أحكام القانون

مادده‌ی بیست سێ: دارایی سه‌ندیكا پێك دێ له‌: 1. ره‌سمی چوونه‌ ناو سه‌ندیكا و به‌شداری ساڵانه‌. 2. ئه‌و پێ به‌خشیینانه‌ی كه‌ له‌ لایه‌نه‌ ره‌سمی و نیمچه‌ ره‌سمییه‌كان پێشكه‌ش ده‌كرێ. 3. پێدان و له‌قه‌به‌ر كردنانه‌ی له‌ لایه‌ن ئه‌ندامان و غه‌یری ئه‌وان پێشكه‌ش ده‌كرێن دوای ره‌زامه‌ندی لایه‌نه‌ تایبه‌تمه‌نده‌كان. 4. قازانجی ئاهه‌نگه‌كان كه‌ بۆ سوودی سه‌ندیكا كراون. 5. قازانجی چاپه‌مه‌نیه‌كانی سه‌ندیكا. 6. قازانجی ئه‌و پرۆژانه‌ی په‌یوه‌ندیان به‌و مه‌سحانه‌ی كه‌ سه‌ندیكا پێی هه‌ڵده‌ستێ. 7. ئه‌و كرێیانه‌ی كه‌ سه‌ندیكا بڕیاری له‌سه‌ر ده‌دا له‌ كاتێكدا كه‌ به‌ كاری ناوبژی هه‌ڵده‌ستێ. 8. ره‌سمه‌كانی پشتگیری توانای دارایی ئه‌ندام له‌كه‌فاله‌و گرێبه‌ند له‌ نێوان ئه‌ندامان و كه‌سی په‌یوه‌ندیدار به‌ رێژه‌ی (1%) له‌ بڕه‌ پاره‌ی كه‌فاله‌و گرێبه‌ند.

مادده‌ی شه‌شه‌م: ده‌زگا ئه‌نجومه‌نێكی كارگیریی ده‌بێت وله‌مانه‌ی خواره‌وه‌ پێكدێ:ـ یه‌كه‌م : سه‌رۆكی ده‌زگا سه‌رۆكه‌. دووه‌م: جێگری سه‌رۆكی ده‌زگا ئه‌ندامه‌ وله‌كاتی ئاماده‌ نه‌بوونی سه‌رۆك سه‌رۆكایه‌تی ئه‌نجومه‌ن ده‌كات. سێیه‌م: به‌ڕێوه‌به‌ره‌ گشتیه‌كانی ده‌زگا ئه‌ندامن. چواره‌م: هه‌ر شاره‌زایه‌ك یان راوێژكارێك سه‌رۆك ده‌زگا ده‌ستیشانی بكات له‌ناو ده‌زگا یا له‌ ده‌ره‌وه‌یدا، به‌بێ ئه‌وه‌ی مافی ده‌نگدانی هه‌بێت.

مادده‌ی نۆزده‌: لیژنه‌ی به‌رزه‌فتی (الانضباط) ده‌سه‌ڵاتی ئه‌م ده‌رهێنانی ئه‌م سزایانه‌ی خواره‌وه‌ی هه‌یه‌: 1. وریا كردنه‌وه‌ (الفات نظر). 2. ئینزار. 3. لێ مه‌نع كردنی ده‌ستدانه‌ پیشه‌ بۆ ماوه‌یه‌‌ك كه‌ له‌ شه‌ش مانگ زیاتر نه‌بێ. 4. ئه‌و كێشانه‌ی كه‌ به‌ تاوان ده‌ژمێردرێن هه‌واڵه‌ی دادگای تایبه‌تمه‌ند ده‌كرێن. وه‌ ده‌رباره‌ی فه‌رمانبه‌رانی فه‌رمانگه‌ ره‌سمییه‌كان لێ مه‌نع كردن سنوورداره‌ له‌سه‌ر ئیش له‌ ده‌ره‌وه‌ی كاته‌كانی ده‌وامی ره‌سمی، به‌مه‌رجێك فه‌رمانگه‌ تایبه‌تمه‌نده‌كه‌ به‌ بڕیاره‌كه‌ ئاگادار بكرێ.

