أحكام القانون

مادده‌ی شازده‌هه‌م: ئیداره‌ی كاروباری سه‌ندیكا، ئه‌نجومه‌نێ ده‌یگرێته‌ ده‌ست، له‌مانه‌ پێك دێ: 1/نه‌قیب. 2/هه‌شت ئه‌ندام له‌وانه‌ی كه‌ پیشه‌یان بۆ ماوه‌یه‌ك كردبێ له‌ حه‌وت ساڵ كه‌متر نه‌بێ.

مادده‌ی بیست و یه‌كه‌م: 1/نه‌قیب به‌ بڕیارێ كه‌ ئه‌نجومه‌ن ده‌یدا، بۆ ئیشوكاری سه‌ندیكا خۆی ته‌رخان ده‌كا. 2/رێژه‌ی، بۆكاری سه‌ندیكایی ته‌رخانكراوه‌كان، له‌ داواكاریی ئه‌نجومه‌ندا، ناشێ له‌ سێیه‌كی ئه‌ندامانی ئەنجومەن، به‌ نه‌قیبیشه‌وه‌، بترازێ.

مادده‌ی بیسته‌م: ئه‌نجومه‌ن، ئه‌م كاره‌ تایبه‌ت بە‌ خۆیانه‌ی خۆی هه‌ڵده‌سووڕێنێ: 1/بۆ هێنانه‌ دیی ئامانجه‌كانی سه‌ندیكا هه‌وڵ ده‌دا. 2/پێشنیار بۆ هه‌مواركردنی یاسای سه‌ندیكاكه‌ پێشكه‌ش ده‌كا. 3/بڕیاره‌كانی هه‌یئه‌ی گشتی ده‌خاته‌كار. 4/خزمه‌تگوزاره‌كانی سه‌ندیكا داده‌مه‌زرێنێ و مووچه‌ و ته‌رقیه‌یان دیار ده‌كا. 5/سه‌یری داواكارییه‌كانی له‌ سه‌ندیكادا خۆنوسین (الانتماء الی النقابه‌) ده‌كا و، وه‌رگرتنی ئه‌ندامانیش ئیقرار ده‌كا. 6/له‌ حاڵه‌تێكدا، نه‌قیب، نوێنه‌رایه‌تیی سه‌ندیكا، له‌ لیژنه‌ ره‌سمیيه‌كان و هی دی دا نه‌كا، ئه‌وه‌ له‌و باره‌دا، ئه‌نجومه‌ن كه‌سێكی دیكەی‌ بۆ داده‌نێ. 7/هه‌ر مه‌سه‌له‌ و شكاتێكی له‌ لیژنه‌ تایبه‌تكاره‌كانه‌وه‌ بۆ بێت هه‌واڵه‌یان ده‌كا. 8/ده‌ربارەی یاساكاری و پلان دانان و به‌رنامه‌ی ئیداری له‌ هه‌رێمدا، له‌ رێگه‌ی پێشكه‌شكردنی پێشنیاره‌وه‌ به‌شداری ده‌كا. 9/بۆ وه‌دیهانينی مه‌به‌سته‌كانی ئه‌م یاسایه،‌ لیژنه‌گه‌لی فه‌رعی پێك ده‌هێنێ. 10/بوجه‌ ته‌یار و ئامادە ده‌كا و ژمێركارێكی یاسايیش بۆ ته‌دقیقكردنی سه‌ر حساب داده‌مه‌زرێنێ. 11/له‌ چوارچێوه‌ی نیاز و مه‌به‌ستی سه‌ندیكاكه‌دا، به‌موڵك كردنی دارایی و زه‌وی وزارو، قبوڵكردنی به‌خشش (هبات) و ده‌سنگه‌ (المنح) و شه‌رتوشرووتی قه‌رزدان و پێشكه‌ش كردنی كۆمه‌كی دارایی، هه‌مووی ئیقرار ده‌كا. 12/بۆ هه‌ڵبژاردن ئاماده‌كاريی پێویست به‌جێ دێنێ. 13/سه‌یری داواكاریی ده‌ست له‌كار هه‌ڵگرتنی نه‌قیب و، نوێنه‌ری نه‌قیب و، هه‌ر ئه‌ندامێكی دیكه‌ی ئه‌نجومه‌ن دەكا و ده‌یبڕێته‌وه‌، به‌ مه‌رجێ، له‌ یه‌كه‌م كۆبوونه‌وه‌ی هه‌یئه‌ی گشتێدا بخرێته‌ به‌رده‌می. 14/به‌ پێی یاسای كۆمه‌ڵه‌كان (الجمعیات)، یانه‌كانی سه‌ندیكا داده‌مه‌زرێنێ و به‌ڕێوه‌یان ده‌با. 15/هه‌ندێ له‌ ده‌سه‌ڵاته‌كانی خۆی به‌ نه‌قیب یا به‌ سه‌رۆكانی لقه‌كانی ده‌دات. 16/ به‌ره‌زامه‌ندی لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان به‌خشش له‌لایه‌نه‌ بیانییه‌كان قبوڵ ده‌كا.

