أحكام القانون

مادده‌ی یه‌كه‌م: بڕگه‌ (أ) له‌ مادده‌ی دووه‌می یاساكه‌ هه‌موارده‌كرێ و، به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ ده‌خوێنرێته‌وه‌: سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌ن و جێگره‌كه‌ی و سكرتێرو ئه‌ندامیش، له‌ كاتێ ئه‌ندامێتییان كۆتایی دێت یان له‌ ده‌ستی ده‌ده‌ن مووچه‌یه‌كی مانگانه‌ی خانه‌نشینی به‌ بڕی (75%)ی كۆی مووچه‌و ده‌رماڵه‌ی مانگانه‌ی ئه‌و ئه‌ندامانه‌ وه‌رده‌گرن كه‌ له‌ ئه‌نجومه‌ندا به‌رده‌وامن.

مادده‌ی سێیه‌م: پێویسته‌ له‌سه‌ر ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران و لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌جێ بكه‌ن.

مادده‌ی دووه‌م: 1/ به‌ پێی ئه‌م یاسایه‌، سه‌ندیكایه‌ك به‌ناوی ((سه‌ندیكای ژمێركار وته‌دقیقكارانی هه‌رێمی كوردستانی عێراق)) داده‌مه‌زرێ، كه‌سایه‌تییه‌كی مه‌عنه‌ويی ده‌بێ و باره‌گاكه‌ی له‌ هه‌ولێری پایته‌ختی هه‌رێمدا ده‌بێ و، بۆیشی هه‌یه‌ له‌ جه‌رگه‌ی پارێزگاكانی هه‌رێمدا لق بۆ سه‌ندیكا بكاته‌وه‌. 2/به‌ ره‌زامه‌ندی لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندداره‌كان، لیژنه‌یه‌كی ئاماده‌كاری پێك دێ له‌ (15) ئه‌ندام كه‌متر نه‌بێ، تا هه‌ڵبژاردنی گشتيی سه‌ندیكا وسه‌رپه‌رشتی كردنی له‌ماوه‌ی (3) سێ مانگدا ئه‌نجام ده‌درێ.

مادده‌ی ده‌یه‌م: یه‌كه‌م: 1/نوێنه‌ری سه‌رۆك پله‌ی تایبه‌تی هه‌یه‌. 2/ئه‌وه‌ی به‌ نوێنه‌ری سه‌رۆك دابمه‌زرێ، ده‌بێ ئه‌م شه‌رت وشروتانه‌ی تێدا هه‌بێ: أ ـ ده‌بێ هاووڵاتی هه‌رێم بێت و نشینه‌ی هه‌رێم بێت. ب ـ ده‌بێ بڕوانامه‌یه‌كی سه‌ره‌تایی زانكۆی له‌ زانسته‌كانی دارایی یا ئابووری یان یاساییدا هه‌بێ و له‌ ئه‌رك و فەرمانێكیشدا په‌یوه‌ندی به‌ ریقابه‌ی داراییه‌وه‌ هه‌بێ بۆ ماوه‌یه‌ك وه‌زیفه‌ی دیبێ له‌ (12) ساڵ كه‌متر نه‌بێ، به‌ڵام بۆ ئه‌وه‌ی بڕوانامه‌ی ماجستێری له‌ یه‌كێ له‌و زانستانه‌دا هه‌بێ، ئه‌وه‌ ئه‌بێ خزمه‌تی له (10) ساڵ كەمتر نەبێ وئەوەش كە دكتۆرای وەرگرتووە دەبێ خزمەتی لە‌ (7) ساڵ كه‌متر نه‌بێ. ج ـ نابێ به‌ تاوانێ حوكم درابێ سیفه‌تی ده‌ستپاكی یان ناوبانگی نه‌نگ كردبێ. دووه‌م: ئه‌وه‌ی به‌ به‌ڕێوه‌به‌ری گشتی دابمه‌زرێ ده‌بێ ئه‌م شه‌رت وشروته‌ی تێدا بێ: 1/ ده‌بێ هاووڵاتی هه‌رێم بێت و نشینه‌ی هه‌رێم بێت. 2/ده‌بێ، لە كەمی، بڕوانامه‌یه‌كی سه‌ره‌تایی زانكۆی له‌ پسپۆرییه‌كدا پێوه‌نديی به‌ ریقابه‌ی داراییه‌وه‌ هه‌بێ ببێ و، ده‌بێ دوای وه‌گرتنی بڕوانامه‌كه‌ش له‌ ئه‌رك وفەرمانێكدا پێوه‌نديی به‌ ریقابه‌ی داراییه‌وه‌ هه‌بێ بۆ ماوه‌یه‌ك به‌ كردار وه‌زیفه‌ی دیبێ له‌ (10) ساڵ كه‌متر نه‌بێ.

