أحكام القانون
البحث في المحتوى🔎
ماددهی پێنجهم:
ماددهی پێنجهم: سهرۆكی دیوان به مهرسوومێك كه له سهرۆكایهتی ههرێم دهردهچێ دادهمهزرێت و لهسهر پاڵاوتنی ئهنجومهنی نیشتمانیی كوردستان – عیراق و به زۆرینهی دهنگی ئهندامانی و به پلهی وهزیر دهبێ و ههموو ماف و ئیمتیازاتێكی وهزیریشی ههیه سهبارهت به مووچه و دهرماڵه و خانهنشینی و خزمهت و دهستهڵاتی وهزیری داراییشی دهبێ لهوهی كه پهیوهندیی به كاروباری دیوان و میلاك و بودجهوه ههیهو ماوهی سهرۆكایهتیهكهی (4)ساڵهو شایانی دووباره بوونهوهی بۆ یهك جار به رهزامهندی زۆرینهی دهنگی ئهندامانی ئهنجومهنی نیشتمانیی كوردستان – عیراق ههیه و، نابێ لهماوهی سهرۆكایهتیهكهی بهبێ رهزامهندی دوو لهسهر سێی دهنگی ئهندامانی ئهنجومهنی نیشتمانیی كوردستان – عیراق لابدرێ .
ماددهی شهشهم:
ماددهی شهشهم: دیوان لهمانه پێكدێت: یهكهم: ئهنجومهنی چاودێری دارایی: 1. ئهنجومهنی چاودێری پێكدێ له سهرۆكی دیوان وهك سهرۆك لهگهلأ جێگرهكهی و بهڕێوهبهره گشتییهكان وهك ئهندام وله كاتی ئامادهنهبوونی سهرۆكی دیوان جێگرهكهی جێگای دهگرێتهوه. 2-ئهنجومهن بهلانی كهمهوه مانگێ جارێك كۆ دهبێتهوهو ورادهی یاسایی به ئامادهبوونی 2/3 دوو لهسهر سێی ئهندامانی تهواو دهبێ. 3-ئهنجومهن بڕیارهكانی به زۆرینهی دهنگی ئامادهبووان دهردهكات و لهكاتی یهكسان بوونی دهنگهكان ئهو لایهنه پهسهند دهكرێ كه سهرۆك دهنگی بۆ داوه. دووهم: سهرۆكی دیوان: سهرۆكی دیوان دهبێته سهرۆكی ئهنجومهن و ئهم فهرمانگانهی خوارهوه به سهرۆكی دیوان دهبهسترێنهوه: 1-فهرمانگهی كاروباری كارگێڕی و دارایی و یاسایی: بهڕێوهبهرێكی گشتی سهرۆكایهتی دهكات و خزمهتگوزارییهكانی كارگێڕی و دارایی ویاسایی ئامادهو پێشكهش به پێكهاتهكانی دیوان دهكات. 2-فهرمانگهی كاروباری هونهریی و توێژینهوه: بهڕێوهبهرێكی گشتی سهرۆكایهتی دهكات وئهو ئهركه هونهری وپیشهییانه پێشكهش دهكات كه نهخشهسازیی و بهدواداچوون و سستمی ژمێریاریی پێویستیان پێی ههیه، لهگهلأ ههڵسهنگاندنی ئهنجامهكانی كار و شیاندن و ههروهها ئهركی توێژینهوه له هۆكارهكانی پهرهپێدانی ئهركی چاودێری وزیادكردنی كاریگهریهكهی و بهرزكردنهوهی ئاستی جێبهجێ كردنی له ئهستۆ دهگرێ و ههماههنگی لهگهلأ فهرمانگهو بهڕێوهبهرایهتیهكانی سهر بهدیوان دهكات. 3-نووسینگهی سهرۆكی دیوان: فهرمانبهرێك بهپلهی بهڕێوهبهر سهرۆكایهتی دهكات. 