أحكام القانون
البحث في المحتوى🔎
ماددهی چل و دوو:
ماددهی چل و دوو: سهرباری ئهو ئیشهتایبهتانهی به ئهنجومهنگهلی زانكۆكان سپێردراون و دهقهكانیان له ماددهی نۆزدهی ئهم یاسایهدا هاتوون، ئهنجومهن ئهم ئیشه تایبهتانهی خوارهوهش رایی دهكات: 1. ئیقراركردنی پلانگهلی لێكۆلینهوهی زانستی. 2. ئیقراركردنی پلانی فهراههمكردنی پێداویستیهكانی فێركردن. 3. ئیقراركردنی بهرنامهگهلی خوێندن و تهقویمی. 4. راسپاردن به پلانگهلی وهرگرتنی قوتابی و شهرتوشروتهكانی.
ماددهی چل و یهك:
ماددهی چل و یهك: ئهنجومهن لهسهر بانگهێشی سهرۆك كۆبوونهوهكانی خۆی دهبهستێ و (نصاب)یش به ئامادهبوونی دوو سێیهكی ئهندامهكانی دێتهجێ و، بڕیارو راسپاردهكانیش بهزۆرینهی ئامادهبووان دهردهچن و، له كاتی یهكسانبوونی دهنگهكانیشدا، دهنگی سهرۆك بۆ كام لایان بێت، هی ئهوه.
ماددهی چل:
ماددهی چل: ئهنجومهنێ، وهك هاوشانی ئهنجومهنی زانكۆ، ههیئهكه بهڕێوه دهبات و سهرپهرشتی دهكات. پێك هاتووه له: 1. سهرۆكی ههیئهكه سهرۆك 2. جێگری سهرۆكی ههیئهكه جێگری سهرۆك 3. عهمیدهكانی كۆلیژه پزیشكیهكان و كۆلێژی پزیشكیی ددان و كۆلێژی دهرمانسازی و پهرستیارانی زانكۆكانی ههرێم ئهندامن 4. نوێنهرێكی وهزارهتی تهندروستی و كاروباری كۆمهڵایهتی به مهرجێ پسپۆری پزیشكی ههبێ وله كهمیش پلهی بهڕێوهبهری گشتی ههبێ ئهندام 5. دوان له تهتدریسییهكانی ههیئهكه له كهمیی به پلهی مودهڕیس، لهلایهن ئهندامانی ههیئهی تهدریسهوه ههڵدهبژێردرێن بۆ ماوهی دوو سالَ و، یارای تازهكردنهوهشه بۆ یهك جار ئهندامن ب- ئهنجومهن بڕیاردهرێكی (مقرر) دهبێ، خاوهن شارهزایی ئیداری به پلهی بهڕێوهبهر، ئهم بڕیاردهره كاروباری ئیداریی ئهنجومهنهكه دهگرێته دهست، به رێكخستنی لیستی كارو تۆماركردنی رهشنووسی دانیشتنهكان و بڕیارهكان و به بهڕێ خستنی نامهونامكاریشهوه .
ماددهی نۆیهم:
ماددهی نۆیهم: ئهم یاسایه له رۆژی بڵاوكردنهوهی له رۆژنامهی فهرمی (وهقائیعی كوردستان) جێبهجێ دهكرێت.
ماددهی ههشتهم:
ماددهی ههشتهم: پێویسته لهسهر وهزیره تایبهتمهند ولایهنه پهیوهندیدارهكان حوكمهكانی ئهم یاسایه جێبهجێ بكهن.
ماددهی حهوتهم:
ماددهی حهوتهم: كار بههیچ دهقێكی یاسایی یا بڕیاریك ناكرێت گهر لهگهلأ حوكمهكانی ئهم یاسایه ناكۆك بێت.
