أحكام القانون
البحث في المحتوى🔎
ماددهی شهشهم:
ماددهی شهشهم: 1-ئینتیمای یهكێتیی بهوه دهبێ كه داوایهكی نووسراو به بهڵگهنامهی پێویستهوه پێشكهش بكرێت به لقهكانی یهكێتی یان به لیژنهیهك له لیژنهكانی. 2-داواكان دهدرێن به لیژنهكانی گوند و ناحیهكان، ئهوانیش ههواڵهی لیژنهی قهزای دهكهن. دهشبێ له ماوهی (15) رۆژدا (كه له رۆژی تۆمارکردنی داواكهوه دهست پێ دهكا) سهیر بكرێ و ببڕدرێتهوه و، ئهگهر هاتوو ئه ماوهیه تێپهری و داواكه نهبڕدرا بوو ئهوه لهو بارهدا به قبوڵكراو لهقهڵهم دهدرێ. 3-لیژنهی قهزا و لیژنه باڵاترهكان مافی ئهوهیان ههیه به بڕیارێكی هۆدار داواكه بدهنە دواوه و خاوهنی داواكهش بۆی ههیه له ماوهی (30) رۆژدا (كه له رۆژی تهبلیغهوە دهست پێ دهكا) له دادگای تهمییز تانه له بڕیارهكه بدات، ئیدی بڕیار بڕیاری دادگاكهیهوه دهبڕدرێتهوه. 4-رهسمی ئینتیمای ئهندام (25) دیناره. 5-ئابوونهی بهشدار بوونی ساڵانه (20) دیناره بهمهرجێ ههموو ساڵێ بهر له كۆتایی مانگی شوبات بدرێ به یهكێتییهكه. ئهگهر ئهندامێ له كات و ساتی خۆیدا ئابوونهكهی نهداو دواكهوت ئهوه لهو بارهدا غهرامهی (50%)ی ئابوونهی بهشداربوونی ساڵانهی لهسهر زیاد دهكرێ، خۆ ئهگهر هاتوو دواكهوت و سێ ساڵی بانه و بان یهك بهبێ مهعزەرهتێكی بهجێ نهیدا، ئهوه لهو بارهدا سیفهتی ئهندامیهتی نامێنێ.
ماددهی شانزدهیهم:
ماددهی شانزدهیهم: هیچ لایهنێك جگه لهسهندیكا بۆی نییه رێگا له دهست دانه پیشه له ئهندام بگرێ ئهگهر حوكمی یاسایی تر نهی گرێتهوه.
ماددهی ههژدهیهم:
ماددهی ههژدهیهم: یهكهم: ئهندام رێگای ئهنجام دانی پیشهكهی له ماوهی حوكم بوونهكهی دا لێ دهگیرێ، ئهگهر هاتوو حوكمی كۆتایی دهرههق وهرگیرا له داداگایهكی تایبهتمهند له بهرامبهر تاوانێكی نا سیاسی، یان كهتنێكی ئابرۆ بهر یان تاوانێك كه بههۆی باش بهكار نههێنانی پیشهكهی دروست بوو بێت كه سزای حوكمهكهی له ساڵێك كهمتر نهبێت. دووهم: ئهگهر هاتوو حوكمی كۆتایی له دادگایهكی تایبهتمهند به سزای غهرامه دهرچوو له بهرامبهر كهتنێكی ئابروبهر یان تاوانێك به هۆی باش بهكار نههێنانی پیشهكهی دروست بووببَت دهرههق به ههر ئهندامێك رێگا له ئهنجام دانی پیشهكهی بۆ ماوهی یهكسان لهگهڵ ماوهی بهندكردنی بهرامبهر غهرامهكهی دهگیرێت. سێیهم: ئهگهر سزای تووندتر لهو سزایانهی كه لهو ماددهیهدا هاتووه دهرههق به ئهندام وهرگیرا ناوی له تۆمارهكانی سهندیكا دهسڕدرێتهوه و نابێ مومارهسهی پیشهكهی بكات تاكو ناوهكهی به پێی حوكمهكانی ئهو یاسایه سهر له نوێ نهكرێتهوه.
ماددهی بیست و یهكهم:
ماددهی بیست و یهكهم: له كاتی سهیر كردنی قهزییهكان له لایهن لیژنهی بهرزهفتكردنهوه، ئهو بنهمایانهی بهسهردا دهبڕێ كه له ئوسولی دادگایی كردنی جهزائی پهیرهو دهكرێت ئهگهر هاتوو به ئاشكرا یان به دهلالهت لهگهڵ حوكمهكانی ئهو یاسایهدا هاودژ نهبوو.