4-بهشی راگهیاندن و پهیوهندییه گشتییهكان. 5-بهشی چاودێری ناوخۆ. سێیهم: جێگری سهرۆك: سهرۆكی دیوان جێگرێكی ههیه به پلهی بریكاری وهزارهت و ههموو ماف و ئیمتیازاتێكی تایبهت به بریكاری وهزارهتی ههیه. چوارهم: فهرمانگهكانی وردبینی: ههریهك لهوانه بهڕێوهبهرێكی گشتی یا ژمێریارێكی یاسایی سهرۆكایهتی دهكات و تایبهتمهند دهبن به ژمارهیهك چالاكی كهرتی بهو پێیهی كه ئهنجومهن بهپێی پێویستی كاری چاودێری دارایی بڕیاری لهسهر دهدات وپێكدێ له: 1-فهرمانگهكانی وردبینی مهڵبهندیی كه بریتین له: أ-فهرمانگهی چالاكی تهمویل و دابهشكردن و كۆمپانیاكان. ب- فهرمانگهی چالاكی پیشهسازیی وسهرچاوه سروشتییهكان. ج- فهرمانگهی چالاكی كشتوكاڵی و ئاوهدانكردنهوه. د- فهرمانگهی چالاكی خزمهتگوزارییهكانی گشتی. هـ- فهرمانگهی چالاكی سهندیكاو رێكخراوه جهماوهری و پیشهییهكان. و- فهرمانگهی چالاكی ئهندازهیی و هونهریی. 2-فهرمانگهكانی وردبینی پارێزگاكان.
ماددهی حهڤدهم:
ماددهی حهڤدهم: ئهگهر ناكۆكیهك كهوته نێوان دیوان ویهكێك لهو لایهنانهی سهر به چاودێرین و راستهوخۆ له نێوانیاندا یهكلا نهكرایهوه، سهرۆكی دیوان بۆی ههیه بابهتهكه بخاته بهردهم سهرۆكایهتی ئهنجومهنی نیشتمانیهوه.
ماددهی سێیهم
ماددهی سێیهم: دهزگا به ههماههنگی لهگهلأ لایهنانی پهیوهندیدار، ئهم ئهركانهی دادێن جێبهجێ دهكات: یهكهم: پاراستنی ئازادیی گشتی و تایبهت به گوێرهی بنهماكانی دیموكراسی و مافی مرۆڤ. دووهم: ئاسایشی دهزگاكانی دهستووری و یاسایی(پهرلهمان، حكومهت، دادوهری) له ههرێمدا، ههروهها كهسایهتی و دهزگاكان و هی دیكه. سێیهم: پاراستنی ئاسایشی كاری سیاسی و مهدهنی وپیشهیی له ههرێمدا. چوارهم: پاراستنی ئابووریی نیشتیمانی. پێنجهم: مسۆگهر كردنی ئاسایشی فڕۆكهخانهو بهنداوو دامهزراوهكانی نهوت و دهروازهكانی سنوور. شهشهم: پارێزگاری كردن له كهلهپوورو كولتووری گهلی كوردستانی عیراق به تێكڕای پێكهاتهكانی نهتهوهیی و ئایینی و مهزههبییهوه. حهوتهم: كۆ كردنهوهی زانیاری و دهست نیشان كردنی جموجۆڵهكان لهبارهی ههڕهشهی ناوخۆ بۆ سهر ئاسایشی نیشتیمانی له ههرێمدا و ههڵسهنگاندن و رووبهڕوو بوونهوهی. ههشتهم: بهدی هێنانی ئاسایش وئارامیی كۆمهڵایهتی و نههێشتنی تاوانی بهرنامهڕێژكراوهكان به ههموو جۆرهكانییهوه، ههروهها نههێشتنی تاوانی تیرۆر و مادده هۆشبهرهكان. نۆیهم: مسۆگهر كردنی ئاسایش و