أحكام القانون
البحث في المحتوى🔎
ماددهی نۆیهم:
ماددهی نۆیهم: دهبێ ئهنجومهنی وهزیران ئهم یاسایه جێبهجی بكات.
ماددهی دهیهم:
ماددهی دهیهم: ئهم یاسایه له مێژووی دهرهێنانییهوه جێبهجی دهكرێت و له رۆژنامهی رهسمیدا بڵاو دهكرێتهوه.
ماددهی شهشهم:
ماددهی شهشهم: رێزلێنانی ئهو شههیدانهی كه گیانی خۆیان بهخت كردووه له پێناوی شۆڕش و ئهو پێشمهرگه كهمئهندامانی دوای ئهو مێژووهی كه له ماددهی سێیهمی ئهم یاسایهدا هاتووه به پێرهوێكی تایبهت جێبهجێ دهكرێ.
ماددهی نۆیهم:
ماددهی نۆیهم: كار به هیچ دهقێكی یاسایی یا بڕیارێك ناكرێ گهر لهگهلأ حوكمهكانی ئهم یاسایه ناكۆك بێت.
ماددهی چوارهم
ماددهی چوارهم: وهزارهت لهم دام و دهزگایانه پێكدێ: 1/ مهڵبهندی وهزارهت كه پێكدێ له : أ/ نووسینگهی وهزیر: مووچهخۆرێك به پلهی بهوهڕێوهبهر سهرۆكایهتی دهكا كه دهبێ لهكارمهندان وپسپۆران بێ. ب/نووسینگهی بریكار:مووچه خۆرێك له كامهندان وپسپۆران سهرۆكایهتی دهكا. ج/فهرمانگهی یاسایی كه پهیوهندی راستهوخۆ لهگهڵ وهزیردا دهبێ. 2/بهڕێوهبهری گشتی یهكان: ههریهكێ له بهڕێوبهرێتی یه گشتیهكان مووچه خۆرێك به پلهی بهڕێوهبهری گشتی سهرۆكایهتی دهكات كه دهبێ باوهڕنامهیهكی سهرهتایی زانكۆی ههبێ و لهبواری پسپۆریدا له كارمهندان ولێهاتوویی بێ چهند بهڕێوبهرێتی و بهشێكشیان پێوه دهبهسترێتهوه كه ههریهكێ له بهڕێوبهرێتی مووچهخۆرێك به پلهی بهڕێوهبهر سهرۆكایهتی دهكا كه دهبێ باوهڕنامهیهكی سهرهتایی زانكۆیی ههبێ و لهبواری پسپۆریدا له كارمهندان و لێهاتووان بێ و ههر بهشێكیش مووچهخۆرێك له كارمهندان و پسپۆران سهرۆكایهتی دهكا. أ-بهرێوبهری گشتی كاروباری بهڕێوهبردن ودارایی كه ئهم بهڕێوبهرێتیی یانهی پێوه دهبهسترێنهوه. یهكهم/بهڕێوبهری كاروبارو بهرێوهبردن و كهسان. دووهم/بهرێوهبەرێتی كاروباری دارایی و پێداچوونهوه. ب- بهڕێوبهرێتی گشتی نهخشهدانان و بهدواداچوون كه ئهم بهرێوبهرێتی و بهشانه پێوه دهبهسترێتهوه. یهكهم/بهرێوبهری نهخشهدانان و لێكۆڵینهوه. دووهم/بهڕێوبهرێتی بهدواداچوون وپشكین. سێ یهم/ بهرێوبهرێتی سهرژمێری وكۆمپیوتهر. چوارهم/بهڕوبهرێتی هێزی كارگه و پهرهپێدان. پێنجهم/ بهشی خزمهتگوزاری ئهندازیاری. جـ-بهڕێوبهرێتی گشتی شارهوانیهكان كه ئهم بهڕێوبهرێتی و بهشانهی پێوه دهبهسترێنهوه. یهكهم/بهرێوبهرێتی موڵك و زهوی وزار. دووهم/ بهڕێوبهرێتی كاروباری هونهری كه ئهم بهشانهی پێوه دهبهسترێتهوه. أ/بهشی لێكۆڵینهوه و توێژینهوه. ب/ بهشی سكێچ كێشانی. ج/بهشی ئهندازیاری هاتووچۆ د/بهشی كارگه و ماشینهكان. سێیهم/ بهڕێوبهرێتی نهخشهدانان و بهدواداچوون. چوارهم/بهشی كاروباری بهڕێوهبردن ودارایی . پێنجهم/ سهرۆكایهتی شارهوانیهكانی