مادده‌ی حه‌وته‌م: ئه‌وه‌ی به‌ سه‌رۆكی دیوان دابمه‌زرێ ده‌بێ ئه‌م شه‌رتو شروته‌ی هه‌بێ: 1/ده‌بێ هاووڵاتی هه‌رێم بێت و نشینه‌ی هه‌رێم بێت. 2/ده‌بێ بڕوانامه‌یه‌كی سه‌ره‌تایی زانكۆی له‌ زانستی دارایی یا ئابووری، یا یاساییدا هه‌بێ و دوای وه‌رگرتنی ئه‌و بڕوانامه‌یه‌ش، ماوه‌یه‌ك، به‌كردار خزمه‌تی هه‌بێ له‌ (12) ساڵ كه‌متر نه‌بێ و بۆ هه‌ڵگرانی بڕوانامه‌ی ماجستێر له‌ یه‌كێ له‌و زانستانه‌دا، له‌ (10 ساڵ) كه‌متر نه‌بێ و بۆ هه‌ڵگرانی بڕوانامه‌ی دكتۆرایش له‌ یه‌كێ له‌و زانستانه‌دا له‌ (7ساڵ) كه‌متر نه‌بێ، یان زوتر وه‌زیر بووبێ. 3/نابێ به‌ تاوانێك حوكم درابێ سیفه‌تی ده‌ستپاكی یان ناوبانگی نه‌نگ كردبێ.

مادده‌ی یازده‌م: ئه‌م یاسایه‌ له‌ رێكه‌وتی بڵاوكردنه‌وه‌ی له‌ رۆژنامه‌ی فه‌رمی (وه‌قایعی كوردستان) دا جێبه‌جێ ده‌كرێت.

مادده‌ی سی و شه‌شه‌م: 1/نابێ موڵك وماڵی سه‌ندیكا ده‌ستی به‌سه‌ردا بگیرێت یا بفرۆشرێ، ته‌نیا مه‌گه‌ر قه‌رزه‌كه‌ له‌ جیاتی نرخی موڵك وماڵه‌كه‌ بێت. 2/به‌ ئاماده‌بوونی نه‌قیب یا جێگره‌كه‌ی یاخود سه‌رۆكی لق یان ئه‌وه‌ی نوێنه‌رایه‌تیان ده‌كا نه‌بێ، نابێ باره‌گای سه‌ندیكا یاخود باره‌گای لقه‌كانی بپشكندرێن. 3/هه‌ر ده‌ست درێژییه‌ك بكرێته‌ سه‌ر ئه‌ندام له‌ كاتی ئه‌نجامدانی ئه‌ركه‌كه‌ی یاخود به‌هۆی ده‌ستدانه‌ پیشه‌كه‌ی ده‌ست درێژیكه‌ر له‌سه‌ر ئه‌و كاره‌ی سزای ئه‌و كه‌سه‌ی به‌سه‌ردا ده‌سه‌پێنرێ كه‌ ده‌ستدرێژی كردبێته‌ سه‌ر فرمانبه‌رێ له‌ كاتی فرمانه‌كه‌یدا. 4/پێویسته‌ ده‌سته‌ڵاتی لێكۆڵینه‌وه‌ به‌ر له‌ هه‌ر لێكۆڵینه‌وه‌یه‌كی له‌گه‌ڵ ئه‌ندام دا له‌سه‌ر تاوانی نه‌بینراو، ئاگاداری سه‌ندیكا بكاته‌وه‌، پێویسته‌ سه‌ندیكاش له‌کاتی لێكۆڵینه‌وه‌دا نوێنه‌ری خۆی بنێرێ. 5/ئه‌ندام له‌ ژووری به‌كرێی پله‌ یه‌كی ده‌زگا ته‌ندروستییه‌كان وحكومه‌تییه‌كان وپه‌یمانگا هونه‌رییه‌كان چاره‌سه‌ر ده‌كرێ وله‌ كرێدان ده‌بووردرێ، به‌ڵام حه‌قی ماندووبوونی پزیشك ونه‌شته‌رگه‌ره‌كان له‌ لیستی حیساب له‌ كاتی نووستنی ئه‌ندام له‌ نه‌خۆشخانه‌ی ئه‌هلی وچوونه‌ عیاده‌ی تایبه‌تی دا ده‌شكێنرێ.

