أحكام القانون
البحث في المحتوى🔎
ماددهی چواردهیهم
ماددهی چواردهیهم: ماددهی بیست و سێیهمی یاساكه ههموار دهكرێت و بهم شێوهیهی لێ دێت: لهلایهن لقهوه و له چوار چێوهی سنووری جوگرافی خۆیدا پێناسه به ئهندامان دهدات، به مهرجێك نموونهكه یهكگرتوو بێت و له مهكتهبی سكرتارییهتهوه دهرچوو بێت.
ماددهی دوازدهیهم
ماددهی دوازدهیهم: یهكهم: خاڵی (1) له بڕگهی یهكهم له ماددهی شازدهیهم ههموار دهكرێت و بهم شێوهیهی لێ دێـت: 1- بڕه پارهیهك كه ئهندامان به پێی میكانیزمێكی دیاریكراو لهلایهن ئهنجومهنی تهنفیزی دهیدهن، ئهم بڕه پارهیهش بهم شێوهیه دابهش دهكرێت: أ- 70% حهفتا لهسهد بۆ حسابی سندووقی بیمه. ب- 20% بیست لهسهد بۆ حسابی لق. ج- 10% ده لهسهد بۆ حسابی مهكتهبى سكرتاریهت. دووهم: بڕگهی دووهم له ماددهی شازدهیهم ههموار دهكرێت و بهم شێوهیهی لێ دێت: دووهم: كۆنگرهی گشتی چۆنیهتی خهرجكردن له بڕگهكانی (أ، ب، ج)ی یهكهم دیاری دهكات و پێویسته دهستهی كارگێری لقهكان پابهند بن بهو رێنماییانهی لهم بارهوه دهردهچن، ولیژنه تایبهتهكان (لیژنهی بیمه و لیژنهی یارمهتیدانی ئهندامان) به مهبهستی جێبهكردنی رێنماییانه پێكدههێنرێن. سێیهم: بڕگهی حهوتهم ههموار دهكرێت و بهم شێوهیهی لێ دێت: حهوتهم: رێژهی 10% ده لهسهدی سهرچاوه داراییهكان كه له بڕگهی یهكهم (ج) داهاتووه لهلایهن لقهوه بۆ سهر حیسابی مهكتهبی سكرتارییهت دهگوازریتهوه.
ماددهی سێیهم
ماددهی سێیهم: ماددهی پێنجهمی یاساكه ههموار دهكرێت بهم شێوهیهی لێ دێت: 1. ئهندامیهتی له یهكێتی مافێكی ئارهزوومهندانهیه و ئهمانه دهگرێتهوه: 2. ههموو مامۆستایان و وانهبێژانی قوتابخانه و پهیمانگا و زانكۆ حكومییه تایبهتییهكان و ئههلیهكان. 3. ههموو مامۆستایان و، سهرپهرشتیاران و ئهندامانی دهستهی فێركاری و دهرس وتنهوه، كه كارمهندی وهزارهت و دهسته و دامهزراوهكانی پهروهردهیی و فێركردنن. 4. خانهنیشانی ئهندام له دهستهی فێركاری و دهرس وتنهوه كه دهیانهوێت ببنه ئهندامی یهكێتی به داواكارییهكی نووسراو. ب ـ مامۆستایانی بزووتنهوهی ڕزگاریخوازی كوردستان چ ئهوانهی شههیدبوون و چ ئهوانهی له ژیاندا ماون دهبنه ئهندامی فهخری.
ماددهی چوارهم:
ماددهی چوارهم: سهندیكا بۆ بهدیهێنانی ئهم ئامانجانه كار دهكات: 1- بهشداری كردن له پشتگیری كردنی حكومهنی ههرێم و سیستهمی دیموكراسی و پشتگیری كردنی فیدراڵیزم و چهسپاندن و پهرهپێدانی. 2- رێكخستنی كارهكانی پیشه تهندروستییهكان له بواری چالاكیی گشتیی و تایبهتیدا و پێشخستنی و بهرزكردنهوهی ئاستی زانستی و پیشهیی ئهندامهكانی له ههرێمدا. 3- رێكخستن و پتهوكردنی پهیوهندیی ئهندامهكانی له نێو خۆیاندا و لهگهڵ دهزگا حكومهتیهكاندا و داكۆكی لێكردنیان و بهرگری كردن له مافهكانیان تا بتوانن ئهركهكانیان جێبهجێ بكهن. 4- پهرهپێدان و بهدیار خستنی رۆڵی خاوهن پیشه تهندروستییهكان له ههرێمدا. 5- هاندان و پشتگیری كردنی توێژینهوه زانستییهكانی ئهندامانی و بهستنی نهدوه و خولی تایبهت بۆ رێكردن لهگهڵ پهرهسهندنی زانستی تهندروستی. 6- پهیوهندی و هاریكاری كردن لهگهڵ ئهو سهندیكا و كۆمهڵانهی كه ئامانجهكانیان لهگهڵ ئامانجهكانی سهندیكا یهك دهگرنهوه، ههروهها بهشداری یهكتری كردن له كۆنگره و خولهكان له ناوهوه و دهرهوهی ههرێمدا. 7- ههوڵدان بۆ زامن كردنی دوا رۆژی ئهندامان له كاتی نهخۆشی و پیریهتی و بێ كاریدا.
