أحكام القانون
البحث في المحتوى🔎
ماددهی ههشتهم
ماددهی ههشتهم: یاسای پێشمهرگهی ژماره(5)ی ساڵی 1992 ههڵدهوهشێتهوه و ئهم یاسایه جێی دهگرێتهوه.
ماددهی سێیهم:
ماددهی سێیهم: یهكهم: ههر كهسێكی سروشتی یان مهعنهوی، به تهنیا یان به كۆمهڵ، مافی دامهزراندنی قوتابخانهو پهیمانگهی ناحكومی ههیه بهگوێرهی حوكمهكانی ئهم یاسایه. دووهم: پێویسته بۆ دامهزراندنی قوتابخانه یان پهیمانگهی ناحكومی و دهستكردن به پرۆسهی فێركردن و ئهنجامدانی گۆڕانكاری ریشهیی تیایدا، داواكاریێكی نووسراو بۆ وهرگرتنی رهزامهندی وهزارهت، پێشكهش بكرێت. سێیهم: له سهر وهزارهت پێویسته سهیری داواكارییهكه بكات له ماوهیهك كه له سی رۆژ له رێكهوتی پێشكهشكردنی تێپهڕنهكات، وه پێویسته رهتكردنهوهی داواكارییهكه پاڵپشت بێت به پاساوێكی یاسایی. چوارهم: ئهگهر وهزارهت له ماوهی یاسایی دیاریكراودا وهڵامی داواكارییهكهی نهدایهوه، ئهوا داواكارییهكه به پهسهندكراو ههژمار دهكرێت. پێنجهم: پێویسته ههر قوتابخانه یان پهیمانگهیهكی ناحكومی ناوێكی تایبهت و جیاكهرهوهی ههبێت كه لهگهڵ تایبهتمهندییه كولتوری و پهروهردهیی و نیشتیمانییهكانی ههرێمدا بگونجێت. شهشهم: پێویسته ههر قوتابخانهیهك یان پهیمانگهیهكی ناحكومی پێڕهوێكی ناوخۆیی ههبێت كه بنهما گشتییهكانی كاركردن و چۆنیهتی بهرێوهبردنی كاروبارهكانیان لهخۆ بگرێت و لهگهڵ داواكاری مۆڵهتدان پێشكهشی وهزارهت بكرێت.
ماددهی پێنجهم:
ماددهی پێنجهم: نابێت قوتابخانه لهو شوێنهی ڕهزامهندی لهسهر وهرگیراوه بگوازرێتهوه، تهنها پاش وهرگرتنی ڕهزامهندی وهزارهت نهبێت، و پێویسته قوتابخانهكه داواكاریێك بهم مهبهسته پێشكهش به وهزارهت بكات، ئهویش، بهلای كهم، بهر له دوو مانگ، تیایدا هۆیه پۆزهتیڤهكانی گواستنهوه بخاته ڕوو.
ماددهی سێزدهم:
ماددهی سێزدهم: لهگهڵ لانهدان له بهرپرسێتی كهسایهتیی یاسایی بهرامبهر گشت كارمهندانی دامهزراوهكانی فێركردنی ئههلی و تایبهتدا، ئهوا ئهو لایهن و كهسانهی مۆڵهتی كاركردنی ئهم دامهزراوانهیان بهناوی خۆیان وهرگرتووه، راستهوخۆو بهتهواوی لهبهردهم وهزارهت و لهبهردهم لایهنه یاساییهكانی تردا لهم دامهزراوانه بهرپرسن.