مهڵبهندهكانی پارێزگاكانی ههرێم وبهڕێوبهرێتیهكانی شارهوانی یان. د/بهڕێوبهرێتی گشتی نهخشهدانانی ئاوهدانی كه ئهم بهڕێوبهرێتانهی پێوه دهبهسترێتهوه. یهكهم/ بهڕێوبهرێتیلێكۆڵینهوه و توێژینهوه و سكێچ كێشان بهراشكاوی. دووهم/بهڕێوبهرێتی سكێچ كێشانی بنچینهیی و جوداكردنهوه. سێ یهم/بهڕێوبهرێتیهكانی نهخشهدانانی ئاوهدانی له پارێزگاكانی ههرێمدا. ه/بهڕێوبهرێتی گشتی ئاووئاوهڕۆ كه ئهم بهڕێوبهرێتی یانهی پێوه دهبهسترێتهوه: یهكهم: بهرێوبهرێتی ئیش پێكرنو چاككردنهوه. دووهم:بهڕێوبهرێتی گهنجینهكان. سێیهم: بهڕێوبهرێتی كاروباری بهڕێوهبردن دارایی. چوارهم: بهڕێوبهرێتی یهكانی ئاوو ئاوهڕۆ له پارێزگاكانی ههرێمدا. و/ دهستهی گشتی گهشتوگوزار كه ئهرك ودام و دهزگاكانی پهیڕهوێكی تایبهتی رێكدهخرێ. ز/یهكهم/ ئهنجومهنێكی راوێژكاری بهناوی ئهنجومهنی راوێژكاری وهزارهتی شارهوانی و گهشتوگوزارهوه پێكدێ كه وهزیر سهرۆكایهتی دهكا و ئهمانهش ئهندامی دهبن: 1-بریكاری وهزارهت. 2-بهڕێوبهری گشتی نهخشهدانان وبهدواداچوون جێگری سهرۆك مقرری ئهنجومهن. 3-بهڕێوبهری گشتی ئاوو ئاوهڕۆ. 4-سهرۆكی دهستهی گشتی گهشتوگوزار. 5-بهڕێوبهری گشتی شارهوانیهكان. 6-بهڕێوبهری گشتی نهخشهدانانی ئهوهدانی. 7-بهڕێوبهری گشتی بهڕێوهبردن ودارایی. 8-راوێژكاری یاسایی. 9-سهرۆكهكانی شارهوانی مهڵبهندهكانی پارێزگاكانی ههرێم. دووهم: ئهركهكانی ئهنجومهن. 1-دارشتنی ئامانجه گشتیهكانی نهخشی وهزارهت. 2-لێكۆڵینهوهی ئهو نهخشه سهرهتاییانهی لهلایهن بهڕێوبهرێتی گشتی نهخشهدانانهوه ئامادهكراون وبهدواداچوو لهبهر رۆشنایی ئهو نهخشانهی لهلایهن دام ودهزگاكانی وهزارهتهوه پێشكهشكراون وبڕیار لهسهردانیان. 3-بهدواداچوونی نهخشهی وهزارهت وچاودێری كردنی جێ بهجێكردنی. 4-پێشنیازكردنی سیاسهتی دارایی وئابووری وهزارهت. 5-لێكۆڵینهوهی ئهو پرۆژهی یاسا وپهیرهو رێنمایی یانهی پهیوهندی یان به كاروئانجهكانی وهزارهتوه ههیه وههر تێبینی و ئامۆژگاری یهكیش كه پهسهندیان دهكا. 6-لێكۆڵینهوهی ئهو راپۆرته دهوری یه گشتی یهی وهزارهت كه لهلایهن بهرێویهرێتی گشتی نهخشهدانان و بهدواداچووندا ئامادهكرێ و لێكۆڵینهوهی ئهوكۆسپانهی دێته رێگای و پێشنیازكردنی چارهسهری عهمهلی بۆیان. سێیهم: ئهنجوومهن لهسهر داوای وهزیر كۆ دهبێتهوه (نصاب)ی كۆبوونهوهش به ئاماده بوونی سهرۆكی ئهنجوومهن و دوولهسێ بهشی ئهندامانیك
ماددهی پێنجهم
ماددهی پێنجهم: أ/ئهرك و تایبهتكارییهكانی دام ودهزگاكانی وهزارهت به پهیرهوێك دیاری دهكرێن. ب/وهزیر بۆی ههیه بهرێوبهرێتی بهش و لقی نوێ به پێی پێویست پێكبێنێ یا بیانخاته پاڵ یهكتر. ج/وهزیر بۆی ههیه بهپێی پێویست لیژنهی ههمیشهیی یا كاتی پێكبێنێ.