مادده‌ی سی پێنجه‌م: نه‌قیب وجێگری نه‌قیب ئه‌گه‌ر له‌ شوێنی نەقيب كاری بینی له‌ سه‌رپێچی كردنی هه‌ر به‌رزه‌فتیه‌ك كه‌ له‌ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌وه‌ په‌یدا بووبێ، ئیجرائاتی یاساییان ده‌رهه‌ق ده‌كرێ له‌به‌رده‌م لیژنه‌ی به‌رزه‌فتیدا، هه‌واڵه‌ كردنیشیان بۆ لیژنه‌ی به‌رزه‌فتی له‌لایه‌ن ده‌سته‌ی گشتییه‌وه‌ ده‌كرێ.

مادده‌ی یه‌كه‌م:  مه‌به‌ست له‌و زاراوه‌وه‌ و ده‌سته‌واژانه‌ی خواره‌وه‌ ماناكانی به‌رامبه‌ریانه‌ بۆ مه‌به‌ستی ئه‌م یاسایه‌: یه‌كه‌م: هه‌رێم: هه‌رێمی كوردستان-عێراق. دووه‌م: لاو: ئه‌وانه‌ی ته‌مه‌نیان له‌نێوان 16- 35 ساڵه‌. سێیه‌م: سندووق: سندووقی پشتیوانی پڕۆژه‌ بچووكه‌كانی لاوان.

مادده‌ی سێیه‌م: 1. ئه‌وه‌ی له‌م یاسایه‌دا سوودمه‌ند ده‌بێت ناتوانێ مووچه‌ و ده‌رماڵه‌كانی كه‌ وه‌ری ده‌گرێ له‌ هه‌مان كاتدا كۆیان كاته‌وه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌و مووچه‌ و ده‌رماڵانه‌ی كه‌ شیاویه‌تی له‌ كاتی گه‌رانه‌وه‌یدا بۆ ئه‌ندامییه‌تی ئه‌نجومه‌ن. 2. ناكرێ مووچه‌ی خانه‌نشینی له‌گه‌ڵ هه‌ر مووچه‌یه‌كی خانه‌نشینی تردا پێكه‌وه‌ كۆ بكرێنه‌وه‌ جا له‌ هه‌ر لایه‌كه‌وه‌ بێ. 3. له‌ كاتی دامه‌زراندنی ئه‌ندامی خانه‌نشین له‌ پایه‌ی وه‌زیری، یان له‌ وه‌زیفه‌یه‌كی گشتیدا ده‌توانێ سه‌رپشك بێ له‌ هه‌ڵبژاردنی هه‌ر كامێك له‌وه‌ی كه‌ به‌ پێی ئه‌م یاسایه‌ وه‌ری ده‌گرێ، یان ئه‌وه‌ی كه‌شیاویه‌تی پێی بدرێ له‌ وه‌زیفه‌ تازه‌كه‌یدا.