ماددهی حهوتهم
ماددهی حهوتهم: 1. نوێ كردنهوهی مۆڵهتی دهستدانه پیشه له ماوهی مانگی كانوونی دووهمی ههموو ساڵێكدا ئهنجام دهدرێ وئهگهر ههر ئهندامێك لهو ماوهیەدا دواكهوت بهبێ عوزری ڕهوای وا كه ئهنجوومهن قهناعهتی پێ بێ، له دهست دانه پیشهكهی قهدهغه دهكرێ ومۆڵهتی كاركردنی پێ نادرێـتهوه تاكو دوو قات ئابۆنهی نوێ كردنهوهی نهدات. 2. ئهگهر ئهندام له نوێ كردنهوهی مۆڵهتهكهی بۆ دوو ساڵی یهك له دوا یهك دواكهوت وهیچ عوزرێكی ڕهوای نهبوو، ئهوا ناوی له تۆماری سهندیكا دهگوژێندرێتهوه وماوه نادرێ دهست بداته پیشهكهی و، ئهگهر ویستی دووباره ناوی تۆمار بكرێتهوه دهبێ ئابوونهی چوونه ناو سهندیكا وئابوونهی نوێ كردنهوهی مۆڵهتی دهست دانه پیشهكهی دووقات بدات. 3. ئهگهر ئهندامێ، مهرجێ لهمهرجهكانی چوونه ناو سهندیكای لهدهست دا ئهوه مافی ئهندامییهكهی له دهست دهدا وبه بڕیارێكی ئهنجوومهن پیشهكهی لێ قهدهغه دهكرێ، بهڵام بۆی ههیه لهبهردهم دادگای پێداچوونهوهی ههرێمدا له ماوهی (30) رۆژدا كه له رۆژی ئاگاداركردنییهوه دهست پێ دهكا تانه له بڕیارهكه بدات، بڕیاری دادگاش چی بێ ههر ئهودهیه و دهبڕدرێتهوه.
ماددهی نۆیهم
ماددهی نۆیهم: كار به هیچ دهقێكی یاسایی یان بڕیارێك ناكرێ گهر لهگهڵ حوكمهكانی ئهم یاسایه و یاسای سهرۆكایهتی ههرێم ژماره (1)ی ساڵی 2005 و ههمواركراوهكانی ناكۆك بێت.
ماددهی دهیهم
ماددهی دهیهم: پێویسته لهسهر ئهنجومهنی وهزیران ولایهنه پهیوهندیدارهكان حوكمهكانی ئهم یاسایه جێبهجێ بكهن.
ماددهی یازدهم
ماددهی یازدهم: ئهم یاسایه له ڕۆژی دهرچونیهوه جێبهجێ دهكرێ و له ڕۆژنامهی فهڕمی (وهقائعی كوردستان)دا بڵاو دهكرێتهوه.
ماددهی دهیهم:
ماددهی دهیهم: دهرمانساز بۆی نییه پیشهكهی خۆی لهگهڵ پیشهی نۆژداری و نۆژداری ددان و نۆژداری ئاژهڵی بهیهكهوه كۆبكاتهوه، ئهوهی دهرمانساز پێی ههڵدهستێت له فریاكهوتنی سهرهتایی له كاتی رووداوی له ناكاو و به پهله، به كارێكی ناشهرعی پیشهی نۆژداری ناژمێردرێت.
ماددهی یازدهیهم:
ماددهی یازدهیهم: خاڵێك بۆ بڕگهی (سێیهم) له ماددهی پازدهیهم به زنجیره (4) زیاد دهكرێت وبهم شێوهیهی لێ دێت: 4- لیژنهی قهزا به ههماههنگی لهگهلأ دهستهی لق، لهنێوان دهستهی مامۆستایاندا، نوێنهرێك بۆ یهكێتی له دامهزراوهكانی پهروهرده و فێركردن ههڵدهبژێرێت، له پێناو بههێزكردنی پهیوهندی نێوان یهكێتی و بنكهكانیدا وگهیاندنی رێنماییهكانی یهكێتی وئاراستهكان پێیان.
ماددهی پێنجهم:
ماددهی پێنجهم:1. هاتنه ریزی نهقابه به داواكارییهكی نوسراو دهبێت و پێشكهش به ئهنجومهنی سهندیكا دهكرێت و هاوپێچ دهبێت لهگهڵ بهڵگهنامهی پشتگیری كردن به داخوازییهكه و دهبێت ئهنجومهن بریارێك له بارهیهوه بدات له ماوهی یهك مانگ له مێژووی تۆمار كردنی و ئهگهر ئهو ماوهیه تێپهری بهبێ ئهوهی ئهنجومهن لهو بارهیهوه بڕیارێك بدات ئهوا ئهمه به دانپێدانانی رهزامهندی دادهنرێت.2. ئهگهر ئهنجومهن داواكاری به ئهندامیهتی رهتكردهوه ئهوا دهبێت هۆیهكانی رهت كردنهوهكه ئاشكرا بكات.3. خاون داوا رهت كراوهكه بۆی ههیه له دادگای تهمییز تانه له بڕیارهكهی ئهنجومهن بدات، ئهمهش له ماوهی (15) پانزده رۆژ له مێژووی ئاگادار بوونهوهی له بڕیاری رهفز كردنهوهكه و بڕیاری دادگای تهمییز به یهك لاكهرهوه دادهنرێت.
