أحكام القانون
البحث في المحتوى🔎
ماددهی بێنچهم
ماددهی بێنچهم: یهكهم:حوكمهكانی ئهم یاسایه ئهو هاووڵاتییه عیراقیه عهرهبانه ناگرێتهوه كه لهم دوو حاڵهتهی خوارهوهدا له ناوچه بهعهرهبكراوهكاندا جێگیربوون: 1. ئهكهر ئهو هاووڵاتییه عهرهبه له كاتی سهر ژمێرییه گشتییهكهی ساڵی(1957)دا دانیشتووی كوردستان بووبێ وله كوردستان بوو بێ 2. ئهگهر له كوردستان جێگیر بوو بێ بهر له 11/9/1961 تۆماری ئهحوالی مهدهنیی خۆی بۆ كوردستان گواستبێتهوه. دووهم: ئهو هاووڵاتییه عیراقییه عهرهبانه كه بڕگهی (یهكهم)ی ماددهی پێنچهمی سهرهوه دهیانگرێتهوه ههموو مافێكی مهدهنی وسیاسی ورۆشنبیری وئابووری و كومهڵاتییان دهبێت ههروهك هاووڵاتیانی كوردستان.
ماددهی یهكهم
ماددهی یهكهم : چارهنووسی یاسایی بهرپرسی ودهست وپێوهندهكانی رژێمی دیكتاتۆری پێشوو كه له ههرێمی كوردستانی عێراقدان،ئهوانهیان كه به پیر لێبوردنه گشتییهكهی دوای راپهریینه شكۆدارهكهی سالی (1991) ــهوه نههاتن،بهم شێوهیهی خوارهوه دهبێت : یهكهم :بۆ ماوهی (15) پازده ساڵ له مانهی خوارهوه بێبهش دهبن : 1. دهنگدان وخۆپالاوتن له ههڵبژاردنه گشتییهكان وههڵبژاردنهكانی ئهنجومهنگهلی محهللی وشارهوانی وكۆمهڵهو سهندیكاكان وئةندامێتیی ئهنجومهنگهلی ئیدارهی موئهسهسات وشیركهته گشتی وتێكهلهكان. 2. له ئهستۆ گرتنی وهزیفه گهلی ئیداری وسیاسی. 3. چهك ههڵگرتن یان به خاونبوونی چهك. 4. ههڵگرتنی ویسامگهل ونیشان ومهدالیاو سوودمهندبوونیش له ماف وئیمتیازهكانییان. 5. مافی داخڵبوونی حزبگهلی سیاسی ورێكخراوهكانی مافی مرۆڤ ونواندنی ههر بزاڤێكی سیاسی. 6. موڵكداربوونی ئامرازهكانی راگهیاندن،به نموونه،وهك (رادیۆ، تهلهفیزیۆن،رۆژنامه،گۆڤارو ئامرازهكانی كاركردن له رای گشتی)یان ئیش كردن لهم بوارانهدا، یا، بهههر سیفهتێك،دهبێ، ببێ. 7. هاوپشك بوون بهشێوهیهكی راستهوخۆ یان ناڕاستهوخۆ له ههر ئیلتیزامێ لهگهڵ دایهرهگهلی حكومهت و دهزگاو شیركهته گشتی وشیركهته تێكهڵهكاندا . 8. كار كردن له ناوهندی زانكۆییدا، بهههر سیفهتی، دهبێ، ببێ.
ماددهی بیست و چوارهم:
ماددهی بیست و چوارهم: پێویسته لهسهر فهرمانگه رهسمی و نیمچه رهسمییهكان وێنهیهك له فهرمانی دامهزراندنی جیۆلۆجی له لای خۆیان بدهنه سهندیكا.
ماددهی بیست و دووهم:
ماددهی بیست و دووهم: لیژنهی لق ئهم دهسهڵاتانهی ههیه: 1. جێبهجێ كردنی بڕیار لهسهر دراوهكانی دهستهی گشتی و ئهننجومهنی سهندیكا. 2. دامهزراندنی بهردهستهكان (مستخدمی) له لق و دیاری كردنی كرێكاران. 3. ههڵبژاردنی ئهو كهسهی نوینهرایهتی سهندیكا دهكات له لیژنه رهسمییهكاندا. 4. پێشكهش كردنی پێشنیار و راسپاردهی تایبهت به كاروباری لق بۆ ئهنجومهن تا بڕیاری لهبارهوه بدرێت. 5. سهرفكردنی خهرجی پێویست بۆ كاروباری لق له دوو توێی بودجهكهیدا. 6. پێكهێنانی لیژنهی لاوهكی بۆ جێبهجێ كردنی مهبهستهكانی سهندیكا. 7. (كارپێكردن)ی ئهو دهسهڵاتانهی كه ئهنجومهنی سهندیكا پێی دهبهخشێت به گوێرهی ئهم یاسایه.
