أحكام القانون

مادده‌ی شه‌شه‌م: ریكلام كردن بۆ جگه‌ره‌ یا تووتن یان پێكهاته‌كانی له‌ هه‌موو شوێنه‌كان له‌ هه‌رێم وله‌ هه‌موو هۆیه‌كانی راگه‌یاندن قه‌ده‌غه‌ ده‌كرێ و سه‌رپێچیكه‌ر به‌ غه‌رامه‌یه‌ك سزاده‌درێ له‌ (چوارسه‌د هه‌زار)دینار كه‌متر نه‌بێ و له‌ (دوو ملیۆن) دیناریش زیاتر نه‌بێ و ناچار ده‌كرێ ئه‌و سه‌رپێچییه‌ لاببات.

مادده‌ی ده‌یه‌م: وه‌زاره‌تی ته‌ندروستی به‌ هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌لأ وه‌زاره‌ته‌ په‌یوه‌ندیداره‌كاندا هوشیار كردنه‌وه‌ی ته‌ندروستی بۆ قه‌ده‌غه‌ كردنی جگه‌ره‌ كێشان له‌ هه‌موو هۆیه‌كان بڵاوده‌كاته‌وه‌.

مادده‌ی حه‌ڤده‌م: ئه‌گه‌ر سه‌لما كه‌ یه‌كێك له‌ ئه‌ندامانی لیژنه‌ی سه‌رپه‌شتیكردنی وه‌گه‌ر خستنی وێستگه‌كانی كێشانی ئوتومبیله‌كان كه‌ له‌ بڕگه‌ (2)ی مادده‌ی نۆیه‌می ئه‌م یاسایه‌دا هاتووه‌ ده‌ستكاریی كێشی لۆریه‌ بارهه‌ڵگره‌كانی كردبێت، ئه‌وه‌ به‌ پێی مادده‌ی (307) له‌ یاسای سزا ژماره‌ (111)ی ساڵی 1969 سزا ده‌درێت.

مادده‌ی هه‌ژده‌م: یه‌كه‌م: ئه‌و لایه‌نه‌ی كه‌ ده‌سه‌ڵاتی ده‌ست به‌سه‌رداگرتنی ئوتومبیله‌كه‌ی پێ سپێدراوه‌، هیچ به‌رپرسیاریه‌كی ناكه‌وێته‌ سه‌ر له‌و زیانانه‌ی كه‌ تووشی شت ومه‌كه‌ باركراوه‌كه‌ ده‌بن كه‌ له‌وانه‌یه‌ خراپ ببن. دووه‌م: حوكمه‌كانی یاسای ده‌ستكاریكردنی ئوتومبیله‌ ده‌ست به‌سه‌ردا گیراو و جێهێڵراوه‌كانی ژماره‌ (8)ی ساڵی 1987 به‌سه‌ر ئه‌و ئوتومبیله‌ سه‌رپێچی كارانه‌دا ده‌سه‌پێنرێت كه‌ له‌ گۆڕه‌پانی وێستگه‌كانی كێشاندا جێهێڵدراون. سێیه‌م: ئه‌و شت ومه‌كانه‌ی كه‌ له‌ كێشی بڕیاردراو زیاده‌ن و سه‌رپێچیكاره‌كان به‌ جێیانده‌هێڵن، وه‌زاره‌ت به‌ زیادكردنی ئاشكرا به‌ پێی یاسا كارپێكراوه‌كان ده‌یانفرۆشێت چواره‌م: پاره‌ی فرۆشتن كه‌ ده‌قه‌كه‌ی له‌ به‌ندی (سێیه‌م)ی ئه‌م مادده‌یه‌دا هاتووه‌ له‌گه‌لأ ئه‌و غه‌رامانه‌ی كه‌ ده‌قه‌كانیان له‌م یاسایه‌دا هاتوون به‌ داهات بۆ وه‌زاره‌ت تۆمار ده‌كرێن. پێنجه‌م: ده‌ستكه‌وتی ئه‌و ڕێژه‌یه‌ی كه‌ ده‌قه‌كه‌ی له‌ به‌ندی (چواره‌م)ی ئه‌م مادده‌یه‌دا هاتووه‌، به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ دابه‌ش ده‌كرێت: 1- (75%) حه‌فتا و پێنج له‌سه‌دی ده‌خرێته‌ حساباتی وه‌زارهته‌كه‌وه‌ و بۆ پاراستنی ڕێگاكان ته‌رخان ده‌كرێت. 2- (25%) بیست و پێنج له‌سه‌دی وه‌ك ده‌ستخۆشانه‌و هانه‌دان به‌ كارمه‌ندانی وێستگه‌كانی كێشان و كارمه‌ندانی وه‌زاره‌ته‌كه‌ ده‌درێت. شه‌شه‌م: وه‌زیری ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ و نیشته‌جێكردن، به‌ هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌لأ وه‌زیری ناوخۆ ڕێنمایی هاندان (الحوافز) ده‌رده‌چوێنن كه‌ ده‌قه‌كه‌ی له‌ بڕگه‌ (2)ی به‌ندی (پێنجه‌م)ی ئه‌م مادده‌یه‌دا هاتووه‌، كه‌ بنه‌ماكانی دابه‌شكردن ودیاركردنی ئه‌وانه‌ی كه‌ ده‌یانگرێته‌وه‌و، حاڵه‌ته‌كانی بێبه‌شبوانیشی تێدا هه‌یه‌.

