أحكام القانون
البحث في المحتوى🔎
ماددهی پازدهیهم:
ماددهی پازدهیهم: دهبێ خاوهنی ئهو چاپكراوه خولهكیانهی تا كاتی جێبه جێ كردنی ئهم یاسایه ههن له ماوهی (30) رۆژدا له رۆژی بڵاوكردنهوهیهوه له رۆژنامهی رهسمیدا حوكمی پێنجهمی جێبه جێ بكهن.
ماددهی بیست و دوو:
ماددهی بیست و دوو: لهگهڵ لانهدان لهههر سزایهكی توندتر كه یاسا دهقی له سهر دهكات: یهكهم: سزا ئهدرێت به بهندكردن بۆ ماوهیهك له شهش مانگ كهمتر نهبێت وه غهرامهیهك كه له پێنج ملیۆن دینار كهمتر نهبێت، ههر كهسێك كه ههڵسا به: 1ـ بڕینهوه یا سوتاندنی داره بهتهمهنهكانی یا دهگمهنهكانی دارستان یا لێ كردنهوهی توێكڵهكانیان یا شێواندنیان بهههر جۆرێك بێت. 2ـ به ئهنقهست بوو بههۆی ئاگركهوتنهوه یا ئاگر تێ بهردانی دارستان و :زهوییه دارستاناویهكان و، پارێزراوهكان و ناوچهكانی خۆپارێزی ولهوهڕگاكان. 3ـ چاندن و وهسوودهێنانی زهویهكانی دارستان و پارێزراوه سوتاوهكان. دووهم: سزا ئهدرێت بهبهندكردن بۆ ماوهیهك له سێ مانگ كهمتر نهبێت و له ساڵێك زیاتر نهبێت و بهغهرامهیهك كه له پێنج ملیۆن دینار كهمتر نهبێت ههر كهسێك، بهبێ رهزامهندی وهزارهت، خهڵووز دروستبكات. سێیهم: سزا ئهدرێت به بهندكردن بۆ ماوهیهك له سێ مانگ زیاتر نهبێت و به غهرامهیهك كه له پێنج سهد ههزار دینار كهمتر نهبێت، ههر كهسێك: 1ـ ههڵهكردنی یان سهرپێچیكردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه یان ڕێنماییه دهركراوهكان، ببێته هۆی ڕوودانی ئاگركهوتنهوه له دارستانێكی گشتی یان تایبهت. 2ـ سهرپێچی حوكمهكانی مادده (18)ی ئهم یاسایه بكات و، پابهند دهكرێت بهلابردن و ههڵكهوتنهوهی ئهو ماددانهی فڕێ ی داوه وه لهسهر خهرجی تایبهتی خۆی. 3ـ بهنداوێك یان بهربهستێك لهسهر ڕووبارێك یان جۆگهیهك، كه بهدارستاندا ڕێرهوئهكات، دروست بكات، یان هێڵی كارهبای پاڵهپهستۆ بهرز ڕابكێشێت. 4ـ خۆی بگرێت له پێشكهشكردنی یارمهتی بۆ كوژاندنهوهی ئاگرێك كه كهوتبێتهوه له دارستان یان پارێزراوهكان، یان، بهبێ پاساو، یارمهتیدان ڕهتبكاتهوه. چوارهم: سزا ئهدرێت بهبهندكردن بۆ ماوهی شهش مانگ كهمتر نهبێت وه بهغهرامهی دوو هێندهی بههای ماددهی (خهڵوز) ههر كهسێك ههستا به گواستنهوهی و بردنی بۆ دهرهوهی ههرێم بهبێ رهزامهندی وهزارهت وه بهپێچهوانهی حوكمهكانی ئهم یاسایه.