ماددهی چوارهم:
ماددهی چوارهم:دهستهی گشتی بۆ بهڕێوهبردن و وهبهرهێنانی داهاتهكان خاوهن كهسایهتی مهعنهوی وسهربهخۆیی دارایی وكارگێڕیه،فهرمانبهرێك بهپلهی بهڕێوهبهری گشتی سهرۆكایهتی دهكات وبهرێوهی دهبات كه بڕوانامهی بهرایی زانكۆیی به دهست هێنابێت وخاوهن لێزانی وپسپۆری بێت.
ماددهی شهشهم:
ماددهی شهشهم: ههیئهكه بۆ وهدیهێنانی ئهم ئامانجانهی خوارهوه تێدهكۆشێ: 1- لهم ڕێگایانهی خوارهوه، ئهو بناغهو بنهمایانه دهپارێزێ كه سیستهمی فیدراڵی دیموكراتی و پهرلهمانی و فرهلایهنیی دهوڵهتی ئیتتیحادیی عێراقی لهسهر بنیاد دهنرێ: أ- بۆ پاراستنی ماڵ و گیانی هاووڵاتییانی ههرێم خهبات دهكا. ب- ههوڵ دهدا ئاسایش و سهقامگیری له ههرێمدا دهستهبهر بكا و، موڵك و ماڵی گشتی بپارێزێ. ج- ئازادیی گشتی و ئازادیی تایبهت دهپارێزێ، و ههلومهرجێكی لهبارو زهرووری ئهوتۆش دهڕهخسێنێ كه هاووڵاتییان بتوانن بهپێی ئیعلان و پهیمان و بهڵگهنامهگهلی مافی مرۆڤی نێودهوڵهتی مافهكانی خۆیان مومارهسه بكهن. د- پاراستنی پێڕۆ و دابودهستووری گشتی و ئهخلاق. 2- لهناوبردنی بێهۆشكهرهكان. 3- لهناوبردنی تیرۆر و تۆقاندن. 4- لهناوبردنی سیخوڕی. 5- أ- زانیارییهكان كۆدهكاتهوه، و ئهو ههڕهشانهش كه ئارِاستهی ئاسایشی نیشتمانیی كۆماری ئیتتیحادیی عێراق دهكرێن ههڵیاندهسهنگێنێ، و له ڕێگای سهرۆكایهتیی ههرێمهوه دهیانگهیهنێته دهزگاگهلی تایبهت به ئاسایشی نیشتمانیی فیدراڵی. ب- بهپێی میكانیزمێ كه یاساكان دیاریان دهكهن، تۆمهتباران و تاوانكاران و دهعواكانیان لهنێوان دهزگاكانی ئاسایشی فیدراڵی و ئاسایشی ههرێمدا ئاڵوگۆڕ دهكات.
ماددهی نۆیهم
ماددهی نۆیهم: سهرۆكی ههیئه بۆی ههیه پێكهاتهكانی ههیئهكه، به خۆی و به بهڕێوهبهرهكان و بهش و هۆبه و نووسینگهكانیشهوه دابنێ و پێكیان بهێنێ، و ئهرك و فرمانیشیان له چوارچێوهی ئهم یاسایهدا دیاریبكاو سهڵاحییاتی بهرپرسهكانی ئیدارهكانیشی دهسنیشان بكاو میلاكیان بۆ دابنێ و موفرهداتی بوجهكهشی پێشنیاز بكاو پێشكهشی سهرۆكی ههرێمی بكا بۆ تهسدیقكردن، بۆیشی ههیه خولی فێربوون و قاڵبوونیش بۆ كارمهندانی بكاتهوه.