سهلامهتی و نهێنیی گهیاندن و سهلامهتیی هاتن و چوون له ههرێمدا. دهیهم: پارێزگاری كردن له شوێنانی خوداپهرستی و جێگهی ئایینی و دابین كردنی ئاسایشیان. یازدهیهم: مسۆگهر كردنی ئاسایش و سهلامهتیی ناوهندهكانی گهشتیاری و جێگهكانی شوێنهوار و مێژوویی و شوێنهوارهكان. دوازدهیهم: پاراستنی ئاسایشی خۆراك و تهندروستی له ههرێمدا. سێزدهیهم: پاراستنی شوێنی كارو بوونی رێكخراوهكانی نێودهوڵهتی وكارمهندانی نێودهوڵهتی و پاراستنی شاندی دیپلوماسی وشاندی دیكه، ههروهها نێردهی كونسوڵخانهكان و فهرمانبهران وئهندامانی خێزانهكانیان له ههرێمدا. چواردهیهم: بهدواداچوونی پرسی پهنابهر و كۆچبهر ونیشتهجێ بووان و میوانانی بیانی له ههرێمدا. پازدهیهم: ئاڵۆگۆڕكردنی تاوانبار و تۆمهتباران و رادهست كردنی دۆسیهكانیان له نێوان دهزگاكانی ههرێم و دهزگاكانی فیدرالدا، به گوێڕهی ئهو میكانیزمهی یاسا دیاریی دهكات.
ماددهی چوارهم:
ماددهی چوارهم: یهكهم: سهرۆكی ههرێم راوێژكارهكانی دادهمهزرێنێت به پلهی تایبهت و بۆی ههیه بهڕیوهبهره گشتییهكانی نێو پێكهاتهی دیوان دابمهزرێنێت و لێپرسینهوهیان لهگهڵدا بكات و خانهنشینیان بكات بهپێی یاسا. دووهم: سهرۆكی ههرێم بۆی ههیه كارمهندانی پێكهاتهی دیوان دابمهزرێنێت و لێپرسینهوهیان لهگهڵدا بكات وخانهنشینیان بكات بهپێی یاسا، ههروهها بۆی ههیه ههندێك له دهسهڵاتهكانی سهبارهت بهم بڕگهیه به سهرۆكی دیوان بدات.
ماددهی حهڤدهم:
ماددهی حهڤدهم: وهزیر بۆی ههیه ئهفسهر بخاته سهر نیوه مووچه بۆ ماوهیهكی دیاریكراو لهسهر یهكێك لهم هۆیانهی خوارهوه: یهكهم: گهر بهد ڕهوشت بوو بهپێی ئهو راپۆرتانهی بهرپرسهكانی به زنجیره لهسهریان نووسیوه. دووهم: گهر نهیتوانی كارهكانی له بهر بێ شیاوی جێبهجێ بكات ئهمهش به پێی ئهو ڕاپۆرتانه دهبێ كه بهرپرسانی به زنجیره لهسهری بهرزدهكهنهوه. سێیهم: سهرنهكهوتنی له یهكێك له دهوره حهتمیهكان یان بنهرهتیهكان له سنفهكهی خۆیدا.
یەكەم
یەكەم: هەرعیقارێ لە دەعواكانی موڵكداركردندا دەقەكانیان لە بڕیاری ژمارە (1198)ی هەمواركراوی ساڵی (1977)دا هاتووە لە دەرەوەی دایەرەی تەسجیلی عیقاریدا فرۆشرابێ یان لە رێگای تەنفیزەوە فرۆشرابێ، نرخی چەسپاندنی ناو بەڵێننامەی فرۆشتنەكەی بە هەند وەرناگرێ و دەخرێتە پشتگوێ و، لە رێگای شارەزایانەوە دەخەملێنرێ و لەسەر بنچینەی ئەم خەملاندنە رەسم و باجی لێ دەسێنرێت.