ماددهی ههژدهیهم
ماددهی ههژدهیهم: یهكهم: نیساب به ئامادهبوونی زۆرینهی ئهندامان پێك دێت، بڕیارهكان به زۆرینهی دهنگی ئامادهبوان دهردهچێ، له كاتی یهكسان بوونیدا بهو لایهنهدا دهلهنگێ كه نهقیبی تێدایه. دووهم: ئهگهر به ههر هۆیهكهوه بێت شوێنی نهقیب چۆڵ بوو بریكارهكهی شوێنی دهگرێتهوه، له كاتی چۆڵ بوونی پلهی بریكار سكرتێر شوێنی دهگرێتهوه. سێیهم: به دهنگدانی نهێنی یهكێك له ئهندامه ئهسلییهكان شوێنی نهقیب دهگرێتهوه له كاتی چۆڵ بوونی پله و پایهكانی نهقیب و بریكارهكهی و سكرتێردا. چوارهم: بهمهبهستی ههڵبژاردنی نهقیب ئهنجومهن دهبێ بۆ كۆبوونهوهی نائاسایی بانگهێشتی دهستهی گشتی بكا له ماوهیهك كه له دوو مانگ تێپهر نهكا، بهمهرجێك ئهو ماوهیهی كه ماوه له شهش مانگ كهمتر نهبێت.
ماددهی دوازده:
ماددهی دوازده: ماددهی (320) له ههرێمی كوردستاندا له كاردهخرێ و ئهمهی خوارهوه جێگای دهگرێتهوه. (دادوهر له رۆژی دیاركراودا دهست دهكات به لێپێچینهوه دهربارهی راستی و دروستی بهلاغهكهو گوێ له دیفاعی بهلاغ لێدراوهكه دهگرێ و، له كۆتایی لێپێچینهوهكهشدا، ئهگهر بهتهواوی بۆی دهركهوت كه هیچ پێویست ناكا ئیجرائاتی پاراستنی ئاشتی وهربگیردرێ، ئهوا، بڕیارێك به رهتكردنهوهی داواكه دهردههێنێ، یان داواكه قبول دهكات و داواش لهو كابرایه دهكات كه بهڵێننامهیهك به كهفالهتی كهسێ یان به كهفاڵهتی زیاترهوه پێشكهش بكات).
ماددەی سيازدە:
ماددەی سيازدە: ماددهی (324) له ههرێمی كوردستاندا له كاردهخرێ و ئهمهی خوارهوه جێگای دهگرێتهوه. (دادوهر له رۆژی دیاركراودا دهست دهكات به لێپێچینهوه دهربارهی راستی و دروستی بهلاغهكهو گوێ له دیفاعی بهلاغ لێدراوهكه دهگرێ و له كۆتایی لێپێچینهوهكهشدا، ئهگهر بهتهواوی بۆ دهركهوت كه هیچ پێویست ناكا ئیجرائات دژ به كابرای بهلاغ لێدهراوهكه وهربگیردرێ، ئهوا،بڕیارێك بهرهتكردنهوهی داواكه دهردههێنی، یان داواكه قبولأ دهكات و داواش لهو كابرایه دهكات كه بهڵێننامهیهك به كهفالهتی كهسێ یان بهكهفالهتی زیاترهوه پێشكهش بكات).
ماددهی چواردهم :
ماددهی چواردهم : بڕگهی (ب) له ماددهی (371) لهكاردهخرێ .
ماددهی پازده :
ماددهی پازده : ههر دهقێ پێچهوانهی حوكمهكانی ئهم یاسایه بێت ناخرێته بهركار .
ماددهی شازده :
ماددهی شازده : پێویسته لهسهر ئهنجومهنی وهزیران حوكمهكانی ئهم یاسایه بخهنه بهركار .
ماددهی حهڤده :
ماددهی حهڤده : ئهم یاسایه له رۆژی دهرهێنانییهوه دهخرێته بهكارو له (وهقایعی كوردستان) دا بڵاو دهكرێتهوه .
ماددهی یهكهم
ماددهی یهكهم: بڕگه (جـ) له ماددهی (61)ی لهكاردهخرێ و له ههرێمی كوردستاندا ئهمهی خوارهوه جێگای دهگرێتهوه . (ئهگهر شاهێد لهو زمانه تێنهگات كه لێپێچینهوهكهی پێ دهكرێت یان كهڕ بێت یان لاڵ بێت، ئهوه لهو بارهدا كهسێكی بۆ دادهنرێ قسهكان و ئیشارهتهكانی بۆ تهرجمه بكاو پێشهكی سوێندیش دهدرێ كه به دروستی و به ئهمانهت تهرجهمهكهی بۆ بكات.