ماددهی نۆیهم:
ماددهی نۆیهم:1. دهكرێ دهستهی گشتی بۆ كۆبوونهوهیهكی نائاسایی بانگێشت بكرێت گهر سێ یهكی ئهندامانی دهستهی گشتی یان دوو سێ یهكی ئهندامانی ئهنجومهن ویستیان ئهو كۆبوونهوهیه بكرێت، هۆكاری پێویستی كۆبوونهوهكه به دیار دهخرێت، ئهو كاته به گوێرهی ئوسول ئهنجومهن لهسهریهتی كه بانگێشتی ئهندامان بكا و له ماوهی یهك مانگ له مێژووی تۆماركردنی داواكارییهوه كاتی كۆبونهوهكه دیاری بكات. 2. دهستهی گشتی نابێ له غهیری ئهو كێشانه بكۆڵێتهوه كه كۆبونهوهیان له پێناودا كراوه، ئهگهر پێوهیان پهیوهست نهبن یان لهوانهوه لق و پۆپیان لێ نهبوبێتهوه.
ماددهی یهكهم:
ماددهی یهكهم: ئهم وشانهی خوارهوه لهم یاسایهدا ئهم مانایانه دهبهخشن كه له بهرامبهریانهوه دانراون: 1. سهندیكا: سهندیكای رۆژنامهنووسانی كوردستانی عێراق. 2. ئهنجومهن: ئهنجومهنی سهندیكای رۆژنامهنووسانی كوردستانی عێراق. 3. نهقیب: نهقیبی رۆژنامهنووسانی كوردستانی عێراق. 4. رۆژنامهنووس: ههر ئهندامێك له سهندیكا بێ و وهفادار بێ بهرامبهر به پابهندییهكانی. 5. رۆژنامه: ههر چاپ كراوێك كه به شێوهی دهوری یان نادهوری له ههرێمی كوردستان دهردهچێ و به رهسمی مۆڵهت دراوه له لایهن حكومهتی ههرێمی كوردستانهوه 6. تۆمار: ئهو تۆمارهی كه پێش وهخت ئاماده دهكرێ بۆ تۆمار كردنی ناوی رۆژنامه نووس و تێكرای ئهو زانیاریانهی كه پهیوهندی به پیشهكهیانهوه ههیه.
ماددهی یهكهم :
ماددهی یهكهم : مهبهست لهم زاراوانهی خوارهوه ماناكانی بهرامبهریانه بۆ مهبهستی ئهم یاسایه: یهكهم : ههرێم : ههرێمی كوردستان ـ عێراق. دووهم : وهزارهت : وهزارهتی پێشمهرگه له ههرێم. سێیهم : وهزیر : وهزیری پێشمهرگه. چوارهم : بریكاری وهزارهت : بریكاری وهزارهتی پێشمهرگه. پێنجهم : ئهمینداری گشتی : ئهمینداری گشتی وهزارهت. شهشهم : سهرۆكی دهستهی ئهركان : سهرۆكی دهستهی ئهركان له وهزارهتی پێشمهرگه. حهوتهم : ئهنجومهن : ئهنجومهنی بهرگری وهزارهت.