مادده‌ی بیست و چوار: سه‌رۆك ئه‌و ده‌سه‌ڵاتانه‌ی هه‌یه‌: 1-سه‌رۆكایه‌تی كردنی كۆبوونه‌وه‌كانی مه‌كته‌بی ته‌نفیزی. 2-نوێنه‌رایه‌تی یه‌كێتی جوتیاران ده‌كا له‌به‌رده‌م ده‌زگای دادگایی و ئیداری و دایه‌ره‌و ده‌سته‌ی ره‌سمی و نیمچه‌ ره‌سمیه‌كاندا و، ته‌سدیقی موعامه‌له‌و به‌ڵگه‌نامه‌ گه‌لی سه‌ر به‌ یه‌كێتی ده‌كا و بۆیشی هه‌یه‌ هه‌ندێ له‌ ده‌سه‌ڵاته‌كانی خۆی به‌ هه‌ر ئه‌ندامێ له‌ ئه‌ندامانی مه‌كته‌بی ته‌نفیزی بسپێرێ. 3-به‌ هاوبه‌شی له‌گه‌ڵ لێپرسراوی دارایی و سه‌رۆكی لقه‌كانی پارێزگاكان بوجه‌و حساباتی كۆتایی ئاماده‌ده‌كات.

مادده‌ی بیست و دوو: كۆنگره‌ به‌ ئاسایی سازده‌درێ بۆ وه‌دیهێنانی ئه‌م ئامانجانه‌: 1-هه‌ڵبژاردنی سه‌رۆك و ئه‌ندامانی مه‌كته‌بی ته‌نفیزی. 2-گفتوگۆكردن له‌سه‌ر پلانی یه‌كێتی و نیقرار كردنی و ته‌سدیق كردنی راپۆرتی دارایی. 3-سه‌یر كردنی وئیقراركردنی ئه‌ پێشنیارانه‌ی كه‌ ل باره‌ی هه‌مواركردنی یاسای یه‌كێتی و پێرۆی ناوخۆیه‌وه‌ خراونه‌ته‌ روو. 4-كۆنگره‌ مافی ئه‌وه‌ی هه‌یه‌ پێشنیازی هه‌مواركردنی خشته‌ی ره‌سمه‌ بڕیاردراوه‌كان پێشكه‌ش بكات.

مادده‌ی سێیه‌م: مادده‌ (16) له‌ یاساكه‌ هه‌ڵده‌وه‌شێته‌وه‌ ئه‌مه‌ی خواره‌وه‌ جێی ده‌گرێته‌وه‌: ده‌كرێت مافی خانه‌نشینی پارێزه‌رایه‌تی وفه‌رمانبه‌ریه‌تی یا كاركردن یا هه‌ر مافێكی خانه‌نشینی له‌ سندووقێكی تر بخرێته‌ سه‌ر یه‌ك به‌ مه‌رجێك هه‌مووی له‌ (750000) حه‌وت سه‌د وپه‌نجا هه‌زار دینار تێنه‌به‌رێت.

مادده‌ی دووه‌م: مادده‌ی (15) له‌ یاساكه‌ هه‌موارده‌كرێ وبه‌م جۆره‌ ده‌خوێنرێته‌وه‌: مووچه‌ی خانه‌نشینی ته‌رخان ده‌كرێت له‌سه‌ر بنه‌مای (2000) دوو هه‌زار دینار بۆ هه‌ر مانگێك بۆ ماوه‌ی خانه‌نشینی به‌پێی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ وبۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ش به‌شی مانگی دوایی به‌مانگی ته‌واو داده‌نرێت.

مادده‌ی حه‌ڤده‌: ئه‌ندامی ئه‌نجومه‌ن به‌ ده‌ست له‌كار كێشراوه‌ حیساب ده‌كرێ ئه‌گه‌ر له‌ سێ دانیشتنی ئه‌ك له‌ دوای یه‌ك دا یان پێنج دانیشتنی په‌راگه‌نده‌دا له‌ ماوه‌ی ساڵێكدا به‌بێ عوزری ره‌وا ئاماده‌ نه‌بێت.