ماددهی شهشهم
ماددهی شهشهم: وهزیر بۆی ههیه رێنمایی پێویست بۆ ئاسانكردی جێ بهجێ كردین ئهم یاسایه دهربكا.
ماددهی یهكهم:
ماددهی یهكهم: مهبهست لهم زاراوانهی خوارهوه، بۆ مهبهستی ئهم یاسایه ماناكانی بهرامبهریانه: یهكهم: ههرێم : ههرێمی كوردستان- عێراق . دووهم:وهزارهت : وهزارهتی شارهوانیهكانی ههرێم. سێیهم: وهزیر : وهزیری شارهوانیهكانی ههرێم. چوارهم: بریكاری وهزارهت : بریكاری وهزارهتیی شارهوانیهكانی ههرێم. پێنجهم: ئهنجومهن: ئهنجومهنی ڕاوێژكاریی وهزارهتی شارهوانیهكانی ههرێم.
ماددهی ههشتهم
ماددهی ههشتهم: كار به هیچ دهقێك ناكرێ كه لهگهڵ حوكمهكانی ئهم یاسایهدا هاودژ بێت.
ماددهی نۆیهم
ماددهی نۆیهم: دهبێ ئهنجومهنی وهزیران ئهم یاسایه جێبهجی بكات.
ماددهی دهیهم
ماددهی دهیهم: ئهم یاسایه له مێژووی دهرهێنانییهوه جێبهجی دهكرێت و له رۆژنامهی رهسمیدا بڵاو دهكرێتهوه.
ماددهی یهكهم:
ماددهی یهكهم: ههرێمی كوردستانی عێراق ئاڵایهكی دهبێت به شێوهی لاكێشهیی، كه پانییهكهی دوو لهسهر سێی درێژیهكهی دهبێت و، دابهش كراوه لهسهر سێ لاكێشه ئاسۆیی یهكسان له درێژی و پانی داو پێكهاتهكهی بهم شێوهیهیه: 1. لاكێشهی سهرهوه رهنگی سووره و، هێمای شههیدانی بزاڤی رزگاری خوازی كورده. 2. لاكێشهی ناوهراست رهنگی سپی دهبێت، هێمای ئاشتی و ئازادی و دیموكراسی و لێبوردنه (تسامح)، كه خهڵكی كوردستان ئاواته خوازیهتی. 3. خۆرێكی زهرد دهكهوێته ناوهراستی لاكێشه سپیهكهوهو، چهقهكهی خاڵی یهكتربڕینی تیرهی لاكێشه سپیهكه دهبێت و، تیرهی خۆرهكه ئهوهندهی پانایی لاكێشه سپییهكه دهبێت و، (21) بیست و یهك تیشكی لێوه دهردهچێت به شێوی سێگۆشه دوو لا یهكسان و، بنكهكانی ( 1/21 ) یهك لهسهر بیست و یهك له چێوهی گۆی خۆرهكه دهبێت و، درێژیشیان بگاته نیوهی ههردوو لاكێشه سوور و سهوزهكه، خۆره زهردهكه هیمای بهردهوام بوونی ژیان و زانست و هیواو ئومێدهو، (21) بیست و یهك تیشكهكهیش هێمای جهژنی نهورۆزی نهتهوایهتییه، رۆژی بهرخودان و راپهرین و شۆرش رزگاریی دژ به زوڵم و زۆر و چهوساندنهوه. 4. لاكێشهی خوارهوه رهنگی سهوز دهبێت و، هیمای كشتوكاڵ و سروشت و ژینگهی كوردستانه.