مادده‌ی دووه‌م: (وه‌قایعی كوردستان) تایبه‌تمه‌ند ده‌بێت به‌ بڵاو كردنه‌وه‌ی ئه‌مانه‌ی خواره‌وه‌: 1- یاساو بڕیاره‌كانی ئه‌نجومه‌نی نیشتمانی هه‌رێمی كوردستانی عێراق و ئه‌وه‌ی به‌ هاوپێچه‌كانیان حیساب ده‌كرێن یان ئه‌وه‌ی تیایدا ده‌قی گرتووه‌ بۆ بڵاوكردنه‌وه‌ی. 2- پێره‌وه‌كان و ئه‌وه‌ی به‌ هاوپێچه‌كانیان حیساب ده‌كرێن یان ئه‌وه‌ی تیایدا ده‌قی گرتووه‌ بۆ بڵاو كردنه‌وه‌ی . 3- (مه‌رسوم)و فه‌رمانه‌ ده‌رچووه‌كان به‌ گوێره‌ی ئه‌و ده‌سه‌ڵاتانه‌ی كه‌ له‌ یاسای ژماره‌ (2)ی ساڵی 1992 (یاسای هه‌ڵبژاردنی رابه‌ری بزاڤی ئازادیخوازی كورد) هاتووه‌ ده‌رباره‌ی رابه‌ر یا ئه‌وه‌ی شوێنی ئه‌و ده‌گرێته‌وه‌. 4-رێنماییه‌كان.

مادده‌ی چواره‌م: یه‌كه‌م: وه‌زاره‌ت داوا ده‌كات: (نیشانه‌ی ده‌ستكاری نه‌كردن له‌سه‌ر ئه‌و زه‌وییانه‌ له‌ تۆماره‌كانی عه‌قاریدا دابنرێت كه‌ حوكمه‌مانی ئه‌م یاسایه‌ ده‌یانگرێته‌وه‌، ئه‌مه‌ش بۆ ماوه‌یه‌ك كه‌ له‌ یه‌ك ساڵ زیاتر نه‌بێت له‌ رۆژی دانانی نیشانه‌كه‌وه‌. دووه‌م: وه‌زاره‌ت بۆی هه‌یه‌ ده‌ست به‌سه‌ر ئه‌و زه‌ویانه‌دا بگرێت كه‌ ده‌قه‌كانیان له‌ به‌ندی یه‌كه‌می ئه‌م مادده‌یه‌دا هاتوون، ئه‌وانه‌ی كه‌وتوونه‌ته‌ ده‌ره‌وه‌ی سنووری شاره‌وانییه‌كان، ئه‌مه‌ش دوای خه‌مڵاندنی به‌های پاشكۆكانی له‌ دامه‌زراو چێنراو و زه‌رعه‌ته‌كان له‌لایه‌ن لیژنه‌یه‌كه‌وه‌ كه‌ به‌سه‌رۆكایه‌تی سه‌رۆكی یه‌كه‌ی كارگێڕی و ئه‌ندامیه‌تی نوێنه‌ری وه‌زاره‌ت و نوێنه‌ری تۆماری خانووبه‌ره‌ و نوێنه‌ری كشتوكاڵ و نوێنه‌ری یه‌كێتی جوتیاران و نوێنه‌ری وه‌زاره‌تی دارایی و نوێنه‌ری به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی خانووبه‌ره‌ی ده‌وڵه‌ت له‌ پارێزگا یان له‌ یه‌كه‌ی كارگێڕی و خاوه‌ن زه‌وی یان ئه‌وه‌ی نوێنه‌رایه‌تی ده‌كات و، لیژنه‌ش بۆی هه‌یه‌ بۆ مه‌به‌ستی ناوبراو په‌نا بۆ شاره‌زایه‌ك یان زیاتر ببات. سێیه‌م: ئه‌و لیژنه‌یه‌ی كه‌ ده‌قه‌كه‌ی له‌ به‌ندی (دووه‌م)ی ئه‌م مادده‌یه‌دا هاتووه‌، بنه‌ماكانی ئه‌و خه‌مڵاندنه‌ پێڕۆ ده‌كات كه‌ له‌ یاسای به‌ موڵككردنی ژماره‌ (12)ی ساڵی 1981 و هه‌مواره‌كانیدا هاتووه‌. چواره‌م: وه‌زاره‌ت و هه‌ر كه‌سێكیش كه‌ پێوه‌ندیی هه‌بێت به‌ پاشكۆكانی ئه‌و زه‌ویه‌وه‌ كه‌ به‌پێی حوكمه‌كانی به‌ندی (دووه‌م)ی ئه‌م مادده‌یه‌ خه‌مڵێندراوه‌، بۆیان هه‌یه‌ له‌ ماوه‌ی (15) رۆژدا له‌ رۆژی پێڕاگه‌یاندنه‌وه‌ له‌به‌رده‌می دادگای به‌رایی تایبه‌تمه‌ند به‌ جێگای عیقاره‌كه‌ ناڕه‌زایی له‌سه‌ر كۆنووسی خه‌مڵاندنه‌كه‌ ده‌رببڕن، دادگاش له‌ماوه‌ی (15) رۆژدا سه‌یری ناڕه‌زاییه‌كه‌ ده‌كات و بڕیاره‌كه‌شی به‌ر تانه‌ لێدان ده‌كه‌وێت له‌لایه‌ن سه‌رۆكایه‌تی دادگای تێهه‌ڵچوونه‌وه‌ وه‌ به‌ سیفه‌تی پێداچوونه‌وه‌ی.