ماددهی پێنجهم:
ماددهی پێنجهم: ئهندام دهبێ ئهو مهرجانهی لێ بێنه دی: 1- هاوڵاتی كوردستانی عێراق بێ و تیایدا جێوار بێ. 2- بهتاوانێكی نا سیاسی یان كهتنێكی ئابرۆ بهر حوكم نهدرابێ. 3- بڕوانامهی پهیمانگای تهندروستی یان قوتابخانهی تهندروستی یان خولی تهندروستی یان دواناوهندی تهندروستی ههبێ كه له لایهن وهزارهتی تهندروستییهوه دانی پیانرابێت. 4- ئهنجومهنی سهندیكا بۆی ههیه ئهوانهی له بواری تهندروستی دا كار دهكهن بكاته ئهندام كه خاوهن پیشه تهندروستییهكانن و مۆڵهت پێ دراون.
ماددهی یهكهم
ماددهی یهكهم: ماددهی ههشتهم له یاسای ژماره(90)ی ساڵی 1975 له ههرێمی كوردستان ههمواردهكرێ و بهم شێوهیه دهخوێنرێتهوه: ماددهی ههشتهم: یهكهم: ههموو زهویهكی كه تهسویهی تهواو نهبووبێ یا بڕیارهكانی چهسپاندنی مافی زهوی بهپێی یاسای چاكسازیی كشتوكاڵی پلهی كۆتایی وهرنهگرتبێ، ئهوا به ئهمیری سرف دادهنرێ و ئهم زهویانهی خوارهوهیان لێ بهدهردهكرێ. 1-ئهو زهوییه كشتوكاڵی و باخانهی كه موڵكی سرفن بهپێی سهنهدی تاپۆ كه یاسا به ڕهوای بزانێ. 2-ئهو زهوی و باخانهی كه وهقف كراون وهقفێكی تهواو بهپێی سهنهدی تاپۆ یان بهڵگهیهكی وهقفی كه یاسا به ڕهوای بزانێ. 3-ئهو زهویانهی به درهخت چاندراون بۆ ماوهیهك له (10)دهسالأ كهمتر نهبێ وتێكڕای ژمارهی درهختهكانی له دۆنمێكدا له(40) چل درهخت كهمتر نهبێ. 4-ئهو زهوی و باخانهی كه بڕیاری ژماره(702)ی ساڵی 1973ی ئهنجومهنی سهركردایهتی شۆڕشی ههڵوهشاوه دهیانگرێتهوه. دووهم: ههر كهسێكی گوتی مافی بهكارهێنانی زهوییهكی ئهمیری كشتوكاڵیم لهو ناوچانهدا ههیه كه تهسویه نهكرابێ یاخود تهسویهكهی تهواو نهبووبی، یاخود بڕیارهكانی چهسپاندنی مافی زهوییهكهی بهپێی یاسای چاكسازیی كشتوكاڵی ژماره(117)ی ساڵی 1970 نهگهیشتبوونه پلهی قهتعی، یان ئهوانهی بڕیاری تهسویهكهیان ههڵوهشاوهتهوهو ئیسپات بوو بهپێی مامهڵهی كشتوكاڵی پێش جێبهجێ كردنی یاسای چاكسازیی كشتوكاڵیی ناوبراو بهكاری هێناوه، ئهوا ئهو رووبهرهی كه بهكاری هێناوه بهناوی دهوڵهت تۆماردهكرێ و مافی بهكارهێنان دهدرێت به بهكارهێنهرهكه به مهرجێك لهو رادهیه دهرنهچێت كه له ماددهی دووهمی یاسای ژماره(90)ی ساڵی 1975دا هاتووه. لهگهلأ دهست نهكردنه ئهو مافانهی كه چهسپێنراون بهپێی به دهركردنهكانی له بڕگهكانی (1، 2، 3، 4)ی بڕگهی یهكهمی ئهم ماددهیهدا هاتوون. سێیهم: وهزارهتی شارهوانییهكان لێكۆڵینهوهیهكی گشتی ئامادهو پێشكهش دهكات بۆ بهیان كردن و دهستنیشان كردنی زهوییهكانی دهكهونه ناو ماستهر پلانی شارهوانییهكان كه حوكمهكانی ئهم یاسا دهیانگرێتهوه له ماوهیهكدا كه له شهش مانگ زیاتر نهبێ له رۆژی جێبهجێ كردنیهوهو پڕۆژهی یاسایهك به چۆنیهتی قهرهبوو كردنهوهی خاوهنهكانیان بهپێی یاسا كارپێكراوهكان پێشكهش بكات.