مادده‌ی بیست و سێیه‌م: لیژنه‌ی زه‌پتی بۆی هه‌یه‌ ئه‌م سزایانه‌ بدات: 1/هۆشیاردان (الانذار). 2/بێ به‌شكردنێكی ره‌فته‌نی (الحرمان المؤقت) له‌ خزمه‌تگوزاريی سه‌ندیكایی، بۆ ماوه‌یه‌ك له‌ ساڵێك نه‌ترازێ. 3/قه‌ده‌غه‌كردنی هه‌ڵسوڕاندنی پیشه‌ له‌و كه‌سانه‌ی كه‌ سه‌ربه‌ دایه‌ره‌ ره‌سمی ونیمچه‌ ره‌سمییه‌كانن، بۆ ماوه‌یه‌ك له‌ شه‌ش مانگ نه‌ترازێ، ئه‌م قه‌ده‌غه‌كردنه‌ش ته‌نها كاری دوای ده‌وامی ره‌سمی ده‌گرێته‌وه‌، به‌مه‌رجێ دایه‌ره‌كه‌شی له‌و بڕیاری قه‌ده‌غه‌كردنه‌ ئاگاداربكاته‌وه‌.

مادده‌ی بیست و شه‌شه‌م: هه‌ر ئه‌ندامێ سه‌رپێچی ده‌قی مادده‌ی بیست و پێنجه‌می ئه‌م یاسایه‌ بكا به‌ بڕیارێكی ئه‌نجومه‌ن هه‌واڵه‌ی لیژنه‌ی زه‌پتی ده‌كرێ.

مادده‌ی بیست و چواره‌م: بڕیاره‌كانی لیژنه‌ی زه‌پتی له‌به‌رده‌م دادگای ته‌مییزی هه‌رێمدا له‌ ماوه‌ی (30) سی رۆژدا كه‌ له‌ رۆژی ته‌بلیغه‌وه‌ ده‌ست پێ ده‌كا ده‌كرێ تانه‌ی لێ بدرێ و بڕیاری ئه‌م دادگایه‌ش بنبڕه‌.

مادده‌ی بیست و نۆیه‌م: دارایی سه‌ندیكا له‌مانه‌ پێك دێ: 1/ئابوونه‌ی خۆنووسین (الانتماء) و ئابوونه‌ی ساڵانه‌ی به‌شداربوون. 2/ده‌رامه‌ت (ایرادات)ی ئه‌و پرۆژانه‌ی كه‌ سه‌ندیكا سازیان ده‌دا. 3/ره‌سمی نووسینگه‌ (اختصاصیه‌)كان. 4/پیتاك (الاكتتاب) و قازانجی چاپه‌مه‌نی و ده‌سكه‌وتی ئاهه‌نگێڕانی سه‌ندیكا. 5/ده‌سنگه‌(منح) كانی لایه‌نه‌ ره‌سمی و نیمچه‌ ره‌سمییه‌كان و، ئه‌و پێشكه‌ش و به‌خششه‌ش كه‌ (دوای ره‌زامه‌ندیی لایه‌نه‌ پێوه‌ندداره‌كان) لایه‌نه‌كانی دیكه‌ ده‌یده‌نێ.