مادده‌ی پێنجه‌م: یه‌كه‌م: وه‌زاره‌ت له‌ ماوه‌ی (180) سه‌د و هه‌شتا رۆژدا له‌ رۆژی ده‌ست به‌سه‌رداگرتنه‌كه‌وه‌ ده‌ست به‌ موڵك كردنی ئه‌و زه‌ویانه‌ ده‌كات كه‌ له‌ مادده‌ (4)ی ئه‌م یاسایه‌ ده‌قنووس كراون، ئه‌مه‌ش به‌پێی حوكمه‌كانی یاسای به‌ موڵك كردن ژماره‌ (12)ی ساڵی 1981 و هه‌مواركراوه‌كانی و، به‌هاكه‌شی له‌و رۆژه‌وه‌ ده‌خه‌مڵێندرێ كه‌ نیشانه‌ی هه‌ڵسوكه‌وت نه‌كردنی له‌سه‌ر دانراوه‌ یان له‌و رۆژه‌وه‌ كه‌ داوای به‌ موڵك كردنی كراوه‌ یان كامه‌یان باشتر بێت بۆ ئه‌و كه‌سه‌ی كه‌ به‌ناوی ده‌كرێت. دووه‌م: له‌ حاڵه‌تێكدا كه‌ نه‌كرا ناونیشانی خاوه‌ن په‌یوه‌ندی به‌ زه‌ویه‌كان و پاشكۆكانییه‌وه‌ وه‌ربگیرێت ئه‌وا ژماره‌ی پارچه‌كان له‌و كه‌رتانه‌ به‌لای كه‌مه‌وه‌ دوو جاران له‌ رۆژنامه‌یه‌كی رۆژانه‌ راده‌گه‌یه‌ندرێ و (90) نه‌ود رۆژیش مۆڵه‌ت به‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان ده‌درێت ئه‌گه‌ر له‌ ناوه‌وه‌ی هه‌رێم دابن و (180) سه‌د و هه‌شتا رۆژیش به‌و كه‌سانه‌ ده‌درێت كه‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێمدا بن بۆ سه‌ردان و چه‌سپاندنی مافه‌كانیان و به‌ تێپه‌ڕبوونی ماوه‌ی ناوبراویش پارچه‌ زه‌ویه‌كان به‌ موڵكراو داده‌نرێن. سێیه‌م: به‌بێ به‌رامبه‌ر ئه‌و چواریه‌كه‌ یاساییه‌ی كه‌ ده‌قه‌كه‌ی له‌ یاسای موڵكداركردندا هاتووه‌، وه‌رگیردرێت ئه‌مه‌ش به‌پێێ ئه‌و حوكمانه‌ی كه‌ ده‌قنووس كراون و ئه‌م حوكمه‌ش به‌سه‌ر هه‌موو ئه‌و زه‌ویانه‌ جێبه‌جێ ده‌كرێت حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ده‌یانگرێته‌وه‌ به‌بێ ئه‌وه‌ی گوێ بدرێته‌ ره‌گه‌ز و جۆر و جێگا و، ئه‌و یاسایه‌ش كه‌ موڵكداریه‌كه‌ی پێكراوه‌ ئه‌گه‌ر چوار یه‌كه‌ یاسایه‌كه‌ پێشتر به‌هه‌ر هۆیه‌ك بێت وه‌رنه‌گیرابێت. چواره‌م: زه‌ویه‌ قه‌ده‌غه‌كراوه‌كانی رێگا گشتیه‌كان كه‌ به‌ناوی وه‌زاره‌تی داراییه‌وه‌ به‌موڵك كراون، تۆمار ده‌كرێن و تایبه‌ت ده‌بن به‌ وه‌زاره‌ته‌ وه‌ تۆماره‌كانی عیقاریی ئه‌و زه‌ویانه‌ش هه‌موار ده‌كرێن كه‌ به‌ر له‌ كارپێكردنی ئه‌م یاسایه‌ به‌ موڵككردنیان ته‌واو بووه‌. پێنجه‌م: له‌ حاڵه‌تێكدا ئه‌گه‌ر وه‌زاره‌ت پێویستی به‌هه‌ر رووبه‌ره‌ زه‌وییه‌ك نه‌ما كه‌ ده‌قه‌كه‌ی له‌به‌ندی (چواره‌م) ی ئه‌م مادده‌یه‌دا هاتووه‌، ئه‌وا خاوه‌نداریه‌تییه‌كه‌ی بۆ سه‌رۆكایه‌تی شاره‌وانییه‌كان یان بۆ به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیی شاره‌وانییه‌ تایبه‌تمه‌نده‌كان، به‌بێ به‌رامبه‌ر ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ ئه‌گه‌ر كه‌وتبووه‌ چواره‌چێوه‌ی سنووره‌كه‌یه‌وه‌ و ده‌ستیشی له‌سه‌ر هه‌ڵده‌گیرێت و ده‌درێته‌وه‌ به‌ وه‌زاره‌تی دارایی ئه‌گه‌ر كه‌وتبووه‌ ده‌ره‌وه‌ی ئه‌و سنوورانه‌وه‌. شه‌شه‌م: وه‌زاره‌ت له‌جیاتی فه‌رمانگه‌ فه‌رمیه‌كانی هه‌رێم، سه‌رپه‌رشتیی ئه‌و زه‌ویانه‌ ده‌كات كه‌ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ ده‌یانگرێته‌وه‌ و، به‌هاو ده‌نگیش له‌گه‌ڵ یه‌كه‌ كارگێریه‌كاندا ده‌ست درێژی له‌سه‌ر لاده‌بات.

مادده‌ی شه‌شه‌م: به‌ نیازی دامه‌زراندنی شاره‌وانییه‌ك وه‌زاره‌ت نه‌خشه‌ و وه‌سفی سنووری شارۆچكه‌كه‌ ئاماده‌ ده‌كاو له‌ رۆژنامه‌ی ره‌سمی بڵاوی ده‌كاته‌وه‌ و بۆ ماوه‌ی (30) رۆژ له‌ شێوێنه‌ گشتییه‌كاندا هه‌ڵده‌واسرێ. له‌و ماوه‌یه‌دا ناره‌زایی (اعتراچ) وه‌ تێبینی فه‌رمانگه‌كانی هاوڵاتی یانی له‌سه‌ر وه‌رده‌گیرێن و له‌به‌ر رۆشناییان وه‌زیر ئه‌وه‌ی به‌ باش بزانێ بریاری له‌سه‌ر ده‌دا و ده‌كرێ له‌ ماوه‌ی ده‌ رۆژدا له‌ رۆژی ده‌رچوونی بڕیاره‌كه‌یه‌وه‌ له‌ لای ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران ناره‌زایی له‌سه‌ر ده‌رببردرێ. بڕیاری وه‌زیر ئه‌گه‌رله‌و ماوه‌یه‌دا ناره‌زایی درنه‌بردرا هه‌روه‌ها بڕیاری ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران ئه‌گه‌ر ناره‌زایی ده‌ربردرا بوو له‌م باره‌یه‌وه‌ بڕیاری كۆتایی ده‌بێ.