ماددهی شهشهم:
ماددهی شهشهم: یهكهم: بهپێڕهو ئهرك وتایبهتمهندییهكانی پێكهاتهی وهزارهت دهسنیشان دهكرێن. دووهم: وهزیر بۆی ههیه بهرێوهبهرایهتی نوێ یان بهش یا هۆبه لهناو پێكهاتهی وهزارهت دابنێ یان لێكیان بدات یاخود ههڵیان بوهشێنێتهوه به پێی پێویستی كارهكه لهكاتی پێویستدا. سێیهم: وهزیر بۆی ههیه رێنمایی پێویست بۆ ئاسانكاریی جێبهجی كردنی حوكمهكانی ئهم یاسایه دهربچوێنێ.
ماددهی حهوتهم:
ماددهی حهوتهم: یاسای وهزارهتی شارهوانیهكان وگهشتوگوزاری ژماره (15)ی ساڵی1992كه له ئهنجومهنی نیشتمانیی كوردستان ـ عیراق دهرچووه ههڵدهوهشێتهوهو ئهم یاسایه جێی دهگرێتهوه.
ماددهی دهیهم:
ماددهی دهیهم: پێویسته لهسهر ئهنجومهنی وهزیران و لایهنه پهیوهندیدارهكان حوكمهكانی ئهم یاسایه جێبهجێ بكهن.
ماددهی شازده:
ماددهی شازده: یهكهم: دارایی یهكێتی لهمانه پێك دێت: 1-ههر مامۆستاو وانهبێژێكی ئهندام مانگانه پێنج دینار دهدات و بهم شێوهیهی خوارهوه له مووچهكهی دادهشكێنرێ: أ-دوو دینار بۆ بهرژهوهندی سندوقی زامنكاری. ب- یهك دینار ئابوونهی بهشداربوونی سندوقی وهفات. جـ- یهك دینار ئابوونهی بهشداربوونی سندوقی نهخۆشییه سهختهكان. د- یهك دینار ئابوونهی مانگانهی ئهندامێتی. 2- ههموو ئهندامێكی تهدریسی له پهیمانگاو زانكۆكاندا دوو قاتی ئهوه دهدهن كه له بڕگهی (1)ی سهرهوهدا بڕیاردراوه. 3- دهسنگه (منح)و یارمهتی كه حكومهتی ههرێم به یهكێتیی دهبهخشێ. 4- قازانجی بزاڤهكانی یهكێتی. 5- سوودو قازانجی وهبهرهێنانهكان (الاستپمارات). 6- كرێی عیقاراتی موڵكی یهكێتی. دووهم: كۆنگرهی گشتی چۆنێتیی خهرج كردنی ئهوانهی بڕگه (أ، ب، جـ، د)ی بهندی یهكهم دیار دهكات و پێویسته دهستهی ئیدارهگهلی لقهكانیش ئیلتیزامیان بهو رێنماییانهوه ههبێ كه لهم بارهیهوه دهردهچن و لیژنهگهلی تایبهتكار بهناوی (لیژنهی زامنكاری و لیژنهی یاریدهدانی ئهندامان) پێك بهێنن بۆ بهركارخستنیان. سێیهم: كردنهوهی حسابێك له بانكهكانی ههرێمدا. چوارهم: رهزامهندی لهسهر بڕیارهكانی لیژنهی زامنكاری و لیژنهی یارمهتیدانی مامۆستایان، له كۆبوونهوهكانی لقدا دهدرێ. پێنجهم: حساباتی یهكێتی بۆ ریقابهی یاسایی و دارایی ملكهچ دهبێ. شهشهم: ههر ئهندامێ ئهندامێتیی خۆی له یهكێتیدا له دهست بدات، مافی ئهوهی نابێ داوای مافی دارایی له یهكێتی بكات. حهوتهم: (40%) چل له سهدی ئهو داهاته داراییهی كه له بڕگه (د)ی بهندی (یهكهم)دا هاتووه، له لایهن لقهوه دهگوازرێتهوهو دهخرێته سهر حسابی مهكتهبی سكرتارییهت له بانكهكانی ههرێمدا.
