أحكام القانون

مادده‌ی دووه‌م: بڕگه‌ (3) له‌ مادده‌ی (5)ی یاساكه‌ هه‌موار ده‌كرێ و، به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ ده‌خوێنرێته‌وه‌: 3- (15%)ی ئه‌و مزوكرێیه‌ی به‌ پارێزه‌ر ده‌درێ له‌و ده‌عوایانه‌دا كه‌ لیژنه‌ی به‌شكردنی ده‌عواكان به‌پێی یاسای پارێزه‌رایه‌تی پێی ده‌سپێرێ.

مادده‌ی سی و حه‌وته$م: یه‌كه‌م: پله$ (درجه‌) و مووچه‌ی دادوه‌ران و زیاده$ی ساڵانه‌ و پله$به$رزیان (العلاوه‌ والترفیع) به‌م جۆره$ ده‌بێ: پله$ سنووری مووچه‌ به‌ دینار زیاده$ ماوه‌ی پله$ به‌رزی ـــــــ ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ ــــــــــــ ــــــــــــــــــــــــــــــــــــ أ 520 ـ 590 14 ــــــــــــــــــــــ ب 460 ـ 500 12 5 ساڵ ج 380 ـ 435 10 5 ساڵ د 310 ـ 370 8 5 ساڵ دووه‌م: أ ـ سه‌رۆكی دادگای پێداچوونه‌وه‌ پله$ی وه‌زیر ده‌بێ و مووچه‌ و سه‌ر مووچه‌ (مخصصات)ی وه‌زیری ده‌درێتێ. ب ـ مووچه‌ی جێگری سه‌رۆك و دادوه‌ری دادگای پێداچوونه‌وه‌ (1000) دینار ده‌بێ. سێ یه‌م: دادوه‌ر دوای ئه‌وه‌ی ساڵێك خزمه$ت ته‌واو ده‌كا زیاده$یه‌كی ساڵانه‌ی له‌خۆوه‌ (تلقائی)ی له‌ راده$ی خواره‌وه‌ (الحد الادنی) بۆ ڕاده$ی سه‌ره‌وه‌ (الحد الاقصی)ی هه‌ر پله$یه‌كی به‌و پێ یه‌ی له‌بڕگه‌ی (یه‌كه‌م)ی ئه‌م مادده$یه‌دایه‌ ده‌درێتێ. چواره$م: أ ـ دادوه‌ران و له‌گه‌ڵیاندا جێگری سه‌رۆكی دادگای پێداچوونه‌وه‌ و دادوه‌رانی ئه‌م سه‌رمووچه‌ دادوه‌ری یانه‌ وه‌رده$گرن: مووچه‌ له‌قه‌زاوناحیه‌كان دا له‌مه$ڵبه$ندی پارێزگاكاندا ـــــــــــ ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 520 ـ 590 80% ی مووچه‌ 70% ی مووچه‌ 460 ـ 500 90% ی مووچه‌ 80% ی مووچه‌ 310 ـ 435 100% ی مووچه‌ 90% ی مووچه‌ ب ـ مه‌رجه$ ئه‌وانه‌ی سه‌رمووچه‌ به‌ پێی رێژه‌كانی بڕگه‌ی (أ) وه‌رده$گرن له‌ شوێنی كاره$كانیاندا نیشته$جێ بون و به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ كه‌مترین رێژه‌ی ئه‌و سه‌ر مووچه‌یه‌ی نێوان شوێنی كاره$كه‌یان وه‌رده$گرن. پێنجه$م: أ ـ دادوه‌ران و له‌ گه‌ڵیاندا جێگری سه‌رۆكی دادگای پێداچوونه‌وه‌ و دادوه‌ره$كانی و داواكاره$ گشتی یه‌كان (المدعون العامون) و جێگره‌كانیان (300) سێ سه‌د دینار وه‌ك سه‌ر مووچه‌یه‌كی بڕاوه‌ (مقگوع) له‌بری كرێ خانوو وه‌رده$گرن. ب ـ ئه‌گه‌ر دادوه‌ر چووه‌ خانوویه‌كی میری یه‌وه‌ ده‌بێ فه‌رمانگه‌كه‌ی ئه‌و پاره$یه‌ بڕگه‌ی (أ)ی سه‌ره‌وه‌ وه‌ك كرێ بدا به‌و لایه‌نه‌ی خاوه‌نی خانووه‌كه‌یه‌. ج ـ ئه‌وه‌ی له‌ شوێنی كاره$كه‌یدا خانووی خۆی هه‌بێ یا ئه‌وه‌ی له‌ شوێنی كاره$كه‌یدا نیشته$جێ نابێ له‌سه‌ر مووچه‌ی كرێی خانوو بێ به‌ش ده‌كرێ. شه‌شه‌م: دادوه‌ران و له‌ گه‌ڵیاندا جێگری سه‌رۆكی دادگای پێداچوونه‌وه‌و دادوه‌رانی داواكارانی گشتی و جێگره‌كانیان ئه‌م سه‌رمووچه‌ بڕایه‌وانه‌ وه‌رده$گرن: أ ـ پۆلی یه‌كه‌م 1000 هه‌زار دینار ب ـ پۆلی دووه‌م 800 هه‌شت سه‌د دینار ج ـ پۆلی سێ یه‌م 600 شه‌ش سه‌د دینار د ـ پۆلی چواره$م 400 چوار سه‌د دینار حه‌وته$م: سه‌رۆكی داوای گشتی و سه‌رۆكی دیوانی تۆماری یاسایی تۆماركاره$ یاساییه‌كان و به‌ڕێوبه‌ری گشتی تۆماری موڵكایه‌تی و سه‌رپه‌رشتكارانی داد ئه‌گه‌ر دادوه‌ر نه‌بوون ئه‌و سه‌ر مووچه‌ دادوه‌ره$ی و سه‌ر مووچه‌ بڕاوه‌وه‌ی كرێی خانویان ده‌درێتێ كه‌ له‌م مادده$یه‌دا هه‌ن. هه‌شته$م: سه‌ر مووچه‌ی دادوه‌ری و سه‌ر مووچه‌ی كرێی خانوو یا ئه‌و سه‌ر مووچه‌ی بڕایه‌وانه‌ی به‌ پێی ئه‌م مادده$یه‌ ده‌درێن ناكه‌ونه$ به‌ر حوكمی هیچ یاسایه‌ك كه‌ له‌گه‌ڵیدا ناكۆك بن.