مادده‌ی ده‌یه‌م: یه‌كه‌م: وه‌زاره‌ت به‌هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵ پێكهاته‌كانی وه‌زاره‌تی ناوخۆدا، جێگاكانی وێستگه‌ی كێشانی ئۆتۆمبێله‌كان دیاری ده‌كات و له‌سه‌ر وه‌زاره‌تیشه‌ بینایه‌گه‌ل و گۆڕه‌پانی له‌ باریان بۆ دابین بكات له‌گه‌ڵ فه‌راهه‌مكردنی ئامێره‌كانی كێشان و پاراستنیان. دووه‌م: به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی گشتیی هاتوچۆ و وه‌زاره‌ت، وه‌رگرتن و هه‌ڵسوڕاندن و به‌كارخستنی وێستگه‌كانی كێشان ده‌خه‌نه‌ ئه‌ستۆی خۆیان و، سه‌پاندنی سزایش به‌سه‌ر سه‌رپێچیكاراندا، به‌ هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵ پێكهاته‌كانی وه‌زاره‌تی ناوخۆدا به‌پێی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌، ئه‌نجام ده‌درێت. سێیه‌م: وه‌زاره‌ت مافی ئه‌وه‌ی هه‌یه‌ ئه‌رك و فه‌رمانی به‌ڕێوه‌بردن و به‌كارخستنی وێستگه‌كانی كێشان كه‌ سه‌ربه‌خۆیه‌تی، به‌ كه‌رتی تایبه‌تی به‌پێی ڕێنمایی گه‌لێك بسپێنرێت كه‌ وه‌زاره‌ته‌كه‌ بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ له‌به‌ر ڕۆشنایی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌دا ده‌ریده‌چوێنێت. چواره‌م: هه‌موو وێستگه‌كانی كێشان كه‌ كه‌رتی تایبه‌ت به‌كاریان ده‌هێنێت، ئه‌و ڕێنمایی و به‌ند و كۆتوبه‌ندانه‌ ده‌یانگرنه‌وه‌ (الچوابگ) كه‌ وه‌زاره‌ت بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ ده‌ریانده‌چوێنێت. به‌مه‌رجێ له‌گه‌ڵ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌دا هاودژ نه‌بێ. پێنجه‌م: 1 ـ پاره‌یه‌ك كه‌ بڕه‌كه‌ی (1000) هه‌زار دیناره‌ وه‌ك كرێ له‌بڕی كرده‌وه‌ی كێشانی هه‌ر بارهه‌ڵگرێك له‌ وێستگه‌كانی كێشان وه‌رده‌گیرێت. 2ـ ئه‌و كرێیه‌ی كه‌ له‌ بڕگه‌ی (1/پێنجه‌م)ی ئه‌م مادده‌یه‌دا هاتووه‌ به‌ داهات بۆ وه‌زاره‌ت تۆمار ده‌كرێت. 3 ـ كۆی ئه‌و داهاته‌ی كه‌ ده‌قه‌كه‌ی له‌ بڕگه‌ی (2/پێنجه‌م)ی سه‌ره‌وه‌ی ئه‌م مادده‌یه‌دا هاتووه‌ به‌م شێوه‌یه‌ دابه‌ش ده‌كرێت: أ ـ 75% هه‌فتاو پێنج له‌سه‌دا له‌ حیسابی وه‌زاره‌ت داده‌نرێت و بۆ چاككردنه‌وه‌ و درێژه‌ پێدانی وێستگه‌كانی كێشان ته‌رخان ده‌كرێت و پێداویستییه‌ پێویستیه‌كان و كه‌ره‌سته‌ی یه‌ده‌گی ئه‌م ویستگانه‌ی پێ دابین ده‌كرێت. ب ـ 25% بیست و پێنج له‌سه‌دا بۆ هاندانی ئه‌و كرێكارانه‌ داده‌نرێ كه‌ كار ده‌كه‌ن و له‌نێو ئه‌وانیشدا كارمه‌ندانی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی هاتوچۆی گشتی كه‌ له‌ ویستگه‌كانی كێشاندان. ج ـ له‌ حاڵه‌تێكدا ئه‌گه‌ر ئه‌ركی به‌ڕێوه‌بردنی و به‌كارخستنی ویستگه‌كانی كێشانی سه‌ر به‌وه‌زاره‌ت به‌پێی رێنمایی تایبه‌ت كه‌ له‌ بڕگه‌ی (سێیه‌می) ئه‌م مادده‌یه‌دا هاتووه‌ به‌كه‌رتی تایبه‌ت سپێردرا، ئه‌وا خه‌رجییه‌كانی به‌كارخستن له‌ داهاتی وه‌ده‌ست هاتوو ده‌درێت هه‌روه‌ك له‌ بڕگه‌ی (1)ی پێنجه‌می ئه‌م مادده‌یه‌دا هاتووه‌ ئه‌مه‌ش به‌پێی ئه‌و رێنماییانه‌ی كه‌ وه‌زاره‌ت ده‌ریده‌چووێنێ، له‌گه‌ڵ چاودێری كردنی ئه‌و یاسا و رێنماییانه‌ی كه‌ به‌م بۆنه‌یه‌وه‌ ده‌رچوون. د ـ وه‌زیر بۆی هه‌یه‌ رێنمایی پێویست له‌مباره‌یه‌وه‌ ده‌ربكات.