مادده‌ی بیست و چواره‌م: دارایی ژووره‌كان له‌ مانه‌ پێك دێ: 1-ئابوونه‌ی ساڵانه‌ی ئه‌ندمان. 2-داهاتی به‌گه‌ر خستنی پاره‌ و پوولی و كرێ ی خانوو به‌ره‌كانی. 3-كرێ ی ئه‌و خزمه‌تگوزاریانه‌ی پێشكه‌شیان ده‌كا. 4-قه‌رزی ناوخۆ به‌مه‌رجێ به‌ په‌سه‌ند كردنی ئه‌نجومه‌نی یه‌كێتی بێ. 5-ئه‌و پیتاكانه‌ی ئه‌نجومه‌ن پێشكه‌شی ده‌كه‌ن.

مادده‌ی بیست و یه‌ك: هه‌ر هه‌ڵبژێرێك (ناخب) بۆی هه‌یه‌ له‌ ماوه‌ی هه‌فته‌یه‌كدا له‌ رۆژی راگه‌یاندنی ئه‌نجامی هه‌ڵبژاردنه‌وه‌ تانووت له‌ دروستی هه‌ڵبژاردنه‌كه‌ بدا به‌ مه‌رجێ (1000) هه‌زار دینار وه‌ك بارمته‌ له‌ سنوقی ژووردا دابنێ و ئه‌گه‌ر تانووته‌كه‌ی ره‌ت كرایه‌وه‌ یا خۆی وازی لێهێنا وه‌ك داهاتێك بۆ ژوور تۆمار ده‌كرێ.

مادده‌ی حه‌ڤده‌: یه‌كه‌م: رۆژنامه‌وان و ئه‌وانه‌ش كه‌ مافی خانه‌نشینی یه‌كیان بۆ ده‌مێنێته‌وه‌ بۆیان هه‌یه‌ له‌ ماوه‌ی (30) سی رۆژدا كه‌ له‌ رۆژی ئاگاداركردنه‌وه‌كەوە‌ ده‌ست پێ ده‌كا ناره‌زایی خۆیان له‌ بڕیاره‌كانی سندوقه‌كه‌ ده‌رباره‌ی مافی خانه‌نشینی یان (ضم)ی مودده‌ یا رەتكردنه‌وه‌ی بخه‌نه‌ به‌رده‌م ئه‌نجومه‌نی ته‌دقیقی مه‌سه‌له‌كانی خانه‌نشینیه‌وه و‌، بڕیاره‌كانی ئه‌م ئه‌نجومه‌نه‌ش بواری ئه‌وه‌یان تێدایه‌ له‌ ماوه‌ی (30) رۆژدا- كه‌ له‌ رۆژی ته‌بلیغه‌وه‌ ده‌ست پێده‌كات- له‌به‌رده‌م دادگای ته‌مییزی هه‌رێمدا تانه‌یان لێ بدرێ و بڕیاره‌كانی ئه‌م دادگایه‌ش بنبڕه‌. دووه‌م: حوكمه‌كانی بڕگه‌ (یه‌كه‌م)ی سه‌ره‌وه‌، ئه‌و حاڵه‌تانه‌ ناگرێته‌وه‌ كه‌ له‌ مادده‌ (14) ی ئه‌م یاسایه‌دا هاتووه‌. سێیه‌م: ئه‌و كه‌سه‌ی ناره‌زایی بخاته‌ به‌رده‌می ئه‌نجومه‌نی ته‌دقیق كردن (50) پەنجا دینار ته‌ئمیناتی لێ وه‌رده‌گیرێ، پاشان ئه‌گه‌ر ناره‌زاییه‌كه‌ی له‌ جێی خۆی بوو، ئه‌وه ‌(50) په‌نجا دیناره‌كه‌ی پێ ده‌ده‌نه‌وه‌.