ماددهی پازده
ماددهی پازده: 1/ ئهگهر له كۆبوونهوهی دهستهی گشتیدا، زۆرینهی زۆری ئهندامانی سهندیكا ئاماده نهبن، نیصاب نایهتهجێ، لهو بارهدا، كه نههاتهجێ، ئهوا دهستهی گشتی، دوای پازده رۆژ، لهههمان كات و جێگای دیاركراودا كۆدهبێتهوه، لهم بارهدا، نیصاب به ئامادهبوونی سێیهكی ئهندامان دێته جێ، ئهوجا ههموو بڕیارێ به زۆرینهی دهنگی ئامادهبووان دهدرێ و، ئهگهر هات و دهنگهكانیش هاوتا بوون، ئهوه، لهو بارهدا دهنگی نهقیب بهر كام تا بكهوێ، هی ئهوه. 2/ئهندامێ ئهگهر له ههڵسوڕاندنی پیشهكهی بێیهش كرابێ، ناشێ له كۆبوونهوهكانی دهستهی گشتیدا بهشداری بكات.
ماددهی دووهم
ماددهی دووهم: له ههر جێگایهكی یاسا ژماره (4)ی ساڵی (1993)و ههر یاسایهكی دیكهدا دهستهواژهی (وهزارهتی پیشهسازی و وزه) هاتبێ، دهستهواژهی (وهزارهتی پیشهسازی و كارهبا) جێگای دهگرێتهوه.
ماددهی دووهم
ماددهی دووهم: حوكمهكانی ماددهی یهكهمی ئهم یاسایه ئهو نرخانهش دهگرێتهوه كه پێشتر وهزارهتی پیشهسازی و وزه لهههرێمدا ئیقراری كردووه.
ماددهی یهكهم
ماددهی یهكهم: وهزیری پیشهسازی و وزه بۆی ههیه نرخی یهكه كارهباییهكان و ئامرازە (مستلزمات) كارهباییهكانی سهر به وهزارهتهكه دابنێ و كرێی موحهوویله كارهباییهكانیش كه ههن دیاربكات.
المادة السادسة
المادة السادسة :- يصدق على هذا البروتوكول وفقاً للنظم الأساسية في كل من الدول المتعاقدة وتودع وثائق التصديق لدى الأمانة العامة لجامعة الدول العربية ويعمل بأحكامه بعد انقضاء خمسة عشر يوماً من تاريخ تسلم الأمانة العامة لوثائق تصديق أربع دول .
ماددهی شازدهیهم
ماددهی شازدهیهم: پارێزگار بۆی ههیه به یاننامهیهك سهبارهت بهم كاروبارانهی خوارهوه دهربكا و دهبێ به یهكێ له رێ و شوێنهكانی راگهیاندن بڵاوبكرێتهوه: 1-قهدهغه كردنی ههڵگرتنی چهكی ئاگرین له لایهن مۆڵهتدراوانهوه له كاتی پێویستدا و بۆ ئهو ماوهیهی دیاری ی دهكا له ههموو ناوچهكانی پارێزگا یا له بهشێكیدا و بۆی ههیه لهبهر چهند هۆیهكی شیاو ههندێ له مۆڵهتدراوانی لێ دهربكا. 2-رێ نهدان به خهڵكێكی دانیشتووی دهرهوهی سنووری شارهوانی یهكان به هاتنه ناوهوهیان به چهكهو بۆ ماوهیهكی كاتی ئهگهر بهرژهوهندی گشتی وههای خواست. 3-قهدهغه كردنی تهقه كردن له بۆنه گشتی و تایبهتی یهكاندا له ناو شارو شارۆچكه و گوندهكاندا. 4-وهرگرتنی چهكی ئاگرین به پسوولهیهك له خاوهنهكانیان مۆڵهت دراو بن یا بێ مۆڵهت بۆ ئهو ماوهیه دیاری ی دهكا، ههر كاتهك هۆیهكهی له ئارادا نهما بڕیاری گهرانهوهیان دهدا لهگهڵ رهچاو كردنی حوكمهكانی ماددهی بیستهمی ئهم یاسایه سهبارهت به مۆڵهتهكان.