مادده‌ی بیست و یه‌ك: كارمه‌ندانی وه‌زاره‌ت بۆیان هه‌یه‌ جگه‌ له‌ خانووه‌كانی نیشته‌جێبوون و بینایه‌كان بچنه‌ ناو عیقاره‌ تایبه‌ته‌كانه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی ئیش و كاری رووپێوكردن ئاماده‌ بكه‌ن، ئه‌مه‌ش له‌دوای ئاگاداركردنه‌وه‌ی خاوه‌نه‌كه‌ی و دیاركردنی ره‌وتی رێگا گشتییه‌كان و پرده‌كان به‌مه‌به‌ستی جێبه‌جێ كردنی پڕۆژه‌كانیان دێت.

مادده‌ی حه‌وته‌م: شاره‌وانی به‌ به‌یاننامه‌یه‌ك داده‌مه‌زرێ كه‌ وه‌زیر ده‌ریده‌كا له‌ رۆژنامه‌ی ره‌سمیدا بڵاو ده‌كرێته‌وه‌.

مادده‌ی هه‌شته‌م: سنووری شاره‌وانی به‌ بڕیاری ئه‌نجومه‌نی شاریوانی و سه‌لماندن له‌ لایه‌ن وه‌زیره‌ وه‌ ده‌گۆردرێ كه‌ ده‌بێ بڕیاره‌كه‌ هۆی پێویستی گۆرینه‌كه‌ و په‌سه‌ند كردنی له‌ لایه‌ن وه‌زیره‌ وه‌ له‌گه‌ڵدا بێ.

مادده‌ی نۆیه‌م: ناوچه‌ی شاره‌وانی به‌ پێی رێنوێنییه‌كی ناوه‌ندی له‌ ئیه‌ن به‌رێوه‌به‌راێتی گشتی شاره‌وانییه‌كان و به‌رێوه‌به‌رێتی گشتی نه‌خشه‌ كێشانی ئاوه‌دانییه‌وه‌ داده‌نرێ، ده‌كرێ به‌ چه‌ند كه‌رتێكه‌وه‌ و هه‌ر كه‌رتێك یا زیاتر به‌شێكی شاره‌وانی (قسم بلدی) تێدا ده‌بێ كه‌ سه‌رپه‌رشتی ی كاره‌كانی شاره‌وانی، گه‌شت و گوزاریه‌كانی و جێ به‌جێ كردنی فه‌رمانه‌كانی ده‌كا. هه‌روه‌ها پێك هێنانی كه‌رته‌كان هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ و دانه‌پاڵ یه‌كتریان دیاریكردنی ناو و سنووره‌كانیان له‌ چوارچێوه‌ی یه‌ك ناوچه‌ی شاره‌وانیدا به‌ بڕیاری ئه‌نجومه‌نی شاره‌وانی و په‌سه‌ندكردن له‌ لایه‌ن به‌رێوه‌به‌ری گشتی شاره‌وانیه‌كانه‌وه‌ ده‌بێ.

مادده‌ی نۆزده‌م: ده‌زگا مافی ئه‌وه‌ی هه‌یه‌ داوای ته‌رخانكردنی زه‌وی و خانووبه‌ره‌ی پێویست بكات بۆ وێستگه‌كانی ئامێری بێ ته‌ل و ئامێره‌كانی تایبه‌ت به‌ فرۆكه‌وانی ئاسمانی وهه‌رئامێریان رێكخه‌ره‌كانی دیكه‌ی به‌ پێویستی بزانێ بۆ كاری فرۆكه‌خانه‌كان، به‌پێی یاساكانی به‌ركار بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌.

مادده‌ی سێیه‌م: ده‌زگا پابه‌ندده‌بێت به‌هه‌موو ڕێساو به‌رزه‌فتكاری و ڕێنماییه‌كانی كه‌ ده‌سه‌ڵاتی فرۆكه‌وانی شارستانی عێراق ده‌ریده‌كات و په‌یوه‌سته‌ به‌سه‌لامه‌تیء ئاسایشی فرۆكه‌وانی شارستانی و پشت به‌ پێوانه‌ نێوده‌وڵه‌تیه‌كان ده‌به‌ستێ به‌جۆرێك نابێ پێچه‌وانه‌ی ده‌قه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ بێت.