ماددهی یهكهم:
ماددهی یهكهم: مهبهست لهم وشانهی خوارهوه ماناكانی تهنیشتیانه: 1. سهندیكا: سهندیكای ئهندازیاره كشتوكاڵی یهكانی ههرێمی كوردستانی عێراق. 2. ئهنجومهن: ئهنجومنی سهندیكا. 3. نهقیب: نهقیبی ئهندازیاره كشتوكاڵییهكان. 4. ئهندازیاری كشتوكاڵی: ههر ئهندامێك له سهندیكا بروانامهی بهكالۆریۆسی له كشتوكاڵ یان له یهكێك له پسپۆرهكانیدا یاخود له هاوتاكانیدا ههبیت و له زانكۆیهك یان پهیمانگایهك وهری گرتبێت و ئهنجومهنی خوێندنی باڵا له ههرێمی كوردستاندا دانی پێدا هێنا بێ و دهست به كار بێت له پیشهكهی به كاركردنی له یهكێك له پسپۆرییه كشتوكاڵی یه دهستنیشان كراوهكان لهم یاسایهدا. 5. دهست دانه پیشه: كاركردنه له پسپۆرییه كشتوكالییهكان له یهكێك له له بوارهكانی لێكۆلینهوه و نهخشهكێشان بۆ پرۆژهو كاره كشتوكاڵی و پیشهسازی و ئهندازیارییهكانی كه مهبهستی كشتوكاڵییان ههیه و راوێژكاریی له بارهیهوه پێشكهش دهكهن و سهرپهرشتی دهكهن و كار له یهكێك له فرمانه كشتوكاڵییهكاندا دهكهن كه ئهنجومهنی سهندیكا دیاری دهكات. 6. وهزیر: وهزیری كشتوكاڵ و ئاودێری. 7. ههرێم: مهبهست ههرێمی كوردستانی عێراقه.
ماددهی دووهم:
ماددهی دووهم: وهزارهت ئهركی پلاندانان و بهدواداچوونی بزووتنهوهی گهشت وگوزاری ناوچهكانی هاوینه ههوار له چوارچێوهی پلانی گشتی گهشتوگوزار له ههرێمدا جێبهجێ دهكات و ئهم ڕێگایانهی خوارهوه بۆ بهدیهێنانی ئامانجهكانی دهگرێتهبهر:- یهكهم: بههاوئاههنگی كردن لهگهڵ لایهنه پهیوهندیدارهكاندا وزهی گهشت وگوزارو سهرچاوه سروشتیهكان و ناوچه ئاسهواری و مێژوویی و مهزارگهی ئایینی وهبهردێنێ بهجۆرێكی وا كه خزمهتی مهبهستی گهشت وگوزاری بكهن و پهرهیان پێ بدرێ. دووهم: هاندانی بنیات نانی شارو كۆمهڵگای گهشت وگوزاری و جێگای بووژانهوهو ئۆتێل و خانووی گهشتوگوزاری. سێیهم: دروستكردن و بهكرێدان و بهكرێگرتنی خواردنگه وگازینۆ و چایخانهو جێگای ڕابواردن و سهیرانگاو مهلهوانگهی دهستكرد و سروشتی وشوێنی بهفهرهخلیسكێ و هی دی. چوارهم: هاوكاری كردن لهگهڵ سهندیكاو رێكخراوه پیشهیی و جهماوهرییهكان و بهپێی توانا ڕهخساندنی ههموو جۆره ئاسانكارییهك بۆیان له پێناوی خولقاندنی بزووتنهوهیهكی