مادده حهڤدهیهم
مادده حهڤدهیهم: پاره و داهاتی دهزگا له مانهی خوارهوه پێك دێت: 1. ئهو بهخشینهی له لایهن حكومهتی ههرێمهوه بۆی بڕیار دراوه و بۆی خراوهته ناو بودجهی گشتییهوه. 2. ماڵی گوێزراوه و نهگوێزراوه كه موڵكی دهزگاكهن. 3. دهستكهوتهكانی وهبهرهێنانی دهزگا. 4. ئهو بهخششانهی پێشكهش به دهزگا كراون و ئهوانهش له لایهن ئهنجومهنی بهرێوهبردنهوه قهبووڵ دهكرێن، به مهرجێك له سهرچاوهی ئاشكرا و به پێی مهشروعیهتی یاساوه وهرگیرابن. 5. ئهو رهسمانهی له پێناو جێبهجێ كردنی ئامانجهكانی دهزگاكه فهرز دهكرێن. 6. قازانجی ئهو چالاكی یانهی كه دهزگا دهینوێنێ.
ماددهی چوارهم
ماددهی چوارهم:یهكهم: سهرۆكی ههرێم راوێژكارهكانی دادهمهزرێنێت به پلهی تایبهت و بۆی ههیه بهڕیوهبهره گشتییهكانی نێو پێكهاتهی دیوان دابمهزرێنێت و لێپرسینهوهیان لهگهڵدا بكات و خانهنشینیان بكات بهپێی یاسا.دووهم: سهرۆكی ههرێم بۆی ههیه كارمهندانی پێكهاتهی دیوان دابمهزرێنێت و لێپرسینهوهیان لهگهڵدا بكات وخانهنشینیان بكات بهپێی یاسا، ههروهها بۆی ههیه ههندێك له دهسهڵاتهكانی سهبارهت بهم بڕگهیه به سهرۆكی دیوان بدات.
ماددهی پێنجهم
ماددهی پێنجهم:سهرۆكی دیوان بۆی ههیه له كۆبوونهوهكانی ئهنجومهنی وهزیرانی ههرێمی كوردستان ئامادهبێت.
ماددهی شهشهم
ماددهی شهشهم: پێكهاتهكانی دهزگا له مانهی خوارهوه پێك دێ: 1. ئهنجومهنی بهرێوهبردنی دهزگا. 2. پێكهاتهكانی مهڵبهندی دهزگا كه لهم بهشانه پێك دیێن: 3. بهشی بهرێوهبردن و خۆیهتی. 4. بهشی نهخشه كێشان و لێكۆڵینهوه و بهدوا داچوون. 5. بهشی ماف. 6. بهشی ژمێریاری. 7. بهشی ورد بینی. 8. بهرێوهبهرایهتی گشتی دهزگا فهرمانبهرێك سهرۆكایهتی دهكا كه ههڵگری بڕوانامهی سهرهتایی زانكۆ بێت و بریكاری سهرۆكی دهزگا دهبێت و ههموو دهسهڵاتهكانی ئهنجام دهدات له كاتی ئاماده نهبوونی رهسمیدا له مانه پێك دێ: 9. بهرێوهبهرایهتی خانهنشینی. 10. بهرێوهبهرایهتی شیاندن و چاودێری كردنی كهم ئهندامان. 11. بهرێوهبهرایهتی وهبهر هێنان. 12. بهرێوهبهرایهتی و بهرێوهبردنه لقی یهكانی له پارێزگاكان دا.