مادده‌ی بیست: جگه‌ له‌وه‌ی كه‌ ئه‌نجوومه‌نی سه‌ندیكا ده‌سته‌ڵاتی كاری تایبه‌تی به‌ نه‌قیب ده‌دات، نه‌قیب ئه‌م كارانه‌ی خواره‌وه‌ش ده‌كات: 1/نوێنه‌رایه‌تی سه‌ندیكا له‌به‌رده‌م هه‌موو لایه‌نێكدا ده‌كات. 2/جێ به‌جێ كردنی بڕیاره‌كانی ئه‌نجوومه‌نی سه‌ندیكا. 3/بانگهێشت كردنی ده‌سته‌ی گشتی بۆ كۆبوونه‌وه‌، ئه‌مه‌ش له‌سه‌ر بڕیاری ئه‌نجوومه‌نی سه‌ندیكا ده‌بێت. 4/سه‌رۆكایه‌تی كردنی كۆبوونه‌وه‌ی ده‌سته‌ی گشتی وئه‌نجوومه‌نی سه‌ندیكا. 5/ئیمزاكردنی به‌ڵگه‌نامه‌ی له‌ بانك دانان وخه‌رج كردنی پاره‌ی سه‌ندیكا. 6/ئاماده‌كردنی بودجه‌ی ساڵانه‌ وراپۆرتی كۆتایی بۆ ژمێركاری دوایی و راپۆرتی ساڵانه‌ له‌باره‌ی چالاكی سه‌ندیكا وپێشكه‌ش كردنی به‌ ئه‌نجوومه‌نی سه‌ندیكا له‌ واده‌ی دیاری كراوی دا. 7/دامه‌زراندنی كارمه‌ندان له‌ سه‌ندیكا به‌ پێی میلاكی په‌سه‌ندكراو له‌لایه‌ن ئه‌نجوومه‌نی سه‌ندیكا وپیاده‌كردنی ئه‌وه‌ی په‌یوه‌ندی هه‌یه‌ به‌ كاروباری خزمه‌ت و به‌رزه‌فت كردنیان. دووه‌م: نه‌قیب بۆی هه‌یه‌ هه‌ندێك له‌ ده‌سته‌لاته‌كانی خۆی بدات به‌ جێگره‌كه‌ی یان یه‌كێك له‌ ئه‌ندامانی ئه‌نجوومه‌نی سه‌ندیكا.

مادده‌ی حه‌وته‌م:  یه‌كه‌م: پێدانی پێشینه‌ به‌ (لاوان یان به‌ كۆمه‌ڵه‌ لاوێكی به‌شداربوو) به‌پێی ئه‌م مه‌رجانه‌ی خواره‌وه‌ ده‌بێت: 1- پێویسته‌ لاو بێت و هاووڵاتی و نیشته‌جێی هه‌رێم بێت. 2- نابێت كارمه‌ند بێت له‌ ده‌زگا حكومیه‌كان. 3- پێویسته‌ خاوه‌ن توانای دارایی لاواز یان سنووردار بێت. 4- هه‌ڵسه‌نگاندنی سوودی ئابووری ئه‌و پڕۆژه‌یه‌ی به‌نیازه‌ ئه‌نجامی بدات، له‌لایه‌ن ئه‌نجومه‌نی به‌ڕێوه‌بردنی سندووقه‌وه‌ ده‌كرێت. 5- ده‌بێ پڕۆژه‌كه‌ له‌لایه‌ن به‌ڕێوه‌بردنی سه‌ندووقه‌وه‌ تۆمار بكرێت. دووه‌م: پێدان و وه‌رگرتنه‌وه‌ی پێشینه‌كه‌ به‌پێی ئه‌و به‌رزه‌فتانه‌ی ئه‌نجومه‌نی به‌ڕێوه‌بردنی سه‌ندووق ده‌بێت.

مادده‌ی دوازده‌م:  ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی بڵاوبوونه‌وه‌ی له‌ رۆژنامه‌ی فه‌رمی (وه‌قائیعی كوردستان) جێبه‌جێ ده‌كرێت.

مادده‌ی سێیه‌م:  سندووقێك داده‌مه‌زرێت به‌ناوی (سندووقی پشتیوانی پڕۆژه‌ بچووكه‌كانی لاوان) سه‌ر به‌ وه‌زاره‌تی كاروكاروباری كۆمه‌ڵایه‌تی ده‌بێت و خاوه‌ن كه‌سایه‌تی مه‌عنه‌وی ده‌بێت.

