزیر پهسندی دهكات. 4- ههركهسێك بهرژهوهندیهكی ههبێ دهتوانێ پهنا بباته بهر دادگا بۆ سهلماندنی ئهوهی كه حوكمهكانی ئهم یاسایه دهیگرێتهوه، دوای ئهوهی كه لیژنه بڕیاری به رهفزی دهدات و، دادگای بهرایی لایهنی تایبهتمهنده بۆ سهیركردنی ئهو ناكۆكییانهی كه له كاتی پیادهكردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه روودهدهن وئهوهی كه داوا كارییهكه پێشكهش دهكات له پارهی رهسمی دادوهری دهبووردرێ. 5- بڕیارهكانی دادگای باری كهسیهتی قابیلی تانهلێدانن لهبهردهم دادگای تهمییز له ماوهی(30) سی رۆژ له ڕۆژی پێڕاگهیاندنی بڕیارهكه وبهئاگاداركراوه دادهنرێ.
ماددهی چوارهم
ماددهی چوارهم: كهس وكاری ئهوانهی حوكمهكانی ئهم یاسایه دهیان گرێتهوه، لهگهلأ ئهوانهی هاریكارییان دهكهن لێ دهبووردرێن، ئهگهر زانیاری ناراستییان له پێناوی پاراستنی ژیان و بهرژهوهندیی ئهوانهی ئهم یاسایه دهیان گرێتهوه پێشكهش كردبێ.
ماددهی یهكهم
ماددهی یهكهم: مهبهست لهم دهستهواژانهی خوارهوه بۆ ئهم یاسایه واتاكانی بهرامبهریهتی:ـ یهكهم: ههرێم : ههرێمی كوردستان ـ عێراق. دووهم: وهزارهت : وهزارهتی دهرامهته ئاوییهكان له ههرێمدا. سێیهم: وهزیر : وهزیری دهرامهته ئاوییهكان. چوارهم : بریكار : بریكاری وهزارهت. پێنجهم : ئهنجومهن : ئهنجومهنی راوێژكاری وهزارهت.
یەكەم
یەكەم: ئەو كوشتار و كۆمەڵكوژیەی (جینۆساید) دەرهەق بە ئێزدییەكان لە ناوچە كوردستانییەكانی دەرەوەی ئیدارەی هەرێم لەلایەن ڕێكخراوی تیرۆرستی دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام ناسراو بە (داعش) ئەنجام درا خەسڵەتی تاوانەكانی جینۆساید و تاوانەكانی دژ بە مرۆڤایەتی و تاوانەكانی جەنگ لە خۆ دەگرن كە تاوانی نێودەوڵەتین و، دەسەڵاتە دەستورییەكانی كۆماری عێراقی فیدراڵ بەرپرسیاریەتی قەرەبووكردنەوە و دابینكردنی ماف و ئیمتیازاتی قوربانیان و ئاوەدانكردنەوەی ناوچەكە لە ئەستۆ دەگرن.