ماددهی چوارده:
ماددهی چوارده: یهكهم: نیساب له ئهنجومهن به ئامادهبوونی زۆربهی ئهندامان تهواو دهبێت، وه بڕیارهكانیش به زۆرینهی دهنگی ئامادهبوان دهردههێنرێن، وه له كاتی یهكسان بوونی دهنگهكان بهو لایهنهدا دهلهنگێ كه نهقیبی تێدایه. دووهم: ئهگهر به ههر هۆیهكهوه بێ شوێنی نهقیب چۆڵ بوو ئهوا بریكارهكهی شوێنی دهگرێتهوه یاخود سكرتێرهكهی ئهگهر جێگای بریكاری نهقیب چۆڵ بوو ئهوهش بۆ باقی ئهوهنده ماوهیهی كه ماوه. سێیهم: ئهگهر یهكیك له پایهكانی ئهنجومهن بێجگه لهوانهی كه له بڕگهی دووهمی سهرهوه ناویان هێندرا چۆڵ بوو بهههر هۆێكهوه بێت یهكێك له ئهندامهكانی یهدهگ شوینی دهگرێتهوه. چوارهم: ئهگهر پایهكانی زۆربهی ئهندامانی ئهنجومهن چۆڵ بوو ئهنجومهن لهسهریهتی له ماوهی دوو مانگدا بانگهێشتی دهستهی گشتی بكات بۆ ههڵبژاردنی ئهوانهی كه ئهو پایانه پڕدهكهنهوه به ههمان رێگای باسكراو لهم یاسایهدا بۆ ئهوهنده ماوهی كه ماوه به مهرجێك كه ئهوهنده ماوهی كه ماوه له شهش مانگ كهمتر نهبێ.
ماددهی یهكهم:
ماددهی یهكهم: ناوی یاساكه له (یاسای دهستهی گشتی له ههرێمی كوردستان بۆ ئهو ناوچانهی ناكۆكییان لهسهره) ههمواردهكرێت بۆ (یاسای دهستهی گشتی له ههرێمی كوردستان بۆ ناوچه كوردستانییهكانی دهرهوهی ئیدارهی ههرێم).
ماددهی دووهم:
ماددهی دووهم: وهزارهت ئهم ئهركانه دهگرێته ئهستۆ: یهكهم : پاراستن و زێرهڤانی ههرێمی كوردستان و بهرگریی كردن لێی و مسۆگهركردنی بهرژهوهندییه نیشتمانی و نهتهوهییهكانی. دووهم : پاراستنی كیانی سیاسی ههرێم و سیستهمی حوكمه دیموكراتییهكهی و پارێزگارێكردن له دهزگا دهستوورییهكانی. سێیهم : پاڵپشتی كردنی حكومهتی فیدڕاڵ له بهرگری كردن له سهروهری و ئاسایشی عێراق به پێی دهستوری فیدڕاڵی و دهستووری ههرێم و بیرخهرهوهی له یهكگهیشتنی ئهمنی و ههماههنگی و هاوكاری كردن لهگهڵیدا لهسهر چۆنیهتی چارهسهركردنی قهیرانه ئهمنیهكان و كارهسات و بهشداریكردن لهكاتی پێویست له جهنگ و بهرهنگار بوونهوهی تیرۆر بهههموو جۆرهكانیهوه له ههرێمی كوردستان به تایبهتی و له عیراقیشدا بهههماههنگی و هاریكاری كردن لهگهلأ حوكمهتی فیدرالأ دا. چوارهم: دامهزراندنی پێكهاتهو یهكهی نیزامی سهربازی و مهشق پێكردنیان لهسهر ههموو هونهرێكی جهنگ وفێركردنی زانستییه نوێیهكان، تاكو شیاو بن بۆ بهرگری كردن له ههرێمی كوردستان. پێنجهم: دانانی پلانی پێویست بۆ پهرهپێدان و نوێكردنهوهی هێزهكانی پێشمهرگه، ئهمهش به ئامادهكردنی ههموو جۆرهكانی و پۆلێنهكانی و شێوازی پێدانی ههموو كهل و پهلێكی هونهری و پهرهپێدانی هونهرهكانی شهڕ و چۆنیهتی بهكارهێنانیان له مهیدانی جهنگدا. شهشهم: دابین كردنی ههموو ئهو كاروبارانهی پهیوهندییان به نیشتهجێ كردن و چهكداركردن و تهموین و گواستنهوه و خۆراك و مووچه وكاروباری دارایی و ژمێریاری وئاستی تهندروستی و جهستهیی وخزمهتگوزاری دیكه بۆ هێزهكان ههیه.