ماددهی بیست
ماددهی بیست: مهكتهبی تهنفیزی ئهم ئیش و كارانهی خوارهوه دهكات: 1-بۆ وهدیهێنانی ئامانجهكانی یهكێتی كۆشش دهكات. 2-پێشنیازی تایبهت بۆ ههمواركردنی یاسای یهكێتی پێشكهش دهكات. 3-بڕیارهكانی كۆنگره دهخاته بهركار. 4-كارمهندان بۆ كاروباری یهكێتی دادهمهزرێنێ و كرێ و شهرتو شرووتی تهرفیعیان دیار دهكات. 5-نوێنهرانی یهكێتی له لیژنه رهسمیهكاندا ناونیشان دهكات. 6-دهعوا و شكات و سكاڵا ههواڵهی لیژنه تایبهتكارهكان دهكات. 7-لیژنه گهلی لاوهكی پێك دههێنێ و ڕێنمایی بۆ وهدیهانینی ئامانجهكانی یهكێتی دهردهكات. 8-سهیری دهست لهكار ههڵگرتنی سهرۆك یان جێگرهكهی یان ههر ئهندامێكی مهكتهبی تهنفیزی یان لیژنهكان دهكات. 9-بوجهی دارایی تهسدیق دهكا و ژمێریارێكی یاسایی بۆ تهدقیقكردنی حساباتی كۆتایی دادهمهزرێنێ. 10-خولهكانی ههڵبژاردن رێك دهخا و بهپێی دهقهكانی ئهم یاسایهش سهرپهرشتی ههڵبژاردن دهكات. 11-به موڵك كردنی عیقار و دارایی وقبوڵكردنی پیتاك و بهخشش و شهرتوشرووتی قهرزكردن و به قهرزدانی دارایی ئیقرار دهكا، له چوارچێوهی بهرژهوهند و ئامانجهكانی یهكێتییهكهدا. 12-بهپێی یاسای كۆمهڵهكان یانه دادهمهزرێنێ و بهڕێوهیان دهبات. 13-سهیری داواكارییهكانی ئینتیمای یهكێتی دهكات، ئهوانهی مهركهزی قهزاكان. 14-ههندێ له دهسهڵاتهكانی خۆی به سهرۆكی یهكێتی یان به سهرۆكانی لقهكان دهدات. 15-پێرۆی ناوخۆی یهكێتییهكه و پێشنیازیش بۆ ههمواركردنی ئامادهدهكا و دهیخاته پێش چاوی كۆنگره بۆ ئیقرار كردنی.
ماددهی بیست و یهك
ماددهی بیست و یهك: 1-كۆنگره باڵاترین دهسهڵاته له یهكێتی جوتیاراندا و له (سهرۆك و ئهندامانی ئهسڵی و یهدهگی مهكتهبی تهنفیزی و ئهندامه ههڵبژێردراوهكانی دهستهكانی لقی پارێزگاكان و لیژنهگهلی ههڵبژێردراوی قهزاو ناحیه) پێك دێت بۆ سازدانی كۆنگره.. 2-كۆنگره سێ ساڵ جارێك به بڕیاری مهكتهبی تهنفیزی و بانگهێشتێ كه سهرۆك دهری دێنێ ساز دهدرێت و (نیصاب) یش به ئامادهبوونی دوو سێیهكی ئهندامنی كۆنگره دێته جێ. 3-ئهگره له حاڵهتێكدا (نیصاب) نههاتهجێ، ئهوه لهو بارهدا، دوای (15) رۆژ له كۆبوونهوهی یهكهم ههڵبژاردن له ههمان جێگهو ههمان كاتدا ئهنجام دهدرێ و لهم بارهدا (نیصاب) به ئامادهبوونی سێیهكی ئهندامان دێتهجێ، دهنا ئهگهر نههاتهجێ ئهوا مهكتهبی تهنفیزی بۆ خولێكی دیكهش بهردهوام دهبێت.
ماددهی بیست و چوار
ماددهی بیست و چوار: سهرۆك ئهو دهسهڵاتانهی ههیه: 1-سهرۆكایهتی كردنی كۆبوونهوهكانی مهكتهبی تهنفیزی. 2-نوێنهرایهتی یهكێتی جوتیاران دهكا لهبهردهم دهزگای دادگایی و ئیداری و دایهرهو دهستهی رهسمی و نیمچه رهسمیهكاندا و، تهسدیقی موعامهلهو بهڵگهنامه گهلی سهر به یهكێتی دهكا و بۆیشی ههیه ههندێ له دهسهڵاتهكانی خۆی به ههر ئهندامێ له ئهندامانی مهكتهبی تهنفیزی بسپێرێ. 3-به هاوبهشی لهگهڵ لێپرسراوی دارایی و سهرۆكی لقهكانی پارێزگاكان بوجهو حساباتی كۆتایی ئامادهدهكات.