مادده‌ی بیست ویه‌ك: راگر (عه‌مید) ئه‌م ئیش و سه‌ڵاحییاتانه‌ی خواره‌وه‌ راى ده‌كا: 1- ئیشه‌ تایبه‌ته‌ زانستیه‌كان: أ- به‌دواداچوونی ره‌وش و رێكۆپێكیی خوێندنه‌ سه‌ره‌تاییه‌كانی كۆلێژو خوێندنه‌ باڵاكانی و، كۆشش بۆ پته‌وكردنی بارودۆخی په‌روه‌رده‌یی و زانستی. ب- ته‌سدیقكردنی راسپارده‌گه‌لی ئه‌نجومه‌نه‌كانی به‌ش و لقه‌كان. ج- ره‌زامه‌ندی له‌سه‌ر دابه‌شكردنی مادده‌ دیراسیه‌كان و یه‌كه‌ فه‌سڵیه‌كان به‌سه‌ر ئه‌ندامانی هه‌یئه‌ی ته‌دریسی و موحازیره‌كاندا، هه‌روه‌هاش پێكهێنانی لێژنه‌گه‌لی گفتوگۆكردنی نامه‌كان (الرسائل) و دیاركردنی واده‌كانیان. د- وه‌به‌ركارخستنی هه‌موو رێنمایی و پێرۆكان كه‌ له‌باره‌ی رێكخستنی كاروباری زانستی و په‌روه‌رده‌ییه‌وه‌ ده‌رده‌چن، هه‌روه‌ها بڕیاره‌كانی ئه‌نجومه‌نی كۆلیژیش. 2- ئیشه‌ تایبه‌ته‌ ئیداری و داراییه‌كان: أ- وه‌به‌ركارخستنی ئه‌و یاساو پیڕۆو رێنماییانه‌ی كه‌ په‌یوه‌ندییان به‌ كاروباری ئیداری و داراییه‌وه‌ هه‌یه‌. ب- ره‌زامه‌ندی له‌سه‌ر راسپارده‌گه‌لی لیژنه‌كانی كۆلێژه‌كه‌. ج- ره‌زامه‌ندی له‌سه‌ر تۆماركردنی قوتابیان بۆ دیراسه‌ی سه‌ره‌تایی كۆلێژو دیراسه‌ی باڵا. د- ره‌زامه‌ندی له‌سه‌ر كڕین و هاوردنی ئامرازی تاقیگه‌یی (المختبریه‌)و پێداویستی دیكه‌و گۆڤارو كتێب. ه- ره‌زامه‌ندی له‌سه‌ر خه‌ڵاتكردنی كه‌سانی ده‌ره‌وه‌ی زانكۆ كه‌ له‌ كۆلێژه‌كه‌دا مه‌شق داده‌ده‌ن و وانه‌ ده‌ڵێنه‌وه‌و سه‌رپه‌رشتی له‌سه‌ر نامه‌گه‌ل (الرسائل)دهكه‌ن وله‌ لیژنه‌گه‌لی تاقیكردنه‌وه‌ی گشتگیر (الشامل) و لیژنه‌كانی گفتوگۆ به‌پێی یاسا به‌ركاره‌كان، به‌شداری كردن. و- ره‌زامه‌ندی له‌سه‌ر گۆڕینی عینوانی هونه‌رمه‌ندو ئیداریه‌كان له‌چوارچێوه‌ی میلاكی ته‌سدیقكراوی كۆلێژه‌كه‌دا، به‌پێی حوكمه‌كانی یاساو پێڕۆو رێنماییه‌كان. ز- ره‌زامه‌ندی له‌سه‌ر گواستنه‌وه‌و ته‌نسیبكردنی كه‌سانی كارمه‌ند له‌ ئه‌ندامانی هه‌یئه‌ی ته‌دریسی و هونه‌رمه‌ندو ئیدارییه‌كان له‌چوارچێوه‌ی كۆلێژو دایه‌ره‌كانی زانكۆدا، ئه‌وه‌ش دوای ته‌نسیقكردن له‌نێوان جێ گۆڕكێكاندا، به‌مه‌رجێ موافه‌قه‌تی سه‌رۆكایه‌تیی زانكۆی له‌سه‌ر بێ.

مادده‌ی بیست و دوو: 1- كۆلێژ ئه‌نجومه‌نێكی ده‌بێت كه‌ بریتیه‌ له‌ هه‌یئه‌ی زانستی و ئیداری و دارایی و، له‌مانه‌ی خواره‌وه‌ پێك دێت: أ- عه‌میدی كۆلێژ سه‌رۆك ب- سه‌رۆكانی به‌ش و لقه‌ زانستیه‌كان له‌و كۆلێژانه‌دا كه‌ به‌شی زانستیان تێدانییه‌ ئه‌ندامن ج- یاریده‌ده‌رانی عه‌مید ئه‌ندامن د- دوو ته‌دریسی له‌ كۆلێژه‌كه‌، هه‌یئه‌ی ته‌دریسی هه‌ڵیانده‌بژێرن ئه‌ندامن ه- به‌ڕێوه‌به‌رانی ناوه‌نده‌كانی لێكۆلینه‌وه‌ی سه‌ر به‌كۆلێژه‌كه‌ ئه‌ندامن 2- ئه‌نجومه‌نی كۆلیژ بۆی هه‌یه‌ ئه‌ندامێ بۆ خۆی زیاد بكا له‌ وه‌زاره‌تێكه‌وه‌ بیهێنێ كه‌ په‌یوه‌ندیدار بێت به‌ ئیشه‌ تایبه‌ته‌كانی كۆلێژه‌كه‌وه‌.