ماددهی دهیهم
ماددهی دهیهم: رێكخراو، دارایی خۆی به بوجهیهكی ساڵانه بهرێوه دهبا كه به پێی پێرۆی حسابكاری دایهره رهسمییهكان رێكی دهخاو جێبهجێ دهكا، ههموو حساب و حسابكاریهكیشی دهكهوێته ژێر ركێفی تهدقیقكردنی ریقابهی دارایی ههرێمهوه.
ماددهی دووهم
ماددهی دووهم: 1-رێكخراو دهستهیهكی سهربهخۆی غهیره حكومییه، له چهند كهسانێكی تهبیعی پێك هاتووه وبۆ وهدیهانێنی ئامانجهكانی خۆی له بواری به هاناچوون و ئاوهدانكردنهوه و بزاڤی مرۆڤایهتیی له ههرێمدا دادهمهزرێ. 2-ئهم رێكخراوه خاوهن شهخسییهتی مهعنهویی خۆیهتی و بۆی ههیه له پێناو وهدیهاێننی ئهو ئامانجانهی دهقهكانیان لهم یاسایهدا هاتووه موڵكایهتیی موڵك و ماڵی دهسههڵنهگر و دەسهەڵگر(الاموال المنقوله وغیر المنقوله)ی ببێ. 3-ئهم رێكخراوه دهشێ، دوای وهرگرتنی رهزامهندی وهزیر، چالاكیی مرۆڤایهتی خۆی له دهرهوهی ههرێمیشدا پیاده بكا. 4-ئهم ریكخراوه بۆ وهدیهانینی ئامانجهكانی خۆی نهبێ ههوڵی وهدهست هانینی هیچ سوود و قازانجێكی ماددی نادات.
ماددهی نۆزده
ماددهی نۆزده: 1-ریكخراوه كوردستانی عراقییه ناحكومییهكان كه ئێستا بهرقهرارن، دهبێ له ماوهی شهش مانگدا كه له رۆژی بهكارخستنی ئهم یاسایهوه دهست پێ دهكا و ههموو بارودۆخێكی خۆیان به جۆرێ بهێننه ژێر بار كه لهگهڵ حوكمهكانی ئهم یاسایهدا بگونجێ. 2-ئهم ریكخراوانهش كه حوكمی بڕگه (1)ی ئهم ماددهیه نههێننهجێ، به پێی یاسا به ههڵوهشاوه له قهڵهم دهدرێن.
ماددهی شازده
ماددهی شازده: لهسهر داواكردنی وهزیر یان ئهو كهسهی كه وهزیر دهسهڵاتی پێ دهدا ،دادگای بیدائهی ناوچهی ریكخراوهكه دهشێ به بڕیارێ پاش وهرگرتنی پلهی بنبڕی رێكخراوهكه ههڵبوهشێنێتهوه لهم حاڵهتانهی خوارهوه: 1-ئهگهر ماوهی ساڵێك بهسهر دامهزراندنی رێكخراوهكهدا تێپهر بووبێ و، رێكخراوهكه به بێ هیچ هۆكارێكی له دهسهڵات بهدهر، ئیشو كاری خۆی بهپێی دهقی بیرۆكهی دهست پێ نهكردبێ. 2-ئهگهر بزاڤهكانی لهو ئامانجانه لایدابێ كه بۆی دامهزراوه. 3-ئهگهر ئهوهنده لاواز بووبێ كه نهتوانێ عههد و پهیمان و ئیلتیزاماتی دارایی و یاسایی خۆی بهجێ بهێنێ.
ماددهی حهوتهم
ماددهی حهوتهم: رێكخراوهكه دهبێ ئهم سجل و تۆمارانهی خوارهوه رابگرێ به مهرجێ دایهرهی كاتبی عهدل تهسدیقی كردبن: 1-سجلی ئهندامان و (ئهوانهی سهربه رێكخراوهكهن). 2-سجلی بڕیار و مهحزهرهی دانیشتنهكان. 3-سجلی پرۆژهكان. 4-سجلی حساب و حسابكاری. 5-سجلی ئهموال و كهلوپهلهكان.