ماددهی سێیهم :
ماددهی سێیهم : وهزارهت لهم پێكهاتانهی خوارهوه پێكدی: یهكهم : وهزیر : بهرپرسی یهكهمه له وهزارهت و بهرپرسه له كارهكانی و ئاراستهكردنی سیاسهتهكهی وسهرپهرشتی كردنی چالاكییهكانی ولهویشهوه فهرمان و رێنمایی دهردهچن له ههموو ئهوشتانهی پهیوهندییان به پێكهاتهكانی وهزارهت و ههموو كاروباری سهربازی و هونهری و دارایی و كارگیریی و رێكخستنهوه ههیه به پێی حوكمهكانی یاسا و بهرپرسه له بهردهم ئهنجومهنی وهزیران بهو ناوهی ئهندامێكی هاوكاره لێی و بۆی ههیه ههندێ لهدهستهڵاتهكانی به فهرمانبهره پله تایبهتییهكان له وهزارهتدا بدات، ههریهكهیان بهپێی پسپۆری خۆی. دووهم : وهكیل وهزارهت : یارمهتی وهزیر دهدات له سیاسهت و شێوهی بهڕێوهبردنی وهزارهت و، له چوارچێوهی ئهو دهستهڵاتانهی كه له پهیڕهوی ناوخۆی وهزارهت بۆی دهسنیشان كراوه یان ئهوهی له لایهن وهزیرهوه پێی دهسپێردرێ سهرپهرشتی كاروبارهكانی دهكا. سێیهم: ئهمیندارێتی گشتی: ئهمیندارێكی گشتی (به پلهی تایبهتی) بهڕێوهی دهبات و بهرپرسه به وهزیر و چهند یاریدهدهرێك بۆ راپهراندنی كاروباری كارگێڕی و جهنگاوهران و یاسایی وشارستانی یاریدهی دهدهن و ئهم بهڕێوهبهرایهتی ودهزگایانهی خوارهوهی پێوهدهلكێ: 1. بهڕێوهبهرایهتی گشتی گرێبهستهكانءكڕیاری وچهكداركردن وكهڵءپهل پێدان. 2. بهڕێوهبهرایهتی گشتی تاكهكان ءخۆبهخشكهران. 3. بهڕێوهبهرایهتی گشتی ڕاگهیاندنء ڕۆشنبیریء هۆشیاریی نیشتیمانی. 4. بهڕێوهبهرایهتی گشتی كاروباری خانهنشینیی پێشمهرگهو چاودێری خاوهن پێویستیه تایبهتیهكان. 5. بهڕێوهبهرایهتی گشتی بودجهو بهرنامهكان (ژمێریاری سهربازی). 6. فهرمانگهی یاسایی. 7. دادگا سهربازیهكان. چوارهم: پشكێنهریهتی گشتی: ئهفسهرێك سهرۆكایهتی دهكات بهمهرجێك پلهكهی له (لیواء) كهمتر نهبێ و دهبێته (پشكێنهری گشتی) و كارهكهیش پشكنین و بهدوا داچوونی دهزگا و پێكهاتهكان و یهكهكانی سهر به وهزارهتی پێشمهرگه دهبێ بۆ وهستان لهسهر ههڵوێست و باری هێزهكانی پێشمهرگه و ههڵسهنگاندنی ئاستی ئامادهیی شهڕكردنی و پیادهكردنی ئهوفهرمان و رێنماییانهی كه له وهزارهتهوه دهرچوون و ئهمهش به بهرزكردنهوهی راپۆرتی دهوری و نادهوری دهبێت بۆ وهزیر بهمهبهستی چارهسهركردن و پهرهپێدان. پێنجهم: فهرمانگهی چاودێری دارایی: فهرمانبهرێك سهرۆكایهتی دهكات بهپلهی بهڕێوهبهری گشتی و كارهكهیشی ئهنجامدانی ههموو پێویستییهكه له بارهی وردبینی و چاودێری كاروباری دارایی و بهدوا داچوون و پیادهكردنی رێنمایی وبنچینهی دارایی وژمیریارییه له وهزارهت و پێكهاتهكان و چۆنیهتی گرتنی سهرپێچیه داراییهكانه. شهشهم: بهڕێوهبهرایهتی ههماههنگی وپهیوهندیهكان: كارهكهی دروستكردن و رێكخستنی پهیوهندییهكانه لهگهلأ دهزگاو لایهنه شارستانی و سهربازییه