ماددهی حهوتهم
ماددهی حهوتهم: ماددهی(نۆیهم) له یاسایهكه ههڵدهوهشێتهوه و ئهمهی دادێ جێی دهگرێتهوه: ماددهی نۆیهم: یهكهم: ئهو دهنگانهی لیست بهدهستیان دههێنێت بهسهر كاندیدانی لیستدا دابهش دهكرێن كه له بڕگهكانی (یهكهم و دووهم) له ماددهی(ههشتهم)ی سهرهوهی یاسایهكهدا هاتووه. دووهم: مهرجه بۆ گهیشتنی لیستی تاك به كورسییهك بهلای كهمهوه بگاته دابهشی ههڵبژاردن. سێیهم: كورسیی بهتاڵ له كاتی ههبوونیدا به سهر لیستهكانی بهشداردا دابهش دهكرێن به پهیڕهو كردنی ماوهی ههره بههێز. چوارهم: له كاتی یهكسان بوونی ژمارهی دهنگی كاندیدانی سهركهوتوو له یهك لیستدا، پهنا بۆ تیروپشك دهبردرێت به مهرجێك كار له رێژهی نوێنهرایهتیی ژنان / ئافرهتان نهكات.
ماددهی شهشهم:
ماددهی شهشهم: كار به هیچ دهقێكی یاسایی یان بریارێكی ناكۆك لهگهڵ حوكمهكانی ئهم یاسایهدا ناكرێت.
ماددهی بیستهم:
ماددهی بیستهم: نهقیب یان لایهنێكی كێشهكه بۆی ههیه بڕیاری لیژنهی بهرزهفتكاری له دادگای تهمییزی ههرێم تهمیز بكات له ماوهی پانزده رۆژ له مێژووی ئاگادار كردنهوه به بڕیارهكه و، بڕیاری ئهویش بنبڕ دهبێت.
ماددهی پێنجهم:
ماددهی پێنجهم: وهزیر بۆی ههیه رێنمایی پێویست بۆ ئاسان جێبهجێكردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه دهربكات.
ماددهی پێنجهم
ماددهی پێنجهم: 1. ئهو بهشانهی وهزارهت كه به وهزارهتهوه پهیوهستن: أ- بهرێوهبهرایهتی گشتی كارو زهمانهتی كۆمهڵایهتی: شهخسییهتێكی خاوهن سهربهخۆیی ئیداری و دارایی خۆیهتی و، فرمانبهرێ به پلهی بهرێوهبهری گشتی سهرۆكایهتیی دهكا،بروانامهی زانكۆیی سهرتایی ههبێ و خاوهن ئهزموون و پسپۆڕ بێت و خزمهتيشى له ده سالَ كهمتر نهبێ. ب- بهرێوهبهرایهتی گشتی چاودێریی كۆمهڵایهتی: فرمانبهرێ به پلهی بهرێوهبهری گشتی سهرۆكایهتی دهكا،بروانامهی زانكۆیی سهرتای ههبێ و خاوهن ئهزموون و پسپۆڕ بێت و خزمهتی وهزیفهكهشی له ده سالَ كهمتر نهبێ. ج- بهرێوهبهرايةتى گشتی فراژوكردنی كۆمهڵایهتی: فرمانبهرێ سهرۆكایهتیی دهكا به پلهی بهرێوهبهری گشتی كه بروانامهی زانكۆیی سهرتایی ههبێ و خاوهن ئهزموون و پسپۆڕ بێت و خزمهتی وهزیفهكهشی له ده سالَ كهمتر نهبێ. د- بهرێوهبهرایةتى گشتی چاكسازی كۆمهڵایهتی:فرمانبهرێ به پلهی بهرێوهبهری گشتی سهرۆكایهتیی دهكا، بروانامهی زانكۆیی سهرتایی ههبێ و خاوهن ئهزموون و پسپۆڕ بێت و خزمهتی وهزیفهكهشی له ده سالأ كهمتر نهبێ.
ماددهی حهوتهم:
ماددهی حهوتهم: یهكێتی جوتیاران لهمانه پێك دێت: 1-لیژنهگهلی گوندهكان. 2- لیژنهگهلی ناحیهكان. 3- لیژنهگهلی قهزاكان. 4-لقهكانی یهكێتی له پارێزگاكان. 5- لیژنهی زهپتی. 6-مهكتهبی تهنفیزی. 7-كۆنگره.