ماددهی حهڤدهم
ماددهی حهڤدهم: یهكهم: له حاڵهتێك كه بڕیاری دادوهری به ههڵوهشاندنهوه دهرچوو، له سهر دادگایه پاكتاو كارێك دابمهزرێنێ. دووهم: لهسهر رێكخراو یان تۆڕه تۆمارێك به ههموو ژمێریارییهكان و بنهچهكان (اصول) و داهاتهكان به پاكتاو كار بدات، بنهچهكان یهكهم بۆ دانهوهی قهرزی موستهحهقی رێكخراو یان تۆڕ بهكار دێت و، بنهچهكانی (اصول) دیكهش بۆ موڵكیهتی رێكخراو یان تۆڕێكی دیكه دهگوازرێتهوه كه ههمان ئامانجی ههبێت یان ئامانجهكانی له ئامانجهكانی رێكخراو یان تۆڕه ههڵوهشاوهكهوه نزیك بێت.
ماددهی دهیهم:
ماددهی دهیهم: ئهم یاسایه له رۆژی بڵاو كردنهوهی له (وهقایعی كوردستان)دا دهخرێته بهركار.
ماددهی نۆیهم:
ماددهی نۆیهم: پێویسته له سهر ئهنجومهنی وهزیران حوكمهكانی ئهم یاسایه بخاته بهركار.
ماددهی ههشتهم:
ماددهی ههشتهم: وهزیر بۆی ههیه رێنماییگهلی پێویست بۆ ساناكردنی بهركارخستنی حوكمهكانی ئهم یاسایه دهربهێنێ.
ماددهی حهوتهم:
ماددهی حهوتهم: 1. وهزیر بۆی ههیه كۆمپانیاگهلی تهنفیزی و تهصمیمیی پسپۆڕ له چوارچێوهی ئهركهكانی وهزارهتهكهدا پێك بهێنێ، لهپاش وهرگرتنی رهزامهندیی سهرۆكایهتی ئهنجومهنی وهزیران. 2. وهزیر بۆی ههیه بهڕێوهبهرایهتی و بهش و هۆبهو یهكهگهلێ له چوارچێوهی پێكهاتهكانی وهزارهتهكهدا، لهكاتی پێویستدا بكاتهوه یان تێكهڵیان بكات. 3. وهزیر بۆی ههیه بهپێی پێویست لیژنهو ههیئهی كاتی پێك بهێنێ. 4. ئهرك و فرمان و ئیشه تایبهتهكانی پێكهاتهكانی وهزارهت به پێڕۆ دیار دهكرێن.
ماددهی شهشهم:
ماددهی شهشهم: ههموو بهڕێوهبهرایهتی و پێكهاتهكانی وهزارهتی ئاوهدانكردنهوه و فراژوكاری (التنمیه)و وهزارهتی كارو نیشتهجێ كردن ئیلغا دهكرێن و كارمهندهكانیان بهسهر بهڕێوهبهرایهتی و پێكهاتهكانی ئهم وهزارهتهدا دابهش دهكرێن و، گشت ئیلتیزام و ماف و موڵكێكیان دهبن بههی ئهم وهزارهته.