ماددهی سێیهم:
ماددهی سێیهم: یهكهم: بۆ پێشمهرگه(زێڕهڤانی ههرێم)ی كه مئهندام مووچهیهكی خانهنشینی خهرج دهكرێ كه به قهدهر دوامووچه و دهرماڵهكانی بێت كه لهكاتی خزمهتكردنیدا وهریدهگرت، ههروهها دهرماڵهی كهمئهندامیهكهشی بهپێی پلهی پهككهتنهكهی بۆ خهرج دهكرێ. دووهم: پێشمهرگه(زێڕهڤانی ههرێم) كه له مهیدانی شهڕدا تووشی كهمئهندامی بووبێ وپلهی پهككهوتهییهكهی گهیشتبێته(50%)و بهرهوههوراز، پایهیهكی بهرزتری پێدهدرێ و مووچهی خانهنشینیهكهی لهسهر بنچینهی پایهی نوێی بۆ خهرج دهكرێ، لهگهلأ خهرج كردنی پاداشتی تایبهت به رێزلێنانهكهی كه له ئهنجامی ئهو قارهمانیهتیانهدا له مهیدانی شهڕدا نواندوویهتی. سێیهم: پێشمهرگه (زێڕهڤانی ههرێم)ی كه به رێژهی(100%)تووشی كهمئهندامی بووه له مهیدانی شهڕدا، دوو پایهی بهرزتری پێدهدرێ و مووچهو دهرماڵه تایبهتیهكان به ڕێزلێنانی سهبارهت به نواندنی قارهمانیهتیهكانی له مهیدانی شهڕدا بۆ خهرج دهكرێ. چوارهم: ههموو ئهو پارانهی كه لهدوا مووچهی له ماوهی ههژده مانگ وهری دهگرت وهك پاداشت بۆ یهكجار بۆی خهرج دهكرێ. پێنجهم: ئهو پێشمهرگه (زێڕهڤانی ههرێم) ـه كهمئهندامهی كه بڕگهی (دووهم)له ماددهی (دووهم)ی ئهم یاسایه دهیگرێتهوه، دهرماڵهی كهمئهندامی به رێژهی (50%)ی ههموو مووچهكهی بۆ خهرج دهكرێ.
مادهی یهكهم
مادهی یهكهم: سهرۆكایهتی ههرێم دیوانێكی دهبێت بهناوی (دیوانی سهرۆكایهتی ههرێمی كوردستان) كه خاوهن كهسایهتی مهعنهویهو ئهم ئهركانهی خوارهوهی ههیه:یهكهم: سهرپهرشتی كردنی فهرمانگهكانی دیوان.دووهم: رێكخستنی پهیوهندی لهنێوان سهرۆكایهتی ههرێم وسهرۆكایهتی ئهنجومهنی نیشتمانیی كوردستان- عیراق وسهرۆكایهتی ئهنجومهنی وهزیرانی ههرێمی كوردستان- عیراق.سێیهم: رێكخستنی پهیوهندی لهنێوان سهرۆكایهتی ههرێم و دهسهڵاتهكانی عیراقی فیدراڵ.چوارهم: رێكخستنی چالاكی و پهیوهندییهكانی سهرۆكی ههرێم له ناوهوهو دهرهوهی ههرێمی كوردستان.
مادهی دووهم
مادهی دووهم: سهرۆكی ههرێم به پلهی وهزیر سهرۆكی دیوانی سهرۆكایهتی ههرێم دادهمهزرێنێت.
ماددهی دووهم:
ماددهی دووهم: یهكهم: دامهزراندن و رهزامهندنی دهربڕین لهسهر دهست له كار كێشانهوه و خانهنشین كردن و گهڕاندنهوهی بۆ خزمهت له پلهی ملازم بهرهوسهرهوه، به پیشنیازی وهزیری پێشمهرگه و به رهزامهندنی فهرماندهی گشتی هێزهكانی پاراستنی ههرێم (زێڕهڤانی) دهبێت یان ئهو كهسهی ئهو دهستهڵاتی پێ دهدات. دووهم : سهرۆك ئهركانی هێزی پێشمهرگهی كوردستان و یاریدهدهرهكانی و فهرماندهی فرقهكان و پایه سهربازییه تایبهتیهكان به پێشنیازی فهرماندهیی گشتی هێزهكانی پاراستنی ههرێم و رهزامهندیی فهرماندهی گشتی دادهمهزرێن.
چوارەم
چوارەم: پێویستە لەسەر ئەنجومەنی وەزیران حوكمەكانی ئەم بڕیارە بخاتە بەركار.