مادده‌ی بیست و پێنجه‌م: ئه‌ندام پێویسته‌ خۆی له‌م ره‌فتارانه‌ لابدات: 1/كه‌مته‌رخه‌می یا ته‌گه‌ره‌نانه‌وه‌ له‌ رێگای جێ به‌جێ كردنی یاسا و پێڕۆكانی سه‌ندیكادا و ئه‌و رێنمایی و بڕیارانه‌ش كه‌ سه‌ندیكا ده‌ریان ده‌هێنێ. 2/هه‌ڵسوڕاندنی پیشه‌ به‌بێ تازه‌كردنه‌وه‌ی به‌شداربوونی ساڵانه‌. 3/ره‌چاونه‌گرتنی ره‌وشی پیشه‌گه‌ری و ناوزڕاندن و له‌كه‌داركردنی حورمه‌تی پیشه‌، واتا پێویسته‌ ره‌فتار به‌ پێی ده‌قی رێساكانی پێڕۆی ناوخۆ بكرێ. 4/ ناوونیشانێكی پیشه‌یی له‌ خۆی بنێ، یا سیفه‌تێكی درۆی پیشه‌یی به‌خۆی بدا كه‌ به‌ پێی یاسا و پێڕۆی كارپێكراو ته‌سدیق نه‌كرابێ، و به‌هه‌ر رێگایه‌كیش بۆی بكرێ راگه‌یاندنی بۆ بكات. 5/به‌هۆی كه‌مته‌رخه‌مییه‌وه،‌ له‌ هه‌ڵه‌یه‌كی هۆنه‌ركاریی گه‌وره‌ تێوه‌گلێ، زه‌ره‌رو زیانێكی گه‌وره‌ به‌ په‌یوه‌ندداران بگه‌یه‌نێ. 6/به‌ پێچه‌وانه‌ی ده‌قی پێڕۆی ناوخۆ، یا به‌و رێنماییانه‌ی كه‌ سه‌ندیكا ده‌ریان دێنێ، له‌ هه‌ڵسوڕاندنی پیشه‌كه‌دا زیاتر پێ درێژ بكا.

مادده‌ی سی و یه‌كه‌م: ئه‌م یاسایه‌ له‌ رۆژی بڵاوكردنه‌وه‌ی له‌ وه‌قایعی كوردستاندا ده‌خرێـته‌ كار.

مادده‌ی یه‌كه‌م: مه‌به‌ست له‌ ده‌سته‌واژه‌كانی خواره‌وه‌، ماناكانی به‌رامبه‌ریانه‌: 1/هه‌رێم: هه‌رێمی كوردستانی عێراق. 2/سه‌ندیكا: سه‌ندیكای ژمێریار و ته‌دقیقكارانی هه‌رێمی كوردستانی عێراق. 3/ئه‌نجومه‌ن: ئه‌نجومه‌نی سه‌ندیكا. 4/نه‌قیب: نه‌قیبی ژمێریار و ته‌دقیقكاران. 5/تۆمار: ئه‌و تۆماره‌ تایبه‌تییه‌ی سه‌ندیكایه‌ كه‌ بۆ ناونیشان نووسینی ئه‌ندامه‌كانی ئاماده‌كراوه‌. 6/پیشه‌: هه‌ڵسوڕاندنی پیشه‌ی ژمێریاری و ته‌دقیقكردنه‌ به‌ پێی حوكمه‌كانی ئه‌م یاسایه‌.

مادده‌ی چواره‌م: شه‌رتوشروتی ئه‌ندامێتی، ئه‌مانه‌ن: 1/ده‌بێ هاووڵاتی هه‌رێم، یان جێواری هه‌رێم بێت. 2/نابێ به‌ جینایه‌تێكی نا سیاسی، یا به‌ جونحه‌یه‌كی شه‌ره‌فنه‌نگێن حوكم درابێ. 3/ده‌بێ يه‌كێ له‌م بڕوانامانه‌ی خواره‌وه‌ی هه‌بێ: أ/ بڕوانامه‌ی به‌كالۆریۆس له‌ ژمێركاری یان له‌ ئیداره‌ی ئیش و كاردا. ب/ دبلۆم له‌ ژمێركاری یان له‌ ئیداره‌ی ئیش و كاردا. ج/بڕوانامه‌ی ئاماده‌یی بازرگانی هه‌بێ و ماوه‌یه‌كیش له‌ پیشه‌ی ژمێرکاری یان ته‌دقیقكردندا ئیشی كردبێ له‌ پێنج ساڵ كه‌متر نه‌بێ.