ماددهی پێنجهم:
ماددهی پێنجهم: پێكهاتهكانی وهزارهت: 1. بهڕێوهبهرایهتی گشتی رێگاوبان و پردهكان: فرمانبهرێ به پلهی بهڕێوهبهري طشتي سهرۆكایهتی دهكا بڕوانامهی زانكۆیی سهرهتای له زانستهكانی ئهندازهی مهدهنیدا ههبێ و خاوهن ئهزموون و پسپۆڕبێت و، بهڕێوهبهرایهتیهكانی رێگاوبان و پردی پارێزگاكانیش پهیوهست دهبن. 2. بهڕێوهبهرایهتی گشتی نیشتهجێ كردن و بینایهكان: فرمانبهرێ به پلهی بهڕێوهبهری گشتی سهرۆكایهتی دهكا بڕوانامهی زانكۆیی سهرهتای له زانستهكانی ئهندازهی مهدهنی یان بیناسازیدا ههبێ و خاوهن ئهزموون و پسپۆڕبێت و، بهڕێوهبهرایهتیهكانی نیشتهجێ كردن و بینایهكانی له پارێزگاكانی ههرێمدا پهیوهست دهبن. 3. بهڕێوهبهرایهتی گشتی ئاوهدانكردنهوهی گوندهكان: فرمانبهرێ به پلهی بهڕێوهبهری گشتی سهرۆكایهتی دهكا بڕوانامهی زانكۆیی سهرهتای له زانستهكانی ئهندازهی مهدهنی یان بیناسازیدا ههبێ و خاوهن ئهزموون و پسپۆڕبێت و، بهڕێوهبهرایهتیهكانی ئاوهدانكردنهوهی گوندهكان له پارێزگاكانی ههرێمدا پهیوهست دهبن.
ماددهی چوارهم:
ماددهی چوارهم: بهڕێوهبهرایهتییهكانی دیوانی وهزارهت: 1. بهرێوهبهرایهتی دیوانی گشتی: فرمانبهرێ بهپلهی بهڕێوهبهری گشتی سهرۆكایهتی دهكا بڕوانامهی زانكۆیی سهرهتایی ههبی و خاوهن ئهزموون و پسپۆڕبێت و، ئهم بهڕێوهبهرایهتییانهی خوارهوهشی پهیوهست دهبن. أ- بهڕێوهبهرایهتی كاروباری ئیداری و ئهفراد. ب- بهڕێوهبهرایهتی كاروباری دارایی. ج- بهڕێوهبهرایهتی كاروباری خزمهتگوزاری و تهجهیزات 2. بهڕێوهبهرایهتی گشتی پلاندانان و لێكۆلینهوه: فرمانبهرێ بهپلهی بهڕێوهبهری گشتی سهرۆكایهتیی دهكا بڕونامهی زانكۆیی سهرهتای ههبێ و خاوهن ئهزموون و پسپۆڕبێت. له ئامادهكردن و پێشنیازكردنی پلانی ساڵبهسال و پلانی قۆناغ به قۆناغ و پلانگهلی دوورمهودادا بهشداری دهكاو، لێكۆلینهوهی پهیوهست به چالاكییهكانی وهزارهتیش رادهپهڕێنێ 3. بهڕێوهبهرایهتی بهدواداچوون: بهڕێوهبهرێ سهرۆكایهتی دهكا، بڕوانامهی زانكۆیی سهرهتای ههبێ و خاوهن ئهزموون و پسپۆڕبێت، ژمارهیةك فرمانبهری خاوهن ئهزموون و لێهاتو لهبواری پسپۆڕیی خۆیاندا هاوكاریی دهكهن بهدواداچوون و ریقابهكردنی رهوشی كار له پێهاتهكانی وهزارهتدا دهگرێتهو دهست و راپۆرتگهلیش لهسهر چالاكی و سهویهی كارڕاپهراندن بۆ وهزیر ئاماده دهكات و راوێژی خۆی لهبارهیانهوه پێشكهش دهكا. 4. بهڕێوهبهرایهتی كاروباری یاسایی: فرمانبهرێ به پلهی بهڕێوهبهر سهرۆكایهتیی دهكا بڕوانامهی زانكۆیی سهرهتای له یاسادا ههبێ و خاوهن ئهزموون و پسپۆربێت. لهبهردهمی دادگاكان و ئهنجومهنگهل و ههیئهكاندا نوێنهریی وهزارهت دهكاو، لهبابهتگهلی یاسایی و گرێبهستیدا راوێژ پێشكهش دهكات. 5. بهڕێوهبهرایهتی كارگهكان و ئالاتهكان: فرمانبهرێ به پلهی بهڕێوهبهر سهرۆكایهتی دهكا بڕوانامهی زانكۆیی له زانستهكانی ئهندازهی میكانیزم یان كارهباییدا ههبێ و خاوهن ئهزموون و لێهاتووش بێت.