مادده‌ی شازده‌یه‌م: بودجه‌ی ده‌زگا سه‌ربه‌خۆیه و‌ له‌ چوارچێوه‌ی سیاسه‌تی گشتی دارایی هه‌رێمی كوردستانی عێراق داده‌نرێ و له‌ لایه‌ن سه‌رۆكی ده‌زگا و به‌رێوه‌ی گشتی یه‌وه‌ ئاماده‌ ده‌كرێ و دوای په‌سه‌ند كردنی له‌ لایه‌ن ئه‌نجومه‌نی به‌رێوه‌بردنه‌وه‌، له‌ رێگه‌ی سه‌رۆكایه‌تی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانه‌وه‌ به‌رز ده‌كرێته‌وه‌ بۆ ئه‌نجومه‌نی نیشتمانی كوردستانی عێراق بۆ په‌سه‌ند كردنی.

مادده‌ی هه‌ژده‌: مه‌كته‌بی سكرتارییه‌ت یان ده‌سته‌ی لق بۆی هه‌یه‌، دوای ره‌زامه‌ندیی ئه‌نجومه‌نی ته‌نفیزی، به‌شێك له‌ داهاته‌ داراییه‌كه‌ی خۆی له‌ پرۆژه‌گه‌لی ره‌نێوهێنه‌كیی (مشاریع انتاجیه‌) سوودبه‌خش به‌ یه‌كێتی، وه‌ربه‌ربهێنێ.

مادده‌ی نۆزده‌: یه‌كێتی، كه‌ به‌پێی ئه‌م یاسایه‌ دامه‌زراوه‌، نوێنه‌ری مامۆستایانی كوردستانی – عێراقه‌ له‌ناو هه‌رێم و له‌ ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێمیشدا.