فهرمیهكانی پهیوهندیدار بهكاروباری وهزارهت. حهوتهم: سهرۆكایهتی دهستهی ئهركهكان: ئهفسهرێكی ڕوكن سهرۆكایهتی دهكات كه پلهكهی له لیوا كهمتر نهبێ و سهرپهرشتی لایهنی پسپۆڕی سهربازی له وهزارهت دهگرێته ئهستۆ ولهو كاروبهرپرسیاریهتیهی كه پێی سپێردراوه دوو یاریدهدهر له دهستهی ئهركان (ئۆپڕاسیۆنهكان) و( كارگێریی و میره) یارمهتی دهدهن وئهم دهستهو بهڕێوهبهرایهتیه گشتی و پێكهاتانهی خوارهوهی پێوهی بهند دهبن: 1- یاریدهدهری سهرۆكی دهستهی ئهركان بۆ ئۆپراسیۆنهكان: 1. بهڕێوهبهرایهتی ئۆپراسیۆنهكان. 2. بهڕێوهبهرایهتی پلاندانان و پهرهپێدان ونوێكردنهوه. 3. بهڕێوهبهرایهتی مهشقی سهربازی و باوهڕیی. 4. بهڕێوهبهرایهتی گهیاندن. 5. بهڕێوهبهرایهتی ڕێكخستن. 6. بهڕێوهبهرایهتی پۆلهكان. 7. بهڕێوهبهرایهتی یاریهكانی سهربازییهكان. 2- یاریدهدهری سهرۆكی دهستهی ئهركان بو كارگیریی ومیره: أ- بهڕێوهبهرایهتی گشتی كارگیریی. ب- بهڕێوهبهرایهتی گشتی میره. ج- بهڕێوهبهرایهتی گشتی كاروباری پزیشكی. د- بهڕێوهبهرایهتی عینه و عهمباره مهڵبهندییهكان. ه- بهڕێوهبهرایهتی ئهشغال و نیشتهجێ كردنی سهربازیی. و- بهڕێوهبهرایهتی چاپخانه سهربازییهكان. ز- فهرماندهیی شوێنهكان(مواقع). ههشتهم: پێكهاتهكانی نیزامی زێرهڤانی ههرێم: به پێڕه و رێك دهخرێن. نۆیهم: بهڕێوهبهرایهتی گشتی ههواڵگری: كارو ئهركهكهی دابین كردنی ئاسایشی بارهگه و پێكهاتهكان و كۆكردنهوهی زانیارییهكانی ههواڵگری مهیدانی وستراتیژی وههڵسهنگاندنیان و دا زانیان له خزمهتی وهزارهتی پیشمهرگه وپكهاتهكانی وبارهگا باڵاكانی پهیوهندیداره. دهیهم: سهركردایهتی هێزهكانی یهدهگ: كاروبارهكهی به پێڕهو رێك دهخرێ. یازدهم: ئهنجومهنی بهرگری وهزارهت لهمانه پێكدێ: 1. وهزیر: سهرۆكه. 2. بریكاری وهزارهت: ئهندامه و لهكاتی ئاماده نهبوونی وهزیر سهرۆكایهتی ئهنجومهن دهكات. 3. ئهمینداری گشتی: ئهندامه. 4. سهرۆكی دهستهی ئهركان: ئهندامه. 5. بهڕێوهبهری ههواڵگری گشتی: ئهندامه. 6. پشكێنهری گشتی: ئهندامه. 7. فهرماندهی هێزی یهدهگ: ئهندامه. 8. وهزیر بۆی ههیه پشت به راوێژكار و شارهزایان لهكاتی پێویستدا ببهستێ.
ماددهی چوارهم:
ماددهی چوارهم: سهرۆكایهتی دهستهی ئهركان پلانی جێبهجێ كردن بۆ بهدێهینانی ئهو ئامانج و ئهركانه دادهنی كه له ماددهی دووهمی ئهم یاسایهدا هاتوون.
ماددهی شازدهیهم
ماددهی شازدهیهم: داهاتهكانی لیژنه ئهمتنه دهبن: 1-ئهو قهرزانهی له لایهن وهزارهتی دارایی یهوه دهیدرێتێ. 2-داهاتی راستهخۆ یانسیبهكه. 3-سوودی سپێردراو (ودائع) و پاره كاشهكانی خۆی. 4-ئهو پارهیهی به پێی ئهم یاسایه له قازانجی ئهو كهسه دهردهكرێ كه بلیتهكهی بۆ دهرچووه. 5-ههر داهاتیكی تر كه لیژنه دوای بڕیار له سهردانی ئهنجومهنی وهزیران قبوولی دهكا.