ماددهی سێیهم :
ماددهی سێیهم : مهرجهكانی پێدانی پلهی ملازم له هێزی پێشمهرگهی كوردستان (زێرهڤانی ههرێم) بهم شێوهیهی خوارهوه دهبێ: یهكهم : هاووڵاتی ههرێمی كوردستان بێ. دووهم : (20) ساڵی تهمهنی تهواو كردبێت و له (26) ساڵیش زیاتر نهبێت. سێیهم: خاوهن ئابڕوویهكی پاش و رهوشتێكی بهرزبێت و لهسهر تاوانێك یان كهتنێكی ئابڕوو بهر حوكم نهدرابێ . چوارهم : دهرچووی یهكێك له مانه بێت : 1. یهكێك له كۆلێجهكانی سهربازی. 2. كۆلیج یا پهیمانگا باڵاكان به مهرجێك ماوهی خوێندنهكه یان له چوار سالأ كهمتر نهبێ. ج-خوله تایبهتیهكانی هێزی پێشمهرگهی كوردستان. پێنجهم: مهرجهكانی تهندروستیء توانای جهستهیی تێدا بێته دی. شهشهم:مهرجهكانی بڕگهی (دووهم وچوارهم)ی ئهم ماددهیه ئهو ئهفسهرانه ناگرێتهوه كه بههۆی ئهوهی پێشمهرگهی تێكۆشهر بوون له ریزهكانی بزووتنهوهی رزگاریخوازی كوردستان پلهی ئهفسهرییان پێ بهخشراوه. حهوتهم: دهرچووانی كۆلێژهكانی كۆمهڵهی پزیشكی و ئهندازیاریی له كاتی خۆ بهخشكردنیان له ڕیزهكانی پێشمهرگه(زێڕهڤانی ههرێم) پلهی ملازمی یهكهمیان پێدهدرێ.
ماددهی ههشتهم:
ماددهی ههشتهم: مهرجهكانی وهرگرتنی پێشمهرگهی خۆبهخش ئهمانهی خوارهوهن: یهكهم: دهبێ له هاوواَتیانی ههرێمی كوردستان بێت. دووهم: تهمهنی له (18) ساڵ كهمتر نهبێ. سێیهم: تهمهنی له (25) ساڵ زیاتر نهبێت بۆ سنفه فهنیهكانء له (30) ســـاڵیش تێپهڕ نهكات بۆ سنفهكانی تر. چوارهم: خوورهوشتێكی بهرزو ناوبانگی باشیههبێتء بههیچ تاوانێك یان كهتنێكی ئابڕوبهر سزا نهدرابێت. پێنجهم: ساڵی شهشهمی له قۆناغی خوێندنی بنهڕهتی تهواو كردبێت.
ماددهی پهنجایهم
ماددهی پهنجایهم: یهكهم: دادوهر دهبێ ئهم ئهركانه بهجێ بێنێ: 1-پاراستنی شكۆمه$ندی دادوهری بهوهی بێلایهن و پاك بێ و بهدووربێ لهههر كار وكردارێك كه ببێته$ هۆی گومان لێكردنی لهرووی سهر راستیهوه. 2-ئاشكرانهكردنی ئهوكاروبار وزانیاری و باوهڕنامهی بههۆی كاره$كهیهوه ئاگادارییان لێ پهیدا دهكا و ئهوانهشی پهیوهندیان بهدام و دهزگاكانی ههرێم و كهسانهوه دهبێ، ئهم ئهركهشی تهنانهت دوای كۆتایی هاتنی خزمه$ته$كهی ههر له ئهستۆی دهبێ. 3-نهكردنی بازرگانی یا ههر كارێك كه لهگهڵ ئیشی دادوهریدا ناگونجێ. 4-له$به$ركردنی پۆشاكی تایبه$تی لهكاتی دادبینیدا (المرافعه) به پێی ئهو رێنماییانهی وهزیری داد دهری دهكا. 5-نیشته$جێ بوون له مهڵبه$ندی شوێنی كاره$كهیدا لهو حاڵهته$دا نهبێ كه وهزیری داد لهبه$ر بارودۆخێكی تایبه$تی رێگهی دهدا له شوێنێكی تردا نیشته$جێ ببێ. دووهم: چالاكی سیاسی لهدادوهر قهده$غهیه ونابێ خۆی بۆ ئهنجومهنی نیشتمانی و دهسته ناوخۆییهكان و رێكخراوه سیاسیهكان بپاڵێوێ دوای وازهێنانی نهبێ لهكاره$كهی.