ماددهی چوارهم:
ماددهی چوارهم: سهندیكا بۆ بهدیهێنانی ئهم ئامانجانه كار دهكات: 1- بهشداری كردن له پشتگیری كردنی حكومهنی ههرێم و سیستهمی دیموكراسی و پشتگیری كردنی فیدراڵیزم و چهسپاندن و پهرهپێدانی. 2- رێكخستنی كارهكانی پیشه تهندروستییهكان له بواری چالاكیی گشتیی و تایبهتیدا و پێشخستنی و بهرزكردنهوهی ئاستی زانستی و پیشهیی ئهندامهكانی له ههرێمدا. 3- رێكخستن و پتهوكردنی پهیوهندیی ئهندامهكانی له نێو خۆیاندا و لهگهڵ دهزگا حكومهتیهكاندا و داكۆكی لێكردنیان و بهرگری كردن له مافهكانیان تا بتوانن ئهركهكانیان جێبهجێ بكهن. 4- پهرهپێدان و بهدیار خستنی رۆڵی خاوهن پیشه تهندروستییهكان له ههرێمدا. 5- هاندان و پشتگیری كردنی توێژینهوه زانستییهكانی ئهندامانی و بهستنی نهدوه و خولی تایبهت بۆ رێكردن لهگهڵ پهرهسهندنی زانستی تهندروستی. 6- پهیوهندی و هاریكاری كردن لهگهڵ ئهو سهندیكا و كۆمهڵانهی كه ئامانجهكانیان لهگهڵ ئامانجهكانی سهندیكا یهك دهگرنهوه، ههروهها بهشداری یهكتری كردن له كۆنگره و خولهكان له ناوهوه و دهرهوهی ههرێمدا. 7- ههوڵدان بۆ زامن كردنی دوا رۆژی ئهندامان له كاتی نهخۆشی و پیریهتی و بێ كاریدا.
ماددهی پێنجهم:
ماددهی پێنجهم: ئهندام دهبێ ئهو مهرجانهی لێ بێنه دی: 1- هاوڵاتی كوردستانی عێراق بێ و تیایدا جێوار بێ. 2- بهتاوانێكی نا سیاسی یان كهتنێكی ئابرۆ بهر حوكم نهدرابێ. 3- بڕوانامهی پهیمانگای تهندروستی یان قوتابخانهی تهندروستی یان خولی تهندروستی یان دواناوهندی تهندروستی ههبێ كه له لایهن وهزارهتی تهندروستییهوه دانی پیانرابێت. 4- ئهنجومهنی سهندیكا بۆی ههیه ئهوانهی له بواری تهندروستی دا كار دهكهن بكاته ئهندام كه خاوهن پیشه تهندروستییهكانن و مۆڵهت پێ دراون.
یهكهم
یهكهم/ ههموو زهویی و زارێكی صرفی ئهمیریی له ههرێمی كوردستانی عێراق دا كه ببۆ مهبهستی گهشت وگوزاریی تهرخان كراون، دهبنه موڵكی وهزارهتی شارهوانی و گهشت وگوزار ـ دهستهی گشتی گهشت وگوزار به بێ پاره، ئهمهش بهدهردهبێ له حوكمهكانی یاسا كارپێكراوهكان.
ماددهی ههشتهم:
ماددهی ههشتهم: دهستهی گشتی له ههموو ئهو ئهندامانهی سهندیكا پێك دێ كه ههموو پابهندییهكانی خۆیان جێبهجێ كردووه به پێی ئهم یاسایه، وه به باڵاترین دهسهڵات دهژمێردرێ، وه به ههر سێ ساڵ جارێك له نێوان مانگی كانوونی دووهمدا به بڕیای ئهنجوومهن و بانگێشتی نهقیب كۆبوونهوهیهكی گشتی ئاسایی دهبهستێت بۆ ههڵبژاردنی نهقیب و ههشت ئهندام و دوو ئهندامی یهدهگ بۆ پركردنهوهی ئهندامێتی ئهنجومهن و ئهندامانی لیژنهی بهرزهفتی، وه نیسابیش به ئامادهبوونی دوو سێیهكی ئهندامانی دهستهی گشتی تهواو دهبێ وه له كاتی تهواو نهبوونی نیسابیش دوای پازده رۆژ له كۆبوونهوهی یهكهم، ههڵبژاردن له ههمان كات و شوێندا ئهنجام دهدرێت، ژمارهی ئامادهبوانیش ههر چهندێك بێت نیساب به تهواوی دادهنرێت.