مادده‌ی شه‌شه‌م: بۆ ده‌سته‌ هه‌یه‌ داهاته‌كانی سندوق به‌م شێوه‌یەی خواره‌وه‌ وه‌به‌ربهێنێ. 1. دانانی له‌ یه‌كێك له‌ بانكه‌كانی هه‌رێم به‌ گوێره‌ی ئه‌و رێژه‌ و سوودانه‌ی كه‌ بڕیار دراوه‌. 2. كرین و فرۆشتنی به‌شه‌كان (الأسهم)و سەنه‌داتی دارایی حكومه‌ت. 3. قه‌رزدان به‌ قازانج به‌ ده‌زگا ره‌سمی و نیمچه‌ ره‌سمییه‌كان به‌ زه‌مانه‌تی یه‌كێك له‌ بانكه‌كان كه‌ ماوه‌كه‌شی له‌ سێ ساڵ تێپه‌ر نه‌كات. 4. وه‌به‌رهانینی ماڵ و موڵكی ده‌ست هه‌ڵگر و ده‌ست هه‌ڵنه‌گری سندوقه‌كه‌.

مادده‌ی سێ یه‌م: یه‌كه‌م: وه‌زیر: سه‌رۆكی باڵاو، به‌رپرسی ئیش وكارو ئاڕاسته‌كردنی سیاسه‌ت وسه‌ربه‌رشتیكردن و چاودێری كردنی وه‌زاره‌ته‌كه‌یه‌و، هه‌موو بڕیارو فه‌رمان ورێنماییگه‌لێكیش پێوه‌ندییان به‌ ئه‌ركوفرمان و پێكهاته‌و سه‌ڵاحییات و كاروباری دیكه‌ی هونه‌ری ودارایی وئیداری ورێكخستنی وه‌زاره‌ته‌كه‌وه‌ هه‌یه‌، به‌پێی حوكمه‌كانی یاسا، له‌وه‌زیره‌وه‌ ده‌رده‌چێ و سه‌رپه‌رشتی جێ به‌جێ كردنی ئیش ده‌كات .وه‌زیر له‌به‌رده‌می ئه‌نجومه‌نی وه‌زیراندا به‌رپرسه‌، چونكه‌ خۆیشی ئه‌ندامێكی هاوكاری ئه‌نجومه‌نه‌كه‌یه‌ و بۆی هه‌یه‌ هه‌ندێك له‌ ده‌سه‌ڵاته‌كانی بسپێرێت به‌ بریكاری وه‌زاره‌ت و به‌ڕێوه‌به‌ره‌ گشتی یه‌كان و یان ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ شیاویان ده‌زانێت. . دووه‌م:بریكاری وه‌زاره‌ت: له‌ چوار چێوه‌ی ئه‌و ده‌سترۆییانه‌ی كه‌ پێی ده‌سپێردرێ له‌ لایه‌ن وه‌زیره‌وه‌ مه‌رجه‌ خاوه‌ن بڕوانامه‌یه‌كی به‌رایی زانكۆ بێت یاریده‌ده‌ری وه‌زیر ده‌دات،، له‌ ئاراسته‌كردنی وه‌زاره‌ت و سه‌رپه‌رشتی كردنی كاروباریدا. سێیه‌م: نووسینگه‌ی وه‌زیر: فه‌رمانبه‌رێك سه‌رۆكایه‌تی ده‌كات وبه‌ڕێوه‌ی ده‌بات به‌ به‌پله‌ی به‌ڕێوه‌به‌ر،خاوه‌ن بڕوانامه‌یه‌كی به‌رایی زانكۆیی بێ و ژماره‌یه‌ك فه‌رمانبه‌ریش یاریده‌ی ده‌ده‌ن. چواره‌م: نووسینگه‌ی بریكاری وه‌زاره‌ت: فه‌رمانبه‌رێك سه‌رۆكایه‌تی ده‌كات و به‌ڕێوه‌ی ده‌با به‌پله‌ی به‌ڕێوه‌به‌ر،خاوه‌ن بڕوانامه‌یه‌كی به‌رایی زانكۆیی بێ و، ژماره‌یه‌ك فرمانبه‌ریش هاوكاری ده‌كه‌ن . پێنجه‌م: راوێژكاره‌كان: ژماره‌یان له‌ چوار كه‌س زێتر نابێ و، مه‌رجیشه‌ خاوه‌ن بڕوانامه‌ی زانكۆیی وپسپۆر بن. شه‌شه‌م-به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی گشتی كاروباری ئیداری ودارایی: به‌ڕێوه‌به‌رێكی گشتی سه‌رۆكایه‌تی ده‌كاو به‌ڕێوه‌ی ده‌با،خاوه‌ن بڕوانامه‌یه‌كی به‌رایی زانكۆییو پسپۆر بێت. حه‌وته‌م: به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی گشتی پاراستنی ژینگه‌و،ووشیاركردنه‌وه‌و ڕاگه‌یاندنی ژینگه‌یی: به‌ڕێوه‌به‌رێكی گشتی سه‌رۆكایه‌تی ده‌كاو به‌ڕێوه‌ی ده‌با،خاوه‌ن بڕوانامه‌یه‌كی به‌رایی زانكۆیی بێت وله‌ ڕاگه‌یاندندا شاره‌زابێ. هه‌شته‌م: به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی گشتی كاروباری هونه‌ری وخۆ پاراستن له‌ تیشكاوه‌ری: به‌ڕێوه‌به‌رێكی گشتی سه‌رۆكایه‌تی ده‌كاو به‌ڕێوه‌ی ده‌با،خاوه‌ن بڕوانامه‌یه‌كی به‌رایی زانكۆیی بێت وپسپۆرو شاه‌رزاش بێت.