مادده‌ی بیست و سێ: ئه‌نجومه‌نی كۆلیژ ئه‌م ئیش و سه‌ڵاحییاتانه‌ی خواره‌وه‌ رایی ده‌كات: 1- ئیشه‌ تایبه‌ته‌ زانستییه‌كان: أ- دانانی پلانی وه‌رگرتنی قوتابیان له‌ خوێندنی سه‌ره‌تایی كۆلێژداو پێشنیازكردنی پلانگه‌لی وه‌رگرتنیش بۆ خوێندنی باڵا به‌پێی به‌ش و لقی زانستی و شه‌رتوشروته‌كانی و به‌دواداچوونی وه‌به‌ركارخستنیان. ب- دانانى پلانگەلی تايبەت بة لێکۆڵینەوەی زانستى و دانانى كتێب و وةرگێَران و پەخشكردن و دابينكردنى پێداويستسسةكانى فێركارى و ئەندامانى هةيئەى تەدريسى. ج. دانانی پلانه‌گه‌لی كردنه‌وه‌ی به‌ش و لقی زانستی و ناوه‌نده‌كان (المراكز) هه‌روه‌ها پێشنیازكردن بۆ كردنه‌وه‌ یان تێكه‌ڵكردن یان ئیلغاكردنی به‌ش و لقی زانستی، دابه‌شكردنی به‌رنامه‌كانیش به‌سه‌ر ساڵه‌كانی خوێندندا. د-ئیقرار كردنی پلانگه‌لی به‌شه‌ زانستییه‌كان له‌باره‌ی بانگهێشتنی ئوستاده‌ میوانه‌كان. ه- ئیقرار كردنی عینوانه‌كانی نامه‌زانكۆییه‌كان و ناوه‌زه‌دكردنی لیژنه‌گه‌لی تاقیكردنه‌وه‌ی گشتگیرو سه‌رپه‌رشت و هاوپشك (المشارك)و ئه‌نجامه‌كانی گفتوگۆو زیادكردن یان لابردنی بابه‌تگه‌لی دیراسی له‌ دیراساتی باڵادا و، ره‌زامه‌ندی له‌سه‌ر ناوزه‌دكردنی ئیمتیحانده‌ره‌ خارجییه‌كان له‌سه‌ر پێشنیازی به‌ش یان لقی زانستی. و- راسپاردن بۆ كردنه‌وه‌ی دیراساتی باڵاو به‌رنامه‌و پلانه‌كانی سالاَنة وثلانةكانى پێنج ساڵی و شتی تریش كه‌ ناویان له‌ بڕگه‌ (ه)ی ئه‌م مادده‌یه‌دا هاتووه‌. ز- ئیقرار كردنی وه‌به‌ركارخستنی مه‌شقی هاوینه‌ی ته‌تبیقی زانستی بۆ كۆلێژه‌كه‌. 2- ئیشه‌ تایبه‌ته‌ ئیدارییه‌كان: أ- سه‌رپه‌رشتی كاروباری كۆلێژو گرنگیدان به‌ بزاڤه‌ جۆراوجۆره‌كانی زانستی و رۆشنبیری و په‌روه‌رده‌یی و وه‌رزشی. ب- ئاماده‌كردنی میلاكی كۆلێژ له‌ ئه‌ندامانی هه‌یئه‌ی ته‌دریسی كۆلێژه‌كه‌ به‌ر له‌ كۆتایی ساڵی خوێندن، ئة‌وه‌ش له‌به‌ر رۆشنایی ئةو پێشنیازانه‌ی كه‌ عه‌مید و ئه‌نجومه‌نی به‌شه‌كان یان ئه‌نجومه‌نی لقه‌كان پێشكه‌شی ده‌كه‌ن. ج- پێشنیازی ئیجازه‌پێدانی دیراسی له‌ناو هه‌رێم بۆ كارمه‌ندانی كۆلێژه‌كه‌، ئه‌وه‌ش له‌سه‌ر پێشنیازی به‌ش یان لقی زانستی پێوه‌ندیدار . د- پێشنیازی ئیعاره‌كردنی خزمه‌تی ئه‌ندامانی هه‌یئه‌ی ته‌دریسی یان ئیجازه‌و زه‌ماله‌و بیعسه‌یان بدرێتێ بۆ ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێم ئه‌وه‌ش له‌سه‌ر پێشنیازی به‌ش یان لقی زانستی پێوه‌ندیدار. ه- ره‌زامه‌ندی له‌سه‌ر خۆته‌رخانكردنی ئه‌ندامی هه‌یئه‌ی ته‌دریسی له‌ناوه‌وه‌ یان له‌ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێمدا به‌پێی به‌ندو به‌ستی (الضوابط) به‌ركارخراو. و- سه‌پاندنی سزای زه‌بتی (الأنضباطية) به‌سه‌ر قوتابیاندا به‌پێی پێڕۆو رێنماییگه‌لی به‌رده‌ست. ز- سه‌یركردنی هه‌موو كاروبارێكی دیكه‌ له‌كۆلێژدا كه‌ عه‌مید بۆی هه‌واڵه‌ده‌كات. ح- سه‌رپه‌رشتی به‌ركارخستنی پێڕۆو رێنماییگه‌لێ كه‌ په‌یوه‌ندییان به‌ كاروباری زانستی كۆلێژه‌كه‌وه‌ هه‌یه‌. گ- راسپاردن كه‌ ئه‌ندامانی هه‌یئه‌ی ته‌دریسی و موحازیره‌كان بنێردرێن بۆ خوێندنی باڵا، ئه‌وه‌ش به‌پێی ئه‌و ژماره‌و پێداویسته‌ی كه‌ به‌ش یان لقه‌كان دیاریان ده‌كه‌ن. ی- پێشنیازی پلان ته‌ئهیلی كادیره‌ زانستی و ئیداریه‌كان. ك- پێشنیازی پلان بۆ په‌یوه‌ندیگه‌لی ڕۆشنبیری دووقۆڵی. ل- ئه‌نجومه‌ن بۆی هه‌یه‌ لیژنه‌گه‌لێ پێك بهێنێ تا له‌ پیاده‌كردنی ئیش و كاره‌ زانستی و ئیداری دارایی و په‌روه‌رده‌ییه‌كانیدا یاریده‌ی بده‌ن. 3- ئیشه‌ تایبه‌ته‌ داراییه‌كان: أ. پێشنیازی پلانگه‌لی بوجه‌ی ساڵانه‌و به‌رنامه‌ی هاورده‌ی ساڵانه‌و پلانی وه‌به‌رهێنانی (الأستثمارية) ساڵانه‌. ب. راسپاردن بۆ ئیقراركردنی حساب و حیسابكاریی كۆتايی كۆلێژ. ج- ره‌زامه‌ندی له‌سه‌ر(ته‌صمیم) و نه‌خشه‌و لیستی پاره‌ی ئه‌رك و مه‌سره‌فی ئیش و پڕۆژه‌كانی كه‌ له‌ بوجه‌ی ئاسایی یان له‌ بوجه‌ی وه‌به‌رهێناندا هاتووه‌، ئینجا ئیحاله‌یان ده‌كاو به‌پێی حوكمه‌كانی یاساو پێرَۆو شه‌رتوشروتی تایبه‌ت گرێبه‌ستی جێ به‌جێ كردنیان مۆرده‌كا. د- ئه‌نجومه‌ن بۆی هه‌یه‌ هه‌ندێ له‌ سه‌ڵاحییاتی خۆی به‌ عه‌میدی كۆلێژ بسپێرێ.