مادده‌ی یازده‌هه‌م: 1/ده‌سته‌ی گشتی له‌ هه‌موو ئه‌و ئه‌ندامانه‌، یا ئه‌و مه‌ندوبانه‌، پێك دێ كه‌ به‌ پێی ئه‌م یاسایه‌ ئیلتزاماتی خۆیان به‌جێ هێناوه و‌، له‌ سه‌ندیكادا به‌ باڵاترین ده‌سه‌ڵات له‌ قه‌ڵه‌م ده‌درێ. هه‌ر سێ ساڵیش "جارێ" كه‌ له‌ رۆژی هه‌ڵبژاردنه‌كه‌وه‌ ده‌ست پێ ده‌كا، به‌ بڕیاری ئه‌نجومه‌ن و داواكردنی نه‌قیب كۆبوونه‌وه‌یه‌كی ئاسایی بۆ هه‌ڵبژاردنی نه‌قیب و هه‌شت ئه‌ندام و دوو ئه‌ندامی یه‌ده‌گ، بۆ جێگای ئه‌ندامێتيی ئه‌نجومه‌ن، له‌ باره‌گای خۆیدا سازده‌دا، (نیصاب)یش به‌ ئاماده‌بوونی دوو له‌ سێی ئه‌ندامانی هه‌یئه‌ی (ده‌ستەی) گشتی، یا مه‌ندووبه‌كان، دێته‌جێ. ئه‌گه‌ر (نصاب)یش نه‌هاته‌ جێ، ئه‌وا، دوای تێپه‌ڕبوونی پازده‌ رۆژ به‌سه‌ر كۆبوونه‌وه‌ی یه‌كه‌مدا، هه‌ڵبژاردن له‌ كات و جێگای دیاركراودا ده‌ست پێده‌كا، له‌م باره‌دا، (نصاب) به‌ ئاماده‌بوونی سێیه‌كی ئه‌ندامان یان مه‌ندووبان دێته‌ جێ، خۆ ئه‌گه‌ر هات و له‌و رێژه‌یه‌ش داگه‌ڕا، ئه‌وه‌، له‌م باره‌دا، ئه‌نجومه‌ن به‌وه‌ له‌قه‌ڵه‌م ده‌درێ كه‌ بۆ خولێكی تریش له‌ كاری خۆیدا به‌رده‌وامه‌. 2/ ئه‌گه‌ر ژماره‌ی ئه‌ندامانی ده‌سته‌ی گشتی له‌ (500) پێنج سه‌د ئه‌ندام زیاتر بێ، ئه‌وه‌ له‌و باره‌دا، هه‌ڵبژاردنه‌كه‌ له‌ رێگای موندووبانه‌وه‌ ده‌كرێ. رێژه‌ (نسبه‌)ی نواندنیش، ئه‌نجومه‌ن، خۆی یا جێگری پله‌وپایه‌ی ئه‌نجومه‌ن دیاری ده‌كا، به‌ ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌نی سه‌ندیكاشه‌وه‌.

مادده‌ی ده‌یه‌م: سه‌ندیكا له‌مانه‌ پێك دێ: 1/ ده‌سته‌ (هه‌یئه‌) ی گشتی. 2/ئه‌نجومه‌نی سه‌ندیكا. 3/لیژنه‌ی زه‌پتی (الانضباط). 4/لقه‌كانی سه‌ندیكا له‌ پارێزگا‌كان.

مادده‌ی چوارده‌هه‌م: نه‌قیب، مه‌رجه‌: 1/هاووڵاتیی كوردستانی عێراق بێ و نشینه‌ی هه‌رێم بێ. 2/ده‌بێ له‌ پیشه‌كه‌یدا ماوه‌یه‌ك كاری كردبێ، له‌ (ده‌) ساڵ كه‌متر نه‌بێ.