مادده‌ی پێنجه‌م: یه‌كه‌م: چوونه‌ پاڵ سه‌ندیكا به‌ داواكارییه‌كی نوسراو ده‌بێت و، پێشكه‌ش به‌ نه‌قیب ده‌كرێت و به‌ڵگه‌نامه‌ی پێویستی پێوه‌ ده‌لكێنرێت. دووه‌م: داواكاری چوونه‌ ناو سه‌ندیكا ده‌خرێته‌ به‌ر ئه‌نجومه‌ن له‌ ماوه‌ی (15) رۆژ له‌ مێژووی تۆمار كردنییه‌وه‌، ئه‌نجومه‌ن پێویسته‌ له‌و ماوه‌یه‌دا بیبڕێنێته‌وه‌ ئه‌گه‌ر ماوه‌كه‌ش ته‌واو بوو نه‌بڕاندرایه‌وه‌‌ ئه‌وا داواكارییه‌كه‌ به‌ قه‌بووڵ كراو ده‌ژمێردرێت. سێیه‌م: ئه‌نجومه‌ن بۆی هه‌یه‌ داواكاری چوونه‌ ناو سه‌ندیكا ره‌ت بكاته‌وه‌ به‌ بڕیارێكی هۆدار (مسبب) خاوه‌نی داواكارییه‌كه‌ش بۆی هه‌یه‌ له‌ دادگای پێداچوونه‌وه‌ی هه‌رێمدا له‌ ماوه‌ی (30) رۆژ له‌ مێژووی ئاگادارركردنیه‌وه‌ تانه‌ی لێ بداو بڕیاری دادگاش به‌ بنبڕ داده‌نرێت.

مادده‌ی دووه‌م: یه‌كه‌م: به‌پێی ئه‌و یاسایه‌، سندوقێ به‌ ناوی (سندوقی خانه‌نشینی رۆژنامه‌وانانی كوردستان) داده‌مه‌زرێ و، ده‌سته‌یه‌ك به‌ ناوی (ده‌سته‌ی سندوقی خانه‌نشینی رۆژنامه‌وانان)ـه‌وه‌ به‌ڕێوه‌ی ده‌بات. دووه‌م: ئه‌م سندوقه‌ شه‌خسیه‌تی مه‌عنه‌ویی خۆی هه‌یه‌ و مافی مه‌ڵكداربوونی دارایی ده‌ست هه‌ڵگرو ده‌ست هه‌ڵنه‌گر (المنقولة وغير المنقولة)ی هه‌یه‌و، سه‌رۆكی ده‌سته‌كه‌ یان هه‌ر كه‌سێ كه‌ ئه‌و ده‌سه‌ڵاتی بداتێ، ده‌بێته‌ نوێنه‌ری سندوقه‌كه‌ له‌به‌رده‌م دادگا و ره‌سمی و نیمچه‌ ره‌سمی و لایه‌نه‌كانی تردا.