یهكهم
یهكهم/ ههموو زهویی و زارێكی صرفی ئهمیریی له ههرێمی كوردستانی عێراق دا كه ببۆ مهبهستی گهشت وگوزاریی تهرخان كراون، دهبنه موڵكی وهزارهتی شارهوانی و گهشت وگوزار ـ دهستهی گشتی گهشت وگوزار به بێ پاره، ئهمهش بهدهردهبێ له حوكمهكانی یاسا كارپێكراوهكان.
ماددهی پێنجهم:
ماددهی پێنجهم: یهكهم: ئهرك و تایبهتمهندییهكانی وهزارهت بهپێڕهو دهسنیشان دهكرێن. دووهم: وهزیر بۆی ههیه بهڕێوهبهرایهتی یان لق یان بهش یان هۆبه یاخود یهكهی دیكه له ناو پێكهاتهی وهزارهت له نوێ دابنێ یان لێكیان بدات یان ههڵیان وهشێنێتهوه بهپێی پێویستی كار لهكاتی پێویستدا.
ماددهی سێیهم
ماددهی سێیهم: یهكێتی رێكخراوێكی پیشهیی سهربهخۆیهو، شهخسییهتی مهعنهویی خۆی ههیهو، مافی موڵكداربوونی موڵك و ماڵی گواستهنی و ناگواستهنیشی ههیه.
ماددهی دهیهم
ماددهی دهیهم: ئهنجومهنی سهندیكا بۆ ههیه رێنمایی پێویست بۆ بهركارخستنی حوكمهكانی ئهم یاسایه دهربهێنێ.
ماددهی ههشتهم:
ماددهی ههشتهم: دهستهی گشتی له ههموو ئهو ئهندامانهی سهندیكا پێك دێ كه ههموو پابهندییهكانی خۆیان جێبهجێ كردووه به پێی ئهم یاسایه، وه به باڵاترین دهسهڵات دهژمێردرێ، وه به ههر سێ ساڵ جارێك له نێوان مانگی كانوونی دووهمدا به بڕیای ئهنجوومهن و بانگێشتی نهقیب كۆبوونهوهیهكی گشتی ئاسایی دهبهستێت بۆ ههڵبژاردنی نهقیب و ههشت ئهندام و دوو ئهندامی یهدهگ بۆ پركردنهوهی ئهندامێتی ئهنجومهن و ئهندامانی لیژنهی بهرزهفتی، وه نیسابیش به ئامادهبوونی دوو سێیهكی ئهندامانی دهستهی گشتی تهواو دهبێ وه له كاتی تهواو نهبوونی نیسابیش دوای پازده رۆژ له كۆبوونهوهی یهكهم، ههڵبژاردن له ههمان كات و شوێندا ئهنجام دهدرێت، ژمارهی ئامادهبوانیش ههر چهندێك بێت نیساب به تهواوی دادهنرێت.