مادده‌ی په‌نجایه‌م: یه‌كه‌م: دادوه‌ر ده‌بێ ئه‌م ئه‌ركانه‌ به‌جێ بێنێ: 1-پاراستنی شكۆمه‌ندی دادوه‌ری به‌وه‌ی بێلایه‌ن و پاك بێ و به‌دووربێ له‌هه‌ر كار وكردارێك كه‌ ببێته‌ هۆی گومان لێكردنی له‌رووی سه‌ر راستیه‌وه‌. 2-ئاشكرانه‌كردنی ئه‌وكاروبار وزانیاری و باوه‌ڕنامه‌ی به‌هۆی كاره‌كه‌یه‌وه‌ ئاگادارییان لێ په‌یدا ده‌كا و ئه‌وانه‌شی په‌یوه‌ندیان به‌دام و ده‌زگاكانی هه‌رێم و كه‌سانه‌وه‌ ده‌بێ، ئه‌م ئه‌ركه‌شی ته‌نانه‌ت دوای كۆتایی هاتنی خزمه‌ته‌كه‌ی هه‌ر له‌ ئه‌ستۆی ده‌بێ. 3-نه‌كردنی بازرگانی یا هه‌ر كارێك كه‌ له‌گه‌ڵ ئیشی دادوه‌ریدا ناگونجێ. 4-له‌به‌ركردنی پۆشاكی تایبه‌تی له‌كاتی دادبینیدا (المرافعه‌) به‌ پێی ئه‌و رێنماییانه‌ی وه‌زیری داد ده‌ری ده‌كا. 5-نیشته‌جێ بوون له‌ مه‌ڵبه‌ندی شوێنی كاره‌كه‌یدا له‌و حاڵه‌ته‌دا نه‌بێ كه‌ وه‌زیری داد له‌به‌ر بارودۆخێكی تایبه‌تی رێگه‌ی ده‌دا له‌ شوێنێكی تردا نیشته‌جێ ببێ. دووه‌م: چالاكی سیاسی له‌دادوه‌ر قه‌ده‌غه‌یه‌ ونابێ خۆی بۆ ئه‌نجومه‌نی نیشتمانی و ده‌سته‌ ناوخۆییه‌كان و رێكخراوه‌ سیاسیه‌كان بپاڵێوێ دوای وازهێنانی نه‌بێ له‌كاره‌كه‌ی.

مادده‌ی په‌نجا وحه‌وته‌م: یه‌كه‌م: داوای رێك وپێكی (الدعوی الانچباگیه‌) دژ به‌ دادوه‌ر و سپاردنی به‌ لێژنه‌ی كاروباری دادوه‌ران به‌ بڕیاری وه‌زیری داد ده‌كرێ و ده‌بێ ئه‌و رووداوه‌ باس بكا كه‌ دراوه‌ته‌ پاڵی و ئه‌و به‌ڵگانه‌ش پشتگیری لێ ده‌كه‌ن و ئه‌م بڕیاره‌ش ده‌درێ به‌ هه‌ردوولا دادوه‌ره‌كه‌ و داواكاری گشتی. دووه‌م: أ/ لیژنه‌ی كاروباری دادوه‌ان له‌ كاتی بینینی دا وا كه‌ دیاری ده‌كا و به‌وه‌زیری داد وسه‌رۆكایه‌تی داواكاری گشتی و دادوه‌ره‌كه‌ ڕاده‌گه‌یه‌نێ. ب/ دادگایی كردن به‌ ئاماده‌بوونی نوێنه‌ری وه‌زیری داد و سه‌رۆكی داواكاری گشتی یا هه‌ر یه‌كێ له‌و داواكاره‌ گشتییه‌كان كه‌ له‌ بڕی خۆی ده‌ینێرێ و دادوه‌ره‌كه‌ كه‌ ده‌بێ خودی خۆی ئاماده‌ی ببێ ده‌كرێ و بۆشی هه‌یه‌ پارێزه‌ری له‌گه‌ڵدا بێ. د/لیژه‌ن بۆی هه‌یه‌ به‌خودی خۆی هه‌رچی لێكۆلینه‌وه‌یه‌ك به‌ باش ده‌زانێ بیكا. ه/ لیژنه‌ دوای ته‌واوكردنی لێكۆلینه‌وه‌ و گوێ گرتن له‌ قسه‌ی نوێنه‌ری وه‌زیری داد و داواكاری گشتی و به‌رگری دادوه‌ره‌كه‌ بیروڕای خۆی له‌سه‌ر داواكه‌ ده‌رده‌بڕێ و بڕیاره‌كه‌شی به‌ وه‌زیری داد وسه‌رۆكی داواكاری گشتی و دادوه‌ره‌كه‌ ڕاده‌گه‌یه‌نێ. و/ لیژنه‌ له‌ هه‌ڵسووراندنی كاره‌كه‌یدا په‌یڕه‌وی ئه‌و بنه‌مایانه‌ ده‌كا كه‌ یاسای ئوسوڵی دادگایی كردنی سزاییدا هه‌ن.