مادده‌ی بیست و چوار: به‌شی زانستی: بریتیه‌ له‌ یه‌كه‌ی زانستی و به‌ بناغه‌ی فێركردنی باڵا داده‌نرێ و ئه‌نجومه‌نێكی هه‌یه‌ پێك دێت له‌: 1- سه‌رۆكی به‌ش: له‌سه‌ر پێشنیازی عه‌میدی كۆلێژ به‌ بڕیاری سه‌رۆكی زانكۆ داده‌مه‌زرێ به‌مه‌رجێ مه‌رته‌به‌ی زانستی له‌ ئوستادی یاریده‌ده‌ر كه‌متر نه‌بێ. سه‌رۆكی به‌ش كاروباری ئیداری به‌شه‌كه‌ ده‌گێڕێ. 2- ژماره‌یێ له‌ ئه‌ندامانی هه‌یئه‌ی ته‌دریسی له‌ (14) چوارده‌ ئه‌ندام زیاتر نه‌بن و له‌ (8) هه‌شت ئه‌ندامیش كه‌متر نه‌بن، به‌مه‌رجێ مه‌رته‌به‌ی موده‌ڕیس یان به‌رزتریان هه‌بێ، جا ئه‌گه‌ر هات و ژماره‌ی پێویست فه‌راهه‌م نه‌بوو، ئه‌وه‌، له‌وباره‌دا ده‌شێ هه‌ندێكیان مه‌رته‌به‌ی موده‌ڕیسی یاریده‌ده‌ریان هه‌بێ به‌پێی ئه‌قده‌مییه‌ت. 3- ئه‌نجومه‌ن ئه‌م ئیشه‌ تایبه‌تانه‌ هه‌ڵده‌سووڕێنێ: أ- گفتوگۆ له‌سه‌ر به‌رنامه‌گه‌لی خوێندن و تاكه‌تاكه‌ی به‌رنامه‌كه‌و كتێبه‌كانی خوێندن ده‌كاو پێشنیازی هه‌مواركردنیان یان گۆڕینیان ده‌كا، ئه‌وه‌ش له‌به‌ر ڕۆشنایی راسپارده‌كانی ئه‌ندامانی هه‌یئه‌ی ته‌دریسی. ب- پێشنیازكردنی پێداویسته‌كانی به‌ش له‌ ئه‌ندامانی هه‌یئه‌ی ته‌دریسی و هونه‌رییه‌كان، هه‌روه‌ها بانگهێشتی ئوستاده‌ میوانه‌كان. ج- ئیقراركردنی بةرنامةگەلى لێكۆڵینه‌وه‌ زانستییه‌كان كه‌ له‌لایه‌ن ئه‌ندامانی به‌شه‌وه‌ پێشكه‌ش كراون، هه‌روه‌ها پێشنیازكردنی رێگای شیاو بۆ ته‌واوكردنیان و، راسپاردن بۆ پشتگیریی لێكۆڵینه‌وه‌ی زانستی و كتێبگه‌لی دانراوو وه‌رگێڕدراوو، گرنگیدان به‌به‌حسه‌كانی قوتابیان و فه‌راهه‌مكردنی پێداویستیگه‌لی جێ به‌جێ كردنیان. د- به‌ركارخستنی بڕیاره‌كانی ئه‌نجومه‌نی كۆلیژ. ه- پێكهێنانی لیژنه‌گه‌لی په‌روه‌رده‌یی و زانستی به‌پێی پێداویستی به‌ش. و- سه‌رپه‌رشتیی ره‌وشی ته‌دریس و شێوازه‌كانی ته‌دریس و بةرةو چاكتربردنيان هەروەهاش سةرثةرشتى ئةندامانى هةيئەى تةدريسى و كارمه‌نده‌كانی دیكه‌ی به‌ش كه‌ ئه‌ركی سه‌رشانی خۆیان به‌جێ بگه‌یێنن. هه‌روه‌ها سه‌رپه‌رشتی كاروباری زانستیی قوتابیان له‌ قۆناغه‌ جۆربه‌جۆره‌كانی خوێندندا له‌ رێگه‌ی سه‌رپه‌رشتی سه‌رومڕ(الدائم)ی زانستییه‌وه‌. ز- به‌دواداچوونی په‌ره‌سه‌ندنی زانستی مه‌عریفه‌و زانسته‌كان و، رێنمایی كردنی ئه‌ندامانی هه‌یئه‌ی ته‌دریسی به‌ره‌و نوێكردنه‌وه‌ی به‌رنامه‌مه‌گه‌ل و مادده‌گه‌لی وانه‌كان به‌جۆرێ له‌گه‌ل ئه‌م په‌ره‌سه‌ندنه‌ زانستی و ته‌كنۆلۆجییه‌دا بگونجێ. ح- هه‌ندێ سه‌ڵاحییاتی خۆی ده‌دات به‌سه‌رۆكی به‌ش.

مادده‌ی بیست و پێنج: هه‌یئه‌ی ته‌دریسی زانكۆكان و هه‌یئه‌ی په‌یمانگه‌ ته‌قه‌نییه‌كان و هه‌یئه‌ی باڵای پسپۆڕه‌ پزیشكییه‌كان، له‌مانه‌ پێك دێن: 1. ئوستاده‌كان. 2. ئوستاده‌ یاریده‌ده‌ره‌كان. 3. موده‌ڕیسه‌كان. 4. موده‌ڕیسه‌ یاریده‌ده‌ره‌كان.