ماددهی سێزدهیهم:
ماددهی سێزدهیهم: ئهنجومهن ئهم پسپۆریانهی خوارهوه ئهنجام دهدات: 1- كاركردن له پێناو هێنانهدی ئامانجهكانی سهندیكا. 2- پێشكهش كردنی پێشنیارهكان دهربارهی ههمواركردنی یاسای سهندیكا. 3- جێبهجێ كردنی بڕیارهكانی دهستهی گشتی. 4- دامهزراندنی كارمهندان له سهندیكاداو دیاری كردنی كرێكانیان. 5- چاوپێخشاندن به داواكارییهكانی چوونه ناو سهندیكا و بڕیاردانی قبووڵ كردنی ئهندامان. 6- دیاری كردنی ئهوهی نوێنهرایهتی سهندیكا دهكا له لیژنه رهسمییهكان و ئهوانهی تر له بارێك دا كه نهقیب نوێنهرایهتی نهكا. 7- ههواڵهكردنی ئهو كێشهو شكاتانهی كه بۆی دێن بۆ لیژنهی بهرزهفتی. 8- بهشداری كردن له پێشكهشكردنی پێشنیارهكان له بارهی تهشریعهكان و پلانهكان و بهرنامه تهندروستیهكان له ههرێمدا. 9- ئهندامانی بودجهی ساڵانه و دامهزراندنی ژمێریارێكی یاسایی بۆ ووردكاری كردنی حسابكاری دوماهی. 10- خۆئامادهكردن بۆ ههڵبژاردن. 11- تهماشاكردنی دهست له كار كێشانهوهی نهقیب یان بریكارهكهی یان ههر ئهندامێكی ئهنجومهن یان لیژنهكانی سهندیكا. 12- دامهزراندن و بهرێوهبردنی یانهكانی سهندیكا به گوێرهی یاسای بهرێوهبردنی كۆمهڵهكان. 13- پێدانی ههندێ له دهسهلاتهكانی خۆی به نهقیب یا سهرۆكی لقهكانی سهندیكا له پارێزگاكاندا. 14- سهرف كردنی خهرجییه پێویستییهكان. 15- بڕیار به زۆرینهی دهنگی ئامادهبوان دهردهچێ، له كاتی یهكسان بوونی دهنگهكانیش بهو لایهنه دا دهلهنگێ كه نهقیبی تێدایه.
ماددهی چواردهیهم:
ماددهی چواردهیهم: نهقیب ئهم دهسهڵاتانهی خوارهوه له ئهستۆ دهگرێ. یهكهم: نوێنهرایهتی كردنی سهندیكا له لای لایهنه دادوهری و كارگێری و سهندیكاكاندا و راستاندنی مامهڵه و بهڵگهنامهكانی تایبهت به سهندیكا، وه بۆی ههیه ههندێ له دهسهڵاتهكانی خۆی بدا به ههر یهكێ له ئهندامانی ئهنجومهن كه خۆی دهست نیشانی بكا. دووهم: سهرۆكایهتی كردنی كۆبوونهوهكانی دهستهی گشتی و ئهنجوومهن.
ماددهی حهوتهم:
ماددهی حهوتهم: ئهم یاسایه له رۆژی دهرهێنانیهوه جێبهجێ دهكرێ و له رۆژنامهی رهسمیدا بڵاو دهكرێتهوه.
ماددهی پێنجهم
ماددهی پێنجهم: سهندیكا لهسهر داواكارییهك دلدهمهزرێ كه به لایهنی كهمهوه (15) هونهرمهند كه ئهنجامدانی كاری هونهرییان له پێنج ساڵ كهمتر نهبێ پێشكهش به وهزارهتی ناوخۆی دهكهن و به دهستهی ئامادهكار دهژمێردرێن بۆ بهرێوهبردنی ئیش و كاری سهندیكا تا كاتی ههڵبژاردنی دێ له ماوهی ئهو پهری سێ مانگدا.
ماددهی شهشهم:
ماددهی شهشهم: لهسهر وهزیره تایبهتمهندهكانه حوكمهكانی ئهو یاسایه جێبهجێ بكهن.
ماددهی دوازده
ماددهی دوازده: داهاتهكانی ئهم دهزگایه لهمانهی خوارهوه پێك دێت: 1. ئهو مزه (رسوم) و قازانجانهیه كه له بزاڤهكانیهوه دێنه دهست. 2. كرێی لانهكانی گهشتیارییه. 3. ئهو بهخشش و یارمهتی و دیارییانهش كه بهپێی یاساو پێڕۆ و رێنماییگهلی بهكار پێشكهش بهدهزگاكه دهكرێن. 4. بهخششی ساڵانهو، ههر دهرماڵهیهكی دی كه حكومهتی ههرێمی كوردستان پێشكهشی بكات.