مادده‌ی بیست دوو: باره‌گاكانی یه‌كێتی به‌ بڕیارێكی دادگایی و به‌ ئاماده‌ بوونی سه‌رۆكی یه‌كێتی یان سه‌رۆكانی لقه‌كان یان نوێنه‌ری یه‌كێتی، نه‌بێ، نابێ بپشكنرێن.

مادده‌ی بیست: یه‌كێتی له‌ هه‌موو ئه‌و ئه‌نجومه‌ن و لیژنانه‌دا كه‌ پێوه‌ندییان به‌ بواری مامۆستایان و په‌روه‌رده‌و فێركارییه‌وه‌ هه‌یه‌ به‌شدار ده‌بێ.

مادده‌ی دووه‌م : ئه‌نجومه‌نێك له‌ هه‌رێمدا به‌ناوی (ئه‌نجومه‌نی شوورای هه‌رێمی كوردستان ـ عیراق) داده‌مه‌زرێ، له‌رووی كارگێڕییه‌وه‌ به‌ وه‌زیری داده‌وه‌ ده‌لكێ و پێكدێ له‌ سه‌رۆك و جێگری سه‌رۆك و راوێژكاران، ژماره‌یان له‌ پێنج راوێژكار كه‌متر نابێ وله‌ نۆش زیاتر نابێ.

مادده‌ی سێیه‌م: كار به‌هیچ ده‌قێك ناكرێت پێچه‌وانه‌ی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ بێت.

مادده‌ی سێیه‌م : ئامانجی ئه‌نجومه‌ن به‌ دێهێنانی ئه‌مانه‌ی خواره‌وه‌یه‌: یه‌كه‌م : سه‌یركردنی كێشه‌ كارگێڕییه‌كان. دووه‌م: زامنكردنی یه‌كێتی یاسادانان. سێیه‌م: یه‌كگرتنه‌وه‌ی بنچینه‌ی داڕشتنی یاسادانان و زاراوه‌ وده‌سته‌واژه‌ی یاسایی له‌ هه‌رێمدا.

مادده‌ی دوازده‌: یه‌كه‌م: ئه‌نجومه‌نی ته‌نفیزی له‌مانه‌ پێك دێت: 1-سه‌رۆكی یه‌كێتی. 2- ئه‌ندامانی مه‌كته‌بی سكرتارییه‌ت. 3- سه‌رۆكایه‌تی لقه‌كانی پارێزگاكان. دووه‌م: ئه‌نجومه‌ن ئه‌م ئه‌رك و فرمانانه‌ی خواره‌وه‌ به‌ڕێ ده‌خات: 1-به‌دواداچوونی ئیشه‌كانی مه‌كته‌بی سكرتارییه‌ت و ده‌سته‌كانی لقه‌كان. 2- به‌دواداچوونی جێبه‌جێ كردنی راسپارده‌و ئیقرار كراوه‌كانی كۆنگرهً. 3- ئاماده‌ كردنی بودجه‌ی گشتی و حساب و حسابكاریی كۆتایی. 4- به‌خشینی شه‌ره‌فی ئه‌ندامێتی به‌ شه‌خسیاتی په‌روه‌رده‌یی و هزرمه‌ندان. 5- لێكۆڵینه‌وه‌و گفتوگۆكردن له‌سه‌ر پێڕۆی ناوخۆ و پێشكه‌ش كردنی پێشنیازی پێویست بۆ هه‌مواركردنی. سێیه‌م: ئه‌نجومه‌نی ته‌نفیزی كۆبوونه‌وه‌ی خوله‌كانی خۆی، هه‌ر سێ مانگ جارێك بۆ به‌ڕێوه‌بردنی كاروباری یه‌كێتی ساز ده‌دات و، بۆیشی هه‌یه‌ هه‌ر كاتێ پێویست بێت كۆبوونه‌وه‌ی لاوه‌كی ساز بدات.