مادده‌ی حه‌وته‌: پێویسته‌ له‌سه‌ر دایه‌ره‌ ره‌سمییه‌كان و نیمچه‌ ره‌سمیيه‌كانیش وێنه‌یه‌ك له‌ فه‌رمانی دامه‌زراندن، یا ئیش پێ كردنی هه‌ر فرمانبه‌رێكی ئه‌ندام، بنێرن بۆ سه‌ندیكا.

مادده‌ی شه‌شه‌م: 1/ئابوونه‌ی خۆنووسین له‌ سه‌ندیكاكه‌دا (30) سی دیناره‌. 2/ئابوونه‌ی به‌شداربوونی ساڵانه‌ بیست دیناره‌، ده‌بێ له‌ ماوه‌یه‌كیشدا بدرێ، كه‌ هه‌موو ساڵی له‌ مانگی كانونی دووه‌م نه‌ترازێ، خۆ ئه‌گه‌ر هات و ئه‌ندامێ له‌سه‌ر وه‌ختی (موعد) ئابوونه‌دانه‌كه‌ دواكه‌وت، ئه‌وا، له‌سه‌دا په‌نجای ئابوونه‌ی به‌شداربوونه‌كه‌ غه‌رامه‌ ده‌كرێ، به‌ڵام ئه‌گه‌ر دوو ساڵ دوا به‌ دوای یه‌ك، به‌بێ مه‌عزه‌ره‌تێكی به‌جێ، دوای خست، ئه‌وه‌، له‌و باره‌دا ناوی له‌ تۆماری ئه‌ندامان ره‌ش ده‌كرێته‌وه‌.

مادده‌ی حه‌ڤده‌هه‌م: 1/ئه‌نجومه‌ن، به‌ ده‌نگدانی نهێنی، له‌ یه‌كه‌م كۆبوونه‌وه‌ی دوای هه‌ڵبژاردندا نوێنه‌رێ بۆ نه‌قیب و،سكرتێرێك وئەميندارێكی سنوق (خەزنەدار) لە ناو ئەندامانی خۆيدا هەڵدەبژێرێ و، دەسەڵاتی هەر يەكەشيان پێڕۆی ناوخۆ دياری دەكا. 2/ ئەنجومەن كۆبوونەوە ئاساييەكانی خۆی، لە كەمی، مانگی جارێ سازدەدا، هەروەها دەشێ، لەسەر داواكردنی نەقيب، یا داواكاریی سێیه‌كی ئه‌ندامان، دانیشتنی ناوه‌خت (استثنائی)یش ساز بدا.

مادده‌ی شازده‌هه‌م: ئیداره‌ی كاروباری سه‌ندیكا، ئه‌نجومه‌نێ ده‌یگرێته‌ ده‌ست، له‌مانه‌ پێك دێ: 1/نه‌قیب. 2/هه‌شت ئه‌ندام له‌وانه‌ی كه‌ پیشه‌یان بۆ ماوه‌یه‌ك كردبێ له‌ حه‌وت ساڵ كه‌متر نه‌بێ.

مادده‌ی بیست و یه‌كه‌م: 1/نه‌قیب به‌ بڕیارێ كه‌ ئه‌نجومه‌ن ده‌یدا، بۆ ئیشوكاری سه‌ندیكا خۆی ته‌رخان ده‌كا. 2/رێژه‌ی، بۆكاری سه‌ندیكایی ته‌رخانكراوه‌كان، له‌ داواكاریی ئه‌نجومه‌ندا، ناشێ له‌ سێیه‌كی ئه‌ندامانی ئەنجومەن، به‌ نه‌قیبیشه‌وه‌، بترازێ.

مادده‌ی بیست و شه‌شه‌م: هه‌ر ئه‌ندامێ سه‌رپێچی ده‌قی مادده‌ی بیست و پێنجه‌می ئه‌م یاسایه‌ بكا به‌ بڕیارێكی ئه‌نجومه‌ن هه‌واڵه‌ی لیژنه‌ی زه‌پتی ده‌كرێ.