ماددهی دوازدهیهم
ماددهی دوازدهیهم: 1-ئهم كهسانه له مۆڵهتی ژێر دهست گرتن و ههڵگرتنی چهكی ئاگرین و عهتادهكهی بهدهر دهبن: یهكهم: پێشهوای ههرێم یا ئهوهی جێگهی دهگرێتهوه. دووهم: سهرۆك و ئهندامانی ئهنجومهنی نیشتمانی ههرێم. سێ یهم: سهرۆك و ئهندامان و ئهنجومهنی نبشتمانی ههرێم و ههر یهكێك به پلهی وهزیر بێ. چوارهم: بریكاری وهزارهتهكان و پلهی تایبهتی و سهرۆكهكانی وهحده ئیداریهكان. پێنجهم: دادوهر و قازی و ئهندامانی داواكاری گشتی و لێكۆلهرهوه دادگهرهكان. 2-دهشێ ئهفسهرانی هێزه چهكدارهكان چهكی ئاگرییان له ژێر دهست دا بێت یا ههلیبگرن به باوهرنامهیهكی بێ رهسم لێدان كه وهزیر دهری دهكا و بۆی ههیه دوای خانهنشینكردنی به روتبهی (رائد) و بهرهو ژوور بوو باوهر نامه بێ رهسم لێدانهكهی به شێوهیهكی ههمیشهیی لهلا بمێنێتهوه و دوای مردنی حوكمی باوهر نامهكهی دهچێ بۆ گهورهترین منداڵهكانی و ئهگهر مهرجه یاساییهكان ههبوون به مۆڵهتێكی رهسی دادهندرێ. 3-دهشێ ئهفسهران و مفهوهزهكانی هێزهكانی ئاسایش ناوخۆ چهكی ئاگرین و عهتادهكهیان له ژێر دهستدا بێت بێت یا ههلیبگرن به باوهرنامهیهكی بێ رهسم لێدان كه وهزیر ناوخۆ یا ئهوهی دهسهڵاتی دهداتێ دهری دهكا و ئهفسهر بۆی ههیه دوای خانهنشینكردنی به روتبهی (رائد) و بهرهو ژوور بوو باوهرنامه بێ رهسم لێدانهكهی به شێوهیهكی ههمیشهیی لهلا بمێنێتهوه و دوای مردنی حوكمی باوهر نامهكهی دهچێ بۆ گهورهترین منداڵهكانی و ئهگهر مهرجه یاساییهكان ههبوون به مۆڵهتێكی رهسی دادهندرێ.
ماددهی چواردهیهم
ماددهی چواردهیهم: 1-دهسهڵاتی مۆڵهتدان بۆی ههیه مۆڵهتی ژێر دهست گرتن و عهتادهكهی بهبێ رهسم بدا بهو فهرمانبهرانهی دهوڵهت كه ئهركی فهرمانگهكانیان به لایهنگری فهرمانگهكانیان دهیخوازی له حاڵهتی نهمانی ئهو ئهركهدا فهرمانگهكان دهسهڵاتی مۆڵهتدانی لێ ئاگادار دهكهن كه ئهوسا مۆڵهتهكان پووچ دهبنهوه و دهبێ له ماوهی (7) رۆژدا له رۆژی نهمانی ئهركهكهوه چهكهكه بدهنه دهسهڵاتی مۆڵهت دان. بهڵام دهشێ مۆڵهتی ئهو چهكهیان به پێی حوكمهكانی ئهو یاسایه پێ بدرێ. 2-دهشێ چهكی حوكمهت و عهتادهكهی بگهرێندرێتهوه بۆ ئهو فهرمانگانهی دهوڵهت كه له سهرهوهدا دیاری كراون بهڵام ئهو چهك و عهتادهیان بۆ تهرخان ناكرێ تا مۆڵهتی ژێر دهست گرتن و ههڵگرتن وهرنهگرن كه لهلایهن دهسهڵاتدارانهوه بهبێ رهسم دهیان درێتێ و ئهو فهرمانگهیانهش دهبێ دوای نهمانی سیفهتی فهرمانبهریهكهیان و ئهو چهكه ئاگرینه و عهتادهكهی بدهنهوه بهو لایهنهی تهرخانی كردبوون. 3-ئهو كهسهی ئهو چهكه ئاگرین و عهتاده بزر دهكا كه بهپێی ئهم یاسایه پێی سپێردراوون و پێنج جای نرخه سهلمێنراوهكهی له كاتی بزربوونیا لێ ی دهستێنرێ ئهگهر له ئهنجامی كهم ترخهمی خۆیدا بوو یا سێ جای نرخهكهیان له حاڵهتهكانی تردا جگه لهو سزا (انچباگی) یانهی بهسهریدا دهسهپێنرێ.