ماددهی چل و ههشتهم:
ماددهی چل و ههشتهم: یهكهم: أ ـ ناشێ دادوهر به بێ رهزامهندی خۆی به نووسین بۆ وهزیفهیهكی نادادوهری بگوێزرێتهوه. ب ـ دهشێ دادوهرانی پۆلی یهكهم و دووهم لهگهڵیاندا دادوهرانی دادگای پێداچوونهوه به رهزامهندی خۆیان به نووسین و بهفهرمانی وهزیری داد بۆ فرمانی ڕاوێژكاری یاسایی (مستشار قانونی)له ئهنجومهنی وهزیرانی ههرێمدا یا بۆ سهرۆكایهتی یهكێ له فهرمانگهكانی مهڵبهندی وهزارهتی داد و دامودهزگاكانی یا بۆ دهرس وتنهوه له زانكۆدا بسپێردرێن (انتداب) بكرێت بهمهرجێ سیفهتی دادوهری و ئهو مافانهیان بمێنێ كه سیفهتهكه دهیانداتێ. دووهم: دهبێ ئهو ماوهی سپاردنهكه له بڕگهی (یهكهم)ی ئهم ماددهیهدا له سێ ساڵ پتر نهبێ و دهكرێ بۆ یهك ساڵی تر درێژهی پێ بدرێ. سێیهم: دهشێ دادوهر ئهگهر بهرژهوهندی گشتی پێویستیكرد به فهرمانی سهرۆكی دادگای تێ ههڵچوونهوه بسپێردرێ بۆ كاركردن له دادگایهكی تردا، بهڵام سپاردن له دادگایهكی تێ ههڵچوونهوهوه بۆ یهكێكی تر به فهرمانی وهزیری داد دهبێ بهمهرجێ ماوهی سپاردنهكه له ساڵێك زیاتر نهبێ.
ماددهی سێیهم:
ماددهی سێیهم: ماددهی (15)ی یاساكه ههموار دهكرێت و بهم شێوهیهی خوارهوه دهخوێندرێتهوه: یهكهم: مووچهی خانهنشینی تهرخان دهكرێت و لهسهر بنهمای (6.000) شهش ههزار دینار بۆ ههر مانگێكی ماوهی خانهنشینی بهپێی حوكمهكانی ئهم یاسایه ههژمار دهكرێت و بۆ ئهم مهبهستهش كهرتی دوایین مانگ به مانگێكی تهواو ههژمار دهكرێت. بهمهرجێك مووچهكه له (1.800.000) یهك ملیۆن و ههشت سهد ههزار دینار زیاتر نهبێت. دووهم: مووچهی خانهنشینی ئهو پارێزهرانهی پێش بهركاربوونی ئهم یاسایه له ههرێمی كوردستاندا خانهنشین كراون ههموار دهكرێت و مووچهی خانهنشینی تهرخان دهكرێت لهسهر بنهمای (3.000) سێ ههزار دینار بۆ ههر مانگێكی ماوهی خانهنشینی و بۆ ئهم مهبهستهش كهرتی دوایین مانگ به مانگێكی تهواو ههژمار دهكرێت.
ماددهی شهشهم:
ماددهی شهشهم: پێویسته لهسهر ئهنجومهنی وهزیران و لایهنه پهیوهندارهكان حوكمهكانی ئهم یاسایه جێبهجێ بكهن.
ماددهی دهیهم
ماددهی دهیهم: یهكهم: ئهندامانی سهندیكا له كارمهندانی فهرمانگه رهسمی و نیمچه رهسمییهكان مافی ئهوهیان ههیه دهست بدهنه پیشهكهی خۆیان له دهرهوهی كاتی دهوامی رهسمییاندا به رهزامهندی فهرمانگهكانیان. دووهم: ئهو ئهندامهی كه له دهست دانه پیشهكهی به پێی بڕگهی سهرهوه قهدهغه دهكرێت مافی وهرگرتنی دهرماڵهی پیشهیی به پیی حوكمهكانی یاساكان و پێرهوهكان و رێنماییه كار پێكراوهكانی له فهرمانگهكهیدا دهكهوێ.
ماددهی دووهم:
ماددهی دووهم: ماددهی دووهمی یاساكه ههموار دهكرێت و بهم شێوهیهی لێ دێت: بهپێی ئهم یاسایه یهكێتییهك به ناوی (یهكێتی مامۆستایانی كوردستان ـ عیراق) دادهمهزرێت، بارهگای سهرهكی له ههولێری پایتهخت دهبێت و بۆی ههیه له پارێزگاكان وههر یهكهیهكی كارگێڕی لق بكاتهوه به مهرجێك ژمارهی ئهندامانی تێیدا له (3500) مامۆستا كهمتر نهبێت، لهگهلأ ڕهچاوكردنی تایبهتمهندی مامۆستایانی زانكۆ.