ماددهی شانزدهیهم:
ماددهی شانزدهیهم: نهقیب ئهم دهسهڵاتانهی خوارهوهی ههیه: 1- سهرۆكایهتی كردنی كۆبونهوهكانی دهستهی گشتی و ئونجومهنی سهندیكا. 2- نوێنهرایهتی كردنی سهندیكا له لای دهزگا دادوهری وكارگێرییهكان و دهسته رهسمی و نیمچه رهسمییهكان و راستاندنی مامهڵهكان و بهڵگهنامه تایبهتكان به سهندیكاوه، وه بۆی ههیه ههندێك له دهسهڵاتهكانی بدا به ههر یهكێك له ئهندامانی ئهنجوومهن كه خۆی دیاری بكا. 3- پشتگیری كردنی توانای دارایی ئهندامانی سهندیكا بۆ مهبهستی كهفالهت.
ماددهی دووهم:
ماددهی دووهم: بڕگهی (یهكهم) له مادده چواردهی یاساكه ههموار دهكرێ و وهك ئهمهی خوارهوه دهخوێنرێتهوه: یهكهم: ئهو كهسهی ناوی له لیستهكه دوو خرابێتهوه، ناشێ هیچ جۆره ئیشێكی پارێزهری بكات تا سهر لهنوێ ناوی تۆمار نهكرێتهوه.
ماددهی پێنجهم
ماددهی پێنجهم: ماددهی نۆزدهمینی یاساكه پووچهڵ دهكرێتهوهو، ئهمهی خوارهوه دێته جێگای: یهكهم: پارێزهرێ ناوی له لیستهكهدا تۆمار نهكرا بێ ناشێ راوێژكاریی یاسایی بكات یان ببێته وهكیلی غهیرو ئیددیعای مافگهلێ بكاو لهبهردهمی دادگاكان و لایهنگهلی لێ پێچینهوهدا دیفاعی لێ بكات یان ناكۆكی یهكلابكاتهوه، تهنیا ئهمهی خوارهوه نهبێ: 1.ئهوانهی دهعوای سهر به چاككردنی كشتوكاڵ و ئهحواڵی شهخصی و ئهحواڵی مهدهنییان له دادگاكاندا ههیه، بۆیان ههیه مێردیان و خهزووریان و خزمی تا پلهی دووهمیان بكهنه وهكیل، كهسێكیش بهپێی (ولایه یان وصایه یان قهیمومه یان تولیه) جێگای كهسێكی تر بگرێتهوه، ئهویش ئهو مافهی ههیه. 2. وهزیری پێوهندیدار یان سهرۆكی لایهنێك كه سهر به وهزارهت نییه، بۆیان ههیه فرمانبهرێكی خاوهن بڕوانامهی بهكالۆریۆسی یاسا (بهشی یاسا)ی خۆیان له جیاتی خۆیان دابنێن كه له مورافهعهی بهردهم دادگاكان و ئهو لایهنانهی كه خهسڵهتی یاساییان ههیه، لهم دهعوایانهی خوارهوهدا ئاماده ببن: أ.لهو دهعوایانهدا كه دایهرهیهك له دایهرهكانی دهوڵهت تهرهفێك بێت تێیداو بههاكهی له (25000) بیست و پێنج ههزار دینار زیاتر نهبێت. ب. لهو دهعوایانهدا كه لهنێوان دایهرهكانی دهوڵهت یان ههندێكیان له دژی ههندێكیان دهیكهنهوه، سا بههای دهعواكه ههرچهندێ دهبێ، ببێ. دووهم: لیژنهیهك بۆ دابهشكردنی دهعوا حكومهییهكان، له سێ ئهندام پێك دههێنرێ یهكێكیان نوێنهرایهتی وهزارهتی دارایی و ئابووری دهكات كه ئهو وهزارهته لهناو ئهو فهرمانبهرانهی خۆیدا كه بڕوانامهی بهكالۆریۆسی یاسایان ههیه دایدهنێ و، دووهمیان نوێنهرایهتی سهندیكای پارێزهران دهكات كه سهندیكا لهناو پارێزهره راوێژكارهكاندا دایدهنێ و، ئهندامی سێیهم ئهو دایهرهیه دایدهنێ كه وهكالهتهكه بۆ ههر دهعوایهك، به جیا دهكاتهوه. سێیهم: دهعواگهلی دایهره رهسمی و نیمچه رهسمییهكان كه دهیانهوێ پارێزهرێكی تێدا بكهن وهكیلی خۆیان مافهكانیان بپارێزێ، تهنها ئهو لیژنهیه دابهشیان دهكات و، دانانی پارێزهرهكهش بهپێی گرنگیی دهعواكهو به رهزامهندیی زۆرینهی ئهندامانی لیژنهكه دهبێت.