مادده‌ی بیست و حه‌وت: دارایی سه‌ندیكا له‌م داهاتانه‌ پێك دێت: 1/ئابوونه‌ی ئینتما و به‌شداربوونی ساڵانه‌. 2/ئه‌و ده‌سنگانه‌ (المنح)ی كه‌ لایه‌نه‌ ره‌سمی و نیمچه‌ ره‌سمییه‌كان پێشكه‌شی ده‌كه‌ن و ئه‌و باربۆ (تبرعات) و به‌خششانه‌ش كه‌ ئه‌ندامان و خه‌ڵكی دیكه‌ پێشكه‌شی ده‌كه‌ن. 3/قازانجی ئه‌و ئاهه‌نگانه‌ی كه‌ بۆ سوودی سه‌ندیكا سازده‌درێن. 4/قازانجی چاپه‌مه‌نی سه‌ندیكا. 5/قازانجی ئه‌و پرۆژانه‌ش كه‌ سه‌ندیكا دایانده‌مه‌زرێنێ. 6/ مزو كرێی ته‌ئییدی توانستی دارایی كه‌سانی سه‌ر به‌ سه‌ندیكا و هی ئه‌و به‌شاهێدبوونه‌ش كه‌ سه‌ندیكا ده‌ریان ده‌هێنێ.

مادده‌ی حه‌ڤده‌: ئه‌نجومه‌نی سه‌ندیكا له‌مانه‌ پێك دێت: 1/نه‌قیب: مه‌رجه‌ بۆ ماوه‌یه‌ك پیشه‌كه‌ی هه‌ڵسوڕاندبێ له‌ (ده‌) ساڵ كه‌متر نه‌بێ. 2/ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌ن: مه‌رجه‌ بۆ ماوه‌یه‌ك پیشه‌كه‌ی هه‌ڵسوڕاندبێ له‌ حه‌وت ساڵ كه‌متر نه‌بێ. 3/ ئه‌نجومه‌ن به‌ ده‌نگدانی نهێنی، جێگری نه‌قیب و سكرتێرێك و به‌رپرسێكی دارایی له‌ناو ئه‌ندامەکانی خۆیدا هه‌ڵده‌بژێرێ و ده‌سه‌ڵاته‌كانیشیان له‌ پێرۆی ناوخۆدا دیارده‌كرێ. 4/ئه‌نجوومه‌ن كۆبوونه‌وه‌ ئاساییه‌كانی خۆی، له‌ كه‌می، مانگی جارێك سازده‌دا، بۆیشی هه‌يه‌ له‌ سه‌ر داواكردنی نه‌قیب یان له‌سه‌ر داواكردنی سێیه‌كی ئه‌ندامان كۆبوونه‌وه‌ی نا ئاسایی ساز بدات.

مادده‌ی ده‌یه‌م: پێویسته‌ له‌سه‌ر ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران ولایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌جێ بكه‌ن.

مادده‌ی نۆیه‌م: كار به‌ هیچ ده‌قێكی یاسایی یان بڕیارێك ناكرێ گه‌ر له‌گه‌ڵ حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌ و یاسای سه‌رۆكایه‌تی هه‌رێم ژماره‌ (1)ی ساڵی 2005 و هه‌مواركراوه‌كانی ناكۆك بێت.

مادده‌ی هه‌شته‌م: یاسای پێشمه‌رگه‌ی ژماره‌(5)ی ساڵی 1992 هه‌ڵده‌وه‌شێته‌وه‌ و ئه‌م یاسایه‌ جێی ده‌گرێته‌وه‌.