ماددهی سێزدهیهم:
ماددهی سێزدهیهم: ئهنجومهن ئهم پسپۆریانهی خوارهوه ئهنجام دهدات: 1- كاركردن له پێناو هێنانهدی ئامانجهكانی سهندیكا. 2- پێشكهش كردنی پێشنیارهكان دهربارهی ههمواركردنی یاسای سهندیكا. 3- جێبهجێ كردنی بڕیارهكانی دهستهی گشتی. 4- دامهزراندنی كارمهندان له سهندیكاداو دیاری كردنی كرێكانیان. 5- چاوپێخشاندن به داواكارییهكانی چوونه ناو سهندیكا و بڕیاردانی قبووڵ كردنی ئهندامان. 6- دیاری كردنی ئهوهی نوێنهرایهتی سهندیكا دهكا له لیژنه رهسمییهكان و ئهوانهی تر له بارێك دا كه نهقیب نوێنهرایهتی نهكا. 7- ههواڵهكردنی ئهو كێشهو شكاتانهی كه بۆی دێن بۆ لیژنهی بهرزهفتی. 8- بهشداری كردن له پێشكهشكردنی پێشنیارهكان له بارهی تهشریعهكان و پلانهكان و بهرنامه تهندروستیهكان له ههرێمدا. 9- ئهندامانی بودجهی ساڵانه و دامهزراندنی ژمێریارێكی یاسایی بۆ ووردكاری كردنی حسابكاری دوماهی. 10- خۆئامادهكردن بۆ ههڵبژاردن. 11- تهماشاكردنی دهست له كار كێشانهوهی نهقیب یان بریكارهكهی یان ههر ئهندامێكی ئهنجومهن یان لیژنهكانی سهندیكا. 12- دامهزراندن و بهرێوهبردنی یانهكانی سهندیكا به گوێرهی یاسای بهرێوهبردنی كۆمهڵهكان. 13- پێدانی ههندێ له دهسهلاتهكانی خۆی به نهقیب یا سهرۆكی لقهكانی سهندیكا له پارێزگاكاندا. 14- سهرف كردنی خهرجییه پێویستییهكان. 15- بڕیار به زۆرینهی دهنگی ئامادهبوان دهردهچێ، له كاتی یهكسان بوونی دهنگهكانیش بهو لایهنه دا دهلهنگێ كه نهقیبی تێدایه.
ماددهی چواردهیهم:
ماددهی چواردهیهم: نهقیب ئهم دهسهڵاتانهی خوارهوه له ئهستۆ دهگرێ. یهكهم: نوێنهرایهتی كردنی سهندیكا له لای لایهنه دادوهری و كارگێری و سهندیكاكاندا و راستاندنی مامهڵه و بهڵگهنامهكانی تایبهت به سهندیكا، وه بۆی ههیه ههندێ له دهسهڵاتهكانی خۆی بدا به ههر یهكێ له ئهندامانی ئهنجومهن كه خۆی دهست نیشانی بكا. دووهم: سهرۆكایهتی كردنی كۆبوونهوهكانی دهستهی گشتی و ئهنجوومهن.
ماددهی دوازده
ماددهی دوازده: داهاتهكانی ئهم دهزگایه لهمانهی خوارهوه پێك دێت: 1. ئهو مزه (رسوم) و قازانجانهیه كه له بزاڤهكانیهوه دێنه دهست. 2. كرێی لانهكانی گهشتیارییه. 3. ئهو بهخشش و یارمهتی و دیارییانهش كه بهپێی یاساو پێڕۆ و رێنماییگهلی بهكار پێشكهش بهدهزگاكه دهكرێن. 4. بهخششی ساڵانهو، ههر دهرماڵهیهكی دی كه حكومهتی ههرێمی كوردستان پێشكهشی بكات.