ماددهی شهشهم:
ماددهی شهشهم: یهكهم: وهزیری كشتوكاڵ وسهرچاوه ئاوییهكان بۆی ههیه ناوچهی خۆپارێزی دروست بكات لهناو زهوی میری و زهوی خاوهندارێتی تایبهت كه ڕووتهنن و رووبهڕووی راماڵینی خاك بوونهتهوه بههۆی رێڕهوی ئاوی سهر زهوی یان له زهوییه دارستانیهكانی تردا، ئهمهش لهپێناوی: 1ـ جێگیركردنی خاك لهسهر شاخ و گردهكان و لێژییهكان، كه رێژهی لێژایهتیان له(40%) زیاتره. 2ـ پاراستنی زهویهكان له راماڵینی رووبار و لافاو. 3ـ پاراستنی كانی و سهرچاوهو رێڕهوهكانی ئاو. 4ـ پاراستنی دیمهنه سروشتییهكانی شوێنهكانی گهشتءگوزار یان ڕێگه گشتییهكان. دووهم: ڕێگه نادرێت به خاوهن زهوییه تایبهتهكان بۆ وهبهرهێنانی نهگونجاو لهگهڵ ئامانجهكانی خۆپارێزی، له ناو دارستانهكاندا. سێیهم: وهزیری كشتوكاڵ وسهرچاوه ئاوییهكان بۆی ههیه بڕیاری دامهزراندنی ناوچه خۆپارێزییهكان ههڵوهشێنێتهوه ئهگهر هۆكارهكانی دامهزراندنی نهما.
ماددهی بیست و دووهم:
ماددهی بیست و دووهم: كار بههیچ بڕیارێك ناكرێ پێچهوانهی ئهم یاسایه بێ و خهزینهش هیچ گرانییهكی دارایی ئهم بڕیاره لهئهستۆ ناگرێ ههتا شهرعیهتی یاسایی وهرنهگرێ و پهرلهمان پهسندی نهكات.
ماددهی چوارهم:
ماددهی چوارهم: یهكهم: ڕێگه نادرێت رهفتار به دارستانهكانهوه بكرێت، چ بهناوی وهزارهت بێت یان نا، تهنها بهپێی یاسا نهبێت. دووهم: ڕێگه نادرێت خاوهندارێتی زهوی دارستانه میرییهكان بگوازرێتهوه بۆ هیچ كهس یا لایهنێك، ئهگهر بۆ پرۆژهیهكی ستیراتیژی نهبێت، كه نهتوانرا جێگهیهكی گونجاوتری بۆ بدۆزرێـتهوه، ئهویش به بڕیارێكی پێشوهختهی ئهنجوومهنی وهزیرانهوه دهبێت. سێیهم: ڕێگه نادرێت هیچ لهم كارپێكردن ء چالاكیانهی خوارهوه ئهنجام بدرێت تهنها به رهزامهندی وهزارهت نهبێ: 1ـ دروستكردن یان گۆڕین یان گواستنهوهی ههر مافێكی عهینی تر، جگه له مافی خاوهندارێتی، لهسهر زهوی دارستان (ئهمهش مهرجداره به زیان نهگهیاندن به ڕووپۆشی رووهكی). 2ـ بهكرێدانی زهوی دارستان. 3ـ دامهزراندنی دهزگای گشتی یان تایبهت لهناو زهوی دارستاندا بهشێوهیهكی كاتی یا ههمیشهیی. 4ـ چاندنی زهوی دارستانهكان یا وهسوودهێنانیان. 5ـ ههڵپاچین یان قهڵهمكردنی دارودرهختی دارستانهكان یان بڕینهوهی كه ببێته هۆی زیانگهیاندن یان شێواندنی. 6ـ بڕینهوهی ههر دارێكی دارستانهكان. 7ـ هێنانی ئامێر و كهرهستهی تایبهت به بڕینهوه و گواستنهوهی له دارستانهكاندا. 8ـ لهوهڕاندن لهو ناوچانهی كه سووتاون و دارهكانی بهتهواوی بڕاونهتهوه بۆ ماوهیهكی دیاریكراو، یا ئهو ناوچانهی پهلی تازهی دهركردووه. 9ـ دامهزراندنی بهنداو یا بهربهست لهسهر ئهو ڕووبار یا جۆگهیهی به دارستاندا تێپهڕ دهبن، یان گۆڕینی رێڕهوی یا ڕاكێشانی هێڵی كارهبای پاڵهپهستۆ بهرز. 10ـ دروستكردنی كانهبهرد یا دهرهێنان وگواستنهوهی تاوێر و بهرد و خۆڵ لهناوچه دارستانیهكاندا یان ههڵكهندن تیایدا. 11ـ كهرت كردنی زهویهكانی دارستان. چوارهم: لهوهڕاندنی ماڵات قهدهغه دهكرێت له: 1ـ ئهو دارستانانهی ئاگركهوتنهوه تیایدا ڕوویداوه یا دارهكانی بهتهواوی بڕاونهتهوه تهنها دوای بهسهرچوونی ماوهیهكی دیاریكراو بهپێی جۆری دارهكان. 2ـ دارستانه پارێزراو وناوچه خۆپارێزهكان له ماددهی (پێنجهم) و (شهشهم)دا هاتوون، ههروهها ئهو دارستانانهی كه تهمهنی دارهكانیان له (10) ساڵ كهمتره. پێنجهم: لهكاتی دهربڕینی ڕهزامهندی دروست ویاسایی بۆ دروستكردنی پرۆژهیهك له ناوچهی دارستانهكاندا پێویسته لهسهر لایهنی پهیوهندیدار لانی كهم (30%)ی دارودرهختهكان بهێڵرێتهوه.