ماددهی یهكهم
ماددهی یهكهم: یهكهم: كاركردن بهبڕگه (1) لهماددهی (سێیهم) لهیاسای ژماره(188)ی ساڵی 1959ی ههمواركراو، له ههرێمی كوردستان ـ عیراق ڕادهگیرێ و ئهمهی خوارهوه جێی دهگرێتهوه: 1- هاوسهرگیریی گرێبهندێكی ئارهزوومهندانهیه له نێوان ژنء پیاودا كه به هۆیهوه ههریهك بۆ ئهوهكهی دی به پێی شهرع حهڵاڵ دهبێ و مهبهست لێی پێكهێنانی خێزانه له سهر بنچینهی خۆشهویستی و بهزهیی و بهر پرسیاریێتی هاوبهش به پێی حوكمهكانی ئهم یاسایه. دووهم: كاركردن به بڕگهكانی (7،6،5،4)ی ڕادهگیرێ و ئهمهی خوارهوه جێی دهگرێتهوه: نابێ هاوسهرگیریی لهگهڵ ژنێك پتر بكرێت مهگهر به رێگهپێدانی دادوهرنهبێ. دهبێ رێگهدانیش ئهم مهرجانهی خوارهوهی تێدابێت: أ- لهبهردهم دادگا رهزامهندیی هاوسهری یهكهم له سهر ژنهێنانی دووهمی مێردهكهی وهربگیرێ. ب- تووشبوونی ژنهكه به نهخۆشیهكی درێژخایهنی سهلمێنراو كه ڕێگه له كاری سهرجێی ژن و مێردایهتی بگرێ و ئومێدی چاكبوونهوهی نهبێ، یاخود نهزۆك بێ. كه به راپۆرتی لیژنهی تایبهتی پزیشكی سهلمێنرابێ. ج- ئهو پیاوهی ژنی دووهم دێنێ توانای دارایی وای ههبێ كه بهشی بهڕێوهبردنی پتر له ژنێك بكات و ئهمهش دهبێ به بهڵگهنامهی فهرمی بسهلمێنێ و له كاتی رێكاری گریبهندی هاوسهرگیریهكهدا پێشكهش به دادگای بكات. د- دهبێ مێردهكه له بهردهم دادگا بهڵێنامهیهك به نووسین بهر له گریبهندیی هاوسهرگیریی پێشكهش بكات به بهدیهێنانی دادوپهروهری و یهكسانی له نێوانی ههردوو هاوسهرهكهی له چوونه سهرجێی هاوسهری و پهیوهندییهكانی دیكهی هاوسهرگیریی لهڕووی (ماددی و مهعنهوی)یهوه. ه- نابێ ژنهكه ئهو مهرجهی له گرێبهندی هاوسهرگیریی دانابێ، كه ههوێی بهسهر نهیهت. و- ههر كهسێكی گرێبهندی هاوسهرگیریی بۆ زیاتر له ژنێك به پێچهوانهی ههریهك له بڕگهكانی (أ،ب،ج،د،ه) له (دووهم)ی ئهم ماددهیه كرد، بهحهپس كردن بۆ ماوهیهك له شهش مانگ كهمترو له ساڵێكیش زیاتر نهبێ و به غهرامهیهكی ده ملیۆن دیناریش سزادهدرێ. ز- نابێ دادوهر جیبهجێ كردنی ئهو سزایانهی كه له بڕگهی (و) دا هاتوون ڕابگرێ.