مادده‌ی یازده‌: 1-له‌ یاساگه‌لی سندوقی زامنكاری و سندوقی وه‌فات و سندوقی نه‌خۆشیی سه‌خت و ترسناكی سه‌ر به‌ یه‌كێتی ده‌كۆڵێته‌وه‌و گفتوگۆیان له‌سه‌ر ده‌كات و ئیقراریان ده‌كات. 2- له‌ یاسای یه‌كێتی ده‌كۆڵێته‌وه‌و گفتوگۆی له‌سه‌ر ده‌كاو پێشنیازی پێویست بۆ هه‌موار كردنی پێشكه‌ش ده‌كات. 3- له‌ پێڕۆی ناوخۆ ده‌كۆڵێته‌وه‌و گفتوگۆی له‌سه‌ر ده‌كاو ئیقراری ده‌كات. 4- له‌ ئه‌رك و فرمانی لیژنه‌كانی كۆنگره‌ی گشتی ده‌كۆڵێته‌وه‌و رێكیان ده‌خاو، هه‌ردوو راپۆرتی ئیداری و دارایی ئیقرار ده‌كات.

مادده‌ی چواره‌م: پێویسته‌ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێ به‌جێ بكات.

مادده‌ی پێنجه‌م: ئه‌م یاسایه‌ له‌رۆژی ده‌رچوونیه‌وه‌ كاری پێده‌كرێت و له‌ رۆژنامه‌ی ره‌سمیدا بڵاوده‌كرێته‌وه‌.

مادده‌ی ده‌یه‌م: 1. ده‌سته‌ی گشتی باڵاترین ده‌سه‌ڵاته‌ له‌ سه‌ندیكادا هه‌موو رۆژنامه‌ نووسه‌ به‌ ئه‌زموونه‌كان ده‌گرێته‌ خۆی ئه‌وانه‌ی وه‌فایان به‌ هه‌موی پابه‌ندییه‌كانی خۆیانه‌وه‌ كردووه‌. 2-له‌سه‌ره‌تادا ده‌سته‌ی گشتی هه‌ردوو ساڵ داواكاری ده‌سته‌ی ئاماده‌كار، یا ئه‌نجومه‌ن كۆ دبێته‌وه‌ بۆ هه‌ڵبژاردنی ئه‌نجومه‌نی سه‌ندیكا و هه‌ر دوو لیژنه‌ی به‌رزه‌فت كردن (الانضبات) و چاودێری كردنی به‌ ده‌نگدانی نهێنی، (نصاب)یش به‌ ئاماده‌بوونی دوو سێ یه‌ك له‌ ئه‌ندامانی ده‌سته‌ی گشتی ته‌واو ده‌بێ و له‌ حاڵه‌تی ته‌واو نه‌بوونی (نصاب) دواده‌خرێ و بۆ هه‌مان رۆژ له‌ حه‌وتووی داهاتوودا (نصاب) به‌ ئاماده‌بوونی زۆرینه‌ی ئه‌ندامان ده‌بێ.

مادده‌ی یازده‌یه‌م: سالانه‌ ده‌سته‌ی گشتی كۆده‌بێته‌وه‌ به‌ ئاماده‌بوونی (دوو سێ یه‌كی) ئه‌ندامه‌كانی، بڕیاره‌كانی له‌و مه‌سه‌لانه‌ی خواره‌وه‌دا به‌ زۆرینه‌ ده‌دا. 1. گفتوگۆكردن له‌سه‌ر پێره‌وی ناوخۆ و راستاندنی (تصدیق). 2. گفتوگۆكردنی راپۆرتی ساڵانه‌و كاروباری سه‌ندیكا و حیسابكاریه‌كانی و پێشكه‌ش كردنی رێنمایی له‌باره‌یه‌وه‌. 3. راستاندنی بودجه‌.

مادده‌ی حه‌وته‌م: سه‌ندیكا له‌ مانه‌ پیك دێ: 1. ده‌سته‌ی گشتی. 2. ئه‌نجومه‌نی سه‌ندیكا. 3. لیژنه‌ی به‌رزه‌فت كردن (الانضباط). 4. لیژنه‌ی چاودێری كردن. 5. لقه‌كانی سه‌ندیكا له‌ پارێزگاكانی كوردستانی عێراقدا.

مادده‌ی پێنجه‌م: سه‌ندیكا له‌سه‌ر داواكاریێك پێكدێ ‌كه‌ پێشكه‌ش به‌ لایه‌نی تایبه‌تمه‌ند ده‌كرێ له‌ لایه‌ن ئه‌وانه‌وه‌ كه‌ ئه‌م پیشه‌یه‌ ئه‌نجام ده‌ده‌ن كه‌ نابێ له‌ پانزده‌ رۆژنامه‌نووس كه‌متر بن.