بهرفراوانی گهشتوگوزاری. پێنجهم: ڕهزامهندیی دهربڕین لهسهر پێدانی مۆڵهت به كۆمپانیاو نووسینگهو بریكارهكانی سهفهرو گهشتوگوزاری ناوخۆو هاندانی سهفهری گهشت وگوزاری. شهشهم: پێشكهش كردنی خزمهتگوزاریی پێویستی پاره گۆڕینهوه لهناوچهو دهزگا گهشتوگوزارییهكاندا بههاوئاههنگی و ڕێككهوتن لهگهڵ لایهنه پهیوهندیدارهكاندا. حهوتهم: رێككهوتن لهگهڵ دهستهو كۆمپانیا و تاكهتاكهی خهڵكیشدا لهناوهوهی ههرێم و دهرهوهیدا و ئهمهش وهرگرتنی ڕهزامهندیی سهرۆكایهتی ئهنجومهنی وهزیرانی پێدهوێ. ههشتهم: هاوئاههنگی كردن لهگهڵ وهزارهتهكان و لایهنی پهیوهندیدار له بوارهكانی گهشتوگوزاریدا. نۆیهم: هاوكاری و هاوئاههنگی كردن لهگهڵ دهستهی وهبهرهێنان له ههرێمدا بۆ ڕاكێشانی وهبهرهێنهر بۆ ناو ههرێم له چوارچێوهی پلان و ئهو یاسایانهی بۆ ئهم مهبهسته دهرچووێنراون.
ماددهی حهڤده:
ماددهی حهڤده: یهكهم: رۆژنامهوان و ئهوانهش كه مافی خانهنشینی یهكهیان بۆ دهمێنێتهوه بۆیان ههیه له ماوهی (30) سی رۆژدا كه له رۆژی ئاگاداركردنهوهكەوە دهست پێ دهكا نارهزایی خۆیان له بڕیارهكانی سندوقهكه دهربارهی مافی خانهنشینی یان (ضم)ی مودده یا رەتكردنهوهی بخهنه بهردهم ئهنجومهنی تهدقیقی مهسهلهكانی خانهنشینیهوه و، بڕیارهكانی ئهم ئهنجومهنهش بواری ئهوهیان تێدایه له ماوهی (30) رۆژدا- كه له رۆژی تهبلیغهوه دهست پێدهكات- لهبهردهم دادگای تهمییزی ههرێمدا تانهیان لێ بدرێ و بڕیارهكانی ئهم دادگایهش بنبڕه. دووهم: حوكمهكانی بڕگه (یهكهم)ی سهرهوه، ئهو حاڵهتانه ناگرێتهوه كه له مادده (14) ی ئهم یاسایهدا هاتووه. سێیهم: ئهو كهسهی نارهزایی بخاته بهردهمی ئهنجومهنی تهدقیق كردن (50) پەنجا دینار تهئمیناتی لێ وهردهگیرێ، پاشان ئهگهر نارهزاییهكهی له جێی خۆی بوو، ئهوه (50) پهنجا دینارهكهی پێ دهدهنهوه.
ماددهی پانزدهم:
ماددهی پانزدهم: یهكهم: نابێ ئهو ئهندامه بهشداری له كۆبوونهوهكانی دهستهی گشتی دا بكات، ئهگهر به هۆی بهرزهفتكارییهوه (ئینزیباتی) دهست دانه پیشهكهی لێ قهدهغه كرابوو. دووهم: بڕیارهكانی كۆبوونهوهكانی دهستهی گشتی بهزۆربهی دهنگ دهبێت و له كاتێكدا دهنگهكان وهك یهك دهرچوون، ئهوا بهو لایهدا دهلهنگێ كه سهرۆكی تێدایه.