ماددهی پهنجاو سێیهم:
ماددهی پهنجاو سێیهم: یهكهم: دهبێ دهستهكانی پێداچوونهوه ودهستهكانی دادگاكانی تێ ههڵچوونهوه و دادگاكانی تاوان ڕاپۆرتی وهرزی (فصلی) رێك بخهن و تیایاندا ئهو حوكم و بڕیارانه دیاری بكهن كه دادوهر له ئهنجامی نهزانییهوه تیایاندا ئهو حوكم و بڕیارانه دیاری بكهن كه دادوهر له ئهنجامی نهزانییهوه سهبارهت به بنهما یاساییه سهرهتاییهكان (الجهل بالمادئ القانونیه الاولیه) یا غافڵبوونی لهچهند رووداوێك كه له كاتی پێداچوونهوهی حوكم و بڕیارهكانیدا دهردهكهون ههڵهیهكی قهبه (خگأ فاحش)ی كردووه وێنهیهكیان بنێرن بۆ وهزارهتی داد و ئهنجومهنی دادوهری بۆ ههڵگرتنیان له فایلی خودی دادوهرهكاندا تا له كاتی باسكردنی پلهبهرزی وپایه بهرزی یاندا رهچاوبكرێن. دووهم: وهزارهتی داد و ئهنجوومهنی دادوهری و دادگای پێداچوونهوه و دادگاكانی تێ ههڵچوونهوه و دادگاكانی تاوان به پێی رێنماییهك كه وهزیری داد دهری دهكا ئهو ههڵانه له دهفتهری تایبهتیدا تۆمار دهكهن.
ماددهی سی و چوارهم
ماددهی سی و چواره$م: 1ـ خواستی دامهزراندن به دادوهر لهگهڵ باوهڕنامهی خوێندن وئهو باوهڕنامانهی تر كه له مهرجه$كانی دامهزراندندا دهخوازرێن و دهدرێن به وهزاره$تی داد و وهزاره$تیش دهبێ خواستهكانی دامهزراندن لهگهڵ باوهڕنامهكان دا ئهگر به پێی یاسا مهرجه$كانیان تهواو بوون لهگهڵ راپۆرتێكدا له باره$ی ههر یهكێكیانهوه لهڕووی پوخته$ی خزمه$ت و رهوشت و لێهاتوویی یهوه بنێرێ بۆ ئهنجومهنی دادوهری. 2 ـ ئهنجومهنی دادوهری لهگهڵ رهچاوكردنی بڕگهی چواره$می مادده$ی سی و دووهمدا پهسهندترین خواستهكانی دامهزراندن ههڵده$بژێرێ و بڕیاری دامهزراندنیان دهنێرێ بۆ وهزاره$ت بۆ دهركردنی فهرمانی ههرێمی به دامهزراندن.
ماددهی چوارهم:
ماددهی چوارهم: ماددهی (16)ی یاساكه ههمواردهكرێت و بهم شێوهیه دهخوێندرێتهوه: مدهكرێت مافه خانهنشینیهكانی پارێزهرایهتی و ههر مافێكی خانهنشینیی تر به چاوپۆشین له سهرچاوهكهی كۆبكرێنهوه بهمهرجێك كۆی گشتیان مانگانه له (1.800.000) یهك ملیۆن و ههشت سهد ههزار دینار زیاتر نهبێت.
ماددهی حهوتهم:
ماددهی حهوتهم: ئهم یاسایه له رێكهوتی بڵاوكردنهوهی له رۆژنامهی فهرمی (وهقایعی كوردستان)دا جێبهجێ دهكرێت.