ماددهی سێیهم:
ماددهی سێیهم: ئهنجومهن سهربهخۆیی ئیداریی و دارایی خۆی ههیه شهخسییهتی مهعنهویی خۆیشی دهبێت.
ماددهی ههژدهیهم
ماددهی ههژدهیهم: وهزیری ناوخۆ بۆی ههیه ماوه بداته ئهوكهسهی چهكی له دهرهوهی عێراقهوه لهگهڵ خۆی دا هێناوه دهمانچه و یهك تفهنگی راو و عهتادهكهیان له له فهرمانگهی گومرگ دهربكا دوای پهسهند كردنی له لایهن دهسهڵاتی مۆڵهتدانهوه دوای بوونی مهرجه یاساییهكان له خاوهنهكانیاندا به ژێر دهستگرتن وههڵگرتنی ئهو چهكانهوه دهبێ رهسمی گومرگی پێویستیان لێ بدرێ و ماوهدانهكهی ئهو كهسهش جار دهبێ.
ماددهی دووهم:
ماددهی دووهم: بهپێی ئهم یاسایه، ئهنجومهنێ بهناوی (ئهنجومهنی باڵای وهرزشی ههرێمی كوردستانی – عێراق) ساز دهدرێت و به باڵاترین دهستهی كاروباری وهرزشیی ههرێم له قهڵهم دهدرێ و به سهرۆكایهتیی ئهنجومهنی وهزیرانهوه پهیوهست دهبێ و بارهگاكهشی له ههولێری پایتهختی ههرێمدا دهبێ و، لهمانهی خوارهوه پێك دێت: یهكهم/ دهستهی گشتی، لهمانه پێك دێت: 1-سهرۆكهكانی یهكێتییه وهرزشییهكانی ههرێم. 2- سهرۆكهكانی یانه وهرزشییهكانی ههرێم. 3- بهرپرسانی لیژنه گهلی وهرزشیی پارێزگاكان. دووهم: دهستهی تهنفیزی، لهمانهی خوارهوه پێك دێت: 1-سهرۆك. 2- جێگری سهرۆك. 3- سكرتێر. 4- ئهمینداری دارایی. 5- بهرپرسی یانهو یهكێتیه وهرزشییهكان. 6- بهرپرسی مهكتهبی پێوهندیگهل و راگهیاندن. 7- بهرپرسانی لیژنهگهلی وهرزشیی پارێزگاكان. 8- نوێنهری وهزارهتی رۆشنبیری. 9- نوێنهری وهزارهتی پهروهرده. 10- نوێنهری فێركردنی باڵا. 11- نوێنهری وهزارهتی كاروباری پێشمهرگه. 12- نوێنهری وهزارهتی ناوخۆ. 13- نوێنهری لاوانی كوردستان. 14- (3) سێ شارهزای پسپۆر كه سهرۆك به رهزامهندیی ئهنجومهن ناوزهدیان دهكات. سێیهم: لیژنه وهرزشییهكانی پارێزگاكان: لیژنهی پارێزگا له (3) سێ ئهندام پێك دێت كه لهلایهن سهرۆكهكانی یهكێتی و یانه وهرزشییهكانی پارێزگاكهوه ههڵدهبژێردرێن و لیژنهكهش لهناو ئهندامهكانی خۆیدا سهرۆكێك و بهرپرسێكی دارایی بۆ خۆی ههڵدهبژێرێ. ئهركی سهرشانی ئهم لیژنهیه ئهوهیه كه سهرپهرشتی ههموو كاروبارێكی وهرزشیی پارێزگاكه دهكاو راپۆرتگهلی خولاوخول (تقاریر دوریه)یش له بارهی بزاڤی وهرزشییهوه پێشكهش به ئهنجومهن دهكات.
ماددەی شەشەم
ماددەی شەشەم:موعامەلەكانی سەر لە نوێ تۆماركردنەوە كە بەپێی دەقەكانی ئەم بڕیارە تەسدیق كرابن و شەرت و شرووتی یاسایان بەجێ هێنابێ لە رەسمی تازەی تۆماركردنەوەی عیقاری عەفو دەكرێن.
پێنجهم
پێنجهم/ ئهم بڕیاره لهرۆژی بڵاوكردنهوهی له رۆژنامهی رهسمی دا جێ بهجێ دهكرێ.