ماددهی سێیهم:
ماددهی سێیهم: یهكهم: حوكمهكانی ئهم یاسایه جێبهجێدهبێـت لهسهر: 1ـ دارستانهكانی ههرێم ء، ئهو زهویانهی بۆ سوودی گشتی كراون به دارستان، سهرباری ئهو زهویانهی كه دارستانیان تیا نییه له ناوچه دارستانیهكاندا یان ئهتوانرێت دارستانی لهسهر دروستبكرێت. 2ـ دارستانه تایبهتهكان لهڕووی هونهریء كارگێڕییهوه. 3ـ پارێزراوه خۆرسكهكان. دووهم: ئهو زهویانهی كه له بڕگهی (یهكهم)ی ئهم ماددهیهدا هاتوون به بڕیاری وهزارهت تهرخان دهكرێن.
ماددهی شهشهم
ماددهی شهشهم: جێبهجێ كردنی ههردوو بڕگهی (ب) و (ج) له ماددهی (60)ی یاساكه له ههرێمی كوردستان رادهگیرێت و، ئهمهی خوارهوه جێی دهگرێتهوه: ب- ئهگهر خانهنشینێكی توشبوو به ناتواناییهكی یهكسان به (75%) بهرهو ژوور مرد، مووچهكهی دهخرێته سهر میراتگری. ج- ئهگهر خانهنشینی توشبوو به ناتواناییهكی بهشهكیی كهمتر له (75%) مرد، میراتگری قهرهبوویهكی پێ دهدرێت یهكسان دهبێت به مووچهی خانهنشینی تووشبوونی بهشهكی له بڕی چوار ساڵ، له حاڵهتی ئهوهی نهوهكه مافی مووچهی مردنهكهی نهبێت.
ماددهی دووهم:
ماددهی دووهم: ئامانجی پهیمانگهكه ئهمانهیه: یهكهم: ئامادهكردنی دادوهران و ئهندامانی ئیددیعای گشتی. دووهم: شایاندنی دادوهران و ئهندامانی ئیددیعای گشتی ئهوانه كه لهپلهی سێههم و چوارهمن و هێشتا لهوهزیفهدان . سێیهم: شایاندنی كادیره یاساییه جۆربهجۆرهكان لهفهرمانبهرانی ئهنجومهنی دادوهری و وهزارهتی دادو، وهزارهت و دهزگاكانی تری حكومهت و بهرزكردنهوهی كاراییان.
ماددهی یازدهم
ماددهی یازدهم: كار به هیچ یاسایهك، یان بڕیارێك، یان ههر دهقێكی تری ناكۆك لهگهڵ حوكمهكانی ئهم یاسایهدا ناكرێت.
ماددهی چواردهههم:
ماددهی چواردهههم: نهقیب، مهرجه: 1/هاووڵاتیی كوردستانی عێراق بێ و نشینهی ههرێم بێ. 2/دهبێ له پیشهكهیدا ماوهیهك كاری كردبێ، له (ده) ساڵ كهمتر نهبێ.
ماددهی بیست و شهشهم:
ماددهی بیست و شهشهم: كار به هیچ دهقیك ناكرێت كه هاودژ بێت لهگهڵ حوكمهكانی ئهم یاسایهدا.
ماددهی یهكهم:
ماددهی یهكهم: بڕگهی چوارهمی ماددهی یهكهم، بهم شێوهیهی خوارهوه ههمواردهكرێ : 4- وهزارهتهكه دوو بریكاری دهبێت: 1. بریكاری وهزارهت بۆ كاروباری بازرگانی. 2. بریكاری وهزارهت بۆ كاروباری دارایی.