مادده‌ی بیست و هه‌شته‌م : ئه‌وانه‌ی خواره‌وه‌ قه‌ده‌غه‌ن: یه‌كه‌م : هه‌رچالاكیه‌كی به‌ ڕێگه‌یه‌كی ڕاسته‌وخۆ یان ناراسته‌وخۆ ببێته‌ هۆی زیانگه‌یاندن به‌ خاكی زه‌وی كشتوكاڵی پله‌ (أ) یان خراپكردنی یان پیسكردنی به‌ جۆرێك كار له‌ توانای به‌رهه‌مهێنانی بكات. دووه‌م : هه‌ر چالاكیه‌ك زیان به‌ رووبه‌ری زه‌وی ته‌رخانكراو بۆ له‌وه‌رگا بگه‌یه‌نێ ته‌نها مه‌گه‌ربه‌پێی ئه‌و پێڕه‌و و ڕێنماییانه‌ بێ كه‌ به‌ پێی ئه‌م یاسایه‌ ده‌ركراون. سێیه‌م : دامه‌زراندن و بنیادنانی هه‌ر چالاكیه‌كی پیشه‌سازی یان بازرگانی یان خزمه‌تگوزاری له‌سه‌ر زه‌وی كشتوكاڵی به‌ پێچه‌وانه‌ی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌. چواره‌م : گۆڕینی ڕه‌گه‌زی زه‌وی و زار له‌ كشتوكاڵیه‌وه‌ بۆ نیشته‌جێ بوون یان پیشه‌سازی یان بازرگانی یان خزمه‌تگوزاری، به‌ پێچه‌وانه‌ی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌. پێنجه‌م : راماڵینی زه‌وی كشتوكاڵی یان گواستنه‌وه‌ی خۆڵه‌كه‌ی به‌ مه‌به‌ستی به‌كارهێنانی له‌ غه‌یری زه‌وی كشتوكاڵی و، ته‌خت كردنه‌وه‌ی زه‌وی یان گواستنه‌وه‌ی خۆڵه‌كه‌ی به‌ مه‌به‌ستی چاككردنی یان پاراستنی پیتدارییه‌كه‌ی به‌ راماڵین نا ژمێردرێت.

مادده‌ی یازده‌م: وه‌زیر بۆی هه‌یه‌ رێنمایی پێویست ده‌ربكات بۆ ئاسانكاری جێبه‌جێ كردنی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌.

مادده‌ی ده‌یه‌م: به‌ڕێوه‌چوونی كاری ئه‌نجومه‌نی به‌ڕێوه‌بردنی سه‌ندوق و میكانیزمی به‌ڕێوه‌بردنی به‌ په‌یڕه‌وێكی تایبه‌ت ده‌ستنیشان ده‌كرێت.

مادده‌ی یه‌كه‌م: بڕگه‌ی(دووه‌م) له‌ مادده‌ی(سێیه‌م) له‌ یاسای ژماره‌(9)ی ساڵی 2008دا هه‌موار ده‌كرێ و به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ ده‌خوێنرێته‌وه‌: گرێبه‌ستی به‌كرێدانی خانووبه‌ره‌ی به‌كرێدراو جگه‌ له‌ مه‌به‌ستی نیشته‌جێ بوون كه‌ پێش جێبه‌جێ كردنی ئه‌م یاسایه‌ به‌ستراوه‌ دڕێژ ده‌بێته‌وه‌ تاكو 15/7/2012 له‌ رۆژی جێبه‌جێ كردنی یاسای ژماره‌(9)ی ساڵی 2008ه‌وه‌و دوای تێپه‌ڕبوونی ماوه‌ی ئاماژه‌پێكراو ده‌كه‌وێته‌ ژێر حوكمه‌كانی یاسای شارستانی ژماره‌(40)ی ساڵی1951ی هه‌مواركراوی كارپێكراو له‌ هه‌رێمدا.

مادده‌ی چواره‌م: أ-وه‌زیری دارایی و ئابووری ده‌سه‌ڵاتی گواستنه‌وه‌ی له‌ سنووری (اعتماد)ی یه‌ك بابدا ده‌درێتێ جگه‌ له‌ به‌شی (فصل) مووچه‌ كه‌ ده‌شێ بۆی بگوازرێته‌وه‌ و نابێ لێ ی بگوازرێته‌وه‌. ب-سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی نیشتمانی بۆی ھه‌بیه‌ گواستنه‌وه‌ له‌ سنووری بوودجه‌ تایبه‌تییه‌كه‌ی ئه‌نجومه‌ندا بكا.

مادده‌ی شه‌شه‌م: ئه‌م یاسایه‌ له‌ رێكه‌وتی بڵاوكردنه‌وه‌ی له‌ رۆژنامه‌ی فه‌رمی (وه‌قایعی كوردستان) دا جێبه‌جێ ده‌كرێت.